Inhoudsopgave van Editie 3 - 2022 - Historia

Apartheid is de benaming voor de rassenscheiding die de blanke minderheid in Zuid-Afrika in 1948 invoerde en die tot 1991 duurde. Apartheid is een woord uit het Afrikaans, de taal die de nakomelingen van de eerste Nederlandse kolonisten in Zuid-Afrika ontwikkelden. De racistische ideologie moest er via discriminerende wetten voor zorgen dat het blanke ras de absolute macht in het land in handen hield en de dienst bleef uitmaken in Zuid-Afrika. Zoals een anonieme minister van de regering in 1978 zou hebben gezegd: ‘Als ons beleid tot het logische einde wordt doorgevoerd, zal er niet één zwarte met Zuid-Afrikaans staatsburgerschap meer zijn in het land.’ Voor de zwarte bevolking kwam de apartheid echter niet als een donderslag bij heldere hemel. Het beleid was het gevolg van honderden jaren van onderdrukking…

De eerste staat met massasurveillance was waarschijnlijk het 16e-eeuwse Engeland onder Elizabeth I. Doodsbang dat haar vijanden haar zouden doden, zette de koningin een enorm spionagenetwerk op dat alles en iedereen in de gaten hield. De spionnen onderschepten brieven, kraakten codes en spoorden iedereen op die een risico kon vormen voor de vorst. Elizabeth had reden om te vrezen voor haar leven. Engeland was op het gebied van godsdienst sterk verdeeld toen de protestantse koningin in 1559 werd gekroond. Veel mensen vonden dat de troon toebehoorde aan haar katholieke nicht Maria Stuart, en Elizabeth moest verbeten vechten om aan de macht te blijven. Daarnaast was haar rijk omringd door katholieke landen, die haar liever zagen gaan dan komen. De koningin nam geen risico en stelde een enorm aantal spionnen aan.…

De priester Johannes Hus zit al maanden vast in een koude, vochtige toren in een klooster buiten de Zuid-Duitse stad Konstanz. De Boheemse theoloog wordt beschuldigd van ketterij. Begin juni 1415 komt het eindelijk tot een proces dat het lot van Hus zal bepalen. Omringd door geestelijken en koning Sigismund van Hongarije staat de verzwakte Hus in de beklaagdenbank. Hus is naar Konstanz gekomen met een vrijgeleide van Sigismund en uit zijn irritatie over het bedrog van de koning. ‘Er zijn zo veel machtige heren in het koninkrijk Bohemen die op mij gesteld zijn. In hun burchten had ik me nog steeds kunnen verschuilen,’ verklaart hij. De lijst met aanklachten is lang: Hus erkent de paus niet als representant van God op aarde, hij ziet aflaten als uitingen van inhaligheid…

Sinds halverwege de 16e eeuw hadden Spaanse kolonisten vrijwel heel Midden-Amerika veroverd, en Californië lag daar vlakbij. Maar toen de Spanjaarden de Amerikaanse westkust verkenden, troffen ze een gebied aan dat werd bewoond door indianenstammen en verstoken leek van de edelmetalen waar Midden-Amerika rijk aan was. Californië was daarom niet interessant voor Spanje, dat de middelen noch de mensen had om het uitgestrekte gebied te koloniseren. Daardoor bleef het vrijwel onaangetast. Pas in 1769, ruim 200 jaar later, kwam de kolonisatie van het gebied op gang. Langs de kust stichtten eerst de Spanjaarden en daarna de Mexicanen kleine dorpen rond de missieposten van San Diego, Santa Barbara, Santa Cruz en San Francisco. Maar zelfs in 1790 waren er nog maar een paar honderd Spaanstaligen op 150.000 tot 300.000 Californische indianen.…

FARAO CREËERDE NIEUWE RELIGIE • Farao Achnaton (1379-1362 v.Chr.) schafte de oude Egyptische goden af. Daarna verklaarde de koning dat alleen de god Aton bestond. De farao liet alle oude goden verwijderen uit tempels en monumenten – vooral de belangrijkste god, Amon. MOHAMMED VERNIELDE ENGELEN EN JEZUS • Tegenwoordig is de Kaäba in Mekka de heiligste plaats voor moslims, maar voordat de profeet Mohammed in 630 de stad veroverde, vereerden de inwoners op die plaats andere goden. Het kubusvormige heiligdom was bezaaid met afbeeldingen van goden, engelen en Jezus. De profeet liet alle beelden op de Kaäba vernietigen en bedekte hem met een witte doek. Latere leiders lieten het heiligdom wikkelen in een zwarte doek. CHRISTENEN HIELDEN ZICH NIET IN • Hoewel Luther niet tegen afbeeldingen van God en Jezus…

Halverwege de 19e eeuw begonnen de Amerikanen olie uit hun bodem op te pompen. Daar maakten ze petroleum van, waar huizen mee verlicht werden. Toen benzineauto’s in de jaren 1890 hun intrede deden in de VS, steeg de vraag naar olie. Er was echter maar een beperkte voorraad van de grondstof, en de prijzen waren hoog. In 1901 gebeurde er echter iets wat de oliemarkt en de auto-industrie radicaal veranderde. Tijdens een proefboring bij Beaumont in Texas begon de aarde plotseling te trillen, en al snel spoot er een fontein van olie uit de grond. De bron bleek een enorme hoeveelheid olie te bevatten. In de jaren daarna werden er 17.400.000 vaten opgepompt uit de Texaanse bodem. Dit vormde het begin van een oliekoorts langs de hele Golf van Mexico.…

Als Vikingkoning Harald Blauwtand op een avond in 963 een feest geeft voor zijn belangrijkste mannen, is de sfeer gespannen. Er is een buitenlandse gast bij. Deze Poppo is een monnik uit het machtige Heilige Roomse Rijk in het zuiden. Het gesprek komt op religie, en er ontstaat een heftige discussie. De Denen beweerden dat Christus wellicht wel een god was, maar dat er andere goden waren die machtiger waren dan hij, omdat ze veel grotere tekenen gaven en wonderen deden dan Christus,’ schrijft Widukind, een kroniekschrijver uit die tijd. Poppo wil er niets van weten. Volgens hem is Christus de enige ware god. Alle anderen zijn afgoden! Harald Blauwtand luistert een tijd toe en mengt zich dan in de ruzie. Durft de Duitse monnik de kracht van zijn god…

V erstijfd van de angst ver - stopt Elizabeth Packard zich VVzich onder een deken in haar cel. Ze zit in een krankzinnigengesticht in de Amerikaanse staat Illinois. Het gekrijs van een pas opgenomen patiënt in de cel naast haar gaat door merg en been. Het personeel is de lastige patiënt duidelijk zat en heeft haar in een badkuip gezet om haar het zwijgen op te leggen, maar in het ijskoude water gilt de vrouw alleen maar harder. Plotseling is ze stil. Packard houdt haar adem in terwijl de seconden verstrijken. Dan komt er weer geluid uit de naburige cel. Een zacht stemmetje roept: ‘Help, help.’ Maar het personeel blijft haar hoofd onder water duwen en laat haar af en toe bovenkomen om adem te halen. Dan verdrinkt ze. In…

In juli 1947 stortte er een onbekend object neer bij een ranch in een afgelegen deel van de Amerikaanse staat New Mexico, niet ver van de plaats Roswell. De veehoeder William Brazel stuitte op de wrakstukken toen hij in de schapenkraal liep, en hij beschreef wat hij zag als ‘een groot gebied met wrakstukken, die bestonden uit rubberen strips, zilverfolie, papier en stokken’. De ranch had geen telefoon, en daardoor duurde het een paar dagen voordat Brazel discreet aan de sheriff van Roswell vertelde dat hij misschien zo’n ‘vliegende schijf’ had gevonden. De sheriff nam meteen contact op met de nabijgelegen vliegbasis, die een officier en een ‘man in burger’ naar de ranch stuurde. Op 7 juli begonnen zij met het verzamelen en afvoeren van het materiaal. Kort daarna waren…

Voordat er streamingdiensten bestonden, was een goede verhalenverteller goud waard. Op middeleeuwse marktdagen traden troubadours en acteurs van rondreizende theaters op met avontuurlijke verhalen. Een heldendaad of tragische gebeurtenis stond meestal centraal in deze sagen, en sommige daarvan waren echt gebeurd. Van andere kwam de inspiratie uit de Bijbel, maar de meeste waren geheel verzonnen. Veel van deze verhalen hadden een moraal die het belang van fatsoenlijk gedrag illustreerde. Hier volgen tien verheffende vertellingen uit de middeleeuwen. 1 Zondagswerker belandt op de maan De man op de maan: Een verhaal uit het 14e-eeuwse Duitsland over het belang van kerkgang. Verhaal: Op een zondagochtend ging een oude houthakker naar het bos. Toen hij genoeg takken had verzameld, liep hij weer naar huis met zijn last. Onderweg kwam hij een heerschap in…

Gustaaf II Adolf van Zweden was niet de eerste Scandinavische koning die zich inliet met de Duitse godsdienstoorlog. Christiaan IV van Denemarken had zijn vingers er al aan gebrand. De eerste Scandinavische vorst die de Duitse protestanten te hulp schoot, was Christiaan IV van Denemarken. In zijn hoedanigheid als hertog van Holstein besloot hij de wapens op te pakken – tegen de zin van zijn rijksraad. In 1625 trokken de Denen Duitsland binnen. Christiaan zag zichzelf als een groot veldheer, maar kon zich niet meten met de keizerlijke legerleider graaf Tilly, die een jaar later bij Lutter am Barenberge tegenover het Deense leger stond. De twee strijdmachten waren ongeveer even groot, en na een zwaar bombardement ging Tilly in de aanval. De Denen sloegen de katholieken af en gingen zelf…

Ten tijde van de Zweedse verovering van München was de Dertigjarige Oorlog pas halverwege, maar de Zweedse dominantie liep wel ten einde. Tijdens een grote veldslag bij Lützen in de nazomer van 1632 sneuvelde Gustaaf Adolf. Zweden bleef daarna doorvechten, maar zou nooit meer een echt sterke partij vormen. Frankrijk en de Nederlanden raakten aan protestantse zijde betrokken bij de strijd in Duitsland, terwijl Spanje steeds actiever ging deelnemen aan de kant van de katholieken. Nu deze grootmachten meevochten, sloeg de strijd zelfs over naar de Caribische koloniën. In de loop van de oorlog werden grote gebieden in Duitsland verwoest en werd het steeds moeilijker om grote legers op de been te houden. Pas in 1648, 30 jaar na het uitbreken van de oorlog, werd er vrede gesloten. De protestantse…

Farao was vastgesjord aan zijn leunstoel Farao Ptolemaeus VIII was zo dol op drank dat hij de bijnaam Fyskon (bierton) kreeg. Toen hij in 139 v.Chr. gezanten uit Rome ontving, werd hij in een leunstoel rondgedragen omdat hij niet zelf kon lopen. Keizer at zich van ellende dood China’s keizer Zhu Gaochi baalde zo van staatszaken dat eten zijn grote troost werd. Door zijn omvang struikelde hij steeds, zodat twee dienaren hem moesten ondersteunen tot aan zijn dood in 1425 door een hartaanval. Dik door lanswonden Tijdens een riddertoernooi liep koning Hendrik VIII een wond in zijn been op waardoor bewegen zijn leven lang uiterst pijnlijk was, met zwaarlijvigheid als gevolg. Bij zijn dood in 1547 woog hij 145 kilo. Dag begon met vlees en wijn Een bekende slokop in…

Toen de Titanic in 1912 op een ijsberg voer, hield de hoofdbakker van het schip, Charles Joughin, het hoofd koel, Hij stuurde 50 broden naar de rillende passagiers op het dek en ging vervolgens naar zijn hut voor een glas whisky. Daarna begaf de 33-jarige bakker zich weer naar het dek om de vrouwen en kinderen in de reddingsboten te helpen. Toen hij zelf aan de beurt was, stond hij zijn plaats af en ging hij terug voor een drankje. Pas toen het dek vrijwel leeg was en zijn hut deels onder water stond, klom Joughin weer naar boven en begon hij dekstoelen in het water te gooien om de drenkelingen te helpen. Na nog een bezoekje aan zijn hut klauterde Joughin uiteindelijk op de reling van het achterdek. Toen…

De echte Pocahontas Vergeet het romantische gezwijmel van Disney. Pocahontas, de dochter van een opperhoofd, gaf alles op om haar volk te redden van de Europese kolonisten. Met een camper naar de Zuidpool De Antarctic Snow Cruiser was een knap staaltje techniek met plek voor vijf man en eten voor een jaar. Hij kon alleen niet door sneeuw rijden. De heilige graal Is de graal voor altijd verloren gegaan, of staat hij gewoon in een Spaanse kerk? THEMA: ZWENDEL Misdadigers met een mooie babbel Een nepbank, een verzonnen kolonie en een valse prinses. Telkens opnieuw zijn oplichters met gladde praatjes hun slachtoffers te slim af.…

BESCHAVINGEN Archeologen vinden vaak graven met baby’s uit de steentijd, en daardoor zijn we in een fabeltje gaan geloven. ‘Veel mensen denken dat de babysterfte in de oudheid heel hoog was omdat er nog geen moderne geneeskunde was’, legt dr. Clare McFadden van The Australian National University uit. Haar studie heeft dit fabeltje ontkracht. ‘Men dacht dat maar liefst 40 procent van de steentijdbaby’s in het eerste levensjaar al stierf’, zegt McFadden. Maar dat percentage klopt helemaal niet. Samen met haar collega’s heeft ze statitistieken van 97 ontwikkelingslanden bestudeerd. De onderzoekers keken naar de getallen van de laatste 10 jaar om te ontdekken wat het eigenlijk betekent als het sterftecijfer hoog of laag is. McFadden zegt dat de situatie uit de steentijd kan worden vergeleken met die in ontwikkelingslanden en…

VIKINGEN Historici weten al tientallen jaren dat de Vikingen Amerika bereikten, maar hoeveel eerder dan Christoffel Columbus was altijd onzeker. De inschatting was dat Leif de Gelukkige Amerika tussen 970 en 1020 ontdekte. Na grondig onderzoek komen wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen nu met een jaartal. Ze onderzochten hout dat eerder door archeologen was opgegraven in de Vikingnederzetting L’Anse-aux-Meadows nabij de noordpunt van Newfoundland. Het hout was bewerkt met ijzeren bijlen, wat betekent dat de bomen niet door indianen waren gekapt. Boomstammen vormen elk jaar een groeiring, en aan de hand daarvan konden de Groningers het moment herleiden dat de Vikingen aankwamen. In 993 vond er een zonnestorm plaats, die wereldwijd resulteerde in een piek in de concentratie koolstof-14. Toen de onderzoekers de zogeheten 993–994 carbon-14 spike aantroffen in het…

Minstens 14 mensen die nu leven kunnen erop bogen dat ze familie zijn van de homo universalis Leonardo da Vinci (1452-1519). Dat is de conclusie van de Italiaanse onderzoekers Alessandro Vezzosi en Agnese Sabato, die tien jaar hebben gewerkt aan de stamboom van Leonardo da Vinci van 1331 tot nu. In die tijd werkten de onderzoekers zich door maar liefst 21 generaties heen en identificeerden ze honderden familieleden. Leonardo da Vinci had meerdere halfbroers, maar kreeg zelf geen kinderen. De gevonden familieleden stammen daarom niet direct van hem af, maar van andere mannelijke leden van zijn familie. Een van de belangrijkste instrumenten bij de zoektocht waren DNA-analyses, waarbij vooral het Y-chromosoom een grote rol speelde. Dit mannelijke chromosoom verandert namelijk niet en kan daardoor worden gebruikt om de stamboom honderden…

Het eerste sms’je aller tijden werd verstuurd op 3 december 1992. Het luidde simpelweg ‘Merry Christmas’. De man die de historische kerstboodschap de wereld in stuurde, was de 22-jarige programmeur Neil Papworth, die werkte aan een dienst voor korte berichten voor het Britse telecombedrijf Vodafone: Short Message System (SMS). De ontvanger van het bericht was de CEO van Vodafone, Richard Jarvis, die de sms las op zijn Orbitel 901, een mobieltje van ruim 2 kilo. Slechts een jaar later bracht Nokia de eerste mobiele telefoon op de markt waarmee mensen elkaar berichten konden sturen, maar sms brak pas echt door in 1999. In dat jaar konden telefoonbezitters voor het eerst berichten versturen naar andere netwerken, en in korte tijd verspreidden de korte berichtjes zich als een lopend vuurtje. Drie jaar…

In september 2021 deden Noorse archeologen een unieke vondst: op de berg Digervarden zagen ze een houten ski uit het smeltende ijs steken. Op diezelfde plek was zeven jaar eerder een andere ski gevonden, en daarmee hadden de Noren het oudste, goed geconserveerde paar ski’s in handen. De twee ski’s zijn gedateerd op de 8e eeuw. Wanneer de eerste mensen ski’s onderbonden, is echter nog de vraag. Op 5000 tot 10.000 jaar oude grotschilderingen uit China staan figuren die mogelijk op ski’s staan. In dat geval is de ski te dateren op de ongeveer de tijd dat de laatste sabeltandtijger rondliep. Lang niet alle experts gaan hierin echter mee. Veel onderzoekers wijzen erop dat een paar 8000 jaar oude, skiachtige stukken hout uit Rusland het oudste tastbare bewijs van skiën…

In 1378 beleefde de kerk een grote crisis. Er was zo veel discussie rond de pauselijke verkiezing dat er twee pausen werden gekozen. De ene paus zetelde in Rome, de andere in Avignon. Het Groot Schisma, zoals deze tijd genoemd wordt, deed de kerk op zijn grondvesten schudden. In 1409 wilde men een gezamenlijke paus kiezen, maar er kwam juist nog een extra paus bij. In Bohemen borrelden onder leiding van Johannes Hus, die de opbouw van de katholieke kerk bekritiseerde, hervormingsideeën op. Een concilie in de Duitse stad Konstanz moest het Groot Schisma (1414-1418) oplossen, want het voortbestaan van de kerk was in gevaar. De drie pausen moesten weg en elke afwijking van het katholieke geloof moest worden bestreden. Het concilie was een succes. De drie pausen werden afgezet…

Wagens zijn altijd gebruikt in oorlogen, maar meestal als transportmiddel, strijdwagen of laatste verdedigingslinie. Jan Žižka zette ze echt in de frontlinie, als belangrijkste wapen in het arsenaal van zijn leger. De hussietengeneraal besefte dat hij met een formatie van zware versterkte houten wagens, van waaruit zijn soldaten zouden vechten, het belangrijkste wapen van de ridders – de dodelijke stormloop – kon ondermijnen. De versterkte wagens fungeerden als muur voor de ridders en dwong ze te stoppen. Zo konden ze niet meer in volle galop uithalen naar het voetvolk van de vijand. Žižka’s wagentactiek werd voortgezet na zijn dood, maar was van korte duur. Al in het begin van de 16e eeuw waren de vuurwapens zo krachtig dat ze met gemak het houten pantser konden doorboren. Het werkte dus niet…

De Griekse goden kwamen aan de macht na een hevige strijd tussen de titanen en de Olympiërs, volgelingen van Kronos, die onder leiding van Zeus stonden. De laatstgenoemden wonnen en 12 van de machtigste goden kregen een troon op de Olympus. We kennen de Griekse goden uit de verhalen van Homerus Via affaire (ca. 750 v.Chr.) en Hesiodus, die rond 700 v.Chr. de Theogonia (geboorte van de goden) schreef. Losbandige oppergod Zeus was de machtigste god van het oude Griekenland. Veel Griekse stadstaten waren democratieën, maar op de Olympus was geen democratie. Hier was Zeus oppermachtig. De Grieken waren erg patriarchaal, en ze keken op naar Zeus als naar een strenge en rechtvaardige vaderfiguur die zorgde voor stabiele sociale verhoudingen. Vanaf de Olympus kon de hemelgod de wolken beheersen en zijn…

In 1776 bouwden Spaanse soldaten een fort aan de Baai van San Francisco. Spaanse missionarissen trokken ernaartoe en richtten de missiepost Misión San Francisco de Asís op. Langzaam groeide er een klein dorpje, dat zijn naam aan de missie ontleende. In 1847 had het dorp zo’n 850 inwoners, 12 handelskantoren, twee hotels, twee kranten en flink wat taveernes. De haven was nog niet meer dan twee pieren. Toen in 1849 de goudkoorts begon, arriveerden er 40.000 goudzoekers per schip in San Francisco. Het havenstadje bruiste opeens van het leven, en op de steile heuvels verrezen huizen. In een jaar nam de bevolking toe tot 20.000, en in de jaren 1860 waren het er 50.000. In de hele stad werden hotels, winkels, bordelen en saloons geopend. Alle succesvolle goudzoekers kwamen hier…

De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. Details: • Auteur: Ton Roozeboom • Taal: Nederlands • Uitvoering: Hardcover • 280 pagina’s • Afmeting: 30,7 x 25,8 x 3,3 cm De Nazi Moordfabrieken Dit 280 bladzijden tellende boek met ruim 587 foto’s, waarvan de meeste nooit eerder zijn gepubliceerd, gaat over de nazivernietigingskampen die verscholen lagen in Polen. Het beschrijft de ongelofelijke methodiek waarmee de nazi’s het uitmoorden van volkeren industrialiseerden en perfectioneerden. In de kampen Chelmno, Belzec, Treblinka en Sobibor zijn naar schatting meer dan twee miljoen joden,…

In de 8e eeuw plunderden de Vikingen in heel Europa christelijke steden, kloosters en kerken, maar binnen de grenzen van het rijk leefden heidenen en christenen vreedzaam samen. Grafvondsten tonen aan dat Denemarken vanaf halverwege de 9e eeuw christelijke enclaves kende en dat die vrij waren om hun doden naar christelijk gebruik te begraven. Historici menen dat de Vikingen de christenen in hun eigen rijk niet alleen tolereerden, maar de christelijke God gaandeweg gingen beschouwen als nog een god naast Odin, Thor en de vele andere noordse goden. Dat het christelijke geloof volgens de Vikingen niet botste met het Asengeloof, blijkt bijvoorbeeld uit een vondst op de begraafplaats Thumby- Bienebek in het huidige Sleeswijk-Holstein. De dode droeg een christelijk zilveren kruis om zijn nek, maar op de kist zaten meerdere…

Het geheime spionagevliegtuig A-12 van de CIA, dat later werd doorontwikkeld tot het militaire verkenningsvliegtuig SR-71 Blackbird, was iets bijzonders. Als je het bij zonsondergang vanaf de grond zag, deed de platte titanium romp die met hoge snelheid passeerde, denken aan iets uit een andere wereld. Het spionagetoestel vloog ook nog eens sneller en hoger dan enig ander vliegtuig, en dankzij zijn innovatieve antiradarprofiel had het een uniek uiterlijk. Het vliegtuig haalde ruim drie keer de geluidssnelheid en bereikte een hoogte van 26 kilometer. Het snelheidsrecord dat in 1978 in een SR-71 werd gevestigd, staat nog steeds. Getuigen moesten zwijgen Vanwege de krachtige straalmotoren was de A-12 moeilijk te besturen voor de testpiloten op de basis Area 51. In 1963 ging het mis toen een toestel neerstortte in Utah. Tegen…

Als de eerste zonnestralen tevoorschijn piepen in het oosten, wachten duizenden soldaten op hun bevelen. Op 7 september 1631 maken twee van de sterkste legers van Europa zich in alle vroegte op om de confrontatie aan te gaan bij Breitenfeld in Midden-Duitsland. Aan de ene kant staat een katholieke strijdmacht onder de Waalse graaf Johan’t Serclaes van Tilly, en tegenover hem wacht een protestants leger, aangevoerd door de Zweedse koning Gustaaf II Adolf, bijgenaamd de Leeuw van het Noorden. De slag maakt deel uit van de Dertigjarige Oorlog tussen katholieken en protestanten, die al 13 jaar woedt in de Duitse vorstendommen. De Zweden krijgen steun van een eenheid van Schotse huurlingen onder baron Robert Munro, die in zijn dagboek schrijft: ‘Toen de leeuwerik begon te kwetteren, hadden we de hele…

Met hun rafelbaard, klitterige haar en gekreukte anorak lijken de vijf nazi’s geen SS-officieren. Hun collega’s thuis in Duitsland zijn gladgeschoren en dragen een stijf, zwart uniform. Deze officieren bevinden zich dan ook ver van de burelen van de Zwarte Garde: ze zijn op een belangrijke missie in de Tibetaanse Himalaya voor Reichsführer-SS Heinrich Himmler in hoogsteigen persoon. Met een karavaan van lokale sherpa’s, pony’s en muildieren, die met zware apparatuur beladen zijn, trekken de Duitsers over smalle bergpassen en steile hellingen, aangevoerd door de gespierde zoöloog en Untersturmführer Ernst Schäfer. Deze 28-jarige onderzoeker is een beroemde en door de wol geverfde ontdekkingsreiziger. Twee keer eerder nam hij deel aan een expeditie naar Tibet, met dieren als thema. Maar nu heeft het team van Schäfer een belangrijkere taak: Heinrich Himmler…

HET OUDE CHINA 190 kilometer ten zuidwesten van Shanghai lag ooit een stad die wel het Venetië van China is genoemd. De 30.000 inwoners van Liangzhu bouwden dammen en temden een zijrivier van de machtige Jangtsekiang. Zo creëerden ze een stad zonder straten – in plaats daarvan voeren ze rond op kanalen zoals in het huidige Venetië. Maar zo’n 4300 jaar geleden verdween de Liangzhu-cultuur op mysterieuze wijze. Nu hebben Chinese en Oostenrijkse onderzoekers ontdekt waarom de stad verlaten werd. ‘Op de ruïnes lag een dunne laag klei, die wijst op een verband tussen overstromingen van de Jangtsekiang en de ondergang van de geavanceerde cultuur,’ zegt Christoph Spötl van de universiteit van Innsbruck. Met geoloog Haiwei Zhang van de Xi’an Jiaotong-universiteit in China onderzocht hij stalagmieten in druipsteengrotten om te…

Een mooi lichaam is sterk en gespierd. Dat was het schoonheidsideaal in het oude Griekenland, waar de inwoners niet alleen neerkeken op dikke mensen, maar hen zelfs beschouwden als psychisch zwak. Want een gezond hoofd zit op een gezond lichaam, meenden de Grieken. Daarom sportten vooral rijke mannen vaak meerdere uren per dag om slank te blijven. Echte diëten kwamen echter pas op in de renaissance, toen de Italiaan Luigi Cornaro in 1558 het allereerste dieetboek uitgaf. Hij was veel te zwaar en zette zichzelf op een dieet van maximaal 400 gram voedsel en een halve liter wijn per dag. In zijn boek moedigt Cornaro anderen aan zijn voorbeeld te volgen. Hij zou 98 jaar zijn geworden, maar mogelijk is dat een broodje aap. Het eerste dieet dat navolging kreeg,…

Het eerst bekende geval van een bloedbad op een school vond plaats op 26 juli 1764 in Pennsylvania in de VS. Vier Lenapeindianen drongen een schooltje binnen, waar het hoofd, Enoch Brown, een groep kinderen lesgaf. Toen Brown de vier krijgers zag, smeekte hij hen volgens ooggetuigen om de kinderen te sparen, waarop hij met een knots neergeslagen en gescalpeerd werd. Vervolgens stortten de aanvallers zich op de kinderen, die ook gescalpeerd werden. Het hoofd van de school en tien kinderen kwamen om het leven. De eerste massaschietpartij op een school vond ruim 200 jaar later plaats, in 1966, toen Charles Whitman op de University of Texas 16 mensen doodde en 31 mensen verwondde. Whitman was voormalig sluipschutter bij het marinekorps en studeerde architectuur aan de universiteit. Hij had verschillende…

Iedereen drinkt wijn bij de communie Katholieken: Hoewel de vroegchristelijke geschriften voorschreven dat de parochie bij de communie wijn en brood kreeg, was de wijn bij de katholieken voor de geestelijken, om hun status te benadrukken. Hussieten: Om trouw te blijven aan de Bijbel, stonden de hussieten erop dat de parochianen allebei kregen tijdens de communie. Uit protest tegen de katholieke traditie gingen ze vanaf 1414 dus aan iedereen wijn geven. Geestelijken moeten in armoede leven Katholieken: Door de eeuwen heen heeft de kerk veel rijkdommen en macht verzameld. Dit werd gerechtvaardigd door te zeggen dat het geld werd gebruikt om Jezus Christus te loven. Hussieten: Volgens de leer van Johannes Hus moest de kerk weer een eenvoudig en nederig instituut worden. Het goud, de juwelen en grote landgoederen moesten…

1420 Hussieten verpulveren eerste kruistocht In 1420 houdt men een kruistocht tegen de Boheemse ketters, maar de ridders hebben geen verweer tegen de revolutionaire wagenburchten. De kruistocht van 80.000 man valt uiteen na een nederlaag bij Praag. 1421 Enorm leger bezet Bohemen In de nazomer van 1421 wordt Bohemen na een nieuwe oproep tot een kruistocht tegen de ketters bezet. De kruisridders kunnen nog steeds niet op tegen de wagenburchten. Na meerdere pijnlijke nederlagen valt de kruistocht uiteen. 1422-1424 Sekte raakt in burgeroorlog De derde kruistocht is zo voorbij, maar na jaren van ruzie raken twee hussietenstromingen – de utraquisten en taborieten – in een burgeroorlog. Met Jan Žižka als leider winnen de taborieten in 1424, maar kort daarna sterft hij aan de pest. 1426-31 Hussieten blijven maar winnen De…

In 1944 wierven de geallieerden vrijwilligers in Palestina, destijds een Brits mandaatgebied. Zo’n 5000 joden uit Palestina werden lid van de Jewish Brigade Group, de Joodse Brigade. Toen de oorlog voorbij was, bevond deze eenheid zich in Italië, en daar gingen sommige soldaten gewoon door met het doodschieten van Duitsers. Voor hen was het onbegrijpelijk dat de Duitsers simpelweg naar huis mochten gaan zonder gestraft te worden. De geallieerde officieren van de brigade hadden geen idee dat deze joodse wrekers vermeende oorlogsmisdadigers ontvoerden en naar de Noord-Italiaanse bossen brachten. Daar dwongen ze de Duitse soldaten hun misdaden te bekennen. De straf was liquidatie. ‘Ik herinner me dat ik ooit een man opdroeg zijn eigen graf te graven. Een kwartier lang schepte hij, terwijl ik naast hem stond. Toen het gat…

Rallycoureur Fred Marriott zet zijn motorbril recht. Die moet zijn ogen beschermen tegen de wind op de racebaan bij Ormond Beach in Florida. Zijn auto, de Stanley Steam Racer op stoom, lijkt nog het meest op een kajak op fietswielen, maar snel is hij wel. Razendsnel. Een jaar eerder, in 1906, haalde Marriott de duizelingwekkende snelheid van 205,5 km/h met een eerdere versie van de stoomauto. Nu heeft iemand anders dat record verbroken, en dat kan hij niet over zijn kant laten gaan. Marriott trekt op. Als een pistoolkogel vliegt de stoomwagen ervandoor. Er gaat een siddering door het publiek als de auto even later opstijgt. Als een aangeschoten roofvogel zweeft hij boven het zand, tot hij met een harde klap neerkomt. De verongelukte racewagen is gehuld in een witte…

Meter Op het dashboard zit een meter die het batterijvermogen weergeeft. Hij toont de stroomsterkte in ampère en de spanning in volt. Gashendel Een hendel naast de bestuurdersstoel regelt de snelheid. Er zijn drie snelheden vooruit en twee achteruit. Rempedalen Twee voetpedalen laten de auto afremmen en stoppen. Stuurstang De auto wordt bestuurd met een stang met handvat, die met één hand te bedienen is. Ketting De kracht van de elektromotor wordt met een ketting op de achterwielen overgebracht. Accu’s De stroom voor de elektromotor komt van 24 lood-zuuraccu’s, die 48 volt leveren. Superaccu’s De uitvinder Thomas Edison was een pleitbezorger voor de elektrische auto. Hij ontwikkelde een superaccu op basis van nikkel en ijzer, en toen die klaar was, stelde Edison Henry Ford voor om samen een goedkope elektrische…

Het grootste archeologisch museum ter wereld krijgt vorm aan de voet van de piramiden van Gizeh in Egypte. 100.000 objecten uit het oude Egypte nemen de bezoeker mee naar het prachtige verleden van het land. Het 81.000 m2 grote Groot Egyptisch Museum opent eind 2022 zijn deuren, maar wij lichten alvast een tipje van de sluier op en tonen je enkele van de unieke schatten en hun lange weg naar het nieuwe museum. Kwetsbaar zonneschip kreeg speciale behandeling Zonneschepen werden begraven met de farao’s opdat hun ziel met zonnegod Ra naar het dodenrijk kon varen. Maar het doel van het zonneschip van farao Cheops is onduidelijk, want het lijkt of ermee op het water is gevaren. Sommige geleerden denken dan ook dat de vorst het tijdens zijn leven gebruikte. Eén…

Tot de beroemdste bouwwerken van Harald Blauwtand behoren vijf enorme ringburchten. Volgens archeoloog Jens Ulriksen, hoofd onderzoek van Museum Sydøstdanmark, waren die niet voor verdediging bedoeld. Ze waren een vorm van machtsvertoon, om de Denen te laten zien dat de koning anders was dan zijn voorgangers. Ulriksen wijst op de grootte en geometrische vorm van de monumenten, die nieuw waren in het 10e-eeuwse Scandinavië. De burchten stonden op locaties waar veel reizigers langskwamen, zoals bij doorwaadbare plekken en belangrijke kruispunten. Het ging er echter niet om de verkeersknooppunten te beschermen, aldus Ulriksen, want er is geen bewijs dat de burchten permanent bemand waren. Hij denkt dat ze vooral een nieuw tijdperk symboliseerden. Voorbijgangers worden erop geattendeerd dat er een koning aanwezig is.’ Volgens Ulriksen doen de ronde burchten met hun…

1753: Recht op eigen geld Rusland is het eerste land dat vrouwen de beschikking geeft over geld dat ze zelf verdienen. Tot dan behoorde het toe aan hun echtgenoot. 1791: Gelijk erfrecht Na de Franse Revolutie krijgen broers en zussen evenveel recht op de erfenis van hun ouders. Tot dan had de oudste broer voorrang. Vrouwen verliezen dat recht echter wanneer de monarchie hersteld wordt in 1814. 1839: Ouderschap Gescheiden vrouwen hadden eeuwenlang niets te zeggen over hun kinderen, maar in 1839 zet Caroline Newton het Britse parlement onder druk om vrouwen evenveel zeggenschap te geven. 1857: Rechtsbevoegd In Denemarken krijgen ongetrouwde vrouwen boven de 25 het recht om documenten te ondertekenen en over hun vermogen te beschikken. Pas 42 jaar later krijgen getrouwde Deense vrouwen dat recht. 1867: Persoonlijke…

23 mei 1618 Boheemse rebellen gooien twee keizerlijke diplomaten uit een raam van het paleis in Praag. De opstand begint. 8 november 1620 Een groot katholiek leger verslaat de Boheemse protestantse rebellen in de Slag op de Witte Berg. 1621 Het conflict slaat over naar grote delen van het Heilige Roomse Rijk. 1624 Engeland, Frankrijk, de Nederlanden, Zweden, Denemarken, Savoye, Venetië en Brandenburg spreken af samen op te trekken tegen de Habsburgers, die regeren over het Heilige Roomse Rijk en Spanje. 1625-1629 De Deense koning Christiaan IV valt Duitsland binnen, maar wordt verslagen bij Lutter am Barenberge, waarna Denemarken zich terugtrekt.…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. Wat is het doel van de monarchie? Buigt de kroon voor de wil van het volk? Of blijft hij verheven boven de waan van de dag?’ Die vraag stelt de Britse premier Winston Churchill de kersverse koningin Elizabeth na een paar afleveringen van de bekroonde Netflix-serie The Crown. Het is 1952, en de jonge vorstin heeft onlangs de troon van Groot-Brittannië bestegen na de dood van haar vader George VI. Elizabeth antwoordt niet, maar de vraag van Churchill blijft boven de serie hangen en zet aan tot nadenken over de rol van de monarchie in de moderne maatschappij. Al een kleine 70 jaar heeft de nu 95-jarige koningin Elizabeth de kroon op haar hoofd. Ze…

1 Roet en masker verborgen gezicht Om niet herkend te worden droegen de overvallers maskers, en ze smeerden hun gezicht in met roet. 2 Voeten waren favoriet De criminelen pijnigden de voeten van hun slachtoffers. Het voordeel van deze methode was dat het slachtoffer niet alleen veel pijn leed, maar ook met eigen ogen zag hoe zijn huid verkoolde. 3 Er vielen veel doden De bende droeg wapens en gebruikte die ook. Iemand die zich verweerde, werd meteen gedood. Nicolas Fousset was rijk, maar bescheiden. Hij leefde in stijl op zijn afgelegen boerderij niet ver van de plaats Orgères in het westen van Frankrijk. Zijn buren kenden hem als een vriendelijke man die geen vlieg kwaad deed. Helaas gold dat niet voor de overvallers die in de nacht van 3…