Inhoudsopgave van Editie 8 - 2024 - Historia

Toen de Europeanen in de 19e eeuw Congo verkenden, hoorden ze verhalen over een fantastisch dier dat in het oerwoud leefde. De ‘atti’ klonk als een kruising tussen een zebra en een giraf. Niemand kreeg een atti te zien, en in Europa zeiden de geleerden dat zo’n wezen niet kon bestaan. Ze werden dan ook lelijk op hun nummer gezet toen in 1900 een atti gevangen werd. Het fabeldier bestond, en het heet nu okapi. Het verhaal van de okapi geeft cryptozoölogen hoop. Zij zijn op zoek naar de echte versies van dieren die alleen in legenden en onbevestigde ooggetuigenverslagen voorkomen, zoals de gigantische kraken bij de Noorse kust, de yeti in de Himalaya en het schuwe monster van Loch Ness in Schotland. Maar kennis met de fabeldieren vanaf pagina…

1137 Saladin wordt geboren in Tikrit in het huidige Irak. Zijn familie is Koerdisch. Hij krijgt de naam Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub, waar Saladin een verbastering van is. 1163 Saladin neemt deel aan een veldtocht tegen Egypte onder leiding van zijn oom Shirkuh. Ze behalen een zege. 1169 Als Shirkuh een paar maanden na de verovering van Egypte overlijdt, wordt Saladin geïnstalleerd als vizier van Egypte. 1174 Kort na de dood van de Syrische leider Nur al-Din neemt Saladin Damascus zonder bloedvergieten in. In 1182 voltooit hij de verovering van Syrië door Aleppo in te nemen. 1187 In 1177 verklaart Saladin dat Jeruzalem heroverd moet worden. Tien jaar later verslaat hij de kruisvaarders en de christelijke koning van Jeruzalem bij Hattin, waarna de stad in september dat jaar valt.…

Wist je dat het leven van Astrid Lindgren in het teken stond van oorlog en verdriet, en dat ze haar eerste kind moest afstaan? Verdiep je in het verhaal van Astrid Lindgren, die zware onderwerpen als dood en eenzaam-personages heid naar de jeugdliteratuur bracht en rebelse verzon. Hoe groeide Astrid Lindgren op? ☛ Astrid Lindgren groeide op als Astrid Ericsson – de tweede in een gezin met vier kinderen op een boerderij bij het Zuid-Zweedse plaatsje Vimmerby. Haar vader Samuel August Ericsson was als pachter van de herenboerderij Näs een bekend en gerespecteerd lid van de gemeenschap. Astrids moeder Hanna Ericsson runde het huishouden, waar ook een aantal knechten en dienstmeisjes toe behoorden. Toch moesten de kinderen meehelpen in het huis en op het land. Zo leerden ze volgens hun…

In de 16e eeuw werd in Rusland de lijfeigenschap ingevoerd. De boeren waren min of meer slaven van de adel en hadden geen persoonlijke vrijheid. Boeren waren verplicht om te leven op het land waar ze geboren waren en de arbeid te verrichten die hen werd opgedragen. Ook mocht de landeigenaar de boeren verkopen. In 1860 bezat alleen al de aristocratische familie Sjeremetev ongeveer 300.000 boeren. Hoewel lijfeigenschap in 1861 werd afgeschaft tijdens de landbouwhervormingen, konden boeren nog steeds geen kant op omdat ze pacht moesten betalen voor het land dat ze bewerkten. Daarom waren de boeren in 1917 de uitbuiting van de aristocraten nog lang niet vergeten. Zelfs sommige edelen hadden wel begrip voor de woede van de boeren. ‘Wij, de adel, zijn eeuwenlang schuldiger geweest dan alle andere…

Hoewel Lenin in 1924 stierf, betekende dit niet dat de jacht op de voormalige aristocratie ten einde was. Vanaf eind jaren 1920 zette Stalin een groot aantal adellijke familienamen op een zwarte lijst, zodat jonge mensen met een aristocratische afkomst niet konden studeren of werken. Ook kregen ze geen voedselbonnen meer. In de jaren 1930 zette de Sovjetleider de geheime politie in om de ver-volging te intensiveren. De invoering van interne paspoorten moest ervoor zorgen dat de onderduikers konden worden opgespoord. Na arrestaties en ondervragingen werden mannelijke aristocraten naar werkkampen gestuurd omdat ze zogenaamd samenzwoeren tegen het regime. ‘Elke keer als iemand in een politie-uniform ons passeert, voelen we het zuur in onze maag kolken,’ schreef Vladimir Galitzine, die vier keer werd gearresteerd voordat hij overleed in een kamp. In…

De feministische (ca. 1245) Laxdæla saga Terwijl vrouwen meestal bijfiguren zijn in saga’s, speelt ene Gudrún de hoofdrol in de Laxdæla saga. Sommige geleerden vragen zich af of de anonieme auteur van de saga misschien een vrouw is, maar dit is niet aangetoond. De romantische (ca. 1270) Saga van Gunnlaug Slangentong De dichter Gunnlaug is verliefd op Helga, maar voordat hij zich kan binden, wil hij reizen. Als hij thuiskomt, is Helga verloofd met Hrafn. Het driehoeksdrama kent geen happy end: de twee mannen raken in gevecht en sterven allebei. De heroïsche (ca. 1300) Saga van Ragnar Lodbrok De saga gaat over Vikingkoning Ragnar Lodbrok en vertelt bijvoorbeeld over zijn gewaagde poging om Engeland te veroveren met twee schepen. Het verhaal heeft de tv-serie Vikings geïnspireerd, waarin Ragnar een centraal…

HANS DRENTZ (ALIAS DE LANGE) ‘Hij wilde niet bidden, tot God spreken of de naam van Christus zeggen. Hij viel bij de galg om als in een aanval van pijn. Hij was een goddeloze man.’ Aanklacht: diefstal.  Straf: ophanging. GEORG SCHÖRPFF ‘Een perverseling die ontucht pleegde met vier koeien, twee kalveren en een schaap, en daarom terechtgesteld werd met het zwaard in Velln. Hij werd samen met een koe verbrand.’ Aanklacht: bestialiteit. Straf: onthoofding. HANS KOLB (ALIAS DE LANGE TICHELAAR) ‘Zijn vier ledematen werden eerst gebroken, en daarna werd zijn lichaam verbrand. Hij bad helemaal niet en vroeg de priester zijn mond te houden. Hij zei dat hij het allemaal van tevoren had geweten en het niet wilde horen. Dat hij er hoofdpijn van kreeg.’ Aanklacht: moord, valsemunterij.  Straf: radbraken. LIENHARDT…

Mensen waren bang voor de vilder De vilder haalde dode dieren en de lijken van terechtgestelden op. Veel middeleeuwers dachten dat ziek vee en misdadigers die ter dood gebracht waren boze krachten bezaten. De vilder kwam met beide in contact en werd daarom als onrein en gevaarlijk gezien. Hij zou een vloek over mensen kunnen uitspreken. Het ambacht werd vaak uitgevoerd door lieden met iets op hun kerfstok. Slager was onrein Hoewel de burgers zaten te springen om vers vlees, mocht de slager niet in de buurt van de overige inwoners van de stad wonen. Hij werd met de dood in verband gebracht en daarom als onrein en besmet beschouwd. De burgers wilden de luchtjes die uit zijn bedrijf kwamen niet ruiken. Als een dier geslacht was, ging de huid…

CONSTANTIJN STRONTNAAM 718-775 Byzantijnse keizer had een strontnaam Deze keizer was een iconoclast: iemand die religieuze beelden vernietigt. Zijn vijanden noemden hem Kopronymos (Strontnaam) omdat hij tijdens zijn doop in het doopvont zou hebben gepoept. KAREL DE KALE 823-877 Koning had wél haar De oorsprong van deze bijnaam is een raadsel, want op afbeeldingen is Karel te zien mét haar op zijn hoofd. Volgens één theorie was de naam ironisch bedoeld en had Karel juist opvallend veel haar. ETHELRED DE ONBERADENE ca. 966/968-1016 Koning verloor Engeland De koning verloor zijn land aan de Viking Sven Gaffelbaard. Later werd hij gezien als dom en onbekwaam omdat hij zijn land niet had weten te verdedigen. LODEWIJK DE DOENIET ca. 967-987 Heerser draaide met zijn duimen Toen Lodewijk koning van de West-Franken werd, kreeg de…

De Deense prinses Anna was verloofd met de Schotse koning Jacobus VI. In 1589 zou ze van Kopenhagen naar Edinb urgh varen voor de bruiloft, maar de 13 schepen van de Deense marine die wer-den ingezet, werden achtervolgd door pech. Al tijdens het saluut in Kopenhagen werden twee musketiers gedood. Op de tweede dag ontplofte een kanon en kwam een matroos om. Toen de vloot aanmeerde bij een fort in Noorwegen, raakten twee schepen lek. Een bootsman verdronk en een matroos werd verpletterd tussen de schepen. En het onheil was nog lang niet voorbij. Op de Noordzee werden de schepen door een herfststorm gedwongen om te keren en een haven op te zoeken. Inmiddels was het wel duidelijk dat er een vloek rustte op de bruiloft. Vernederd liet de Deense…

THEMA Zo leefden de prairieindianen Mata Hari: Spion van niks Ze stond te boek als een sluwe dubbelspion met 50.000 levens op haar geweten. Maar klopt dat wel? Reclame kreeg vrouwen aan de sigaret Een goede reclame gaat niet over prijs of kwaliteit, maar spreekt de dromen van de consument aan. Dat ontdekte Edward Bernays. Lees ook … ● Middeleeuwse klassenstrijd. ● Malcolm X. ● In het veen: Mensenoffers zijn een geschenk voor archeologen. Propellertrein brak records In 1929 bouwden de Duitsers een trein met een vliegtuigmotor. De spoorzeppelin was bliksemsnel, maar als je te dichtbij kwam, kon je je hoofd verliezen.…

ROTSTEKENINGEN | 15 meter. Zoveel is het waterpeil in slechts een paar maanden gedaald in de zijrivieren van de Amazone nadat het noorden van Brazilië werd getroffen door de ergste droogte in een eeuw. In de buurt van de stad Manaus heeft de rampzalige droogte echter ook iets opgeleverd. Op de plek waar de rivieren Rio Negro en Solimões in de Amazone uitmonden, is het water zo sterk gedaald dat archeologen een aantal rotstekeningen hebben ontdekt die zich tot voor kort onder water bevonden. Op de meeste staan menselijke gezichten, waarvan sommige glimlachen en andere een sombere uitdrukking hebben. ‘Deze plek drukt emoties en stemmingen uit – de gezichten zijn in rotsen gekerfd en hebben veel overeenkomsten met moderne kunst,’ zegt archeoloog Jaime de Santana Oliveira van het Braziliaanse Instituut voor…

ROMEINSE RIJK | Bij de plaats Arzachena aan de noordoostkust van Sardinië deed een duiker onlangs een bijzondere ontdekking. In een kuil in de zanderige zeebodem, tussen schelpen en steentjes, glinster-den enkele metalen rondjes. Door de inscripties op de stukken metaal eens goed te bekijken ontdekte de duiker dat het munten uit de oudheid waren. Er werden archeologen bij geroepen om het vermoeden te bevestigen. De munten waren geslagen in de Romeinse tijd, en het waren er veel – heel veel. De archeologen schatten dat de vondst 30.000 tot 50.000 munten behelst, die geslagen zijn tussen 324 en 340 n.Chr. Daarmee is het de grootste muntvondst die ooit in Italië is gedaan. Als de schat-ting klopt, komen we zelfs in de buurt van de grootste Romeinse muntvondst ooit: de zogenoemde Frome…

Borgtocht is bekend uit verschillende landen, waaronder de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië. Daar kan een rechter een verdachte toestemming geven om uit hechtenis te worden vrijgelaten als de persoon belooft dat hij/zij op een toekomstige rechtszitting zal verschijnen – vaak na betaling van een borgsom. Hoewel borgtocht in veel landen een hoeksteen van het strafrecht is, bestond het al in enkele van de vroegste beschavingen in de oudheid. Archeologen hebben bijvoorbeeld een kleitablet uit ongeveer 2750 v.Chr. gevonden dat beschrijft hoe een koopman uit de Mesopotamische stad Akkad garant stond voor een boer. De boer had contractueel beloofd dat hij – betaald – het veld van een ander zou inzaaien, bemesten en oogsten terwijl de eigenaar zijn militaire dienstplicht vervulde. Om ervoor te zorgen dat de boer zijn deel van…

150 jaar lang domineerde Sparta de spelen in Olympia. Terwijl de atleten van de andere steden individueel reisden, arriveerden de Spartanen in een groep. En dankzij de militaire training die alle jonge Spartanen kregen, boekten ze veel succes in de wedstrijden – en in de discussies achter de schermen.Vermoedelijk zaten de Spartanen achter de beslissing dat de atleten naakt moesten zijn – zoals ze gewend waren in hun oorlogscultuur. De deelnemers uit de andere steden vonden het niks, maar wenden eraan en waren ook blij met de wens van Sparta om de vijfkamp in te voeren. Dat was een combinatie van hard-lopen, discuswerpen, speerwerpen, verspringen en worstelen. Hiermee moesten jonge mannen leren om hun lichaam en geest te beheersen. In 594 v.Chr. had Athene genoeg van de sportieve dominantie van…

De eerste Olympische Spelen bestonden uit één wedren en een groot offerfeest voor oppergod Zeus. Maar toen de spelen populairder wer-den, kwamen er hardloopdisciplines bij: De stadionren was circa 200 meter, de dubbele stadionren was 400 meter en de lange wedren was 1400 tot 4800 meter. De startlijn had kleine barrières voor elke loper. Als de trompet schalde, trok iemand met een touw alle hindernissen tegelijk omhoog. Als een loper een valse start maakte, kreeg hij zweepslagen. Atleten arriveerden 30 dagen voor de opening om te trainen. Alleen de aller-rijksten konden het zich veroorloven om zo lang zonder inkomen te zitten, maar na verloop van tijd introduceerden stad-ook armere staten beurzen, waarmee atleten voor de stad konden uitkomen. In Olympia ging het om winnen, niet om meedoen. Daarom kwamen alleen…

BOUDEWIJN IV Verloren van melaatse koning Tien jaar vóór de overwinning van de Arabieren bij Hattin, in 1177, leed Saladins leger een smadelijke nederlaag bij Montgisard tegen de kruisvaarders van Jeruzalem. Die stonden onder bevel van Boudewijn IV, die niet alleen pas 16 jaar was, maar ook nog eens melaats was. GUY VAN LUSIGNAN Chaos in Jeruzalem Jeruzalem was sinds 1099 een koninkrijk. Terwijl Saladin opklom naar de macht, laaide de onderlinge strijd in Jeruzalem op. Na een tijd van chaos kwam Guy van Lusignan op de troon. Hij nam het besluit om de beschermende stadsmuur achter zich te laten en in de zomerhitte op open terrein de confrontatie te zoeken met de troepen van Saladin. Dit resulteerde in de vernietiging van het christelijke leger bij Hattin in 1187. KEIZER…

1945 Pippi Langkous De rebelse Pippi woont alleen en is bevriend met de brave Tommy en Annika. Het boek werd door verschillende uitgevers afgewezen en veroorzaakte ophef. Niet alleen redt Pippi zich zonder ouders, ze wijst ook alle gezagsdragers af. 1973 De gebroeders Leeuwenhart De broers Karel en Jonatan sterven en leven voort in de volgende wereld, Nangijala. Toen het boek uitkwam, was het een van de eerste jeugdromans waarin een groot taboe van de jeugdliteratuur werd doorbroken: de dood. 1963 Michiel van de Hazelhoeve Het portret van Michiel, die een hart van goud heeft maar uiteindelijk altijd straf krijgt, is een breuk met het beeld dat ouderwetse kinderboeken geven van een gezinsleven waarin kinderen gehoorzaam zijn. Het is ook een pleidooi voor rebelsheid. 1981 Ronja de roversdochter Hoofdpersonen Ronja…

13 JUNI 1918 Doodgeschoten in het bos De eerste Romanov die door de bolsjewieken werd gedood was groothertog Michaël Aleksandrovitsj, de zoon van tsaar Alexander III en keizerin Maria Fjodorovna. Hij zat gevangen in Perm en werd naar een bos gebracht, waar hij en zijn secretaris werden doodgeschoten. 18 JULI 1918 In een mijnschacht gegooid en gedood De dag na de moord op de tsaar was het de beurt aan Elisabeth Fjodorovna, de zus van tsarina Alix (op de foto), en vijf andere leden van de familie Romanov. Ze werden in een mijnschacht in Siberië geduwd en bekogeld met granaten. 28 JANUARI 1919 Executie op een binnenplaats Groothertog Nicolaas Michajlovitsj (foto), kleinzoon van tsaar Nicolaas I, en drie andere groothertogen van het geslacht Romanov werden vermoord in Petrograd. De vier…

FELIX JOESOEPOV Moordenaar wordt mode-icoon Prins Felix Joesoepov vermoordde in 1916 Grigori Raspoetin, die de tsarenfamilie had gediend, en vluchtte in 1919 naar Parijs. Hier richtte hij met zijn vrouw het modehuis IRFE op, dat al snel bekend werd. KEIZERIN-DOUAIRIÈRE DAGMAR Tsarina ging naar huis De moeder van tsaar Nicolaas II, keizerin-douairière Dagmar, dochter van de Deense koning Christiaan IX, vluchtte in 1919 van de Krim naar Denemarken. Ze weigerde te geloven dat haar twee zonen, kleinkinderen en schoondochter waren vermoord. SERGEJ RACHMANINOV Componist weggespeeld Sergej Rachmaninov was al een bekende componist toen de bolsjewieken zijn landgoed in brand staken – inclusief piano’s en bladmuziek. In 1917 vluchtte hij naar Scandinavië, waar hij concerten gaf in Kopenhagen, Oslo en Stockholm. VLADIMIR NABOKOV Nabokov ging schrijven In 1919 ontvluchtte Vladimir Nabokov…

In 1942 dacht de U.S. Air Force dat de B-17 met zijn 11 mitrailleurs uitstekend in staat was om zichzelf te verdedigen tijdens missies boven het Derde Rijk. Daarom kreeg de bommenwerper de bijnaam ‘Flying Fortress’. De piloten vlogen in formaties waarbij de schutters elkaar konden dekken. Het maakte dan minder uit dat jagers als de Britse Spitfire en de Amerikaanse P-47 Thunderbolt de bommenwerpers slechts tot de Duitse grens konden escorteren. Door de zware verliezen in 1943 besefte de U.S. Air Force dat er geïnvesteerd moest worden in escortejagers met een grote actieradius. Met extra droptanks konden aangepaste versies van de P-38 Lightning en P-51 Mustang tot diep in Duitsland doordringen. Vooral de Mustang, met een bereik van ruim 1.200 kilometer, werd een vaste metgezel van de B-17. Door…

John ‘Lucky’ Luckadoo denkt maar één ding als een groep Duitse jachtvliegtuigen op zijn bommenwerper B-17 afkomt. ‘Hoe ben ik hier in vredesnaam terechtgekomen?’ Lucky droomde er al sinds zijn studie in Tennessee van om piloot te worden en voor zijn land te vechten, maar hier, op zijn tweede missie boven het door oorlog geteisterde Europa, heeft hij spijt als haren op zijn hoofd. Tijdens deze aanval – op 28 juni 1943 – op de U-bootbasis in het West-Franse stadje Saint-Nazaire stuit de Amerikaanse B-17-formatie van de 100th Bomb Group op weerstand. Duitse jachtvliegtuigen vliegen in op de formatie en vuren talloze kogels af. In een reflex duikt Lucky ineen in zijn stoel als een Duitser voorbij raast en de Amerikanen maar net weten te ontkomen aan een botsing. Enkele…

Robert ‘Rosie’ Rosenthal sloot zich in augustus 1943 aan bij de 100th Bomb Group, toen de Amerikaanse luchtmacht het West-Europese luchtruim nog harder ging aanvallen. Maar Rosie was uitzonderlijk goed in overleven. Dat liet hij al op zijn derde missie zien, toen Rosie als enige van de 13 piloten van de 100th Bomb Group zijn bemanning naar de basis wist terug te brengen na een rampzalige aanval op Münster in oktober 1943. Nadat Rosenthal 25 missies had voltooid, koos hij er – in tegenstelling tot de anderen – voor om in Engeland te blijven en aan nog meer levensgevaarlijke missies deel te nemen. ‘De meesten wilden het liefst naar huis, net als ik. Maar Rosie wilde almaar doorgaan met vliegen,’ vertelde zijn collega Dwight Chiles. Pas op de 52e missie,…

Op 20 februari 1922 kwam de senaat Mississippi bijeen om een voorstel van senator McCallum te bespreken. Met een stemming van 25 tegen 9 namen de blanke politici een resolutie aan die de weg vrij zou maken voor de depor-tatie van de zwarte bevolking van Mississippi. Met de resolutie werd de federale regering opgeroepen om een deel van het enorme geldbedrag dat Europese landen na de Eerste Wereldoorlog aan de VS verschuldigd waren, te verruilen voor een gebied in Afrika. Alle Afro-Amerikanen in Mississippi zouden dan gedepor-teerd worden naar de nieuwe kolonie. ‘Zodat ons land van hetzelfde bloed zal zijn als de geest, en zodat de droom van onze voorvaderen kan worden vervuld door de Amerikaanse neger voor eens en voor altijd terug te brengen naar zijn land van herkomst,’…

HOMO’S EN HEKSEN Verbrand met kruit om de nek De brandstapel was de straf voor misdaden die als zeer afschuwelijk en ontwrichtend werden gezien, zoals hekserij of homoseksualiteit. De veroordeelde kreeg een zakje kruit rond zijn nek en stro tussen armen en benen. Meestal wurgde de helper van de beul de misdadiger voordat het vuur werd aangestoken. Maar dit gebeurde discreet om het afschrikwekkende effect niet te verstoren. Als het mislukte, stierf de veroordeelde een pijnlijke dood. ONVERBETERLIJKE MISDADIGERS Alle botten in het lichaam gebroken Radbraken was een straf voor de zogeheten geharde misdadigers. Voor de voltrekking van het vonnis moest de veroordeelde in zijn ondergoed op de grond gaan liggen. Vervolgens stak de beul een stuk hout onder elk lichaamsdeel, waarna hij met een wiel – vandaar de naam…

Op een zomerdag eind 9e eeuw geniet een Vikingkoning van een welverdiend bad. Hij heet Harald, en na tien jaar vechten heeft hij zijn rivalen verslagen en Noorwegen verenigd onder zijn gezag. Jarenlang stond Harald bekend onder de neerbuigende bijnaam Rommelhaar. Dat kwam door zijn warrige haar: hij had gezworen het niet te zullen knippen voordat hij koning van heel Noorwegen was. Zijn vele vijanden geloofden niet dat hij daarin zou slagen – en de bijnaam is blijven hangen als een herinnering aan zijn onverwezenlijkte ambitie. Maar nu is het tijd voor een nieuw kapsel en een nieuwe naam. Volgens de Noorse saga’s bezocht Harald na zijn beslissende overwinning in de Slag bij Hafrsfjord een graaf in het gebied Møre, waar hij een bad nam en zijn haar liet knippen.…

De inwoners van de Britse hoofdstad staarden schaamteloos naar de mannen op de rode loper voor St James’s Palace in Londen. Op zaterdag 19 april 1710 gingen de bezoekers uit de Nieuwe Wereld op audiëntie bij de Britse regentes, koningin Anne (1702-1714). De vier indianen waren langer en zagen er gezonder uit dan de meeste Londenaren. Hoewel de beste kleermakers van de stad ze hadden voorzien van vesten, mantels en kousen, was goed te zien dat ze tot een vreemde cultuur behoorden. De indianen hadden angstaanjagende tatoeages op hun gezicht – maar ze waren niet gekomen om als curiositeit tentoongesteld te worden. Indianen waren bondgenoten van de koningin De leider van de delegatie heette Tee Yee Neen Ho Ga Row en was een machtige figuur binnen de confederatie van Irokezen.…

EGYPTENAREN | De Egyptenaren mummificeerden niet alleen mensen, maar ook veel dieren, en lang niet alleen hun heilige katten. En DNA van een gemummificeerde baviaan kan nu zelfs helpen bij het beantwoorden van de vraag waar het legendarische koninkrijk Poent precies lag. Poent was een belangrijke handelspartner van het oude Egypte, maar tot nu wisten we niet waar het koninkrijk zich bevond. Niet-menselijk DNA uit de oudheid wordt zelden gebruikt door archeologen, maar de resultaten van de nieuwe analyse laten zien wat de mogelijkheden van dit hulpmiddel zijn. De oude Egyptenaren zagen bavianen als de belichaming van de god Babi, de zoon van Osiris, de god van de dood, en Thoth, de god van de kennis en het schrift. Daarom werden bavianen gerespecteerd en vaak gemummificeerd. De baviaan was niet…

IJZERTIJD | Toen archeologen onlangs de grafheuvel Herlaugshaugen op het Noorse eiland Leka onderzochten, stuitten ze op een verrassing. Er kwam een ijzeren spijker van enkele centimeters lang en zo dik als een vinger tevoorschijn uit de aarde. De spijker kon alleen afkomstig zijn van een groot schip, dat was duidelijk. Maar iets klopte er niet. De grafheuvel stamde namelijk van lang vóór de Vikingtijd – de tijd waarin Scandinaviërs zouden zijn begonnen met varen in grote schepen, waarin ze ook begraven werden. Nader onderzoek van de spijker bevestigde het vermoeden van de archeologen – het voorwerp stamt ongeveer uit 700, de periode die direct voorafging aan de Vikingtijd. Deze periode word de Vendeltijd genoemd. De naam van die periode verwijst naar Vendel en Valsgärde, plaatsjes aan de Zweedse…

Op 30 juli 1945 om even over midder-nacht doorbreekt een luide knal de rust op de Stille Oceaan. Twee dagen eerder heeft het Amerikaanse oorlogsschip USS Indianapolis Guam verlaten en koers gezet naar de Filipijnen, waar de bemanning zich zou voorbereiden op de invasie van Japan. Maar zover komt het schip nooit. Om 00.15 uur wordt de Indianapolis geraakt door twee torpedo’s van een Japanse onderzeeër, en de brandstof en munitie op het schip vliegen in brand. Slechts 12 minuten later breekt het schip in tweeën en zinkt het. Van de bijna 1200 mannen aan boord weten er zo’n 900 het schip levend te verlaten. Als de zon de volgende ochtend opkomt, zijn ze getuige van een horrorscenario: brokstukken en dode lichamen drijven in de golven. De overlevenden vechten om…

Neanderthaler zoals Boule hem beschreef VS. Een recente reconstructie Op een dag in augustus in 1908 stuitte iemand op een merkwaardige schedel. Niet veel later kwamen de overblijfselen van een Neanderthaler uit de Zuid-Franse grond. Het skelet, dat duidelijk van een oudere man was, werd meteen naar de beroemde geoloog en antropoloog Marcellin Boule van het Natuurhistorisch Museum in Parijs gestuurd. Hoewel de oude man niet de eerste Neanderthaler was die werd ontdekt, was het wel voor het eerst dat een bijna compleet skelet werd opgegraven. De schedel, armen, benen, ribben en ruggengraat waren bijzonder goed bewaard gebleven, waardoor hoogleraar Boule de unieke kans had te reconstrueren hoe de Neanderthalers eruitzagen en bewogen. In 1911 publiceerde de wetenschapper zijn resultaten. Volgens Boule bleek uit het ongeveer 60.000 jaar oude skelet…

Het concept van vaste vrije dagen is duizenden jaren oud. In veel oude beschavingen kregen burgers op gezette tijden vrij van werk en andere plichten, zodat ze de goden konden eren of praktische taken konden uitvoeren. Zo hadden de Soemeriërs in Mesopotamië om de zeven dagen één dag vrij, terwijl de Egyptenaren om de tien dagen een rustdag kenden. In beide gevallen was de dag gewijd aan religieuze activiteiten. De Romeinen waren iets praktischer en hadden om de acht dagen een marktdag, waarop boeren en ambachtslieden vrij hadden en naar de stad gingen om hun waren te verkopen. Het moderne weekend met twee vrije dagen per week komt voort uit de industrialisatie en de arbeidersbeweging. In de 19e eeuw ontdekten fabriekseigenaren dat hun arbeiders harder werkten en productiever waren als…

De Olympische Spelen waren een sport-Griekse wedstrijd tussen stadstaten, maar ook een religieuze viering van Zeus, de Griekse oppergod.Volgens de legende huisden Zeus en de andere goden op de berg Olympus, de hoogste berg van Griekenland. In het begin werden de spelen op één dag gehouden en eindigden ze met een groot dierenoffer aan Zeus. Er moesten 100 stieren worden geofferd, maar er werd slechts één stieren-De rest van bout verbrand. het vlees werd opgegeten tijdens een grote gezamen-lijke maaltijd. Toen de spelen werden uitgebreid tot vijf dagen, vond het offer plaats op de derde dag, de dag van de vollemaan. De grootste tempel van Olympia was gewijd aan Zeus. Er stond een 12 meter hoog standbeeld van hem van goud en ivoor.…

Een van de populairste sporten was boksen, al leek dat nauwelijks op de huidige versie. Het was vooral een vuistgevecht. De deelnemers waren naakt, maar om hun handen en polsen zaten zachte banden van koeienhuid om hun handen en gewrichten stijf te maken. Die riemen werden later harder, en ze werden over de knokkels gebonden om meer letsel te kunnen toebrengen. In de Romeinse tijd werden de riemen zelfs versterkt met lood. De gevechten duurden tot een van de boksers niet meer kon. Er waren wel regels; ze mochten bijvoorbeeld niet ‘graven’: de ingewanden van hun opponent uit diens buik trekken. Vergeleken met boksen waren wor-stelwedstrijden elegant. Een wedstrijd duurde totdat een van de twee deel op de grond had gekregen, het nemers zijn tegenstander drie keer liefst met een…

Saladin kijkt uit over zijn 30.000-koppige leger. We schrijven 1187. In de voorgaande twee decennia heeft sultan Saladin de macht gegrepen in Egypte en grote delen van Syrië. Sinds de Europeanen in 1099 tijdens de Eerste Kruistocht de heilige stad Jeruzalem veroverden, proberen moslims de christelijke expansie te stoppen. Anders dan zijn voorganger Nur al-Din is Saladin erin geslaagd om moslims te verenigen in een heilige oorlog – jihad – tegen de christelijke kruisvaarders. De afgelopen tien jaar zijn de kruisvaarders teruggedreven door het sterke leger van Saladin, en nu gaat de strijd om het belangrijkste deel van het kruisvaardersrijk: Jeruzalem. ‘Dit is de kans waar ik op heb gewacht. God heeft de troepen voor ons verzameld, en ik ben een oudere man en weet niet wanneer ik zal sterven,…

De wanhoop is af te lezen uit de ogen van de soldaten op de luchtmachtbasis Thorpe Abbotts in Engeland, waar een B-17-bommenwerper zich opmaakt om te landen. Vanaf de grond zien de mannen dat het een wonder is dat het toestel überhaupt nog vliegt. De romp zit vol gaten en twee van de vier motoren zijn kapotgeschoten. Als het landingsgestel de grond raakt, beseft iedereen de ware omvang van de ramp: vanochtend zijn 13 bommenwerpers opgeste gen richting Münster in nazi-Duitsland met 130 man aan boord. Maar alleen dit ene vliegtuig is teruggekeerd. ‘Dit is de laatste keer dat ik in zo’n ding vlieg. Ik ben het zat!’ roept een schutter van de B-17 terwijl hij uit het toestel strompelt. Het is 10 oktober 1943, en het is opnieuw duidelijk…

177 vliegtuigen neergehaald De 100th Bomb Group had 35 vliegtuigen bij aankomst in Engeland, maar door de hoge verliezen moesten er steeds nieuwe vliegtuigen worden aangevoerd. 177 bommenwerpers werden neergehaald, en nog eens 52 stortten er neer. 757 gesneuvelde piloten In totaal kwamen 757 leden van de 100th Bomb Group om boven het Derde Rijk. De meesten slachtoffers zaten in neergehaalde toestellen, maar granaatscherven en kogels van Duitse jachtvliegtuigen werden ook veel bemanningsleden fataal. 923 gevangengenomen piloten De B-17 kon meerdere treffers van flak en jachtvliegtuigen weerstaan. Veel bemanningen wisten kapotte vliegtuigen per parachute te ontvluchten. 923 mannen bleven zo in leven, maar zaten de rest van de oorlog in een kamp. 140 man ontsnapt na crash In totaal 140 leden van de 100th Bomb Group sprongen uit hun toestel…

Door de eeuwen heen dreigden de IJslandse saga’s zowel verge-ten als verbrand te worden. Gelukkig zijn de dramatische verhalen bewaard gebleven en bieden ze historici een kijkje in een wetteloze tijd – toen IJsland werd gekoloniseerd door vogelvrij verklaarde Vikingen. Leefden IJslanders ooit zoals in de saga’s? ☛ De saga’s beschrijven een wetteloze samenleving, waar geschillen met het zwaard werden beslecht en wraakmoor-den aan de orde van de dag waren – en dat is niet uit de lucht gegrepen. De kolonisatie van IJsland, van 870 tot circa 1030, was een bloedige tijd. In die tijd vestigden Noorse Vikingen zich op het Noord-Atlantische eiland, dat onbewoond was op een paar Ierse monni ten. ken na, die zich snel uit de voeten maak Veel nieuwkomers waren verbannen na conflicten met de Noorse…

Op de top van de Siciliaanse berg Eryx stond een van de meest bijzondere tempels uit de oudheid. Het heiligdom aan de noordwestkant van het eiland was 2200 jaar geleden beroemd om twee redenen: zijn grote rijkdom en de vele tempelslavinnen die daaraan bijdroegen. Zij verrichtten geen zware lichamelijke arbeid, maar stelden hun lichaam ter beschikking voor ‘heilige prostitutie’. De tempel van Eryx was gewijd aan Venus, in de Romeinse mythologie de godin van de liefde, schoonheid en vruchtbaarheid. Ook de tempelprostitutie was ter ere van haar, en het geld van de vele bezoekers vulde de schatkist van het heiligdom. Er was nog een bron van inkomsten: de senaat in Rome had besloten dat wel 17 steden op Sicilië belasting moesten betalen aan het heiligdom. De tempel was zo belangrijk…

Op oudejaarsdag 1862 ondertekent de Amerikaanse president Abraham Lincoln twee documenten: de beroemde Emancipatieproclamatie, waarmee de slavernij in de Verenigde Staten wordt afgeschaft, en een deal met plantage-eigenaar Bernard Kock. Kock zou tegen betaling 5000 voormalige slaven naar een eilandje voor de kust van Haïti brengen. De president, die later de bijnaam ‘Grote Emancipator’ kreeg, vond dat Afro-Amerikanen het land moesten verlaten zodra de slavernij werd afgeschaft. Met de deal met Kock wil hij bewijzen dat het mogelijk is om op een humane manier van de bevrijde slaven af te komen. Lincoln gelooft dat de twee rassen niet naast elkaar kunnen leven, maar hij had wel het beste voor met de slaven. Volgens de overeenkomst moest Kock huizen, scholen en ziekenhuizen bouwen op Île à Vache. Kock belooft voor voedsel…

Als beul had Frantz Schmidt vele mensenlevens op zijn geweten. Maar er zijn aanwijzingen dat hij er nog meer gered of gezond gemaakt heeft. Vanaf zijn pensionering in 1618 werkte hij namelijk als arts voor grote delen van de bevolking van Neurenberg. Arbeiders, boeren, soldaten, kooplui, bisschoppen en keizerlijke afgezanten – allemaal kwamen ze naar hem toe met grote en kleine kwalen, en hij gold als uiterst bekwaam. Frantz was niet de enige die zich na zijn loopbaan als beul op de geneeskunde stortte. Tijdens het martelen en doden leerden beulen het menselijk lichaam kennen, en van die kennis maakten ze gebruik om te genezen en pijn te verzachten. De Zwitserse arts en pionier op geneeskundegebied Paracelsus (1493-1541) beweerde zelfs dat hij het leeuwendeel van zijn kennis van ‘beulen en…

De slechts zesjarige Eunice Kathleen Waymon zit achter de piano in het theater van het plaatsje Tryon in de Zuidelijke staat North Carolina. Het is 1939, en Eunice begeleidt het koor van de plaatselijke methodistenkerk, waar haar moeder elke zondag het woord van God verkondigt. Haar kleine vingertjes dansen over de toetsen terwijl de koormeisjes de zaal vullen met prachtig gezang. In het publiek zit pianolerares Muriel Mazzanovich, die hoort wat Eunice en haar familie al weten: het meisje heeft een groot muzikaal talent, en met de juiste begeleiding kan ze het ver schoppen. Na het concert neemt Mazzanovich contact op met de moeder van Eunice, Mary Kate, en haalt haar over om haar dochter onder haar hoede te mogen nemen. De pianolessen van Mazzanovich leggen de kiem voor de…

1959 I Loves You, Porgy I Loves You, Porgy van haar debuutalbum Little Girl Blue is een coverversie van Gershwins opera Porgy and Bess uit 1935. Het nummer werd een hit, en Nina Simones carrière was begonnen, vooral na haar optreden in The Ed Sullivan Show in 1960. Ze liet de klassieke muziek waarmee ze was opgegroeid nooit in de steek als ze optrad voor haar jazzpubliek. Er klonken figuren en harmonieën door in haar pianospel die zo afkomstig konden zijn van componisten als Debussy of Bach. 1965 Mississippi Goddam Het eerste burgerrechtenlied dat Nina Simone schreef, componeerde ze in een vlaag van woede en verontwaardiging over de moord op vier zwarte schoolmeisjes tijdens een terroristische aanslag op een baptistenkerk in Birmingham, Alabama in 1963. Mississippi Goddam werd her en…

Tijdens zijn politieke carrière reisde Richard Nixon (1913-1994) de hele wereld over. Hij ergerde zich eraan dat de VS qua pracht en praal onderdeden voor oude naties als Groot-Brittannië. Hij was vooral gecharmeerd van de bewakers van Europese kastelen en presidentiële paleizen. De kleding van zijn eigen bewakers, de Secret Service, was juist uitgesproken saai: de agenten droegen een kostuum met alleen soms een politiebadge op de borst. In 1969 gaf Nixon een vooraanstaand kleermaker dan ook de opdracht om nieuwe gala-uniformen voor de Secret Service te ontwerpen. De 150 uniformen kostten de schatkist zo’n 120.000 euro. Maar de crèmekleurige look met veel gouden versierselen en een hoge pet oogstte niet veel enthousiasme. De agenten zagen er wat ongemakkelijk uit toen ze op 28 januari 1970 tijdens het bezoek van…

Wie zei dit? Van welke historische persoon denk je dat dit citaat is? “Iedereen in de hele wereld is ooit kind geweest. A Lindgren Astrid B Walt Disney C H.C. Andersen WANNEER was dit? Koppel deze drie gebeurtenissen aan het juiste jaartal. 1 De Dertigjarige Oorlog wordt beëindigd met de ondertekening van de Vrede van Westfalen. ☐ 1626 ☐ 1648 ☐ 1666 2 Meer dan 13.000 Londense gebouwen, waaronder St Paul’s Cathedral, branden af. ☐ 1626 ☐ 1648 ☐ 1666 3 Peter Minuit koopt het eiland Manhattan van indianen voor spullen ter waarde van 60 gulden. ☐ 1626 ☐ 1648 ☐ 1666 Wie gaat hier schuil? Als je de persoon op de foto niet herkent, kun je uitvogelen wie het is door de letters van het anagram op hun plaats…