Filosofie Magazine Editie 5 - 2024

Mijn moeder kreeg vier kinderen in vier jaar tijd. Ze gooide zich vol in haar moederrol en ging pas werken toen ik, de jongste, naar de kleuterschool ging. Het was de mooiste tijd van haar leven, zegt ze vaak. Dit is het moment dat een oplettende psychotherapeut een aantekening maakt. Niet per se vanwege de psychologische opmaak van mijn moeder, maar vooral vanwege die van haar kinderen. Hoe is in deze fulltime zorgtijd voor het kroost gezorgd? Warm? Angstig? Zorgeloos? Achteloos? Waren de kinderen hinderen of juist zingevende wezentjes die het ledige hart van de verzorger moesten vullen? De eerste vraag die ik mij meestal stel als ik zorgen heb over het gedrag van mijn kinderen is: gaat deze zorg over mij of over hen? Eerlijk is eerlijk, ik ontdekte…

INTERVIEW De ene crisis was net voorbij toen de volgende begon, herinnert Tim Fransen zich. Het was begin 2022. ‘De laatste coronamaatregelen waren net opgeheven, het was mijn eerste speelweek. En toen viel Rusland Oekraïne binnen. In diezelfde week kwam er een superalarmerend IPCC-rapport.’ Al jaren liep hij met het idee rond, maar die samenloop van omstandigheden bracht hem aan het schrijven, vertelt de cabaretier en filosoof aan de keukentafel in zijn Amsterdamse appartement. Het moest een pamflet worden, van een pagina of tachtig. Dat zou hij zo kunnen schrijven, terwijl hij aan het toeren was. ‘Ik raakte zo bezeten van dat boek dat ik soms een kwartier voordat ik het podium op moest nog aantekeningen zat te maken.’ Het duurde langer en groeide verder. Twee jaar later ligt er…

01 Wat kan ik weten? ‘Je kunt van tevoren niet weten of iets grappig is. Of eigenlijk denk je dat alles wat je gaat zeggen grappig is, totdat je voor een publiek staat en iedereen je vragend aankijkt. Als dat gebeurt, komt dat vaak doordat je te veel in je eigen hoofd zit. Terwijl een grap maken een dialoog is met het publiek. Wel een bizarre dialoog: de ander heeft maar één zin en dat is “hahaha”. De mensen in het publiek hebben dus niet veel keuze in wat ze zeggen. Toch is lachen iets terugzeggen tegen de stand-upcomedian.’ 02 Wat moet ik doen? ‘Er zit veel feminisme in mijn shows. Ik wil dat mensen zich gaan afvragen: goh, is de wereld niet gek? Dat kun je op twee manieren bereiken. Je…

Ook harde feiten moeten worden geïnterpreteerd Bron feit Power, S.D., E. Stewart, L.G. Zielke et al. (2023), ‘Immune activation state modulates infant engram expression across development’. Science Advances 9, 45. 'Van de meeste gebeurtenissen in onze eerste levensjaren kunnen we ons niets herinneren. En wat we ons wel herinneren is vaak het product van suggestie: door kinderfoto’s of verhalen die je ouders vertellen over je kindertijd kun je gaan denken dat je zelf ook nog weet hoe het was. Ergens na je tweede levensjaar verdwijnt deze opmerkelijke vorm van geheugenverlies, die “infantiele amnesie” heet. Maar waarom kunnen we voor die tijd zo weinig onthouden? Op basis van experimenten met muizen concluderen deze onderzoekers dat onze vroegste herinneringen helemaal niet verdwijnen bij infantiele amnesie: ze blijven opgeslagen in het geheugen, we…

'Gereserveerd voor bewoners’, staat er in het afgeplakte stuk stoep voor een fraai huis in de Utrechtse binnenstad. De Koningsmarkt barst bijna los en de bewoners willen zich zo verzekeren van een plekje voor hun handel. Het vreemde is dat het nog werkt ook. Niemand annexeert deze vierkante meters. ‘Het is van de bewoners, dus…’ Dus? Je zou ook kunnen zeggen: hoezo? Deze geluksvogels hebben al een begeerd huis in de binnenstad en nu claimen ze ook nog een prominente plek in de publieke ruimte. Is dat wel eerlijk? In een ‘working paper’ over klimaatrechtvaardigheid voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) trekt Marc Davidson, hoogleraar ethiek en politieke filosofie in Nijmegen, een parallel tussen de gebruikelijke gang van zaken rond de vrijmarkt en de mondiale praktijk rond emissierechten.…

MOREEL DILEMMA In de creatieve sector is de geest uit de fles. Niemand twijfelt meer aan het vermogen van artificiële intelligentie (AI) om verhalen, beeld en muziek te genereren. Deze creaties zijn soms nauwelijks te onderscheiden van die van menselijke hand. Dat roept juridische vragen op over auteursrecht en plagiaat, maar ook filosofische vragen over de aard van creativiteit en auteurschap. Neem het muzieknummer Heart on my sleeve, dat eind vorig jaar werd ingezonden als kandidaat voor een Grammy Award (uiteindelijk werd het van de lijst met kanshebbers geschrapt). Wiens nummer is dat? Het heeft vocalen die verdacht veel lijken op die van de Canadese artiesten Drake en The Weeknd. Geen van beiden werkten echter mee aan het nummer. Hun stemgeluid werd nagebootst door generatieve AI. Dat geeft te denken:…