Inhoudsopgave van Editie 102 - 2021 - National Geographic

INLEIDING DE OORSPRONG VAN PIRATERIJ Wie aan piraten denkt, ziet meestal de avonturiers voor zich uit de ‘gouden eeuw van de piraterij’. Maar zeerovers waren er al lang vóór deze 17de - en 18de -eeuwse boekaniers met hun kleurrijke historie. In feite bestaat de piraterij al sinds mensen de wereldzeeën bevaren. Het woord ‘piraat’ is afkomstig van het oud-Griekse peiraomai, wat ‘poging’ betekent, in de zin van poging tot stelen. Het begrip evolueerde vervolgens tot het Griekse woord peirates en het Latijnse woord pirata. De vroegst beschreven gevallen van piraterij vonden plaats in de Egeïsche en Middellandse Zee in de 14de eeuw v.C. Eén zo’n verslag is een inscriptie van de Egyptische farao Amenhotep III (r. 1390-’53 v.C.), met een nauwkeurige beschrijving van verdedigingswerken in de Nijldelta tegen overvallen op…

ANNE BONNY & MARY READ Anne Bonny, geboren als onwettig kind in de buurt van Cork (Ierland), was de dochter van een advocaat. Bekend om haar ‘felle en dappere temperament’ trouwde ze, in weerwil van haar vaders wensen, in 1715 met een jonge zeeman. Met haar nieuwe echtgenoot James verhuisde ze naar Nassau, op het eiland New Providence, waar hij werk hoopte te vinden. Hier ontmoette ze John Rackham, bijgenaamd Calico Jack, een piraat met een kwalijke reputatie. Rackham werd al snel verliefd op het Ierse meisje en lokte haar omstreeks 1718 weg bij haar man. Ze stemde toe om samen met hem de zee op te gaan, vermomd als mannelijke piraat. Mary Read werd rond 1695 in Engeland geboren als kind van een alleenstaande moeder die haar opvoedde als…

HET LEVEN VAN EEN PIRAAT In de woorden van de Franse historicus Hubert Deschamps, waren piraten ‘een uniek ras, geboren uit de zee en een harteloze droom, een vrij volk, afgescheiden van andere menselijke gemeenschappen en van de toekomst, zonder kinderen en zonder oude mensen, zonder thuis en zonder begraafplaatsen, zonder hoop maar niet zonder vermetelheid, een volk waarvoor wreedheid een beroepskeuze was en een zekere dood iets van latere zorg’. In weerwil van Deschamps’ sombere beschrijving, is er overvloedig bewijs dat veel van deze mannen getrouwd waren en een sterke band hadden met hun familie en andere mensen op de wal. Sommigen waren enigszins geschoold, anderen kwamen uit families die in hoog aanzien stonden in hun gemeenschap, zoals Stede Bonnet, een vermogend plantagebezitter die afstamde van een rijke familie.…

HET BELANG VAN TAVEERNES Het was waarschijnlijk ontmoetingsplek nummer één onder piraten: de plaatselijke taveerne of pub. Hier kwamen inwoners en reizigers bijeen om te genieten van een stevige pint of borrel. Een public house (pub) was, vrij letterlijk, een particulier huis dat werd opengesteld voor publiek. In een tijd waarin het brouwen van ale en bier slecht gereguleerd en belastingvrij was, bespaarden veel mensen geld door hun eigen brouwsel te maken. Iedereen die te veel ale had, kon zijn huis openstellen voor voorbijgangers, onder wie piraten. Taveernes daarentegen werden gebouwd met als enige doel het verkopen van drank en het bieden van vermaak. Ze waren op vaste tijden open en verkochten naast ale ook andere dranken, vooral wijn, rum en whiskey. Ze hadden vaak kamers waar bezoekers konden verblijven.…

PIRATEN IN JAPAN Piraten die opereerden vanuit Japan, bekend als wakō (of wokou, waegu of kaizoku) roofden van de 13de tot de 16de eeuw voornamelijk goederen en zilver langs de kust van China en Korea. Song Hui-gyeong, de Koreaanse ambassadeur in Japan, merkte in de lente van 1420 op dat zich in veel nederzettingen waar hij op zijn dienstreizen kwam, piraten bevonden die ongehinderd heersten over de waterwegen. Een eeuw later werd ook in Europese verslagen commentaar geleverd op deze autonome zeeroversbolwerken. Eén Europese zeevaarder waarschuwde zijn tijdgenoten zelfs dat ze de waterwegen van Japan enkel konden bevaren met toestemming en bescherming van lokale piratenleiders, waardoor veel Europeanen delen van de Japanse archipel ‘pirateneilanden’ begonnen te noemen. De wakō waren van Japanse, Koreaanse of Chinese afkomst. Ze plunderden het Chinese…

HOOFDSTUK EEN PIRATEN VAN DE ATLANTISCHE WERELD De piraten van de Cariben mogen dan berucht zijn, maar zeerovers voeren net zo vaak langs de kust van Noord-Amerika, West-Afrika en Zuid-Amerika als langs deze eilanden. De zogenaamde gouden eeuw van de piraterij was een periode van verhoogde piraten-activiteit in de Atlantische Oceaan tussen 1650 en 1730. Dit was het tijdperk van een aantal van de beroemdste zeerovers: van Black Sam Bellamy tot Zwartbaard, en van Stede Bonnet tot Anne Bonny en Mary Read.…

PIRATERIJ OP DE ATLANTISCHE OCEAAN De havensteden van de koloniale Atlantische wereld waren cruciaal voor zowel de regionale als wereldeconomie, en piraterij speelde een belangrijk rol in hun ontwikkeling. Piraten hadden die rol niet kunnen spelen zonder officiële of stilzwijgende medewerking aan hun illegale activiteiten. Koloniale bestuurders waren op zoek naar een balans tussen de wensen van het moederland en de wensen van henzelf, de kooplui en de inwoners van hun gebied. Die vonden ze in de piraterij, die ook de belangen van de investeerders in hun kolonie diende. De geschiedenis van de Cariben is er een van tegenstrijdige imperiale en regionale belangen. Dat maakte dat het gebied het toneel werd van positieve, maar ook van heel kwalijke koloniale instituties en praktijken. Lokale bestuurders en handelaren ondersteunden op de eilanden…

HOOFDSTUK TWEE HET RIJK DER PIRATEN Piraten verzonnen allerlei manieren om buit te verwerven en snel geld te verdienen. Dat kon door een schip op volle zee te overvallen of door het roven van wrakgoederen uit een vaartuig dat ze opzettelijk lieten stranden. Piraten verdienden ook geld door actief deel te nemen aan de slavenhandel. Maar wat deden de zeerovers met al hun buit als ze weer terug aan wal waren? De meesten sleten hun dagen in de plaatselijke taveerne, anderen legden hun geld opzij voor de familie die thuis op hen wachtte.…

DE TECHNIEK VAN HET JUTTEN Er waren drie veelgebruikte methoden waarmee degenen die uit waren op het jutten van wrakgoed hun doel bereikten. Eén daarvan was door opzettelijke schipbreuk. Het kwam voor dat de kapitein of de bemanning een schip doelbewust liet zinken. Deze combinatie van muiterij en piraterij kon zeer winstgevend zijn. Een opmerkelijk voorbeeld daarvan is het kelderen van de Phoenix in 1675. Het schip bevatte een lading ter waarde van naar schatting twaalfduizend pond die bestemd was voor kooplieden in Lissabon en het Portugese eiland Madeira. De bemanning had echter een ander plan: muiten, de goederen zelf houden en ze lossen in Virginia of Barbados. Hun plannetje mislukte echter, waarna de mannen het schip opzettelijk lieten zinken om later de indruk te kunnen wekken dat ze de…

PIRATERIJ EN DE SLAVENHANDEL In 1719 vertrok Bartholomew Roberts, alias Black Bart, uit Wales als tweede stuurman van kapitein Abraham Plumb aan boord van het slavenschip Princess. Samen met twee andere slavenschepen, de Royal Hind en de Morrice, arriveerde de Princess in Anamboe, een kleine havenstad aan de Goudkust in West-Afrika. Daar werd de lading uit Europa geruild voor tot slaaf gemaakte Afrikanen, die vervolgens naar West-Indië zouden worden vervoerd. Toen de drie slavenschepen op weg waren naar West-Indië, werden ze overvallen door kapitein Howell Davis, een piraat met een kwalijke reputatie en voormalig hoofd-stuurman van een slavenschip. Zonder tegenstand te bieden werden alle drie de vaartuigen in beslag genomen. Naast de aanzienlijke hoeveelheden stofgoud en andere waren die de schepen vervoerden, had alleen al de Morrice zo’n 140 slaven…

DE MURAKAMI-CLAN Een van de machtigste wakō-bendes was een groep families bekend onder de bijnaam Murakami. In minder dan een eeuw groeiden ze uit van een gefragmenteerde groep clans tot een beslissende macht in Japan. Noshima Murakami Takeyoshi (ca. 1533-1604) stond bekend als de grootste piraat van heel Japan, direct gevolgd voor Kurushima Murakami Michifusa (ca. 1562-’97). Naarmate Takeyoshi de invloed van zijn familie over de waterwegen verder uitbreidde en versterkte, werden hun vaardigheden waardevoller voor potentiële geldschieters, en kregen ze ook meer speelruimte om ongestoord hun gang te gaan. Omdat steeds meer reizigers naar Japan zich tot hen wendden voor bescherming, daalden de noodzakelijke kosten van bescherming tegen andere zeerovers. Dit stelde de Murakami-clan in staat om zijn lucratieve activiteiten verder uit te breiden.…

WILLIAM KIDD De in Schotland geboren William Kidd (ca. 1645-1701) werd van scheepsjongen eerst matroos op een piratenschip en vervolgens kaper, piratenjager en uiteindelijk piratenkapitein. Om onbekende redenen nam Kidd in 1689 deel aan een muiterij. De muiters stalen het schip en voeren ermee naar het eiland Nevis, waar het herdoopt werd tot de Blessed William. Onder het gezag van kapitein Kidd werd het schip opgeknapt en de bemanningsleden werden kapers in opdracht van de koloniale gouverneur-generaal van de Bovenwindse Eilanden. De afspraak was dat hun loon zou voortwwkomen uit wat ze buitmaakten op de Fransen. Een van Kidds voornaamste expedities was naar het Franse eiland Marie-Galante, Guadeloupe. Zijn eskader verwoestte de enige stad op het eiland, brandde alle suikerplantages plat en roofde elk voorwerp dat ze konden vinden als…

HOOFDSTUK DRIE PIRATEN VAN HET OOSTELIJK HALFROND Van de 15de tot de 19de eeuw lieten lokale autoriteiten rond de Indische Oceaan zich vaak in met piraterij. Ook koloniale machten, zoals de Portugezen, Nederlanders en Britten, deden eraan mee. Terwijl zeeroverij in de Atlantische wereld in de loop van de 18de eeuw geleidelijk afnam, bereikte deze op het oostelijk halfrond in dezelfde periode juist haar hoogtepunt. Tot diep in de 19de eeuw bleek piraterij een lucratieve handel te zijn en stelde zij zo menig heerser in staat om in deze onzekere tijd zijn macht te behouden.…

PIRATEN VAN DE ZUID-CHINESE ZEE Piraten waren van 1500 tot 1860 actief in de Zuid-Chinese Zee. Vóór de jaren negentig van de 18de eeuw bleef piraterij langs de Zuid-Chinese kust beperkt tot een paar sporadische zwervers die op beperkte schaal aan het plunderen sloegen onder bescherming van de duisternis. Deze piraten hadden kleine vaartuigen en waren in aantal beperkt, zodat ze niet echt veel schade konden aanrichten. De Chinezen beschouwden piraterij als niet meer dan overlast die makkelijk kon worden bestreden. Toen in 1771 de Tây S ơ n-rebellie uitbrak, die ontsproot aan een eeuw van oorlog en de bittere rivaliteit tussen de regerende Nguyen in het zuiden en de noordelijke Trinhfamilies, huurden Tây S ơ n-rebellen Chinese piraten in om te vechten in de burgeroorlog. Een van de Tây…

BIJLAGE MYTHEN EN LEGENDEN Ooglapjes, papegaaien, schatkaarten en meer: piraterij is rijk aan stereotypen. Piraten spreken vanouds tot de verbeelding en hun levenswijze is lang geromantiseerd. Eerst waren er populaire piratenboeken zoals A General History of the Pyrates van kapitein Charles Johnson en Schateiland van Robert Louis Stevenson. Vervolgens droegen theater- en filmbewerkingen van piratenboeken verder bij tot de mythologisering van de zeeroverij. DE PIRAAT Medische zorg aan boord werd vaak verleend door iemand van de bemanning, aangezien er zelden een scheepsarts was. Iemand die zich een piraat voor de geest haalt, denkt waarschijnlijk aan een man in een wijd, vies hemd met een bandana om zijn hoofd, een sjaal om zijn pols, gescheurde broek en versleten schoenen, zoals kapitein Jack Sparrow uit de filmserie Pirates of the Caribbean. Helaas…