Inhoudsopgave van Editie 5 - 2024 - Historia

Een paar eeuwen geleden werden Europese slagvelden standaard geplunderd. Toen de strijd bij Waterloo geluwd was, stroomden burgers toe om de knopen van de uniformen te halen en de tanden van de dode soldaten te trekken. Hier werd niet zo moeilijk over gedaan – hoe moesten tandartsen anders aan kunstgebitten komen? Maar toen archeologen naar de skeletten van de circa 20.000 doden gingen zoeken die onder de Belgische grond hadden moeten liggen, vonden ze er maar twee! Alle andere stoffelijke resten waren foetsie, en niemand wist waar ze waren. Pas onlangs hebben twee historici tot op de bodem uitgezocht wat er na de Slag bij Waterloo is gebeurd. Vanaf pagina 20 vind je een onsmakelijk, maar interessant artikel over Europese voedselproductie.…

EGYPTENAREN | Toen de Britse egyptoloog sir Flinders Petrie in 1900 het enorme graf met de markering ‘Y’ in de oude stad Abydos opende, wist hij zeker dat deze aan een tot dan toe onbekende farao toebehoorde. Een inscriptie onthulde echter dat het grafmonument voor een vrouw genaamd Merneith was gebouwd. Zij werd later geïdentificeerd als de echtgenote van Djet, de vierde farao van de eerste dynastie. Maar was Merneith zelf ook farao? Deze vraag houdt onderzoekers al bezig sinds de tijd van Petrie. Onlangs heeft een nieuwe ontdekking het antwoord dichterbij gebracht. De vondst werd gedaan door een team van Egyptische, Duitse en Oostenrijkse archeologen en bestaat uit honderden verzegelde wijnkruiken die in het grafcomplex van Merneith stonden. Analyses wijzen uit dat sommige kruiken zelfs nog wijn bevatten, maar…

ARCHEOLOGIE | Op het schiereiland Yucatán hebben Mexicaanse archeologen de ruïnes van een groot paleis uit de Mayabeschaving blootgelegd. Ze deden de ontdekking in een opgravingsgebied, waar onderzoekers bezig waren met het in kaart brengen van twee terreinen met woningen die onlangs zijn gevonden in de ruïnestad Kabah. Daar stuitten de archeologen ook op een rechthoekig gebouw, dat een luxe paleis blijkt te zijn van circa 1500 jaar oud. Volgens het Nationaal Instituut voor Antropologie en Geschiedenis (INAH), dat verantwoordelijk is voor de opgraving, is het paleis 26 meter lang en omgeven door een zuilengalerij. Verder is het gebouw ‘versierd met motieven van veren, parels en vogels die in de wanden zijn gekerfd’, meldt het INAH in een persbericht. Het pas ontdekte paleis is identiek aan paleizen die zijn gevonden…

GESCHIEDENIS VAN AMERIKA | Iedereen weet hoe een Amerikaanse cowboy eruitziet. Hij draagt een breedgerande hoed en puntlaarzen en leeft vrij te paard op de uitgestrekte prairie. Hij lijkt misschien op John Wayne, maar hij is zeker blank. Tenminste, zo wordt hij in westernfilms afgebeeld. Maar Amerikaanse cowboys waren niet altijd blank, en de eerste waren ook niet vrij. Het waren zwarte slaven uit Afrika, beweert Nicolas Delsol, een Amerikaans onderzoeker aan het Florida Museum of Natural History. In een nieuw onderzoek analyseerden Delsol en zijn team DNA van de botten van 21 runderen uit vijf opgraaflocaties in Amerika. De botten dateren van 1500-1700, de eerste twee eeuwen na de Europese kolonisatie. Voor die tijd bestonden er geen koeien in Amerika en werd al het vee geïmporteerd. Zoals verwacht toonde…

Het idee dat je 10.000 stappen per dag moet zetten om gezond te blijven, komt uit het Japan van de jaren 1960. In de aanloop naar de Olympische Spelen van Tokio in 1964 brak er een gezondheidskoorts uit in het land, en iedereen had het over lichaamsbeweging. De arts Iwao Ohya had hier wel een mening over: hij vond dat zijn landgenoten te weinig bewogen en mopperde in 1963 tegen de ingenieur Juri Kato, die bij horlogefabrikant Yamasa werkte. Volgens de arts zouden de Japanners aanzienlijk gezonder worden als ze gewoon meer zouden lopen. Dat idee bleef hangen bij Kato, die meteen aan de slag ging met de ontwikkeling van een stappenteller. Die kreeg de naam Manpo-kei – ‘10.000 stappenteller’ – en kwam in 1965 op de markt onder de…

Adam Smith verveelde zich. Vijf maanden eerder, in de winter van 1764, was de 40-jarige hoogleraar economie naar het Franse Toulouse gekomen als privéleraar van de 17-jarige Henry Scott, de hertog van Buccleuch. De stemming in de stad was bedrukt vanwege de sluimerende onrust tussen protestanten en katholieken, en Smith had weinig aanspraak. ‘Ik ben een boek aan het schrijven om de tijd te verdrijven,’ klaagde hij op 5 juli in een brief aan de bevriende filosoof David Hume. Waar het boek over ging, zei Smith er niet bij, maar historici denken dat hij het had over De welvaart van landen, een dikke pil over economie, maatschappelijke verhoudingen en waardecreatie, die hij 12 jaar later publiceerde. In het boek presenteerde Smith zijn idee voor een sociaal-economisch systeem dat moest leiden…

De harde Adam Smith BELASTING: Volgens Smith is belasting inherent slecht, omdat die het vrije spel van de markt verstoort en inbreuk maakt op het eigendomsrecht. MORAAL: Smith vond dat je in de eerste plaats voor jezelf moet zorgen. Je bent verantwoordelijk voor je eigen geluk en sociaal en economisch welzijn. RIJKDOM: In een maatschappij met vrije concurrentie leidtondernemer-schap tot rijkdom. Rijkdom is daarom een teken dat het individu iets heeft gecreëerd wat waardevol is voor de maatschappij, aldus Smith. De zachte Adam Smith BELASTING: Smith vond ook dat bepaalde belastingen noodzakelijk zijn en dat rijke mensen naar verhouding meer moeten betalen omdat zij het meest te geven hebben. MORAAL: Hoewel het individu verantwoordelijkheid voor zichzelf moet nemen, geloofde Smith ook in het Bijbelse gebod om je naaste lief te…

Rond 1880 klom de Amerikaanse predikant William Graham Sumner in de pen. Hij was gefrustreerd en moest zijn hart luchten. In de Bijbel staat dat ‘de zachtmoedigen’ de aarde moeten erven, maar zelf was hij er klaar mee dat de kerk partij koos voor de zwakken. ‘Onze medemens is onze concurrent als het gaat om het delen van het schaarse aanbod van de natuur,’ schrijft hij. ‘De natuur is neutraal; ze geeft aan hen die zich het meest energiek en resoluut op haar stort. Ze geeft aan de meest geschikte zonder ergens anders aan te denken. We hebben geen alternatief leven. We kunnen kiezen voor vrijheid, ongelijkheid en het recht van de sterksten, of onvrijheid, gelijkheid en het recht van de zwaksten,’ raasde Sumner. Hij concludeert: ‘Dat eerste brengt de…

Jeruzalem was eerste pelgrimsoord De stad werd kort na de dood van Jezus al bezocht door christenen. Dit bracht gelovigen dichter bij God en leverde vergiffenis van hun zonden op. De vele herinneringen aan Jezus’ leven, dood en lijden maken de stad nog steeds het belangrijkste bedevaartsoord voor christenen. Vooral populair is de Heilig Grafkerk, die op de plek zou staan waar Jezus werd gekruisigd. Camino leverde vergiffenis op De route van 800 kilometer loopt van Zuidwest-Frankrijk door Noord-Spanje naar Santiago de Compostella. In de kathedraal zou het stoffelijk overschot van de apostel Jacobus liggen, dat volgens de legende op wonderbaarlijke wijze over zee naar de Spaanse stad werd gebracht. Katholieken geloven dat hun zonden vergeven worden als ze een mis bijwonen in de kathedraal. Rome was stad van martelaren…

In de middeleeuwen kon niets een echtpaar scheiden, want in de ogen van de kerk was het huwelijk heilig. Volgens de Bijbel waren man en vrouw ‘één vlees’, en geen mens kon scheiden wat God had samengebracht. Op vreemdgaan of je partner verlaten stonden zweepslagen of een boete. In het ergste geval werd de schuldige geëxcommuniceerd, en je ziel kon ook nog gevaar lopen. Alleen iemand met veel macht zou in dur-ven gaan tegen de stelling van de kerk dat het huwelijk duurt ‘tot de dood ons scheidt’. Zo’n man was de Engelse koning Hendrik VIII – hij liet zich de wet niet voorschrijven. Melaatsheid is geen excuus In augustus 1530 kreeg paus Clemens VII in Rome een zeer ongebruikelijke brief. Aan het bijna een meter brede perkament hingen allemaal…

Status van de man is bepalend Schrijver Elizabeth Lanfear (1824): ‘Als u trouwt met een man van lagere rang, kunt u niet verwachten dat uw vrienden hem zullen behandelen met het respect dat hij volgens u verdient.’ Doe je christenplicht Schrijver Elizabeth Lanfear (1824): ‘Vul uw dagelijkse routine ongestoord met christelijke en huishoudelijke plichten. Zo wint u ieders respect en zult u op den duur het hart van uw man veroveren.’ Huwelijksnacht is serieuze zaak Schrijver Ruth Smythers (1894): ‘Sommige jonge vrouwen kijken nieuwsgierig en verlangend uit naar de beproevingen van de huwelijksnacht. Pas op! Een egoïstische echtgenoot kan misbruik maken van zo’n vrouw.’ Kies je standje bewust Arts James Ashton (1861): ‘Elke onnatuurlijke uitvoering van deze handeling kan de gezondheid van de vrouw aantasten. Veel vrouwen zijn ernstig verwond…

SUPERASSISTENTEN Andy Warhol voelde zich thuis tussen de vele queers, die hij een veilige plek bood en inzette als assistenten in The Factory. Binnen de kring rond Warhol werden ze ‘supersterren’ genoemd. Hier zie je Joe Dallesandro, de ster uit Warhols twee beroemdste en beruchtste films Heat en Flesh, en drie queers uit de inner circle van The Factory, Jane Forth, Jackie Curtis en Holly Woodlawn. ECHTE SUPERSTERREN Na werktijd trok Andy Warhol op met echte supersterren, die hij ontmoette tijdens feesten in de populairste nachtclubs van New York – zoals de beroemde Studio 54, waar de champagne vloeide en de drugs altijd binnen handbereik waren. Hier zie je hem in 1978 feestend in Studio 54 met Liza Minnelli en Bianca Jagger, enkele van de beroemdheden die graag gezien werden…

DE HOLOCAUST | In maart 1938 annexeerde Hitler Oostenrijk. Een paar weken later arresteerden de nazi’s de joodse cabaretier en acteur Fritz Grünbaum en brachten hem naar het concentratiekamp Dachau. Ook namen ze Grünbaums aanzienlijke collectie schilderijen van de Oostenrijkse kunstenaar Egon Schiele in beslag. Jarenlang heeft de familie van Grünbaum geprobeerd om de gestolen werken terug te krijgen, en nu is het ze eindelijk gelukt. Daarmee komt een einde aan het tumultueuze lot van de schilderijen. Schieles schilderijen werden door de nazi’s bestempeld als entartet – decadent, ongepast en immoreel – en verkocht aan het buitenland. Via tussenhandelaren kwamen ze terecht bij privéverzamelaars en vooraanstaande Amerikaanse kunstmusea, zoals het Museum of Modern Art (MoMA) in New York en het Santa Barbara Museum of Art in Californië. Fritz Grünbaum zelf was…

BESCHAVINGEN | Voor werknemers van het gasbedrijf Calidda zijn archeologische vondsten de normaalste zaak van de wereld. In de 19 jaar dat het bedrijf al werkt aan de uitbreiding van het gasleidingnetwerk in Lima, zijn er maar liefst 1900 voorwerpen uit de grond tevoorschijn gekomen. Het komt zo vaak voor dat het bedrijf zijn eigen archeologen heeft ingehuurd. Maar de ontdekking die bouwvakkers onlangs deden overtreft alles. Op slechts 30 cm onder de grond lagen acht mensen begraven in textiel, omwonden met touw van lianen. De graven bevatten de gemummificeer-de resten van zes volwassenen en twee kinderen. Onderzoekers denken dat de doden behoorden tot de zogeheten Ichmacultuur, die rond het jaar 1000 ontstond. Deze cultuur, die ook bekend staat als de Ychsma, verspreidde zich snel in de valleien rond Lima,…

Wanneer mensen precies zijn begonnen met zoenen, is onduidelijk. Maar de eerste gedocumenteerde kus vond minstens 4500 jaar geleden plaats in het Midden-Oosten. Dat concluderen onderzoekers van de universiteiten van Kopenhagen en Oxford, die schriftelijke bronnen bestudeerden uit het oude Mesopotamië, in wat nu Irak is. Uit de analyse van oude kleitabletten blijkt dat de romantische en erotische kus in 2500 v.Chr. al goed en wel was ingeburgerd. ‘Er zijn vele duizenden kleitabletten bewaard gebleven, en daar staan duidelijke bewijzen op dat de kus in de oudheid onderdeel was van menselijke intimiteit,’ zegt assyrioloog Troels Pank Arbøll, die de kleitabletten heeft onderzocht. Daarmee is het voorkomen van de kus nu zo’n 1000 jaar eerder in de tijd geplaatst, want eerder dachten historici dat de eerste kus rond 1500 v.Chr. in…

STAP 1 Botten in stukken gebroken Plaatselijke inwoners groeven botten op en deden ze in vaten. Om de vaten te vullen braken ze de botten in stukjes. Hierdoor was het moeilijk te zien of er menselijke botten bij zaten. STAP 2 Machine verbrijzelt botten De botfragmenten werden gekocht door fabrikanten van beenderkool en suikerfabrieken met hun eigen productie. Ze werden in een stoom-verbrijzeld tot er kleine, machine onregelmatige bolletjes over waren. STAP 3 Botresten worden verkoold De bolletjes werden in een grote oven bij circa 700 °C gebakken tot houtskool. Er mocht onder geen beding zuurstof bij. Het resultaat was beenderkool of spodium, met dezelfde eigenschappen als actieve kool. STAP 4 Beenderkool filtert suiker Actieve houtskool absorbeert onzuiverheden uit vloeistoffen. Daarom werd beenderkool gebruikt om het suikerhoudende bietensap te filteren,…

Operatie Torch De geallieerde invasie van Noord-Afrika (Operatie Torch) werd geleid door Eisenhower. 300 oorlogsschepen hadden meer dan 100.000 troepen aan boord. Ze bereikten Marokko en Algerije in november 1942 en de gevechten duurden tot 7 mei het jaar daarop, toen de Duitsers zich eindelijk overgaven. Tegen die tijd hadden 17.000 Britse en 10.000 Amerikaanse soldaten hun leven verloren. Er vielen 8500 Duitse slachtoffers – en toch was de invasie een groot succes. 166.500 Duitse en 64.700 Italiaanse soldaten werden gevangengenomen. Operatie Husky Op 9 juli 1943 vertrokken 2500 geallieerde oorlogsschepen vanaf de Noord-Afrikaanse kust, met 160.000 geallieerde soldaten aan boord. Hun missie was om het Italiaanse eiland Sicilië te veroveren en Italië vervolgens tot overgave te dwingen. De overkoepelende strategie voor deze Operatie Husky werd uitgestippeld door Eisenhower en…

Op 29 juli 1030 ligt de koning van Noorwegen, Olaf, ’s ochtends vroeg te slapen in zijn kamp bij Stiklestad in het midden van Noorwegen. Als Olafs adviseur, Finn Arnasson, de koning probeert te wekken omdat een vijandelijk boerenleger nadert, kost dat veel moeite, zo meldt de IJslandse dichter Snorri Sturluson. ‘Waarom maak je me wakker, Finn, in plaats van me van mijn droom te laten genieten?’ moppert de koning. ‘Ik stond op een ladder naar de hemel en ik had net de bovenste sport bereikt.’ Finn verstijft als hij dat hoort. Hij is er zeker van dat de droom een voorteken is van de naderende dood van de koning. De angst van Finn Arnasson blijkt gegrond. Nog voor het eind van de dag ligt Olaf dood op het slagveld…

De SS stichtte het concentratiekamp Sachsenhausen in 1936. Door de ligging, 30 kilometer van Berlijn, vlak bij het Gestapohoofdkwartier, had het een speciale status: er werden nieuwe bewakers en commandanten opgeleid. 200.000 gevangenen kwamen in dit kamp terecht, waar ze o.m. werkten voor elektronicaconcern AEG en vliegtuigfabriek Heinkel. Velen vonden de dood bij het testen van schoenen voor het Duitse leger, waarbij ze elke dag tientallen kilometers moesten rennen. De Nederlandse verzetsman Joop Snep overleefde deze en nog vele ontberingen. 100.000 anderen niet. Prominente gevangenen waren Stalins oudste zoon Jakov Dzjoegasjvili en Georg Elser, die in 1939 Hitler probeerde te vermoorden. Na de oorlog gebruikten de Sovjets Sachsenhausen als gevangenenkamp voor nazi’s en tegenstanders van het nieuwe, communistische regime in de sovjetbezettingszone. Tegenwoordig is het kamp in gebruik als museum…

Bij het drukken werden chemicaliën aan de inkt toegevoegd, waardoor de kleur vervaagde. Daarna werden de vellen op een rek gedroogd en langs een liniaal in vieren gescheurd. De kanten werden met een metaalrasp bewerkt om de ongesneden kant te imiteren. Toch zagen de briefjes er nog te nieuw uit. Gevangenen met vieze handen leef-den zich uit om de briefjes er gebruikt uit te laten zien door ze te vouwen, erover te wrijven en ze om te krullen. Er werden kleine gaatjes in geprikt omdat Engels bankpersoneel de biljetten bundelde met naalden in plaats van elastiek. De gevangenen schreven achterop Engelse woorden met originele Engelse inkt en stempelden Engelse banknamen om de briefjes ‘een verhaal’ mee te geven. Daarna werden de briefjes gladgemaakt en gebundeld. Zo waren ze perfect –…

Wist je dat Hans Christian Andersen Charles Dic-kens tot waanzin dreef tij-bezoek, dat hij volgens een dens een wekenlang vast schema bij anderen dineerde en dat hij steenrijk was? Maak kennis met de beroemde Deense dichter, die het liefst tenor wilde worden, maar – gelukkig voor ons – genoegen nam met sprookjes schrijven. Wie was Hans Christian Andersen? ☛ Hans Christian Andersen, de beroem-de sprookjesschrijver, werd op 2 april 1805 geboren in Odense, Denemarken. Zijn vader, Hans Andersen, was schoenmaker, en zijn moeder, Anne Marie Andersdatter, dienstmeisje. De familie Andersen was al niet rijk, maar toen vader Hans in 1816 op slechts 33-jarige leeftijd over-leed, werd het echt armoedig. Moeder Anne Marie moest de kost verdienen als wasvrouw. Deze omstandigheden maakten diepe indruk op Hans Christian Andersen, en in die…

1455 Twee families vechten om de Engelse troon Een geschil over de Engelse troon tussen de huizen York en Lancaster ontaardt in een burgeroorlog. De huizen stammen af van Eduard III en maken beide aanspraak op de troon. De zogeheten Rozenoorlogen duren 30 jaar en eindigen met de opkomst van de Tudor-dynastie in 1487. 1478 Moord op bankier krijgt gevolgen in Florence De bankiersfamilie De’ Medici beheerst Florence in de 15e eeuw. Op 26 april 1478 vermoordt de rivaliserende familie Pazzi de machtige Giuliano de’ Medici, maar de moord werkt averechts. Grote delen van de familie Pazzi en hun bondgenoten worden geëxecuteerd en de overlevenden moeten de stad te verlaten. 1689 Schotse clan vermoordt rivalen met zegen van koning Als Willem III koning van Engeland en Schotland wordt, weigert de…

In zijn werk Fechtbuch (1467) vertelt de Duitse schermmeester Hans Talhoffer dat vrouwen in de middeleeuwen met hun man mochten duelleren om het recht om te scheiden. Illustraties laten zien hoe het duel moest worden gevoerd en de details worden uitgebreid beschreven. ‘De man staat tot aan zijn middel in een 3 meter brede kuil, met één hand op zijn rug gebonden. De vrouw is gewapend met drie stenen in een doek gewikkeld,’ staat er. Man en vrouw kregen dezelfde outfit aan. De man kreeg drie knuppels tot zijn beschikking en de vrouw drie stoffen slingers met in elk ervan een steen. De echtelieden konden ernstige verwondingen oplopen, want beide partijen vochten voor hun leven. Als de man verloor – bijvoorbeeld door uitputting of bloedverlies – werd hij uit de…

Lang voordat Andy Warhol een mondiaal merk werd, groeide hij op in de Amerikaanse staalstad Pittsburgh als zoon van een arme immigrantenfamilie uit de regio Medzilaborce in Slowakije. Hij was een tengere, kwetsbare jongen en een buitenbeentje in de ruige volksbuurt. Maar Andy ontdekte al vroeg hoe hij de machojongens uit zijn buurt voor zich kon winnen: met zijn teken-en schildertalent. In plaats van hem te pesten, zaten de jon-nu rustig voor hem terwijl hij ze portret-teerde met zelfverzekerde, gevoelige streken, gens waar je wel van onder de indruk móést raken. Dankzij zijn talent werd hij in 1945 op 17-jarige leeftijd toegelaten tot de richting design en kunst aan het Carnegie Institute of Technology in Pittsburgh. In 1949 verliet Andy Warhol als afgestu-reclametekenaar zijn geboortestad en deerd verhuisde hij naar…

In de VS waren Andy Warhol en Roy Lichtenstein de belangrijkste vertegenwoordigers van de nieuwe stroming. In The Factory sabelde Warhol vanuit zijn ivoren toren de kunst neer en verving hij de ‘goede smaak’ door simpele ‘populaire’ dingen uit fabrieken, de actualiteiten en Hollywood: Coca Cola, waspoeder, zelfmoord, verkeersongelukken en muziek en filmsterren. Of zijn inmiddels iconische werken van de Campbell’ssoepblikken en de kleurrijke zeefdrukken van beroemdheden als Marilyn Monroe en Elvis Presley een eerbetoon aan of kritiek op de Amerikaanse massacultuur waren, dat bepaalt de kijker. ‘Het idee is niet om eeuwig te leven, maar om iets te maken dat eeuwig zal leven,’ zei Andy Warhol. En dat is hem met zijn kunst wel gelukt. Maar als je een originele Warhol wilt kopen, heb je een dikke portemonnee nodig.…

Journalisten en fotografen stonden klaar toen de politie van Arizona op een vroege ochtend in 1953 het dorp Short Creek binnenviel. Ze deed dat op bevel van gouverneur John Howard Pyle. In het plattelandsdorp woonden zo’n 400 mormonen. De religieuze gemeenschap praktiseerde polygamie, want ze geloofden dat God dit wilde. Veelwijverij was echter illegaal in Arizona. Daarom vormden de mormonen volgens de gouverneur een bedreiging voor de openbare orde en veiligheid. Pyle had de pers uitgenodigd in de hoop dat hij door de actie tegen de ‘criminele’ mormonen zou worden herkozen als gouverneur. In de krant Deseret News noemde hij de mormoonse gemeenschap in Short Creek: ‘De smerigst denkbare samenzwering.’ Maar de grootste Amerikaanse actie tegen polygamisten had een ander effect dan Pyle had gehoopt. Ophef over huilende kinderen Toen…

De VIPKIOSK App is gratis voor abonnees en kan gedownload worden in de App Store en Play Store. Voor degenen die de voorkeur geven aan lezen op een pc of laptop, is er eveneens een webreader beschikbaar. Naast Historia staan er nog meer dan 15 andere titels in de App. Door een abonnement af te sluiten via de VIPKIOSK App of door in te loggen als abonnee, krijg je toegang tot alle Historia-magazines vanaf 2016. Dit betreft meer dan 75 edities die op elk moment gelezen kunnen worden. De artikelen in de magazines zijn geoptimaliseerd voor een betere leesbaarheid. Tap op een artikel en het wordt als een webpagina geopend. Ook is lettergrootte in de app naar voorkeur in te stellen. Ontdek nu zelf het gemak van digitaal lezen. Ga…

Kies het abonnement dat bij je past! Een abonnement nemen is voordeliger dan de magazines los in de winkel te kopen. Het magazine wordt bovendien automatisch thuisbezorgd. Kies uit de abonnementsvormen hieronder en ga naar: 9 nummers € 42,50 € 4,72 per nummer 18 nummers € 74,50 € 4,14 per nummer 6 nummers € 32,50 € 5,42 per nummer ZO BESTEL JE: Kijk op: historia.mijntijdschrift.net Of stuur de antwoordkaart retour…

ARCHEOLOGIE | In het noordoosten van Zwitserland, in de buurt van Güttingen, stuitte een boer bij het omploegen van zijn wortelveld op schroot. Hij huurde een plaatselijke metaaldetectoramateur in om het veld af te speuren naar metaal – en dat leverde hem nogal een verrassing op. Toen Franz Zahn aan de slag ging met zijn metaaldetector, vond hij in eerste instantie geen schroot, maar bronzen schijfjes met puntjes. Zahn herkende de vorm van kettingen uit de bronstijd. Hij nam meteen contact op met het lokale museum, dat deskundigen stuurde om de vondst te onderzoeken. De vondst bleek al snel omvangrijk te zijn. Uit de grond kwamen een halsketting met 14 bronzen schijfjes, ringen, pijlpunten, een haaientand, een berentand, stenen kristallen en meer dan 100 barnstenen kraaltjes tevoorschijn. Er zijn geen…

ROMEINSE RIJK | Romeinse vrouwen maakten zichzelf graag mooi – een beetje te graag, volgens geleerde mannen uit die tijd. De mannen zagen het gebruik van cosmetica als een teken van immoraliteit. ‘Een vrouw koopt crèmes en parfums als ze ontrouw wil zijn,’ schreef de dichter Juvenalis afkeurend. Maar die afkeuring weerhield vrouwen er niet van om blush en kleurrijke oogschaduw aan te schaffen. De ontdekking van een 2000 jaar oude cosmeticawinkel – met inhoud en al – in de Romeinse stad Aizanoi in Turkije is daar een duidelijk bewijs van. Naast parfumflesjes en sieraden hebben archeologen resten gevonden van make-up in tien kleuren, vooral rood-en rozetinten. ‘De grootste verrassing was dat we make-uppigmenten aantroffen die lijken op de pigmenten die vrouwen tegenwoordig gebruiken voor blush en oogschaduw,’ zegt Gökhan…

Historici kunnen niet met zekerheid zeggen hoe goed beelden uit de klassieke oudheid lijken. Dat komt doordat we geen betrouwbare, gedetailleerde ooggetuigenverslagen hebben waarmee we ze kunnen vergelijken. In het algemeen kan echter worden geconcludeerd dat Egyptische beelden sterk gestileerd en weinig realistisch zijn. Ook Griekse beelden zijn geïdealiseerde figuren met perfecte lichamen en gezichten. Het meest realistisch zijn Romeinse beelden, vooral de exemplaren die tussen 150 en 30 v.Chr. zijn gemaakt. In die tijd was het verisme populair en werden mensen natuurgetrouwer afgebeeld. Veel beelden uit die tijd hebben bijvoorbeeld rimpels en wratten. Hoewel de Romeinen dus realistischer afbeeldingen maakten, werden beelden van keizers en andere machthebbers vaak gebruikt voor propaganda en manipulatie. Zo liet de legerleider Pompeius zich graag portretteren met lang haar en een iets opstaande lok.…

Een van de vroegste voorlopers van de huidige energiedrankjes zag het levenslicht toen de Amerikaanse zakenman William Mark Swartz in 1949 Dr Enuf brouwde: citroenwater met cafeïne.Swartz wilde een ‘energiebooster’ ontwikkelen die niet alleen maar suiker bevatte, zoals andere frisdranken uit die tijd. Hij voegde daarom vitamine B en cafeïne toe aan Dr Enuf en bracht het op de markt als middel tegen onder meer een kater. Dr Enuf werd vooral aan de man gebracht als mixer voor cocktails en was daarom geen energiedrank in de moderne zin van het woord. Die eer gaat naar het Japanse Lipovitan. Dat drankje werd in 1962 ontwikkeld door een farmaceutisch bedrijf als ‘mengsel dat energie geeft’ en was bedoeld voor vrachtwagenchauffeurs en fabrieksarbeiders die wakker moesten blijven tijdens hun lange diensten. Maar in…

Jean Carruthers stond versteld. Al jaren gebruikte de Canadese oogarts het zenuwgif botulinetoxine (BTX) bij patiënten met ooglidkrampen. En nu had ze misschien ineens een wondermiddel tegen rimpels in handen. Het begon allemaal in 1987, toen een patiënt haar vertelde dat haar behandeling haar een ontspannen uitdrukking op haar gezicht gaf en de rimpels op haar voorhoofd deed verdwijnen. Een paar dagen later injecteerde Carruthers het zenuwgif in het voorhoofd van haar receptioniste om de bewering te testen. BTX was al bekend sinds de jaren 1820, toen de Duitse arts Justinus Ker-ner ontdekte dat het een aantal sterfgevallen had veroorzaakt. Het bleek de spieren van slachtoffers te verzwakken. Een eeuw lang werd het zenuwgif bestudeerd, en in de jaren 1940 werd BTX er-kend als het dodelijkste middel ter wereld. Toch…

Het commandocentrum voor de geallieerde strijdkrachten in Europa, Southwick House bij Portsmouth, Engeland, gonst op 6 juni 1944 van opwinding. Sinds Dwight D. Eisenhower het jaar ervoor opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in West-Europa werd, heeft de 53-jarige generaal een grootschalige invasie van bezet Europa onder de naam Operatie Overlord – ook bekend als D-day – tot in de puntjes voorbereid. Ongeveer 156.000 soldaten staan klaar om de Duitsers op de stranden van Normandië in Noord-Frankrijk aan te vallen. De invasie zou oorspronkelijk de dag ervoor plaatsvinden, maar door berichten over een storm stelde Eisenhower de invasie met 24 uur uit. Het uitstel stuitte op verzet, maar zou een van de meest cruciale beslissingen van de oorlog blijken. Zoals voorspeld trof een krachtige storm de kust op 5 juni. Door…

Oprichting van NASA In reactie op de Spoetnik van de Sovjet-Unie, de eerste satelliet in een baan om de aarde in 1957, richtte Eisenhower in 1958 de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA op. Dat markeerde het begin van de ruimtewedloop, die ten einde kwam toen de VS in 1969 als eerste en nog steeds enige land ter wereld mensen op de maan zette. Nieuw wegennet in de VS In 1956 kwam Eisenhower met het ‘Interstate Highway System’ – een groot wegennet dat steden met elkaar moest verbinden, economische groei moest bespoedigen en een snelle evacuatie bij een noodsituatie of invasie mogelijk moest maken. Inmiddels wordt het gezien als een van de succesvolste infrastructuurprojecten in de VS. Vrede in Korea Tijdens zijn campagne beloofde Eisenhower de Koreaoorlog, het grootste conflict tijdens de Koude…

17e-18e eeuw: Mercantilisme domineert Rond 1600 gingen Europese landen een economisch beleid voeren dat de handel van landen bevorderde. Het doel was de export groter te maken dan de import, zodat de handel winstgevend werd. Om de invoer te remmen, voerden landen tolmuren in, die de groei en kansen voor de bevolking belemmerden. 19e eeuw: Kapitalisme neemt het over Geïnspireerd door Adam Smith gaven landen de markt de vrije hand. Het krachtenspel leidde echter tot grote economische schommelingen en frequente crises, terwijl monopolies de marktwerking tenietdeden. Het streven naar winst leidde ook tot grote ongelijkheid in de samenleving. 20e eeuw: Markteconomie wordt sociaal Om ongelijkheid tegen te gaan, gingen westerse landen de economie weer reguleren. Zo werd de vorming van monopolies verboden. Vervolgens werd de arbeidsmarkt gereguleerd. De staat ondersteunde…

India was het Britse kroonjuweel Na de Slag bij Plassey in 1757 verkregen de Britten controle over het rijke India, dat onder meer katoen leverde – onmisbaar voor de Britse industrie. Het dichtbevolkte land kon ook jonge mannen leveren voor het Britse leger. Australië was voordelig In 1788 vestigden de eerste Britten zich in Australië. Het uitgestrekte land bleek nuttig als strafkolonie. Het bezit van een heel continent bracht prestige met zich mee en weerhield Frankrijk ervan een Australische kolonie te stichten. Britten heersten over Afrika Afrika was belangrijk voor Groot-Brittannië, deels voor de zeeroute naar India en deels vanwege alle grondstoffen. Dankzij een uitgebreid netwerk van koloniën hadden de Britten overal invloed – van Caïro tot Kaap de Goede Hoop.…

De armen moesten opgevoed worden De Britse filosoof Herbert Spencer vond sociale voorzieningen schadelijk. De armen zouden de gevolgen van hun armoede duidelijk moeten voelen, zodat ze gemotiveerd raakten om te werken aan een beter leven. Rechter stond gedwongen sterilisatie toe Oliver Wendell Holmes, een van de meest gewaardeerde rechters van het Amerikaanse Hooggerechtshof, stemde in 1927 voor het recht van staten om vrouwen die ongeschikt werden geacht om kinderen te krijgen, onder dwang te steriliseren. Duitsers waren superieur De Duitse bioloog Ernst Haeckel maakte de werken van Charles Darwin beroemd in Duitsland, maar hij had geen hoge pet op van de Britten – ze waren minderwaardig aan de Duitsers, vond Haeckel. Pleitbezorger voor genocide Darwins neef Francis Galton bedacht het begrip eugenetica – rasverbetering – en pleitte voor genocide.…

Verstopt achter een drie meter hoge schutting lagen de twee barakken waar ‘Operatie Bernhard’ plaatsvond. De werkplaats was zo geheim dat ook de bewapende patrouilles vóór de omheining niet wisten wat erachter gebeurde. Voor de veiligheid werden de bewakers regelmatig vervangen en naarhet oostfront gestuurd. De in totaal 140 gevangenen konden zich in hun barak vrij bewegen en een frisse neus halen, maar erwas geen contact met de wereld daarbuiten. Hierdoor slaagde de leider van de operatie, SS-officier Bernhard Krüger, erin de valsmunterij geheim te houden.…

1827 ‘Het stervende kind’ Het sentimentele gedicht over een stervend kind – met het kind als verteller – maakte Hans Christian Andersen alom bekend. De gevoelige stijl paste goed bij de romantiek, die de eerste helft van de 19e eeuw domineerde. 1830 ‘Fantasie aan de Noordzee’ Andersen schreef het verhaal Fantasie aan de Noordzee tijdens zijn eerste reis naar Jutland in 1830. De dichter zou echter nooit zelf de Noordzee hebben gezien, maar wist toch de grootsheid van de wilde natuur vast te leggen. 1833 ‘De twaalf maanden van het jaar’ H.C. Andersen droeg de dichtbundel op aan prins Frederik VI, in de hoop dat de koning hem zou opmerken en hem een reisbeurs zou geven. Die beurs kreeg hij later, en door de reis kon Andersen zijn eerste roman…

SEKS MET BROER Koning smeekte om scheiding Als er na twee jaar huwelijk nog geen kind is, wil Lotharius II scheiden. Hij beschuldigt zijn vrouw Theutberga van incest met haar broer. Tien jaar lang houdt de zaak de kerk bezig, maar de koning van Lotharingen krijgt tot zijn dood in 869 geen echtscheiding. GEDWONGEN SCHEIDING Voogd liet echtgenoot castreren Als de Franse theoloog Pierre Abaelardus in de 12e eeuw stiekem trouwt met de jonkvrouw Héloïse, gebeurt dit zonder toestemming van haar oom Fulbert, die haar voogd is. Fulbert is woest en laat Abaelardus door twee huurlingen castreren. De geliefden moeten het klooster in, maar schrijven elkaar brieven. ECHTGENOTE VOND GELUK Verbannen koningin vond nieuwe koning In 1152 wil de vrome Lodewijk VII van Frankrijk van zijn levenslustige vrouw Eleonora af.…

1690-1789: Verlichting Mens kan voor zichzelf denken In de 17e eeuw werd het huwelijk weer een contract tussen twee partijen, maar het moest nog wel worden ingezegend door een priester. Het kerkelijke beeld van de mens als onwetende zondaar werd verzwakt door het geloof in de rede. 1789: Franse Revolutie Vrije liefde voor iedereen Door de revolutie verloor de kerk haar invloed op het dagelijks leven van de Fransen. Trouwen en scheiden werden een privé-aangelegenheid en waren toegestaan voor iedereen. Dit idee verspreidde zich in de volgende eeuw naar de rest van Europa. 1850-1920: Industrialisatie Britten moesten reden hebben Diverse Europese landen stonden scheiden toe, maar de regels varieerden. De Britten hadden nog steeds een reden nodig om te scheiden – zoals geweld of ontrouw. Pas in 2022 werd een…

Wie zei dit? Van welke historische persoon denk je dat dit citaat is? Mensen geloven bijna altijd wat ze willen geloven. WANNEER was dit? Koppel deze drie gebeurtenissen aan het juiste jaartal. 1 Karel de Grote wordt door de paus tot keizer van het nieuwe Heilige Roomse Rijk gekroond. ☐ 622 ☐ 793 ☐ 800 2 Vikingen plunderen o.a. het klooster op Lindisfarne aan de Engelse oostkust. ☐ 622 ☐ 793 ☐ 800 3 De profeet Mohammed vlucht van Mekka naar Medina, waar hij blijft prediken. ☐ 622 ☐ 793 ☐ 800 Wie gaat hier schuil? Als je de persoon op de foto niet herkent, kun je uitvogelen wie het is door de letters van het anagram op hun plaats te zetten of de aanwijzingen te lezen. De oplossing staat…