Inhoudsopgave van Editie 7 - 2022 - Historia

HET OUDE CHINA Chinese onderzoekers hebben 20 nieuwe terracottasoldaten gevonden in het enorme graf van de keizer Qin Shi Huangdi (259-210 v.Chr.). De vondst werd in een bestaande opgraving van het keizerlijke leger gedaan – een paar kilometer ten noorden van zijn mausoleum in de provincie Shaanxi in Midden-China. De vondst omvat onder meer beelden van een generaal en soldaten en kan ons misschien meer leren over soldaten met een hogere rang. De archeologen hopen vooral dat ze meer te weten komen over de Chinese wapens en uitrusting in de 3e eeuw v.Chr. De archeologen verwachten dat dit slechts een begin is. Op dit moment zijn er al zo’n 2000 terracottasoldaten uitgegraven, maar de Chinezen denken dat het grafcomplex misschien wel 20.000 krijgers bevat. De huidige opgraving kan volgens de…

De basis voor de Franse staat van nu werd in 843 n.Chr. gelegd toen de zonen van de Franse koning Lodewijk de Vrome het rijk verdeelden. Voor zijn dood had Lodewijk een enorm keizerrijk geregeerd dat door zijn vader, Karel de Grote, was gesticht. Het rijk omvatte grote delen van Midden-Europa – van Noord-Spanje tot de Duits-Deense grens. Lodewijks dood was het startschot voor een burgeroorlog tussen zijn drie zonen. Na een bloedige strijd en moeizame onderhandelingen verdeelden de zonen in 843 het rijk in drie ongeveer gelijke stukken. Het westelijke deel – West-Francië, waar de Franken al eeuwen woonden – viel ten deel aan Karel de Kale, en het bijbehorende vredesverdrag tussen de broers wordt sindsdien doorgaans gezien als de ‘doopakte’ van Frankrijk. Zo’n anderhalve eeuw later werd West-Francië…

Oorlog en opstand hadden het Oostenrijkse keizerrijk in de 19e eeuw zo verzwakt dat de Hongaren gelijkheid eisten met de Duitstalige Oostenrijkers, wat in 1867 leidde tot het Oostenrijks-Hongaarse rijk. Het rijk voerde een gemeenschappelijk buitenlands, financieel en militair beleid, maar verder was er weinig gemeenschapsgevoel. Er woonden, behalve Oostenrijkers en Hongaren, ook Russen, Polen, Tsjechen en Slowaken in het noorden, en Serviërs, Kroaten, Slovenen en Italianen in het zuiden. Het leger was een verbindende factor in het verdeelde rijk. Mannen van alle etniciteiten konden carrière maken in het leger, dat alleen verantwoording hoefde af te leggen aan de keizer. Officieren verdienden een hoop en konden ambtenaar of zelfs ridder worden.…

De eerste proefboringen in Dover waren veelbelovend, en in 1881 ging aan weerszijden van het Kanaal een ondergrondse boormachine aan de slag. De boren werkten met perslucht, en achter de machines aan werden rails gelegd zodat de kalk met kiepkarren kon worden afgevoerd. De Submarine Continental Railway Company meldde dat zijn boren elke week zo’n 90 meter kalk verwijderden en dat de snelheid steeds verder werd opgevoerd. De boren hadden een diameter van 2,13 meter en groeven op 30 meter onder het Kanaal. Terwijl de boormachines hun werk deden, ontwikkelde de tunnelmaatschappij nieuwe machines om de doorsnede te vergroten tot ruim 4 meter, zodat arbeiders de wanden konden bedekken met beton om te voorkomen dat er kalksteen afbrokkelde. Als in 1886 de rails zouden zijn gelegd, zouden speciale treinen op…

Maar liefst tien hofdames en twee vroedvrouwen onderzochten in 1613 het onderlichaam van de Britse lady Frances Howard. De edelvrouwe wilde haar huwelijk laten ontbinden omdat ze verliefd was geworden op een ander. Maar een scheiding was alleen een optie als de man niet in staat was het huwelijk te consummeren. En dat beweerde lady Frances. Het vernederende onderzoek werd bij kaarslicht verricht. Om haar waardigheid te behouden bedekte lady Frances haar gezicht met een zwarte sluier. Het oordeel van de onderzoeksters was duidelijk: de 23-jarige lady was nog maagd. Toen haar man vervolgens zijn erectie aan een stel vrienden toonde, kregen velen echter argwaan. Kon lady Frances de boel hebben bedot doordat een gesluierd maagdelijk dienstmeisje haar plaats had ingenomen in het donker? Niemand weet het antwoord, maar lady…

Slechts vijf dagen na het uitbreken van de burgeroorlog verzocht Franco Duitsland om hulp bij het ophalen van de Spaanse legereenheden in Marokko. Hitler stemde in het geheim toe, en binnen vier maanden werden 13.500 troepen naar Spanje vervoerd. Maar dit was nog maar het begin van de buitenlandse bemoeienis. Omdat de Sovjet-Unie de republikeinen met vliegtuigen steunde, werd Spanje al snel een oefenterrein voor luchtgevechten – met levende doelen. Onder de naam ‘Legion Condor’ testte de Luftwaffe technologie en tactiek. Het jachtvliegtuig Heinkel He 51, de trots van de Luftwaffe, bleek een vliegende zeepkist te zijn – en bij lange na niet zo goed als de Sovjetjagers. Daarom werd de veel efficiëntere Messerschmitt Bf 109 snel voltooid. De Stuka overtrof echter alle verwachtingen. De luchtmacht was van groot belang.…

De plechtigheid vond 14.000 jaar geleden plaats in Midden-Europa en moet er ongeveer zo uit hebben gezien: een groepje jagers legde voorzichtig een overleden vrouw in een donker graf. Naast de circa 25-jarige vrouw legden ze het lichaam van een 40-jarige man. Zijn sterke benen en gespierde lichaam getuigden van een zwaar leven in een tijd waarin alleen de sterksten overleefden – het einde van de laatste ijstijd. In die tijd bestond Noord-Europa uit een toendra, die al eeuwen was bedekt met ijs. Maar hier en daar begonnen nu bomen te groeien door de stijgende temperatuur. Landbouw was echter nog onbekend en de mensen in het graf hadden hun korte leven als jager-verzamelaars geleefd. Vervolgens bedekten de nabestaanden het graf met aarde en een laag stenen. Toen archeologen het graf…

De man in het zwarte pak is totaal gefocust. Zodra een van zijn tegenstanders te dicht in de buurt komt, slaat hij met zijn wapen – twee houten stokken met een metalen ketting ertussen – en zijn vijanden gaan direct tegen de vlakte. Elke keer dat hij raak slaat, klinkt er een harde klap. De scène komt uit de film Fist of Fury (1972) en de man in het zwart is Bruce Lee, acteur en beroemd vechtsporter. In de jaren 1970 gaan miljoenen mensen naar de films van deze Amerikaans-Chinese acteur. Zijn fans dromen ervan om het wapen van de filmster – de nunchaku – ook te beheersen. Het wapen is echter levensgevaarlijk en wordt al gauw verboden. Maar de nunchaku was oorspronkelijk helemaal niet bedoeld als wapen – integendeel.…

Je kunt het 18e-eeuwse vrouwen niet kwalijk nemen dat ze liever geboren zouden zijn als man. Hun hele leven moesten ze een man gehoorzamen: eerst hun vader en dan hun echtgenoot. Een getrouwde vrouw kon niets bezitten en werd juridisch als kind beschouwd. Zo was toestemming van haar man nodig om een contract af te sluiten of in de rechtbank te spreken. De Duitse term voor deze ongelijkheid was Geschlechtsvormundschaft. Ook het dagelijks leven van de vrouw was zwaar. Baren was levensgevaarlijk, en omdat een vrouw vaak veel kinderen kreeg, kende iedereen wel iemand die was gestorven in het kraambed. Vrouwen moesten niet alleen de kinderen verzorgen en het huishouden doen, maar vaak ook op het veld werken en voor het vee zorgen. Velen deden daarnaast betaald werk om de…

De 26-jarige sergeant Matt Eversmann zit in de zwarte Black Hawk-helikopter met 12 US Army Rangers – mariniers – die onder zijn bevel staan. De soldaten zijn jong, maar de meesten van hen hebben jaren getraind voor dit soort missies. Matt Eversmann doet een schietgebedje, maar wordt overstemd door het lawaai van de helikopter die over Mogadishu vliegt. In totaal zijn er vanmiddag, 3 oktober 1993, 19 helikopters opgestegen, volgeladen met wapens en de beste soldaten van het Amerikaanse leger. De Task Force Ranger bestaat in totaal uit 160 elitesoldaten en mariniers die al vijf weken in Mogadishu zijn. Hun hoofddoel is het afzetten van de krijgsheer Mohamed Farrah Aidid, die de VN-noodhulp in het door oorlog geteisterde land rooft. Om 15.40 uur bereikt de Black Hawkhelikopter met Matt Eversmann…

In 1881 gaat Thérèse Humbert naar de bank om een grote lening aan te vragen. Om de bankfunctionaris ervan te overtuigen dat deze haar veilig geld kan lenen, dist ze een fantasierijk verhaal op. Ze vertelt dat ze tijdens een treinreis twee jaar daarvoor met haar reukzout de Amerikaanse multimiljonair Robert Henry Crawford van de dood redde na een hartaanval. Om zijn dank te laten blijken, liet Crawford zijn hele vermogen na aan Humbert. Crawford is overleden, en er zou alleen nog een formaliteit tussen haar en de erfenis van 100 miljoen frank staan, nu ruim 3,5 miljard euro. De functionaris keurt de lening goed. Maar het verhaal is je reinste fantasie. De leugen over de treinreis is nog maar het begin van een reeks oplichtingsverhalen die Thérèse Humbert een…

Hongerig rendierkalf in Britse onderzeeër De bemanning van de Britse onderzeeër HMS Trident kreeg in 1941 een bijzonder cadeau. Tijdens een bezoek aan Moermansk in de Sovjet-Unie schonk de commandant hun een paar maanden oud rendierkalf. Nee zeggen was geen optie, dus kapitein Sladen hees het dier en een ton mos met veel moeite naar binnen via het torpedoluik. Pollyanna, zoals het beestje heette, had het al snel naar haar zin en betrok de kapiteinshut. Maar toen het mos op was, moest het rendier het stellen met de restjes van de officiersmess. Pollyanna bleek echter ook wel gecondenseerde melk en zeekaarten te lusten. Toen de duikboot na zes weken in Engeland aankwam, was Pollyanna zo dik dat ze niet meer door het torpedoluik paste en moest ze door het hoofdluik…

Rolling Stones in de bocht Seks, drugs en een dode gitarist in het zwembad – 60 jaar geleden betrad een onbekend bandje het podium: The Rolling Stones. Romeinen waren te koop De sluwe koning Jugurtha kreeg wat hij wilde, want hij kende de zwakheid van de Romeinen: goud. Hitlers ‘Gigant’ moest Engeland veroveren. De bouwers kregen er twee weken voor. Genocide in Oekraïne De Oekraïense boeren wilden niet meedoen RITZAU SCANPIX moest Engeland veroveren. De bouwers kregen er twee weken voor. Hitlers ‘Gigant’ aan de collectivisatie. Voor straf veroorzaakte Stalin een hongersnood waarbij 3,5 miljoen doden vielen. Lees ook … ● Vikingen wilden Arabisch zilver ● De wildste weddenschappen ● Rebelse slaven gingen naar de slavenbreker…

GESCHIEDENIS VAN AMERIKA In het Chincha-dal in Peru vonden archeologen iets bijzonders. In graven uit de periode 1450 tot 1650 lagen maar liefst 192 wervelkolommen, die gespietst waren op een rietstengel of een lange, rechte tak. Onderzoek wees uit dat de menselijke beenderen ouder waren dan de graven waarin ze lagen. De ruggenwervels waren zorgvuldig herbegraven, hoewel de inheemse bevolking van het gebied – de Inca’s en de volken die zij onderworpen hadden – de doden liever met rust liet. Archeoloog Jacob Bongers van de Universiteit van East Anglia in Groot-Brittannië nam deel aan de opgravingen. Hij legt uit: ‘Het feit dat er 192 welvelkolommen op stokken zijn gezet en dat ze over het hele Chincha-dal verspreid zijn, laat zien dat verschillende groepen in deze omgeving de interessante methode toepasten,…

MIDDELEEUWEN Verhalen als die over koning Arthur en De goddelijke komedie van Dante worden nog gelezen, maar talloze middeleeuwse meesterwerken zijn verloren gegaan. Hoeveel literatuur uit de middeleeuwen precies is verdwenen, hebben onderzoekers van de Universiteit Antwerpen becijferd. Mike Kestemont en zijn team ‘stalen’ een wiskundige methode van biologen. Met de zogeheten chaosformule wordt het aantal uitgestorven diersoorten geschat op basis van het aantal dieren dat biologen níét waarnamen in een bepaalde tijd in bijvoorbeeld het regenwoud. De onderzoekers vervingen diersoorten door literaire werken: bewaard gebleven boeken werden gelijkgesteld aan waarnemingen van dieren. De onderzoekers keken naar middeleeuwse publicaties in zes talen (Engels, Frans, Nederlands, Duits, IJslands en Oud-Iers). In deze talen zijn 3648 literaire werken overgeleverd. Met de chaosformule berekenden Kestemont en zijn team dat er in de middeleeuwen…

Militaire tekens zijn symbolen waarmee legers de locatie, functie, grootte en verplaatsingen van eenheden op een kaart aangeven. De eerste militaire kaarten die leken op de huidige werden begin 19e eeuw in gebruik genomen, na de Napoleontische Oorlogen. Eerder hadden legerleiders als Alexander de Grote en Julius Caesar zelf hun soldaten aangevoerd vanuit de voorste linie. Zij hadden geen goede kaarten en wilden zelf het terrein in ogenschouw nemen. Later in de 19e eeuw ging de cartografie met sprongen vooruit en konden generaals steeds vaker aan de hand van hun kaarten de veldslagen op afstand leiden. Daartoe ontwikkelden ze symbolen die op de kaarten werden getekend om de eenheden in beeld te brengen en de volgende stappen te plannen. De ontwikkeling van militaire tekens versnelde in de Eerste Wereldoorlog. De…

Doomsday-vliegtuigen zijn vliegtuigen die de Russen en Amerikanen tijdens de Koude Oorlog in de jaren 1970 ontwikkelden ter voorbereiding op een allesvernietigende kernoorlog. De vliegtuigen dienen als een soort vliegende bunkers, waarin het staatshoofd en de ministers veilig blijven tijdens een kernaanval. Vanuit de lucht kan de president dan samen met zijn adviseurs de volgende stap in de oorlog bepalen. Om de vliegtuigen zo veilig mogelijk te maken, zitten ze vol verdedigingsmechanismen. Zo zijn ze gebouwd om elektromagnetische pulsen te weerstaan na de ontploffing van kernwapens, die alle elektronica vernietigen. Bovendien zijn ze uitgerust met analoge besturingsmechanismen waar geen cyberaanval tegenop kan. Hoeveel Russische Doomsdayvliegtuigen er zijn, is onbekend, maar de VS heeft er nu vier. Ze zijn technisch gezien niet geheim, maar ze worden maar zelden genoemd door de…

Peter von Hagenbach heeft een plekje in de geschiedenisboeken, maar daar zijn we niet jaloers op. De Franse ridder werd in 1474 – als eerste persoon ooit – door een internationale rechtbank veroordeeld voor oorlogsmisdaden. Zo’n vijf jaar eerder was Hagenbach benoemd tot baljuw van Karel de Stoute, hertog van Bourgondië. Zijn taak was om de orde te bewaren en de wet te handhaven in het onrustige gebied langs de Rijn, de streek die we nu kennen als het grensgebied tussen Frankrijk en Duitsland. Hagenbach was effectief, maar niet bepaald vriendelijk, en de ontevredenheid over zijn brute bestuur onder de lokale inwoners groeide. Vooral de stad Breisach werd zo hard aangepakt dat Oostenrijkse, Zwitserse en Franse troepen de stad te hulp schoten. Die internationale coalitie arresteerde Hagenbach en klaagde hem…

‘Though Scots like to prance/About in their kilts wearing nae pants/Fir the next punter make it fair/Dinnae firgit to wear a pair.’Slogan van een Schots kiltverhuurbedrijf, waarin wordt aangeraden een onderbroek te dragen. ACHTERGRONDVERHA AL Engelse ijzerfabrikant maakte de kilt populair De oudste schriftelijk bron die een kilt noemt, stamt uit 1594. Toen schreef de Ierse historicus Lughaidh Ó Cléirigh over Schotse huursoldaten in Ierland: ‘Je kon ze onderscheiden van de Ierse soldaten door hun wapens en uitrusting. Ze droegen kleurrijke, geruite capes met riemen eroverheen rond hun lendenen.’ De kilt die Lughaidh beschreef is een soort geruite plaid – ook wel bekend als great kilt (grote kilt). Dit was van oorsprong de kilt van de Schotse Hooglanden die uit een groot stuk stof bestond – bijna een cape –…

Net na middernacht op 17 juli 1918 wordt de 46-jarige tsarina hardhandig uit haar slaap gewekt. Alexandra Fjodorovna opent geschrokken haar ogen en ziet haar arts Botkin. Hij heeft een boodschap van de bolsjewistische bewakers van de tsarenfamilie: maak je klaar om te vluchten. Al 78 dagen zit het gezin – de afgezette tsaar Nicolaas II, tsarina Alexandra, hun vijf kinderen en een handvol bedienden – gevangen in een verlaten paleis in Jekaterinenburg, ten oosten van de Oeral. Buiten woedt een burgeroorlog tussen de bolsjewieken en het Witte Leger, dat de tsaar weer op de troon wil krijgen. Maar van de commandant van de bewakers, Joerovski, mag niemand met de gevangenen praten, waardoor de familie geen idee heeft wat er speelt. De diepgelovige Alexandra is volledig van de buitenwereld afgesloten…

1 Grootvorstin Olga Als oudste kind van de tsaar werd Olga gedwongen om haar jongere zussen en broer op te voeden. En Alexandra was streng voor haar oudste dochter als de kinderen zich niet gedroegen. Ze herinnerde haar er voortdurend aan dat ze ‘het goede voorbeeld voor de kleintjes moest zijn’. 2 Grootvorstin Tatjana De teleurstelling was groot toen Tatjana in 1897 werd geboren: ‘Mijn God, weer een dochter! Wat zal het land zeggen?’ zou Alexandra na de geboorte hebben geroepen. Desondanks werd de mooie en elegante Tatjana uiteindelijk haar lievelingsdochter. 3 Grootvorstin Maria Dochter Maria was aardig en stond bekend om haar schoonheid. Helaas had ze vaak last van onzekerheid, iets waar ook haar moeder aan leed. Als middelste kind voelde ze zich ook buitengesloten door haar twee oudere…

Het aantal mensen dat regelmatig fietst, neemt toe. Volgens het Zwitserse World Economic Forum, dat economische vraagstukken behandelt, zijn er wereldwijd meer dan twee miljard fietsen in gebruik. Ter vergelijking: er rijden ‘slechts’ 1,5 miljard personenauto’s rond. De opkomst van de tweewieler heeft een hoop hobbels gekend, en de weg naar het huidige succes is geplaveid met botbreuken. 1817 Loopfiets verleidt de hogere klasse Toen in 1816 – ook bekend als ‘het jaar zonder zomer’ – duizenden paarden de hongerdood stierven, kreeg de Duitse baron Karl Drais een idee: mensen konden zich op een houten paard voortbewegen door zich met hun benen af te zetten. Tot zijn genoegen ontdekte Drais dat zijn nieuwe vervoermiddel 13 km/h haalde. De tweewieler kreeg de naam ‘draisine’ en brak door bij de modebewuste jonge…

De inwoners van de joodse vestingstad Lachis zijn met stomheid geslagen. Het is 701 v.Chr., en buiten de stadsmuren zien ze duizenden Assyrische strijders aankomen – over een enorme helling. Ze duwen imposante stormrammen voort. Toen de Assyrische koning een paar weken eerder met zijn leger bij Lachis verscheen, waren de joden ervan overtuigd dat ze veilig waren. Lachis gold als de sterkste stad van het koninkrijk Juda dankzij zijn ligging achter dikke muren op een heuveltop. Het Assyrische leger was weliswaar erg groot, maar de troepen konden de stadsmuren onmogelijk bereiken met hun zware stormrammen voordat er versterkingen ter plaatse waren – dachten alle inwoners. Maar weldra zouden de joden ontdekken dat ze er helemaal naast hadden gezeten. Zo’n 80 meter van de heuveltop begonnen de Assyriërs aan de…

Toen Lachis gevallen was, richtte koning Sanherib zijn aandacht op Jeruzalem, dat ook belegerd werd. Daar bevond zich de doodsbange koning Hizkia. Hij kon zijn lot alleen maar afwachten. ‘Ik omsingelde hem met aarden wallen en maakte het hem onmogelijk via de poort te ontsnappen,’ schepte de Assyrische koning op. Maar plotseling veranderde Sanherib van gedachten, trok hij zijn leger terug en erkende hij Hizkia als vazal. Volgens de Bijbel schoot de joodse god Jeruzalem te hulp toen het Assyrische leger voor de stadsmuren stond: ‘Diezelfde nacht trok een engel van de heer ten strijde en doodde in het kamp van de Assyriërs 185.000 man.’ Sommige historici lezen hierin dat het Assyrische leger door een ziekte werd getroffen, mogelijk de pest. Vanwege deze ramp zag Sanherib zich genoodzaakt te onderhandelen.…

In Oostenrijk-Hongarije werd voor moord gewoonlijk de doodstraf gegeven, maar voor officieren gold dat ze dat vonnis alleen kregen als ze op heterdaad betrapt waren of als ze de misdaad bekenden. Als er geen geloofwaardige getuigen naar voren kwamen, kon de beschuldigde tot 20 jaar gevangenisstraf krijgen. De wet dateerde uit de 18e eeuw en kwam voort uit het grote vertrouwen dat officieren in de Habsburgse monarchie genoten. Dat vertrouwen redde Hofrichters leven, en dat was misschien wel terecht, want het bewijs tegen hem was matig. Zo waren de dozen bezaaid met vingerafdrukken, maar geen daarvan behoorde toe aan Hofrichter. En waar hij het gif vandaan haalde, kon het onderzoek evenmin vaststellen.…

Na de Britse uittreding uit de EU zijn de spelregels bij de Kanaaltunnel fundamenteel veranderd. Grenscontroles en complexe douaneregels vertragen de doorgang en vrachtwagens moeten soms dagen of weken bij de tunnel wachten tot ze hun papieren op orde hebben. Een jaar later ontstond er een conflict over de visserij. Vóór de Brexit haalden Franse vissers 30 procent van hun vangst uit Britse wateren, maar toen de Britten in 2021 weigerden een nieuwe overeenkomst te tekenen, sloeg de vlam in de pan. ‘Het is geen oorlog, maar wel een strijd,’ zei de Franse minister van Visserij Annick Girardin. Franse vissers dreigden vervolgens de Kanaaltunnel te blokkeren. En de strijd heeft gevolgen. Volgens The Guardian zei 56 procent van de Britten in augustus 2021 dat ze hun Franse buren aardig vonden.…

‘Toen de gevechten uitbraken, voelde elke antifascist in Europa waarschijnlijk een zweem van hoop. Hier, zo leek het, trotseerde de democratie eindelijk het fascisme. Jarenlang hadden zogenaamd democratische landen zich keer op keer overgegeven aan het fascisme. Maar toen Franco probeerde een gematigd linkse regering omver te werpen, kwam het Spaanse volk tegen alle verwachtingen in tegen hem in opstand. Het leek een keerpunt.’ Zo beschreef George Orwell de Spaanse Burgeroorlog in de herfst van 1937. De Engelse schrijver, later bekend van zijn politieke en sociaal kritische romans Animal Farm en 1984 is zelf een antifascist. Net als tienduizenden andere vrijwilligers uit 55 landen gaat hij naar Spanje om deel te nemen aan de eerste openlijke strijd tussen de twee grote politieke stromingen van die tijd, het communisme en het…

Hond vindt altijd zijn prooi De reukzin van een hond is 100 tot 10.000 keer beter dan die van een mens. Als een prooi ontsnapte, konden jagers hem weer opsporen met een hond. Het maakte dus niet uit of de prooi sneller was dan een mens. Hondenoor is radar Honden horen frequenties tot 80.000 Hz – vier keer zo hoog als de mens. En dus weet het dier precies waar het geluid vandaan komt. Tijdens de jacht horen honden het kleinste geluid van hun prooi, en ze horen hun vijand van grote afstand aankomen. Sprinter vangt de prooi Mensen voeren warmte af via de huid en hebben veel uithoudingsvermogen. Maar op lange stukken rennen ze slechts 10 km/h, terwijl een Duitse herder 48 km/h haalt – zo konden ze samen…

Toen Blood in 1670 naar Engeland terugkeerde, ging hij op zoek naar zijn oude aartsvijand, James Butler, de hertog van Ormonde. Blood ontdekte dat Butler iedere avond met een kleine entourage in zijn rijtuig door Londen reed. Op 6 december 1670 stonden Blood en vijf gewapende trawanten op St. James’s Street, waar ze de koets tegenhielden en Butler eruit trokken. Butler werd op een paard gezet en aan een van de bandieten vastgebonden. Ze gingen op weg naar de beruchte galgenplaats Tyburn, waar ze hun slachtoffer wilden ophangen. De hertog stribbelde echter zo tegen dat de ruiter aan wie hij was vastgebonden, van zijn paard viel. Een van zijn eigen mannen schoot hem te hulp en de twee ontsnapten ternauwernood in de duisternis, terwijl er op hen werd geschoten. De…

In het Rome van de jaren 1720 leerde de jonge Catarina Vizzani lezen, schrijven en borduren. Op haar 14e had ze een affaire met haar borduurjuf. Toen dat uitkwam en er een schandaal dreigde, ontvluchtte ze de stad in mannenkleren onder de naam Giovanni Bordoni. Met een neppenis in de vorm van een leren zakje met een doek erin ontpopte Bordoni zich als een rokkenjager. Aan de uitspattingen kwam echter een einde toen Bordoni verliefd werd op het nichtje van een priester. De strenge oom was tegen de relatie en de twee tortelduifjes sloegen op de vlucht. Maar handlangers van de priester gingen achter het stel aan en schoten Bordoni in een been. Zwaargewond werd de ‘jongeman’ naar een klooster gebracht. Ze vertelde haar verhaal aan een non en zei…

ARCHEOLOGIE In een veld in de Duitse deelstaat Brandenburg zijn 41 oude gouden munten opgedoken. De munten zijn zo’n 2000 jaar oud en veroorzaakten een ware sensatie. ‘Goudvondsten zijn zeldzaam in Brandenburg. Maar niemand had verwacht dat ze Keltisch zouden zijn’, vertelt muntenexpert Marjanko Pilekic´. De munten, gedateerd tussen 125 en 30 v.Chr., bevatten geen ingegraveerde tekens. Ze zijn gevormd als kleine schalen, wat kenmerkend is voor Keltische betaalmiddelen. In Zuid-Duitsland zijn er geregeld belangrijke muntvondsten gedaan, want dat was het centrum van de cultuur. Deze noordelijke vondst verbaasde experts, want in Brandenburg woonden geen Kelten. De vondst is extreem zeldzaam en laat zien dat er in de ijzertijd goede handelscontacten waren tussen Noord- en Zuid-Duitsland. De schaalvormige munten heten in het Duits regenbogenschüsselchen (regenboogschalen), omdat de munten vroeger vaak…

EGYPTENAREN Bij een routineopgraving 30 kilometer ten noorden van de piramiden van Gizeh in Egypte deden egyptologen van de Karelsuniversiteit in Praag een verrassende ontdekking: de grootste verzameling balsemingsmateriaal ooit uit het oude Egypte. Bij het blootleggen van een aantal graven uit de tijd van farao Djoser (ca. 2690-2670 v.Chr.) doken er 370 kruiken met materialen en instrumenten op. De kruiken bevatten onder meer linnen, hars en haakjes waarmee hersenmassa via de neus uit de lichamen werd gehaald. Op de kruiken stond ‘Wahibre-Mery-Neith, zoon van vrouwe Irturu’. Het is nog niet bekend of die naam slaat op de persoon die gebalsemd zou worden of op degene die de balseming zou uitvoeren. ‘Hoewel we meerdere hooggeplaatste personen met deze naam kennen uit die periode, is geen van hen de eigenaar van…

‘Ik weet niet veel over mijn vaders verleden. Ik weet niet of hij goed of slecht was, maar ik wil dat jullie het uitzoeken,’ zei Hollywoodster Arnold Schwarzenegger in 1990 tegen de rabijn Marvin Hier. Kort daarvoor ontstond het gerucht in Hollywood dat Schwarzenegger, een Oostenrijker, de zoon was van een nazi die voor Hitler had gevochten. De acteur vroeg Hier – de oprichter van een organisatie die de Holocaust onderzoekt – daarop om in zijn vaders verleden te duiken. Hier vond documenten waaruit bleek dat Gustav Schwarzenegger inderdaad lid was van de nazipartij. Maar hij had niets te maken met oorlogsmisdaden. In 2003 kreeg de Los Angeles Times toegang tot het Oostenrijkse staatsarchief, en daaruit bleek dat Gustav lid was geweest van de SA: de naziknokploeg. Gustav werd in…

Zouden de Duitsers Engeland aanvallen met biologische wapens? En kunnen we bacteriën inzetten tegen de Duitsers? Dit vroeg het Britse onderzoekscentrum van het leger, Porton Down, zich in 1942 af. De onderzoekers wisten dat negen van de tien mensen sterven aan een infectie als ze de miltvuurbacterie hebben ingeademd, maar ze wisten niet of de bacterie ook geschikt was als wapen. Ze testten het op Gruinard Island, een onbewoond Schots eiland. Het eilandje van 2 bij 1 kilometer werd onteigend en er werden 80 schapen overgevaren. Een springlading met sporen van de bacterie werd opgeblazen en langs de schapen dreef een witte wolk van bacteriën. De schapen stierven na een paar dagen een voor een. In veiligheidspak verzamelden de onderzoekers de dode dieren, namen monsters van huid en ingewanden en…

Op 19 november 1916 hield grondbezitter Vladimir Poerisjkevitsj een donderpreek in het parlement, de Doema. De rampzalige verliezen in de Eerste Wereldoorlog waren de schuld van Raspoetin, schreeuwde hij. Raspoetin bespeelde de ministers van de tsaar als marionetten en spioneerde voor de vijand, was de kritiek. Toen de jonge prins Felix Joesoepov de toespraak hoorde, besloot hij Raspoetin uit de weg te ruimen. Joesoepov was getrouwd met het nichtje van de tsaar en had daardoor een hoge positie. Het was dan ook niet moeilijk voor hem om Raspoetin uit te nodigen om langs te komen in zijn paleis om zijn vrouw Irina te ontmoeten. Toen de drankzuchtige Raspoetin op 16 december verscheen, probeerde Felix hem eerst te vermoorden met vergiftigde maderawijn. Verbazend genoeg had het gif geen effect op Raspoetin,…

Op 7 december 1941 bombardeerde Japan de Amerikaanse basis Pearl Harbor, waarmee de VS de Tweede Wereldoorlog werden ingesleurd. Slechts 90 minuten daarvoor bestormden duizenden Japanse soldaten Maleisië en veroverden in 70 dagen het hele 1120 kilometer lange schiereiland op de Britten. Fietsen speelden een sleutelrol in de snelle Japanse overwinning. Jarenlang waren ze het favoriete vervoermiddel van de Maleisiërs geweest, en toen de Japanse soldaten oprukten, stalen ze de fietsen van de plaatselijke bevolking om de Britse soldaten in de jungle te achtervolgen. Zo konden ze zich over smalle wegen en verborgen paadjes verplaatsen. Als de Japanners bij een rivier kwamen, droegen ze hun fietsen door de stroming. ‘Zelfs de langbenige Britten konden niet ontsnappen aan onze fietsen,’ vertelde de Japanse kolonel Masanobu later. ‘Dankzij de fietsen werd de…

Doorsnede van de helling in verschillende stadia Van achteren gezien had de Assyrische helling een wigvorm, waarbij de basis veel breder was dan de bovenkant. Waar de helling 5 meter hoog was, was de basisbreedte ca. 15 meter (A). Zo’n 20 meter verderop was de hoogte verdubbeld (B). Bij de stadsmuur van Lachis was de helling ruim 15 meter hoog (C).…

Begin jaren 1880 komt de ene prominente bezoeker na de andere naar het havenstadje Folkestone aan de zuidkust van Engeland – de troonopvolger, later Eduard VII, premier William Gladstone, de burgemeester van Londen en de aartsbisschop van Canterbury zijn er al geweest. Met beschermende kleding en een helm op het hoofd stappen de hoge heren in een stalen kooi en verdwijnen ze onder de grond. Dit is dan ook niet zomaar een plaats – hier wordt geschiedenis geschreven. Een duizenden kilo’s zware, 10 meter lange machine met een manshoog roterend snijblad boort zich een weg door de kalklaag in de bodem van het Kanaal, met als eindbestemming de Franse kust. ‘Op het moment bedraagt de snelheid 91 meter per maand, maar het tempo wordt binnenkort opgeschroefd,’ kondigt het tijdschrift The…

In de 12e eeuw sloeg de arts Trota van Salerno alarm. Ze had ontdekt dat vrouwen in de huwbare leeftijd soms een groot geheim verborgen: ze waren geen maagd meer. In het boek De passionibus mulierum curandarum (Over vrouwenziekten) somde ze een aantal methoden op om het bedrog aan het licht te brengen. Trota beval het gebruik van kolen en rook aan, want maagdelijkheid was een serieuze aangelegenheid in middeleeuws Europa. De familie van de bruid en bruidegom zette hun reputatie op het spel als hun kinderen gingen trouwen. Hoe hoger de positie van een familie was, hoe belangrijker de maagdelijkheid. Als er geruchten gingen dat een jonge edelvrouwe haar eer bezoedeld had, moest ze alles uit de kast trekken om haar maagdelijkheid te bewijzen. Zoals bloedzuigers of ingewanden. Schande…

1936 17 juli De opstand begint in de Spaanse enclave Melilla in Noord-Afrika en breidt zich uit naar Spanje zelf. Hitler en Mussolini helpen de rebellen, Stalin steunt de republikeinen. 3 augustus Frankrijk zelf vreest een burgeroorlog en weigert te helpen. De grens gaat dicht. 29 september Een militaire junta benoemt Franco tot staatshoofd en legerleider. 1 november De nationalisten lijden hun eerste grote nederlaag wanneer ze Madrid proberen in te nemen. 1937 6 februari De loopgravenoorlog begint bij de rivier de Jarama, even buiten Madrid. 8 maart Tijdens de Slag om Guadalajara in Midden-Spanje lijden de nationalisten, gesteund door Italiaanse troepen, een verpletterende nederlaag. 26 april De Baskische stad Guernica wordt verwoest door Duitse en Italiaanse bommenwerpers. 3 mei Verschillende communistische facties vechten onderling en tegen de politie in…

Op het eiland Hongkong en omgeving aan de zuidkust van China stonden begin 19e eeuw alleen wat vissershutjes, maar de ligging en natuurlijke haven waren aantrekkelijk voor grootmacht Groot-Brittannië. Na een handelsconflict vielen de Britten in 1839 binnen. Twee jaar later hadden ze het Chinese verzet de kop ingedrukt en moest de Qing-keizer Hongkong afstaan. De kolonie bleef 156 jaar lang in Britse handen. Pas in 1997, toen China zelf een economische grootmacht was geworden, werd Hongkong aan de Chinezen teruggegeven. 1 Britse kooplui ruilen opium voor thee In 1830 dronken alle Britten bij elkaar 13,6 ton thee. Het felbegeerde product werd uit China geïmporteerd en met zilver betaald. Daar had Groot-Brittannië echter niet zo veel van. Om de handelsbalans te herstellen, lieten de Britten hun kooplieden opium naar China…

De geallieerden in Noord-Afrika hadden in 1942 een nijpend tekort aan brandstof, maar er ging veel verloren vanwege lekke benzineblikken. ‘Onder de warme woestijnzon zetten ze uit, barstten de naden open en lekten ze,’ zei officier Richard M. Daniel over de Britse benzineblikken. De Britten hadden tijdens de Duitse bezetting van Noorwegen in 1940 gezien dat de vijand stevige tanks had die niet lekten, maar hoe die gemaakt waren, werd pas ontdekt toen de Amerikaanse ingenieur Paul Pleiss zich aandiende. Pleiss had vóór de oorlog in Berlijn gewerkt en had bijgedragen aan de Wehrmacht-Einheitskanister, een stalen benzineblik van 20 liter. Die was vier jaar eerder op bevel van Hitler ontwikkeld door het bedrijf Schwelmer Eisenwerk Müller & Co. De nazi’s bereidden zich voor op de blitzkrieg en moesten veel brandstof…

Vijf dagen na de mislukte missie in Mogadishu, die aan 19 Amerikaanse soldaten het leven kostte, kwam de Amerikaanse president Clinton met een officiële verklaring: ‘We gingen naar Somalië omdat alleen de VS in staat waren om een van de grootste menselijke tragedies van onze tijd te voorkomen. Nu staan we voor een keuze: trekken we ons terug als het lastig wordt, of als we ons werk goed hebben gedaan?’ Een half jaar later verlieten de laatste Amerikanen Oost-Afrika zonder dat ze hun missie hadden volbracht. Na het fiasco in Mogadishu stopten de VS met vredesmissies in het buitenland. Dat betekende dat de Amerikanen niet ingrepen tijdens de genocide in Rwanda in het voorjaar van 1994. Binnen 100 dagen werden één miljoen burgers vermoord. Later verklaarde Clinton dat hij het…

In 1998 maakten regisseur Steven Spielberg en acteur Tom Hanks grote indruk met de oorlogsfilm Saving Private Ryan vate. Met de openingsscène van D-day in Normandië in 1944 werden grenzen verlegd in hoe expliciet en aangrijpend oorlog getoond mag worden. Drie jaar later doken de twee opnieuw in de Amerikaanse oorlogstrauma’s. Band of Brothers volgt een groep soldaten van de Easy Company, deel van het Amerikaanse 506th Parachute Infantry Regiment tijdens de Tweede Wereldoorlog. Er waren 10.000 figuranten, 500 sprekende rollen en een budget van 125 miljoen dollar – en daarmee was het destijds ’s werelds duurste tv-serie. Gelukkig was Band of Brothers elke cent dubbel en dwars waard. Het rauwe realisme dat Saving Private Ryan zo indrukwekkend maakte, komt in elke aflevering terug en ontstond dankzij de goede samenwerking…