Filosofie Magazine Editie 12 - 2023

Kun je echt geloven niet te geloven? Hoeveel tekens ik ook kreeg van gene zijde, ik ben nooit echt gaan geloven, geloof ik. Al leken de tekens soms heel betekenisvol. Om er een te noemen. In het eerste jaar dat ik op kamers woonde besloot ik, nadat ik een hele zaterdag in bed had gelegen, mijn luiheid te compenseren met de aanschaf van een serieus boek. Vlak voor sluitingstijd ging ik een antiquariaat binnen. Ik moest snel iets vinden, want de winkeleigenaar wilde naar huis. Ik vond een mooie editie van Spinoza’s Ethica en pakte onderweg naar de kassa nog snel even Gifsla van Jan Wolkers mee. Thuisgekomen kon ik niet beslissen welk boek ik eerst wilde lezen. Ik begon ze daarom maar om de beurt te lezen. Een klein…

INTERVIEW Vier paar holle oogkassen staren de woonkamer in van Corijn van Mazijk (1989). In de kamerhoge boekenkast in zijn huis in Groningen staan tussen de filosofische klassiekers vier replica’s van schedels van vroege mensachtigen. Ze staan op chronologische volgorde. Links het ‘oudste’ exemplaar, van een Australopithecus van meer dan twee miljoen jaar oud. Helemaal rechts het ‘jongste’, van een vroege Homo sapiens, die qua uiterlijk al sterk op ons zou hebben geleken, maar qua gedrag nog niet. De schedels worden met elke sprong in de tijd een slagje groter. Op dezelfde plank staan ook twee stenen vuistbijlen en een replica van een vrouwelijk beeldje uit de late Steentijd, de Venus van Willendorf. Het mag misschien een wat vreemd gezicht zijn – schedels in de boekenkast –, maar volgens Van…

01 Wat kan ik weten? ‘We kunnen alleen weten wat de wetenschap ons vertelt. Niet omdat ze het altijd bij het juiste eind heeft, maar omdat de wetenschap het enige denksysteem is dat zichzelf van binnenuit corrigeert. Het leven is chaotisch en de wetenschap heeft niet altijd een antwoord. Dat kan een gevoel van controleverlies geven. In mijn roman Als, dan probeert de hoofdpersoon controle te krijgen door logisch te redeneren. Dan zie je dat blijven redeneren ook niet zaligmakend is, omdat je ook heel goed de verkeerde kant op kunt nadenken. Maar als we iets willen weten, kunnen we beter op ons verstand dan op ons gevoel afgaan.’ 02 Wat moet ik doen? ‘Ik wil niet leven ten koste van anderen. Ik ben veganist omdat ik het volstrekt onlogisch vind dat…

Ook harde feiten moeten worden geïnterpreteerd Bron feit Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie. ‘Inconvenient Realities. An evaluation of Dutch contributions to stability, security and rule of law in fragile and conflict-affected contexts.’ Ministerie van Buitenlandse Zaken, 2023. ‘Volgens het Nederlandse buitenlandbeleid gaan militaire interventies niet over vechten. Dat noemde men vroeger trots The Dutdi Approach. Soldaten worden niet uitgezonden om oorlog te voeren, maar om een stabiele rechtsstaat op te bouwen. Het doel is, zo staatbijvoorbeeld in dit onderzoek, om “de grondoorzaken” van geweld, terrorisme en armoede aan te pakken. Dat zulke missies weinig succes hebben is niet gek, want dat zijn volstrekt onhaalbare doelen. Alsof je met één missie armoede zou kunnen uitroeien, of vanuit Den Haag zou kunnen uitdenken hoe de rechtsstaat in Afghanistan eruit moet komen te…

COLUMN Erhangt drama in de lucht. ‘Kunstmatige intelligentie gaat de macht overnemen!’ schreeuwt de krantenkop. ‘Computers staan op het punt bewustzijn te ontwikkelen!’ ronkt de stem van de talkshowhost. Ik zucht en denk aan de woorden van een wijze vriend: wie niet zo graag nadenkt over dingen, kan er des te lekkerder over griezelen. Natuurlijk ben ik onder de indruk van taalsoftware zoals ChatGPT, die in reactie op ingetypte vragen lappen tekst voortbrengt. Wereldschokkend vind ik het niet. Logisch dat grammatica- en spellingsregels zich gemakkelijk in een computer laten stoppen, het zijn immers zelf al een soort algoritmes. En nieuwsberichten, sollicitatiebrieven en scripties zijn teksten met een behoorlijk vast stramien. Dus waarom zou een computer die gevoed is met heel veel van dat soort patronen en die heel veel informatie…

Allocbtoon. Homofiel. Oost-Indisch doof. Blank. Tal van woorden uit de Nederlandse taal, voorheen breed in gebruik, zijn de laatste jaren in diskrediet geraakt. Ook zijn er nieuwe woorden en constructies bij gekomen, zoals onzijdige voornaamwoorden (die/diens of hen/hun) om non-binaire personen aan te duiden. Veel van deze taalontwikkelingen zijn geboren uit het streven om de taal inclusiever te maken: genderbewust, niet racistisch, niet stereotyperend. Woorden zijn immers zelden neutraal. ‘Taal is macht,’ schreef Michel Foucault. ‘Taal kan ons verwonden,’ voegde Judith Butler daaraan toe. Een doordachte woordkeuze draagt eraan bij dat verschillende groepen zich erkend en gerespecteerd voelen. Maar hoe bepaal je of een taaluiting door de beugel kan? Een mogelijk criterium is om het gevoel van de toehoorder als leidraad te nemen: als iemand zich door een taaluiting of…