Inhoudsopgave van Editie 11 - 2024 - Historia

Oorlog zijn duur, en de uitkomst ligt nooit op voorhand vast. Het is veel efficiënter om je vijand te bespioneren en een stille sluipmoordenaar met een mes te sturen. Zo loste de stadstaat Venetië veel problemen op. De stad bouwde al vanaf 1310 een inlichtingendienst op, inclusief codetaal, geheime rechtszaken en spionnen in alle Europese steden. In dit nummer maak je kennis met deze dienst, de Raad van Tien, en lees je over een spannende zaak in 1618, toen huurlingen het Venetiaanse bestuur wilden afzetten. Maar we zeggen wel alvast sorry dat we een tricorne en bautamasker hebben gebruikt om het artikel te illustreren. Die kwamen pas een eeuw later in de mode.…

Ze zijn al sinds mensenheugenis een hoeksteen van de Engelse cultuur, maar nu zitten de pubs in het nauw. In de eerste drie maanden van 2024 sloten er volgens de Britse overheid zo’n 80 pubs per maand. Dit is een stijging van meer dan 50 procent ten opzichte van het jaar daarvoor. Als pubs in dit tempo blijven omvallen, zou dat wel eens het einde ku nnen betekenen van een Engelse tra ditie die teruggaat tot de oudheid. De vroegste voorgangers van de pub ve rschenen in de 1e eeuw n.Chr., toen de Romeinen Engeland veroverden en wegen aanlegden naar alle uithoeken van hun nieuwe provincie. Langs die wegen ontstonden tabernae, waar reizigers konden eten en drinken. Toen de Romeinen Groot-Brittannië in de 5e eeuw verlieten, maakten de tavernen plaats…

In het oude Rusland gaven mensen elkaar tijdens de paasnacht versierde eieren. Al sinds heidense tijden was het ei een symbool van geluk en vruchtbaarheid, en de orthodoxe kerk had het overgenomen. Ook de tsarenfamilie van Rusland volgde deze traditie. Op paasochtend 1885 verraste tsaar Alexander III zijn vrouw Maria Fjodorovna met een ei van wit emaille: gesmolten glas op metaal. Het ei kon open, en binnenin zaten een gouden pruim, een gouden kip, een tsarenkroon met robijnen en een sieraad. Het paasei viel in goede aarde, en voortaan bestelde de tsaar elk jaar een nieuw en mooier exemplaar. Toen Nicolaas II in 1894 zijn vader opvolgde, zette hij het gebruik voort. Hij schonk zijn vrouw, Alexandra Fjodorovna, en zijn moeder een ei. En zo werd de traditie van het…

20mm-kanon richtte zich op jachtbommenwerpers Van het lichte geschut kwam de 20-mm het meest voor. Het effectiefst was de Flakvierling met zijn vier lopen en 800 schoten per minuut. De granaten kwamen echter maar 2200 meter hoog, dus het wapen werd vooral gebruikt tegen laagvliegende jachtbommenwerpers. 88-mmkanon werd het meest gebruikt Met een productie van 20.754 stuks was de 88-mm het gangbaarste zware luchtafweergeschut van de Duitsers. Het kon granaten van 9 kilo afvuren en doelen raken tussen de 7900 en 11.300 meter hoogte, afhankelijk van het model. 128mm-kanon bedreigde alle vliegtuigen Het effectiefste Duitse luchtafweergeschut was de 128-mm, die vanaf 1942 werd gebouwd. De 26 kilo zware granaten konden een hoogte van 12.800 m bereiken, waardoor het 27 ton zware kanon zelfs de hoogst vliegende bommenwerpers kon bedreigen.…

Toen de Duitsers de Messerschmitt Bf 110 inzetten tijdens de invasies van Polen en Frankrijk, deed de zware jager uit 1937 het prima. Maar toen het jachtvliegtuig werd gebruikt als Kampfzerstörer om bommenwerpers te escorteren tijdens de Slag om Engelandin 1940-1941, faalde het toestel. Met zijn twee motoren en hoge gewicht was het toestel niet wendbaar genoeg in luchtduels met bijvoorbeeld de Britse Spitfire. 'Het was zo traag als stroop. En het kon maar anderhalf uur in de lucht blijven voor we weer naar huis moesten. Wat als we Spitfires tegenkwamen? In een 110? Vergeet het maar. Dan was het gewoon een kwestie van wegwezen,’ zei een Duitse piloot. De Me 110 presteerde wel goed als nachtjager. De grote cockpit kwam hierbij goed van pas, want er was ruimte voor…

Kroegen en bordelen In het centrum van de zogenoemde 4e regio van Pompeï stonden grote villa’s voor de elite, maar ook kroegen, een school en drie bordelen. De ongeveer 150 graffititeksten die hier gevonden zijn, gaan vooral over seks, alcohol en gokken. De langste straat van Pompeï Aan de 900 meter lange Via dell’Abbondanza lagen veel restaurants, snackbars en kroegen. Het was hier daarom altijd druk, en dus een uitstekende plek voor voorbijgangers om hun mening te geven. Het Grote Theater In het zuidwestelijke deel van de stad, in regio 8, lag het Grote Theater, waar tragedies en komedies te zien waren. De muren hier zijn bedekt met meer dan 200 teksten. Dit kwam omdat het hier vaak druk was met theaterbezoekers. De grote palaistra In regio 2 lag de…

Op een lentedag in 1862 brengt de strohoed van kapitein Relyea de slaaf Robert Smalls op het idee voor een gewaagde ontsnappingspoging. Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) werkt Smalls op het stoomschip CSS Planter, dat voorraden naar de versterkte eilanden van de Zuidelijke Staten voor de kust van Charleston, South Carolina brengt. Een paar kilometer verderop blokkeren Noordelijke marineschepen de toegang tot de haven, en die wil Smalls zien te bereiken. Op de Planter voert Relyea het bevel over witte matrozen en zwarte slaven. Op een dag zet een matroos als grap de strohoed van de kapitein op het hoofd van Smalls en merkt lachend op hoeveel de slaaf nu op Relyea lijkt. En daar zit wat in. Ze hebben dezelfde bouw, en na jaren op zee heeft de gebruinde…

Donald Trump had veel vreemde ideeën tijdens zijn presidentschap van de VS van 2017 tot 2021. In het najaar van 2019 maakte The Wall Street Journal melding van een wel heel bijzondere ingeving: de voormalige vastgoedmagnaat overwoog namens de VS Groenland van Denemarken te kopen. Trump schaamde zich nergens voor. Op een vliegveld lichtte hij zijn ideeën toe aan de pers. ‘Dit is een grote vastgoeddeal. Er zijn veel dingen die je zou kunnen doen. De Denen hebben er last van omdat het ze bijna 700 miljoen dollar per jaar kost om het overeind te houden. En strategisch gezien zou het geweldig zijn voor de Verenigde Staten,’ zei Trump, terwijl de wind met zijn blonde lokken speelde. De Deense premier Mette Frederiksen stak snel een stokje voor Trumps ‘vastgoeddeal’. ‘Natuurlijk…

Vanaf zijn oorsprong in Oost-Zwitserland doorsnijdt de Rijn het Europese continent om 1230 kilometer verderop uit te monden in de Noordzee. Onderweg passeert de rivier zes landen en stroomt hij door allerlei landschappen, van de Alpen via de met wijnranken begroeide hellingen van Midden-Duitsland tot het Nederlandse laagland. Maar de Rijn is meer dan een geografisch verschijnsel. De brede waterweg meandert ook door de Europese geschiedenis. Sinds de Romeinse tijd hebben de Rijn en allerlei kleurrijke personages – kooplieden, roofridders en soldaten die de rivier bevoeren – het huidige Europa mede vormgegeven. Rijn hield barbaren buiten de deur De eerste keer dat de Rijn zijn opwachting maakt in de wereldgeschiedenis is rond 50 v.Chr., als de Romeinse generaal Julius Caesar het Keltische Gallië verovert – ongeveer het huidige Frankrijk en…

In 1921 werd de Oostenrijkse extremist Adolf Hitler voorzitter van de kleine Duitse NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei) in München. De nieuwe leider van de nazi’s, die eerder kunstschilder wilde worden, begreep de macht van beelden en symbolen. Hij bedacht en ontwierp ook zelf veel van de symbolen die we tegenwoordig met het nazisme associëren. Tot Hitler in 1933 aan de macht kwam, gebruikten de nazi’s deze symbolen om een nationalistisch verlangen te creëren naar de tijd dat Duitsland nog een grootmacht was. Als kanselier benoemde Hitler filoloog Joseph Goebbels tot minister van Propaganda en liet hij filmmaker Leni Riefenstahl de nazi’s verheerlijken met de nieuwste cameratechnologie in de film Triumph des Willens uit 1935. Dit werd gedaan door voortdurend symbolen en hun bekende en verborgen betekenissen in te zetten. Hakenkruis…

In juli 1823 huurt de Engelse dichter Lord Byron het zeilschip Hercules in het Italiaanse Genua en zet hij koers naar Griekenland. De tweemaster heeft voedsel en medicijnen aan boord, maar ook vier van Byrons paarden en zijn trouwe newfoundlanook een op maatder Lyon. Lord Byron draagt gemaakte helm met het motto Crede Byron – ‘geloof in Byron’. Griekenland maakt al 300 jaar deel uit van het Ottomaanse Rijk, maar de Grieken voeren nu een bloedige strijd voor onafhan-en vrij-kelijkheid. De strijd voor gelijkheid heid heeft Lord Byron altijd beziggehouden, maar zijn eigen vrijheidsstrijd was tot nu toe vooral artistiek en seksueel van aard. Net als de helden van zijn gedichten, die in heel Europa worden gelezen, is Lord Byron een mooi, rusteloos, mysterieus en verleidelijk personage dat zich afzet…

De romantiek beïnvloedde het Europese culturele leven eerst in Duitsland en later in Engeland, waar Lord Byron een van de meest gevierde kunstenaars van de Europese culturele stroming werd. Poëzie, en kunst in het algemeen, werd de manier van de kunstenaar om emoties over te brengen die hem verbonden met een diepere waarheid over het bestaan in de wereld. Dichters als Lord Byron stonden in de romantiek te boek als unieke genieën met een diep, intuïtief begrip van de mens en het rijke gevoelsleven dat over het hoofd was gezien in de eenzijdige verering van de wetenschappen tijdens de verlichting. In de romantiek waren het niet langer rationele overwegingen en analyses, maar diep gevoelde en subjectieve emoties die garant stonden voor kennis en waarheid. Grote romantische werken als Goethes Die…

EERSTE WERELDOORLOG Soms kunnen een paar minuten het verschil maken tussen leven en dood – en nu laat een nieuw onderzoek zien hoe fataal 10 minuten waren voor de Britten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Onderzoekers van zeven instellingen in het VK en Ierland maakten voor het eerst een detailstudie van het slagveld Hawthorn Ridge, waar op 1 juli 1916 de Slag aan de Somme begon. De Britten hadden besloten om hier 18.000 kilo explosieven onder de Duitse linies tot ontploffing te brengen – om 7.30 uur, als startschot voor de strijd. Een Britse officier bracht de explosieven echter 10 minuten eerder tot ontploffing, zodat de opgeblazen grond kon neerdalen vóór de aanval. Met onder andere drones hebben onderzoekers de enorme krater van de explosie in kaart gebracht, en nu blijkt…

In de Tweede Wereldoorlog ontvoerden de nazi’s wel 200.000 Poolse kinderen en deporteerden ze naar nazi-Duitsland. Het doel was het ‘germaniseren’ van Poolse kinderen die ‘raciaal waardevol’ waren – ofwel arisch of Scandinavisch van uiterlijk. Volgens de Duitsers waren de ‘arische’ kinderen eigenlijk geen Polen, maar af-stammelingen van Duitsers die naar Polen waren geëmigreerd. Daarom vonden de nazi’s dat ze het recht hadden om de kinderen mee terug te nemen naar Duitsland. De Poolse kinderen werden weggehaald bij hun familie (die vaak werd vermoord) en naar speciale kampen gebracht, waar ze grondig werden onderzocht. Hun lichaamsverhoudingen werden opgemeten en hun oog-en haarkleur en de vorm van hun hoofd werden beoordeeld om te bepalen of ze arisch genoeg waren. Kinderen die ‘van weinig waarde’ werden geacht, gingen naar vernietigingskampen of werden…

Volgens geschiedkundigen is Russische roulette ontstaan onder 19e-eeuwse Russische soldaten. De eerste verwijzing naar een voorloper van de dodelijke roulette verschijnt in de Russische verhalenbundel Een held van onze tijd uit 1839. Hierin gaat een Russische officier een weddenschap aan en vuurt hij een pistool, waarvan niemand weet of het geladen is, af op zijn hoofd – om te bewijzen dat het lot niet bestaat. In het Westen werd Russische roulette voor het eerst genoemd in 1937 in het korte verhaal Russian roulette van de Amerikaan Georges Surdez, die de term bedacht. Daarin speelden Russische officieren het spel tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het verhaal leidde blijkbaar tot een golf van roulette-gerelateerde sterfgevallen in de VS. Het jaar daarna meldden kranten het eerste bekende slachtoffer van Russische roulette toen een 21-jarige…

De markies van Bedmar Alonso de la Cueva-Benavides y Mendoza-Carrillo (1574-1655) is de man van Spanje in Venetië – een vrome katholiek met een effectief spionagenetwerk. Doel: Bedmar wil Venetië overdragen aan zijn koning, Filips III. De hertog van Osuna Pedro Téllez y Girón (1574-1624) is onderkoning van het Spaanse Napels. Osuna voert een privé-oorlog tegen Venetië. Doel: Hij wil de Spaanse bezittingen in Italië losmaken en zijn eigen koninkrijk stichten. Kapitein Jacques Pierre De huurling komt uit Nor-mandië en diende een aantal jaar voor onderkoning Osuna. Hij bouwde o.a. diens marine op. Doel: De plundering van Venetië moet de rooftocht van Pierre in de rest van Italië bekostigen.…

Na de verovering van Venetië door Napoleon in 1797 werden de archieven verplaatst van het Dogepaleis naar een voormalig klooster.Daarom zijn er talloze meters aan notulen van regeringsbesluiten bewaard gebleven, net als discussies over de watervoorziening en papieren van de inlichtingendienst. ‘De Raad van Tien schreef alles op,’ legt de staatsarchivaris van Venetië, dr. Stefania Saviane, uit. ‘Een lid zat maar één jaar en mocht zijn kennis niet gebruiken voor persoonlijk gewin, maar moest die doorgeven.’ Het staatsarchief bevat ook het handgeschreven boek van 700 pagina’s met codes van Agostino Amadi, die de Raad van Tien codes leerde. Het boek beschrijft de codeschijf – een vroege Enigma-machine – die ambassadeurs kregen als ze werden uitgezonden. Door de schijf één letter te draaien, werd een compleet nieuwe code gecreëerd.…

Gouden ei was 90 jaar zoek Het zogeheten Derde Keizerlijke Ei verdween in 1922, maar in 2004 dook het op op een vlooienmarkt in de VS en werd het voor circa 13.000 dollar verkocht. Pas in 2012 ontdekte de koper de waar-heid. Het zou nu zo’n 30 miljoen euro waard zijn. Gouden koets van de tsarina In 1897 kreeg de tsarina een ei, ver-sierd met goud en diamanten, om haar kroning van het jaar daarvoor te gedenken. Binnenin zit een miniatuurversie van de kroningskoets van de tsarina. Het is circa 17 miljoen euro waard. Rothschilds dure cadeau Ter gelegenheid van een verloving in de rijke familie Rothschild creëerde Fabergé dit ‘klokei’ in 1902, als een van de weinige niet voor de tsarenfamilie. Elk uur verschijnt er een haan aan de…

De zoeklichten waren een belangrijk onderdeel van de nachtelijke Duitse luchtverdediging, met hun lichtkegels die het luchtruim afspeurden naar vliegtuigen. Een zoeklichtbataljon bestond meestal uit drie batterijen met in totaal 27 zoeklichten, die 30 kilometer bestreken. Het meest gebruikte zoeklicht had een diameter van 150 centimeter en een generator van 24 kilowatt. Dit leverde een lichtintensiteit van circa 1 miljard lux – ongeveer 1000 keer feller dan het daglicht op een heldere zomerdag. De Britse boordschutter Richard Rivaz beschreef hoe het voelde om gevangen te zitten in de zoeklichten: ‘Eentje draaide naar ons toe en bleef–op ons gericht. Mijn God, het licht was zo fel! Alles in mijn toren was verlicht. Ik wilde me verstoppen!’ Soms had de bemanning een Würzburgradar die een vliegtuig kon volgen voordat het zoeklicht werd…

Radaroperator Erich Handke voelt een klap op zijn rug terwijl hij in de nacht van 31 maart 1944 met zijn twee Duitse landgenoten in een nachtjager zit. ‘Daar! Hij is daarboven,’ roept de schutter. Hij wijst naar het silhouet van een Britse Lancaster-bommenwerper dat zich aftekent in het maanlicht ten westen van Neurenberg. Met behulp van radar op de grond en de antennes van zijn jachtvliegtuig heeft Handke het Britse bakbeest gelokaliseerd. Piloot Martin Drewes laat de snelheid van zijn Messerschmitt zakken en glijdt richting de bommenwerper. Als het jachtvliegtuig zo’n 50 meter onder de Brit is, die zich niet bewust lijkt van het gevaar in de duisternis, opent Drewes het vuur met het machinekanon. Een vleugel van de bommenwerper staat meteen in lichterlaaie. ‘We volgden de Lancaster 5 minuten…

Toen de eerste huizen van Pompeï in de 18e en 19e eeuw werden opgegraven, schrokken veel bewonderaars van de klassieke cultuur zich een hoedje. Er werden namelijk niet alleen villa’s, theaters, winkels en wegen blootgelegd, maar ook heel veel graffititeksten – soms brutaal, soms wijs en soms zelfs hartverscheurend. Op vrijwel elke muur of zuil van de stad, die in 79 n.Chr. werd bedolven onder vulkanische as, vonden archeologen graffiti – gekrast, geschilderd en getekend. In totaal zijn er ongeveer 11.000 opschriften gevonden, van korte gedichten tot nieuws en roddels. En toen ze sommige teksten lazen, kregen de 19e-eeuwse onderzoekers rode oortjes: ‘Huil maar, meisjes. Mijn piemel heeft geen interesse meer in jullie. Nu steek ik hem in de billen van mannen.’ Vanwege dit soort teksten wees de archeo-loog August…

Robert Smalls was eigendom van zijn vader Henry McKee, die Roberts moeder vermoedelijk had verkracht. Zij was slavin op McKee’s plantage, zo’n 100 kilometer ten zuiden van Charleston. Op zijn 12e werd Smalls naar Charleston gestuurd om te werken. McKee liet de jongen een dollar per week houden en stak de rest in eigen zak. Smalls werkte eerst als ober in een restaurant, later was hij lantaarnopsteker en havenarbeider. Dat slaven op deze manier verhuurd werden, was gebruikelijkin het Zuiden, waar de steden groeiden en de behoefte aan goedkope arbeidskrachten toenam. In de stad werkten veel slaven als ambachtslieden of bijvoorbeeld als brandweerman. Deze ‘stadsslaven’ genoten een zekere vrijheid. Ze konden vrij over straat zolang ze hun werk deden en voor het donker binnen waren. Een enkeling wist genoeg te…

Wist je dat Josephine Baker op haar 13e trouwde en op haar 14e scheidde? Dat ze in de Tweede Wereldoorlog als spion voor de Franse geheime dienst werkte? Of dat ze feestte met beroemdheden als Grace Kelly, Frida Kahlo en Ernest Hemmingway? Lees het hele verhaal van de flamboyante zangeres die een luxeleven leidde in Frank rijk, maar haar arme jeugd in de VS nooit vergat. Wanneer is Josephine Baker getrouwd? Josephine Baker trouwde met de 26-jarige fabrieksarbeider Willie Wells toen ze net 13 was. Voor een huwelijk met kinderen onder de 15 was een vergunning nodig, die het stel niet had. Maar de dominee zag het door de vingers. Jo-sephine was dan ook allang geen kind meer. Ze werd op 3 juni 1906 geboren als dochter van Carrie McDonald,…

Van de 17e tot de 19e eeuw brandde de straatverlichting in heel Europa op levertraan. Dat wordt gewonnen uit de blubber van walvissen en zeehonden, en toen de vraag toenam, zetten Europese koloniale mogendheden koers naar Groenland om walvissen en zeehonden te vangen. Nederland en Engeland stuurden de eerste expedities naar Groenland, en in de 17e eeuw domineerden walvisjagers en zeehondenjagers van deze zeevarende mogendheden het grootste eiland ter wereld. Begin 18e eeuw eiste het koninkrijk Denemarken-Noorwegen Groenland op. De claim was gebaseerd op de nederzettingen van de Vikingen op het eiland enkele eeuwen eerder. Maar als de West-Europese naties de Deens-Noorse aanspraken op Groenland wilden respecteren, moest er een echte nederzetting op het eiland komen. Die kwam er in 1721, toen de zendeling Hans Egede de eerste kolonie in…

De schalen op het buffet waren goeddeels leeg en de gasten plofwerden op-ten bijna, toen ze geschrikt door een enorm lawaai. Het waren saluutschoten uit een immense batterij kanonnen. Bedienden deden de poort open en er kwam een groep gekostumeerde mannen bin nen, met Hendrik VIII voorop. De Engelse koning had de omdat geen van de gasten grootste lol, hem herkende. Maar de koning had nog een verrassing in petto. Plotseling werden er nieuwe schalen binnengedragen en begon het eetfestijn weer van voren af aan. ‘Wel tweehonderd verfijnde gerechten met duur vlees en andere zaken kwamen er op tafel,’ zo vertelt een bron uit die tijd. ‘Zo ging de nacht voorbij met eten, dansen en andere grootse ondernemingen – tot genoegen van de koning en tot goedkeuring van de aanwezige…

De noordelijke expansie van het Romeinse Rijk kwam abrupt tot stilstand in 9 n.Chr., toen het leger van Publius Quinctilius Varus een grote nederlaag leed in het Teutoburgerwoud in het oosten van Westfalen. Vanaf dat moment vormde de Rijn de grens – in het Latijn limes – tussen de Romeinse beschaving en de Germaanse barbaren. Keizer Augustus versterkte de grens kort daarna met eenvoudige constructies van een greppel en een aarden wal met houten palen. Op sommige stukken kwam een stenen muur. Achter de muur of wal stonden houten of stenen wachttorens. De 900 torens waren zo geplaatst dat de wachters met elkaar konden communiceren en de Romeinse forten in het achterland konden waarschuwen als iemand de grens probeerde over te steken. De Rijn werd een van de meest stabiele…

Aan Engels hadden de Flying Tigers weinig als ze boven China werden neergeschoten. Daarom kregen de Amerikanen een blood chit, die ze op de voering van hun jas naaiden. Het was een stukje stof van 15 bij 25 centimeter met de Chinese vlag en een tekst in het Chinees, die uitlegde dat de piloot een vriend van China was en hulp nodig had. ‘Ik ben een Amerikaanse piloot. Mijn vliegtuig is neergeschoten. Ik spreek jullie taal niet, maar ik ben een vijand van de Japanners. Geef me alsjeblieft wat te eten en breng me naar de dichtstbijzijnde geallieerde militaire post. De regering zal je belonen,’ stond er te lezen. De afbeelding van de Chinese vlag was heel belangrijk omdat veel Chinezen op het platteland analfabeet waren en de tekst niet…

Hoewel de Flying Tigers opereerden in een gebied waar malaria en dysenterie heersten, bleken SOA’s het grootste gevaar voor de gezondheid van de piloten. Een tijdlang had Chennault zeven piloten die niet mochten vliegen vanwege medicatie tegen geslachtsziekten. Daarom besloot Old Leatherface, zoals de piloten hun baas noemden, een bordeel op te zetten met fatsoenlijke omstandigheden. ‘De jongens hebben het nodig. En ze kunnen het beter op een schone plek krijgen dan op een smerige plek,’ redeneerde hij. In juni 1942 vroeg Chennault de Royal Air Force om 12 prostituees van Brits-India naar Kunming te vliegen, maar dat lukte niet. Joseph W. Stilwell, de bevelhebber was van de Amerikaanse strijdkrachten in China, Birma en India, stak er een stokje voor. Daarop liet Chennault 13 Engels sprekende Chinese vrouwen naar Kunming…

De verbazing was ongetwijfeld groot onder de 114 soldaten die op 14 juli 1789 de wacht hielden in de beruchte Bastille in Parijs. Commandant Bernard-René de Launay had net een akkoord bereikt met afgezanten van een menigte van zo’n 900 burgers, die de gevangenen en het buskruit van het fort wilde hebben. De Launay had zijn kanonnen teruggetrokken om de menigte te bedaren, maar de mensen waren woest. Mannen en vrouwen verdrongen zich voor het fort. Vol ongeloof keken De Launay en de soldaten toe hoe twee mannen de kettingen doorhakten van de ophaalbrug die naar de binnenplaats leidde. De zware brug stortte naar beneden en verpletterde een onfortuinlijke toeschouwer. Onmiddellijk stroomde de menigte de binnenplaats op, waar de soldaten voor hun leven moesten vechten. Na vier uur moesten de…

Om het volk op te voeden na de revolutie, voerden de leiders een nieuwe kalender in. Die werd van kracht op 22 september 1792, en alle officiële documenten moesten op deze datum gebaseerd zijn. De kalender ging uit van de landbouw en het weer. Zo werd de 11e maand, die van 19 juli tot 17 augustus liep, thermidor genoemd: de hete maand. Volgens de nieuwe kalender kwam 27 juli 1794 overeen met 9 ther-midor in het jaar II. Dagen die eerder genoemd waren naar heiligen kregen ook nieuwe landbouwnamen: 31 januari werd ‘broccoli’ en 6 oktober ‘ezel’. Om de nieuwe kalender nog ingewikkelder te maken, werden de maanden verdeeld in drie weken van tien dagen. Een poging om ook de tijd te veranderen, zodat een uur uit 100 minuten zou…

VIKINGEN Een groep Poolse arbeiders had begin januari 2024 net een havenbekken schoongemaakt in de plaats Włocławek toen ze een langwerpig metalen voor-werp zagen in de hoop slib en sediment. Toen ze het afspoelden, zagen ze dat het om een zwaard ging. En nader onderzoek wijst uit dat het wapen zeker 1000 jaar oud is. Volgens deskundigen is het zwaard vooral interessant omdat het blad de inscriptie ‘UVLFBERTH’ draagt. De inscriptie is bijna identiek aan die op Er zijn in Europa ongeveer 170 van deze zwaarden, gesmeed van de hoogste kwaliteit staal in de Vikingtijd, gevonden, waarvan de meeste in Scandinavië. Daarom is het de vraag of het zwaard van een zeevarende Viking kan zijn geweest die het naar Polen heeft gebracht. ‘Er zijn verschillende theorieën geopperd en tot nu…

ARCHEOLOGIE In het recordjaar 2022 werden er maar liefst 53.490 historische voorwerpen gevonden in Groot-Brittannië. De meeste door amateurarcheologen. Maar hoewel de Britse autoriteiten dankbaar zijn voor de hulp, waarschuwen ze wel voor een populaire trend onder metaaldetector-fanaten. De afgelopen jaren is magneet-vissen steeds populairder geworden. Met behulp van een krachtige magneet en een lang touw vissen geschiedenisliefhebbers naar metalen voorwerpen op de bodem van meren en rivieren. De trend is echter gevaarlijk voor zowel de schatzoekers als de historische objecten die ze opvissen. In 2019 werd een Fransman blind en liep hij ernstige brandwonden op toen hij een granaat met mosterdgas uit de Eerste Wereldoorlog ving. Datzelfde jaar moest een deel van de Franse stad Nantes worden geëvacueerd toen een andere magneetvisser een mortiergranaat uit de Tweede Wereldoorlog aan…

MIDDELEEUWEN Toen Tsjechische archeologen onlangs een merkwaardige gesp uit de vroege middeleeuwen opgroeven, dachten ze iets unieks in handen te hebben. Het motief, een draak of slang die een kikker opeet, was hun volslagen onbekend. Maar toen ze archieven uitkamden, ontdekten ze dat er de afgelopen 12 jaar drie gelijksoortige gespen zijn gevonden in Duitsland, Hongarije en elders in Tsjechië. ‘Ik besefte dat we te maken hebben met een onbekende heidense cultus, die delen van Centraal-Europa met elkaar verbond in de vroege middeleeuwen Jiří Macháček, archeoloog aan de Masarykuniversiteit in Brno. De onderzoekers weten niet zeker uit welke cultus of vroege religie het reptiel met de kikker in zijn bek afkomstig is. Maar verschillende culturen in Centraalen Noord-Europa hebben het later overgenomen, aldus Macháček. ‘Het motief van een slang die…

BESCHAVINGEN Een Ierse folklorist heeft een 4000 jaar oud graf uit de bronstijd ontdekt dat lange tijd spoorloos was. Het graf – een soort hunebed – stond bij de lokale bevolking in het zuiden van Ierland bekend als ‘Altóir na Gréine’ en geschiedkundigen dachten eerder dat het halverwege de vorige eeuw was vernietigd. In 1852 schreef een plaatselijke antiquair dat het zonnealtaar was vernield en dat de stenen waren geroofd om te worden gebruikt voor de bouw. Het graf werd echter herontdekt toen folklorist Billy Mag Fhloinn tijdens het optekenen van archeologische vindplaatsen in County Kerry een aantal grote stenen op een heuveltop zag die hem bekend voorkwamen. De stenen leidden hem naar een boek uit 1838 van de Engelse aristocrate Lady Georgiana Chatterton, waarin ze de heuvel met het…

Het verhaal van het paard van Troje is bekend uit de Odyssee, een Grieks epos van rond 700 v.Chr. Homerus vertelt dat Griekse strijders de stad Troje veroverden door zich te verstoppen in een houten paard. Maar veel historici betwijfelen of de Grieken echt een houten paard gebruikten. Het paard wordt slechts terloops genoemd door Homerus, en de eerste echte beschrijving ervan dateert van 600 of 700 jaar later. Bovendien is er tot nu toe geen archeologisch bewijs van het houten paard gevonden en de huidige consensus onder deskundigen is dat het paard ofwel een metafoor is of een taalkundig misverstand. Eén theorie is dat het houten paard eigenlijk een belegeringswapen was. Veel belegeringswapens zijn vernoemd naar dieren, zoals de ram, en we weten dat sommige bedekt werden met natte…

De Vikingen hadden geen klokken en kenden geen uren of minuten. Maar ook 1000 jaar geleden was het handig om te weten hoe laat het was. Daarvoor gebruikten ze de natuur. De zon kon vertellen hoeveel van de dag verstreken was. Overdag observeerden de Vikingen de stand van de zon boven bepaalde kenmerken in het landschap op verschillende tijdstippen. Ze wisten dat de zon midden op de dag het hoogst aan de hemel staat en zochten een punt aan de horizon – zoals een berg of heuveltop – waar de zon rond het middaguur boven stond. De oude Scandinaviërs verdeelden de zonnecyclus in acht delen, die ze eykt noemden. Elke eykt stond op een lijn met een punt in het landschap, zodat de hele horizon in feite fungeerde als een…

In het Dogepaleis en op andere plekken in de stad had de inlichtingendienst, de Raad van Tien, speciale brievenbussen neergezet voor tips over overtredingen, ketterij en subversieve activiteiten. Een brief aan de Raad van Tien kon niet anoniem zijn: er moest een naam op staan. Maar als de overtreding ernstig genoeg was, zagen de Tien die regel door de vingers. De brievenbussen werden leeuwenbekken genoemd (bocca di leone), omdat de apostel Marcus de beschermheilige van de stad is en de leeuw zijn attribuut.…

1622 Schandaal rond Raad van Tien De inlichtingendienst van Venetië kon niet lang rusten na het oprollen van het ‘Spaanse complot’. Vijf jaar later moest de Raad van Tien toegeven dat een onschuldige man was geëxecuteerd. De diplomaat Antonio Foscarini was in 1622 veroordeeld voor hoogverraad, maar het bleek al snel dat het vonnis gebaseerd was op valse getuigenissen. Wie er achter het bedrog van de Tien zat, is nooit uitgekomen. 1944 Duitse triomf tegen SOE In de Tweede Wereldoorlog wist de Duitse Abwehr de eerste telegrafist gevangen te nemen die door het Britse ondergrondse leger SOE naar bezet Nederland werd gestuurd. De Duitsers dwongen hem valse berichten naar Groot-Brittannië te sturen en konden zo beïnvloeden waar en wanneer agenten en wapens gedropt werden: het Englandspiel. De Abwehr verklapte de…

Piloot Leonard Cheshire en zijn bemanning kunnen hun geluk niet op. De maan schijnt fel in de nacht van 12 november 1940, en ze zitten in hun Britse Whitley-bommenwerper boven een van de best verdedigde industriegebieden van Duitsland, niet ver van Keulen. Tot nu toe merkten ze weinig van het beruchte Duitse luchtafweergeschut, maar als ze de eerste bom laten vallen, klinkt er een oorverdovende knal. ‘De hel brak los. Honderden zoeklichten verschenen in de lucht en het voelde alsof honderden kanonnen op ons begonnen te vuren,’ vertelde Cheshire. Een Flakgranaat gaat dwars door de voorste koepel en explodeert een paar meter boven het vliegtuig. Een andere ketst af achter de linkervleugel en maakt een 3 meter lange scheur in de romp. Cheshire wordt een paar seconden verblind door de…

Paus deserteerde Joseph Ratzinger, de latere paus Benedictus XVI, werd in 1943 op 16-jarige leeftijd Flakhelper bij meerdere batterijen. In november 1944 werd hij opgeroepen voor het leger, maar hij deserteerde. SS’ers kwamen naar het huis van de familie, maar hij had geluk en werd niet geëxecuteerd. Socioloog kreeg klappen In 1943 moest Niklas Luhmann aan de slag als Flakhelper. Twee jaar vulde hij de kanonnen met granaten voordat hij werd gepakt door de Amerikanen, die hem naar eigen zeggen sloegen en zijn horloge stalen. Luhmann werd later een belangrijke sociologische denker in Duitsland. Nobelprijswinnaar was vrijwilliger De auteur Günter Grass was als jongeman gefascineerd door het fascisme en meldde zich op zijn 15e bij het leger, maar hij was te jong en werd Flakhelper. In de laatste maanden diende…

Nachtspook joeg vijand angst aan Met 121 zeges overtrof Heinz-Wolfgang Schnaufer alle andere Duitse nachtjagerpiloten. Hij vloog vooral in een Me 110-nachtjager. Schnaufers ongekende precisie leverde hem de bijnaam ‘Nachtspook van Trond’ op, naar zijn basis in België. Schnaufer overleefde de oorlog, maar stierf bij een verkeersongeluk in 1950. Sterpiloot kwam om bij landing In de zomer van 1944 was Helmut Lent de eerste die 100 zeges behaalde als nachtjagerpiloot – iets meer dan drie jaar na de eerste. Maar de succesvolle piloot stortte in de herfst van 1944 na 102 overwinningen neer tijdens een routinevlucht, toen zijn Ju 88 verstrikt raakte in elektriciteitskabels na een motorstoring tijdens de landing. Parachute van de edelman faalde Heinrich Prinz zu Sayn-Wittgenstein was de zoon van een diplomaat. In de oorlog stond hij…

Rijke man met grote neus Een van de oudste karikaturen ter wereld staat op de muur van de Villa dei Misteri. Onder de tekening staat: ‘Dit is Rufus.’ Wie Rufus was is onbekend, maar de lauwerkrans laat zien dat hij tot de elite van Pompeï behoorde. Het grote vrachtschip In het Casa della Nave vonden archeologen in de 20e eeuw een tekening van een Romeins vrachtschip. De naam van het schip, Europa, staat op de zijkant. De artiest had oog voor detail en was misschien zelf ooit zeeman. Vechtende gladiatoren In Pompeï is ook veel graffiti met gladiatoren gevonden. Hieri zien we Hilarus (links), die 12 keer won in 14 gevechten. De andere gladiator is Creunus (rechts), die vijf van de zeven gevechten won. Rondom de vechters staan toeschouwers en…

Groen Groenland Vikinghoofdman Erik de Rode was de eerste Viking die in 985 in Groenland aankwam nadat hij van IJsland was verbannen. Hij gaf Groenland zijn naam. In die tijd was het klimaat milder en het land vruchtbaarder. Archeologische vondsten laten zien dat de Scandinaviërs onder andere graan verbouwden en vee hielden. Dit is vandaag de dag niet mogelijk in Groenland. Runen met christelijke boodschappen Toen de Vikingen in Groenland aankwamen, was het christendom in opkomst in Scandinavië, en het nieuwe geloof waaide ook over naar Groenland. Vanaf 985 werden er talloze runen gekerfd met christelijke boodschappen. De runen zijn het eerst bekende voorbeeld van geschreven taal in Groenland. Vikingkerken staan er nog De kerk van Hvalseyfjord is misschien wel de beroemdste kerkruïne van Groenland. De kerk dateert uit de…

Haven linkte Rijn met de wereld Toen de wereldhandel in de 16e eeuw op gang kwam, werden havensteden aan de mondingen van de rivier belangrijk. De kooplieden van Rotterdam verbonden de Rijn met de wereld. Toleiland schudde kooplieden uit Vanwege linke stroomversnellingen bij de linkeroever moesten schepen omvaren tussen kasteel Gutenfels op de rechteroever en kasteel Pfalzgrafenstein op een zandbank in de rivier. Dankzij deze ligging kon de burchtheer zo veel tol innen als hij wilde. Duisburg was knooppunt Duisburg, gelegen op de plek waar de rivier de Ruhr in de Rijn uitmondt, was het beginpunt van een Hellweg (heerweg). Die leidde landinwaarts en eindigde bij de rivier de Weser. De handelsroute werd een bron van welvaart. Haring en wijn maakten Keulen rijk In de middeleeuwen was Keulen een van…

In de zomer van 1969 veranderde de Rijn in een zone des doods. Vissen kwamen op hun rug naar de oppervlakte en dreven in groten getale naar de kant, waar vissers ze uit het water konden scheppen. De autoriteiten adviseerden boeren om hun vee niet bij de rivier te laten komen, terwijl luidsprekers mensen waarschuwden om niet te gaan zwemmen. Het nieuws over de dode vissen ging de hele wereld over. ‘Praktisch elke vis aan de overkant van Sankt Goar is sinds donderdag dood,’ meldde The New York Times op dinsdag 24 juni 1969 vanuit Bonn. De massale vissterfte bleek het gevolg van een lekkage van insecticide. Door gebrek aan bewijs werd niemand verantwoordelijk gehouden voor de ramp. De vissterfte was het hoogtepunt van eeuwen van verontreiniging, die de rivier…

Al in de 19e eeuw werd de Rijn een magneet voor toeristen uit heel Europa. In 1827 vervoerde de rederij Preussisch-Rheinische Dampfschiffahrts-Gesellschaft maar liefst 18.000 passagiers, voor de helft Engelsen. De toeristenstroom nam gestaag toe, en zo’n 20 jaar later waren het er al een half miljoen. In 2022 kreeg het Boven-Midden-Rijndal een plek op de Werelderfgoedlijst van Unesco, en qua riviercruises moet het gebied alleen de Donau boven zich dulden. Volgens de officiële cijfers van de CCR, de Centrale Commissie voor de Rijnvaart, passeerden in 2019 2961 cruiseschepen de sluis van Iffezheim – het meetpunt voor passagiersvervoer. Bijzonder aantrekkelijk voor reizigers is het evenement Rhein in Flammen: een vuurwerkshow die van mei tot september op verschillende locaties langs de Rijn wordt gehouden. De show in Bonn trekt meestal ongeveer…

14 juli 1789 Terwijl de koning en adel hervormingen bespreken, bestormen rebellen het fort Bastille en plunderen de wapenopslag. 21 januari 1793 Tegenstellingen tussen koning en revolutionairen leiden tot de executie van koning Lodewijk XVI. Frankrijk wordt een republiek. 6 april 1793 Het Comité van Algemeen Welzijn wordt opgericht en vanaf juli 1793 geleid door Maximilien Robespierre. In het jaar daarna worden zo’n 35.000 mensen geëxecuteerd. 27 juli 1794 Coupplegers zetten de bloeddorstige Robespierre en zijn gevolg af. De volgende dag wordt hij terechtgesteld. 22 september 1795 Een nieuwe grondwet geeft het vijfkoppige Directoire de macht in Frankrijk. Het stopt de terreur, maar beperkt de democratie. 9 november 1799 Napoleon Bonaparte grijpt de macht. Hij stelt orde op zaken, maar draait de Republiek de nek om als hij zichzelf in…

DAGELIJKS LEVEN Toen de Israëlische autoriteiten onlangs een weg bij Jeruzalem moesten verbreden, vroegen ze archeologen om het gebied eerst te onderzoeken. En dat bleek een wijs besluit. Er kwamen heel wat herinneringen aan de geschiedenis uit de rotsachtige grond tevoorschijn, waaronder een van de zeldzaamste muntvondsten die ooit in het gebied zijn gedaan. De zilveren munt werd in de 5e of 6e eeuw v.Chr. geslagen, toen de eerste tempel van Jeruzalem – ook wel de Tempel van Salomo – nog bestond. De munt is niet alleen een herinnering aan de tijd van het Oude Testament, maar een echt overblijfsel uit de tijd waarin munten voor het eerst werden gebruikt als betaalmiddel. Het betaalmiddel werd ingevoerd in het Achaemenidische rijk, het Eerste Perzische rijk, dat in die tijd heerste over…

ROMEINSE RIJK Toen de Britse amateurarcheoloog James Curle in 1906 de ruïne van het Romeinse fort Trimontium in Schotland opgroef, vond hij een aantal vreemde langwerpige messingplaatjes. Curle vermoedde dat de platen ooit deel hadden uitgemaakt van de beschermende kleding van een Romeinse legionair, maar kon er niet achter komen hoe de meer dan 100 stukjes in elkaar pasten. Maar wat Curle moest opgeven, is de restauratoren van de National Museums of Scotland (NMS) in Edinburgh eindelijk gelukt. En het resultaat is spectaculair. Een paar jaar geleden herkenden museummedewerkers er een armbeschermer in: een plaat die de arm van een soldaat beschermt tegen vijandelijke aanvallen terwijl hij een zwaard hanteert. ‘De armbeschermer is echt fantastisch en er zijn er ooit maar drie gevonden in het Romeinse Rijk,’ zegt dr. Fraser Hunter,…

Sla je slag met een abonnement: Abonneer je vandaag nog of geef ’m cadeau! Lees hoe het lot van de mensheid aan een zijden draadje hing tijdens het dappere verweer van de RAF. Historia werpt licht op de start, het verloop en de gevolgen van zwarte bladzijden uit onze geschiedenis. Pak zelf de stuurknuppel en neem nú een abonnement! De meest fascinerende geheimen van de mens en de geschiedenis worden blootgelegd. Lees in Historia alles over indrukwekkende oorlogen, techniek, beschavingen, wetenschap en legendarische personen. Kies het abonnement dat bij je past! Een abonnement nemen is voordeliger dan de magazines los in de winkel te kopen. Het magazine wordt bovendien automatisch thuisbezorgd. Kies uit de abonnementsvormen hieronder en ga naar: 18 nummers € 74,50 € 4,14 per nummer 9 nummers € 42,50 €…

De tijd van de waaghals Na de Eerste Wereldoorlog en de Spaanse griep met hun miljoenen doden greep de doodsverachting om zich heen. Lees ook … • Gevreesde dieren waren fantasie.• West-Duitse terroristen hielden zich schuil in de DDR.• Ballonvlucht in een tuinstoel. Wat wordt je nieuwe tattoo? Lees over de symboliek achter populaire tatoeages. Het is bijvoorbeeld heel belangrijk om het linkeroog van Horus te laten zetten. THEMA Byzantijnen hielden het koppig vol 1123 jaar bergafwaarts De geschiedenisboeken staan vol nederlagen van de Byzantijnse keizers. Toch bestond hun rijk van 330 tot 1453.…