Inhoudsopgave van Editie 2 - 2022 - Historia

Als je door Europa reist, valt het je vast op dat de mensen tot in de verste uithoeken, van IJsland tot Bulgarije, bepaalde woorden gebruiken die op de onze lijken. Zo noemen de IJslanders hun zus een systur, en de Bulgaren hebben het over sestra. Dat kan toch haast geen toeval zijn – en dat is het ook niet. Vanaf pagina 28 nemen we je mee naar de bronstijd, toen Europa onder de voet gelopen werd door krijgers uit het oosten. Het waren waarschijnlijk geen woeste ruiters, zoals eerder gedacht, maar met hun ossenkarren brachten ze hun gebruiken én hun taal mee. En daar spreken we nog een nazaat van.…

Op het hoofdkwartier van de Verenigde Naties – of VN – in New York wappert de vlag van de organisatie. Op de blauwe vlag wordt een embleem van de aarde omlijst door twee olijftakken, een symbool van vrede. De wereldkaart symboliseert alle mensen van de wereld. Sinds de oprichting van de VN vlak na de Tweede Wereldoorlog op 24 oktober 1945 ijvert de internationale organisatie om die vlag recht te doen en te zorgen voor meer vrede in de wereld. Tegenwoordig zijn 193 landen lid, bijna alle naties van de wereld. De naties van de VN zetten zich in voor het bewaren van de vrede door internationale samenwerking en collectieve veiligheidsmaatregelen. Om lid te worden van de VN, moet een land het VN-Handvest ondertekenen. Volgens het handvest heeft de VN…

De zanger Freddie Mercury van de rockband Queen, een van de grootste sterren ter wereld, was in 1986 op de top van zijn carrière toen er geruchten over hem de kop opstaken. Volgens anonieme bronnen was Mercury positief getest op hiv/aids – een nieuwe, besmettelijke ziekte die vooral heerste in homoseksuele kringen. In de jaren daarna zwollen de geruchten aan, de roddelpers speculeerde volop over de vermagerde ster, en meerdere exgeliefden vertelden over het privéleven van de zanger. Mercury zelf en de bandleden van Queen ontkenden echter in alle toonaarden. Ondanks die ontkenningen nam het aantal concerten sterk af en Mercury verscheen nauwelijks nog in het openbaar. In de laatste videoclips van Queen was Mercury sterk vermagerd, en de zanger kon amper lopen toen hij in 1991 zijn laatste liedjes…

Eind 1939 waren de plannen voor de Duitse invasie van Frankrijk klaar. De stafchef van het opperbevel, FranzHalder, had het oude Schlieffenplan, waarmee de Duitsers tijdens de Eerste Wereldoorlog eerst Midden-België aanvielen en vervolgens naar de Somme in Frankrijk trokken, afgestoft. Erich von Manstein voelde niets voor deze oude strategie en probeerde iets nieuws te bedenken. Hij wilde Frankrijk via de Ardennen aanvallen en overlegde met tankgeneraal Heinz Guderian, die het heuvelachtige terrein nog kende uit de Eerste Wereldoorlog. Volgens Guderian was het mogelijk om met zeven pantserdivisies de Ardense bossen te doorkruisen. Von Manstein besprak zijn plan met Halder, maar de stafchef was niet overtuigd. Hij stuurde Von Manstein naar Oost-Pruisen, zodat Hitler zijn plan nooit zou zien. Maar toen het Schlieffenplan in vijandige handen viel, veranderde de situatie.…

Op 19 juli 1940 werd in de Krolloper in Berlijn een groot feest gehouden. Niet omdat er een opera van Wagner werd opgevoerd, maar om 12 generaals te eren die een doorslaggevende rol hadden gespeeld in de verovering van Frankrijk. Von Bock en Von Rundstedt, die de Duitse troepen in de Benelux en Frankrijk haddengeleid, waren twee van de 12 mannen die door Hitler werden bevorderd tot veldmaarschalk. Het was de eerste keer dat deze titel werd uitgereikt als beloning voor militaire prestaties. Gedurende de rest van de oorlog benoemde Hitler nog maar 12 andere veldmaarschalken. Tijdens de Eerste Wereldoorlog had de Duitse keizer slechts vijf generaals tot veldmaarschalk bevorderd. Guderian, die de drijvende kracht achter de invasie van Frankrijk was, had een te lage rang om tot veldmaarschalk te…

Het einde was nabij. Marcus Aurelius wist het. De dood, waarover de keizer zo vaak had gefilosofeerd, stond voor de deur. Het was 180 n.Chr., en vanuit zijn ziekbed in het hoofdkwartier van het leger in de grensprovincie Pannonia hoorde de bedachtzame heerser het rammelende geluid van de troepen die hij door een speling van het lot al tientallen jaren aanvoerde. Reeds 19 jaar voerde de 58-jarige keizer een felle strijd tegen barbaarse volken, interne rivalen en niet in de laatste plaats zichzelf. En nu was hij op. De eenzame mijmeraar had zijn plicht gedaan als keizer van Rome en als mens. Nu restte slechts het afscheid. Zoals hij eerder had geschreven: ‘De hoofdzaak is het leven juist te beschouwen: het duurt een dag en is zo futiel. Gisteren een…

Details: • Auteur: Ton Roozeboom • Taal: Nederlands • Uitvoering: Hardcover • 280 pagina’s • Afmeting: 30,7 x 25,8 x 3,3 cm De geschiedenis komt tot leven in Historia! In elke aflevering ga je mee terug naar de keerpunten in de wereldgeschiedenis: van hartverscheurende gevechten op het slagveld en gedurfde, spannende ontdekkingsreizen tot de grootste en meest vernuftige bouwwerken. Vervlogen tijden komen tot leven en het heden wordt in perspectief geplaatst. De Nazi Moordfabrieken Dit 280 bladzijden tellende boek met ruim 587 foto’s, waarvan de meeste nooit eerder zijn gepubliceerd, gaat over de nazivernietigingskampen die verscholen lagen in Polen. Het beschrijft de ongelofelijke methodiek waarmee de nazi’s het uitmoorden van volkeren industrialiseerden en perfectioneerden. In de kampen Chelmno, Belzec, Treblinka en Sobibor zijn naar schatting meer dan twee miljoen joden,…

De Afghaanse bevolking is een lappendeken van etnische groeperingen, stammen en volkeren. De meeste inwoners van het 650.000 km2 grote, bergachtige land zijn Pasjtoen – een etnische groepering die ook in het buurland Pakistan en de stammengebieden tussen deze twee landen woont. De overige bevolking bestaat o.a. uit Turkmenen en Oezbeken, die Turks en Dari, een Perzisch dialect, spreken. Een opvallende minderheid zijn de Hazara die, in tegenstelling tot de soennitische meerderheid van de bevolking, aanhangers zijn van de shiitische interpretatie van de islam. De islam is de verbindende factor, maar elke groep heeft haar eigen taal, cultuur en geschiedenis. Er bestaat een strenge scheiding tussen de seksen en vrouwen hebben bijna geen rechten. Bloedige strijd voor onafhankelijkheid Afghanistan werd in 1746 een koninkrijk, maar in feite waren eeuwenoude stammen…

Al vóór de onafhankelijkheid van 1919 werd de stad voorzien van een telefoon-en elektriciteitsnet, maar na de zelfstandigheid nam de groei explosief toe. In 1962 was het oppervlak 14 keer zo groot als in 1925.In de jaren 1950 en 1960 werden de eerste luxehotels en westerse winkels geopend, zoals het oer-Britse Marks & Spencer. In 1960 bouwden de Russen een luchthaven en zeven jaar later opende met hulp van Duitsers een dierentuin. In de stad lagen ook fabrieken, maar het stadsbeeld werd gedomineerd door een hoogopgeleide, westers georiënteerde middenklasse die werkte voor de overheid of in het onderwijs. In de jaren 1960 was Kaboel ook erg populair onder westerse toeristen, die de stad het ‘Parijs van het Midden-Oosten’ noemden.…

Valsemunter wordt adviseur In het 6e-eeuwse Oost-Romeinse Rijk werd Alexander ‘de Barbier’ ontmaskerd als de eerste grote valsemunter uit de geschiedenis. Keizer Justinianus (527-565) liet Alexander niet executeren, maar nam hem juist aan als financieel adviseur. Valse briefjes in de Confederatie Tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog drukte Samuel Upham uit het Noorden valse Zuidelijke bankbiljetten, die hij in Philadelphia verkocht als curiosa. Ze waren echter zo goed nagemaakt dat je er in de Confederatie mee kon betalen. Nazi’s drukten valse ponden Met Operatie Bernhard wilden de nazi’s de Britse economie ontwrichten door valse ponden te verspreiden. Maar de bankbiljetten, die door dwangarbeiders waren gemaakt, waren zo goed dat de Duitsers er zelf geïmporteerde goederen mee betaalden.…

Na talloze ontberingen in het werkkamp heeft Xu Hongci eindelijk geluk. Door een stroomstoring wordt het werkkamp waar hij als dwangarbeider werkt plotseling donker. De onschuldig veroordeelde geneeskundestudent heeft jaren op deze kans gewacht. Voorzichtig sluipt hij over de binnenplaats, waar scherpschutters in de wachttoren iedereen neerschieten die in de schijnwerpers opduikt. Maar vanavond is het pikdonker. Snel pakt Xu een zelfgemaakte ladder van takken, die hij tussen het afval langs de muur heeft verstopt. Trillend van de zenuwen zet hij de ladder rechtop en klimt hij omhoog. Als de stroom nu weer terugkomt, wordt zijn vierde ontsnappingspoging zeker zijn laatste. Maar hij blijft verborgen in de pikzwarte nacht. Als Xu boven op de muur zit, tilt hij de ladder naar de andere kant. Hij klimt naar beneden en verstopt…

Japanse soldaten die het bericht hoorden dat de Amerikaan Chester Nez de ether in bracht op het eiland Guadalcanal in de nazomer van 1942, hadden geen idee waar ze naar luisterden. ‘Anaai naatsosi beeldooh alhaa dildoni nishnaajigo nahdikadgo. Diiltaah,’ luidde het bericht. De Japanners konden er geen chocola van maken en namen dan ook aan dat het om een codebericht ging. Meestal was het slechts een kwestie van tijd voor zo’n cryptische boodschap ontcijferd werd, maar dit bericht was versleuteld met een methode die simpel maar tegelijk geniaal was, en de code bleek niet te kraken. Het bericht van Chester Nez was gebaseerd op de taal van de Amerikaanse Navajo-indianen, die zo ondoorgrondelijk was voor buitenstaanders dat alleen de Navajo zelf er wat mee konden. Choctaw spreken in code…

Code werd nooit gekraakt ● De Navajo zaten in de Tweede Wereldoorlog achter de radio’s.● Ze maakten een onkraakbare code op basis van hun eigen taal.● Niets wat in Japanse handen kon vallen, werd opgeschreven.● De Navajo waren met te weinig om traditionele systemen te vervangen.● De codetaal van de indianen was veel sneller en veiliger dan de codeermachines van het leger. Dit willen we nog weten Moesten bodyguards Navajo liquideren? 1 De code van de Navajo werd niet opgeschreven. De Japanners konden het Amerikaanse radioverkeer alleen begrijpen als ze een indiaan te pakken kregen. En over dat gegeven ging de film Windtalkers uit 2002. De hoofdpersoon was een bodyguard die een Navajo moest beschermen, maar ook bereid moest zijn hem te doden als hij in Japanse handen dreigde te…

Tijdens de Napoleontische Oorlogen waren de Britten bang voor alles wat Frans was, en toen de inwoners van Hartlepool een zinkend Frans schip zagen, waren ze meteen op hun hoede. Alle 900 spoedden ze zich naar het strand, waar ze iets heel merkwaardigs aantroffen. De enige overlevende bleek een aap te zijn, die de bemanning voor de lol een Frans uniform had aangetrokken.De Hartlepudlians hadden nog nooit van hun leven een Fransman gezien, laat staan een aap. En omdat de schipbreukeling een Frans uniform droeg, gingen ze ervan uit dat het om een flink behaarde Fransman ging. Om te beslissen of de onfortuinlijke aap een spion was, werd een rechtbank opgezet. De schipbreukeling had echter weinig te zeggen om zichzelf te verdedigen en werd opgehangen. Augustus brak Alexanders neus af…

1. Rabi al-Awwal is de derde maand van de islamitische kalender. 16 rabi 1526 staat gelijk aan 21 december 1526 op de westerse kalender. 2. Buwa was de moeder van Ibrahim, die Delhi regeerde toen Babur binnenviel. Babur doodde haar zoon, maar liet Buwa in het paleis blijven. 3. Een tola is een oude gewichtseenheid van 11,66 gram. De eenheid wordt in enkele landen nog gebruikt bij het wegen van goud. 4. Een pargana was een bestuurlijke eenheid, de basis voor de belastinginning. Het begrip is te vertalen als ‘kleine provincie’. 5. Sultan Muhammad was een vertrouweling van Babur. Bakhshi is een titel die schrijver of schatkistbeheerder betekende. 6. Buwa raakte al haar bezittingen kwijt en werd opgesloten. Naar verluidt sleet ze de rest van haar dagen in het gevang. 7.…

VIKINGEN De afgelegen eilanden van de Azoren werden in de 15e eeuw voor het eerst bevolkt toen Portugese zeelieden ze ontdekten. Dat staat in ieder geval in de geschiedenisboeken. Maar uit recente analyses van organische resten op de bodem van het meer Peixinho op het eiland Pico en monsters van het naburige Corvo blijkt dat de hoeveelheid uitwerpselen van koeien en schapen tussen 700 en 850 sterk toenam. Tegelijk daalde het aantal bomen en steeg de hoeveelheid houtskool. Dit wijst erop dat er op het eiland mensen woonden, die de bomen omhakten om plek vrij te maken om hun vee te laten grazen. Maar wie waren dat? Onderzoekers vermoedden al langer dat Vikingen een bezoek hadden gebracht aan de Azoren. In 2015 bleek uit een onderzoek dat de muizen op…

NOORD-AMERIKAANSE Decennialang werd de 73-jarige Ernie LaPointe voor gek versleten. Als hij zei dat hij familie was van het opperhoofd Sitting Bull (1831-1890), lachten de mensen hem uit of verweten ze hem met andermans veren te willen pronken. Maar nu blijkt dat hij gelijk had. ‘Zolang ik me kan herinneren, twijfelen mensen al aan onze familieband,’ vertelt LaPointe. In 2007 klopte hij aan bij het Smithsonian Institution, dat een haarlok van Sitting Bull in zijn collectie heeft. Hij mocht er een monster van nemen en zocht contact met de toonaangevende Deense DNA-onderzoeker Eske Willerslev. ‘LaPointe vroeg me DNA aan het haar te onttrekken en dat met zijn eigen DNA te vergelijken om de familieband aan te tonen,’ zegt Willerslev, hoofd van het Lundbeck Foundation GeoGenetics Centre in Kopenhagen. Het onderzoeksteam…

Advent markeert het einde van het kerkelijk jaar en het begin van kerst. De precieze oorsprong van de traditie is echter verloren gegaan, en historici kunnen niet met zekerheid zeggen waarom christenen de laatste zondagen voor kerst zijn gaan vieren. Volgens de christelijke historicus en bisschop Gregorius van Tours (circa 539-594 n.Chr.) ontstond de traditie eind 5e eeuw toen de kerk haar leden vanaf half november liet vasten en bidden. Het doel was om de geest te reinigen ter voorbereiding op ‘adventus Domini’ – de komst van de Heer. Het zou de bisschop St. Perpetuus zijn geweest die de naamdag van Sint Maarten – 11 november – zou hebben aangewezen als het begin van de advent. In de eeuwen daarna werd de adventstraditie vooral hooggehouden in en om de Franse…

Het leven van een Brit in het koloniale India is niet altijd even spannend. Daarom wordt er reikhalzend uitgekeken naar de voordrachten van rechter William Jones. Op deze donderdagavond in 1786 spreekt hij over de raadselachtige oorsprong van de talen. Jones begint met op te merken dat veel Indiase woorden gek genoeg op Europese lijken. Zo klinkt het Engelse woord voor broer, brother, bijna precies als in het Sanskriet. De oude Zuid-Aziaten hadden het over een bhratar. ‘Het Sanskriet, oud als het is, heeft een wonderbaarlijke structuur: perfecter dan Grieks, rijker dan Latijn. Het lijkt echter sterk op allebei. Zo sterk zelfs dat geen onderzoeker ze alledrie zou kunnen bestuderen zonder te concluderen dat ze uit een gemeenschappelijke bron komen,’ legt Jones uit. Jones is niet de eerste wie dit…

Zeestroming geeft leven De koude Humboldtstroom loopt langs de Zuid-Amerikaanse westkust. Het water is rijk aan nitraten en fosfaten van de zeebodem, waardoor er veel plankton en daardoor ook andere dieren voorkomen. De Duitse bioloog en natuurvorser Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander Freiherr von Humboldt (1769-1859) maakte van 1799 tot 1804 een lange ontdekkingsreis in Zuid-Amerika. Hij beschreef een groot aantal dier-en plantensoorten en toonde een verbinding aan tussen de Orinoco in Venezuela en de Amazone. Daarnaast gaf hij zijn naam aan de zeestroming langs de Pacifische kust. De Humboldtstroom speelde een grote rol bij de totstandkoming van de bergen guano op de Peruaanse eilanden. Hij voert koud water van de Zuidpool langs de kust, en bij de evenaar buigt hij af naar het westen, waar het water langzaam opwarmt. De…

96-98 Keizer Marcus Nerva Toen de tirannieke Domitianus in 96 door zijn lijfwacht werd vermoord, koos de senaat de politicus Nerva tot keizer. Hij voerde een adoptiesysteem in, waarbij de beste kandidaat werd geselecteerd en geadopteerd door de zittende keizer. 117-138 Keizer Publius Hadrianus Hadrianus, de uitverkoren erfgenaam van Trajanus, versterkte de grenzen, onder meer met de Muur van Hadrianus in Britannia. Hij was een kunstliefhebber en bouwde het Pantheon en de Villa Adriana even buiten Rome. 98-117 Keizer Marcus Trajanus De door Nerva gekozen Trajanus was een bekwaam veldheer. Na zijn veroveringen was het Romeinse Rijk op zijn grootst. De keizer bouwde veel bruggen en aquaducten en riep een hulpprogramma voor arme kinderen in het leven. 138-161 Keizer Antoninus Pius Dankzij zijn wijze voorgangers en zijn eigen bekwaamheid regeerde…

Na vier jaar als medekeizer volgde Commodus op zijn 18e zijn vader op als alleenheerser. De jonge keizer ontpopte zich al snel als de tegenpool van zijn vader. Hij durfde niet met de Germanen te vechten, maar pronkte wel met zijn gespierde lijf en geloofde dat hij een reïncarnatie van Hercules was. Hij doste zich vaak uit als deze mythische held, met een leeuwenvel en een knots. Gladiatorengevechten waren zijn tweede passie, en hij deed zelf vaak mee. Op een dag stelde hij een groepje mannen zonder voeten samen. Ze werden verkleed als monsters en moesten rondkruipen tot de keizer hen doodsloeg met een knuppel. Toen Commodus’ zuster Lucilla in 182 haar broer wilde laten vermoorden, gingen alle remmen los. Niemand in Rome was nog veilig. Uiteindelijk besloot een groepje…

Er was eens een koning die wenste dat alles wat hij ooit zou aanraken, veranderde in goud. Zo begint het verhaal van koning Midas, dat we uit een aantal geschriften uit de oudheid kennen. Het vervolg is even tragisch als voorspelbaar: de wens van de koning gaat in vervulling, maar hij wordt niet gelukkig van zijn rijkdom. Sterker nog, de inhalige vorst lijdt honger en dorst, want ook voedsel en drank veranderen in het edele maar onverteerbare metaal zodra ze zijn lippen raken. Om in leven te blijven moet Midas zijn lucratieve eigenschap afzweren, luidt de legende – en de moraal is niet mis te verstaan: geluk schuilt niet in goederen of goud. Een boodschap die altijd en overal relevant is. Het verhaal van Midas wordt dan ook nog…

Ene koning Midas of Mita heerste in de 8e eeuw over Frygië. ● Frygië breidde in Midas’ regeringsperiode zijn landgebied uit. ● Midas en zijn directe voorganger waren rijk genoeg om in het paleis heel wat voedsel, ambachtelijke kunst en kleding te produceren. ● Midas was de laatste koning van Frygië. Na hem stortte het rijk in. ● Koning Midas’ stoffelijk overschot is nog niet gevonden. Dit willen we nog weten Waar ligt Midas begraven? Onderzoekers dachten tot voor kort dat het skelet in een grote grafheuvel die in 1957 werd geopend, van koning Midas was. Een nieuw dendrochronologisch onderzoek van de houten steunbalken van het graf wijst uit dat dit niet het geval was. De botten zijn waarschijnlijk van Midas’ vader. De meeste archeologen zijn het erover eens dat…

Als de duisternis neerdaalt over Jutland, besluit de Deense koning Erik V een schuilplaats op te zoeken voor de nacht. Samen met zijn schildknaap Rane Jonsen is de 37-jarige vorst de hele dag aan het jagen geweest. Op deze 22e november 1286 stuiten de mannen op een lege schuur bij het dorp Finderup. Na een lange dag te paard willen de koning en zijn schildknaap in het eenvoudige houten gebouwtje overnachten. Erik, bijgenaamd Klipping, valt al snel in slaap, maar midden in de nacht zwaait de deur plotseling open. Er komt een groep gewapende mannen binnen, en Erik heeft geen schijn van kans. Nog liggend op zijn provisorische bed wordt zijn lichaam doorboord door zwaarden en dolken. Rane Jonsen wordt geen blik waardig gekeurd, en na hun daad verdwijnen de…

Als kind droomde Xu Hongci al van een beter China. Elke keer dat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog moest buigen voor de Japanse bezetter groeide zijn overtuiging. Als zoon van rijke ouders lag het niet voor de hand dat hij communist zou worden. Maar nadat hij op jonge leeftijd samen met vrienden naar een reeks politieke bijeenkomsten was gegaan, meldde hij zich op 14-jarige leeftijd aan bij de verboden Communistische Partij Door het communisme keerde hij zich tegen zijn ouders, die tot de bovenklasse van Shanghai behoorden. Hij walgde van zijn moeder omdat zij, naar zijn mening, alleen om geld en status gaf. Hij keek wel op naar de partijleden in Shanghai en deed zijn best om te bewijzen hoe toegewijd hij was als communist. In 1949 grepen de communisten…

China was in gevaar, zei Mao in 1966. Vijanden van het volk waren de partijtop binnengedrongen, en om deze dreiging te elimineren, moest de jeugd in opstand komen. Als reactie vormden jongeren en studenten milities van de Rode Garde, die een meedogenloze jacht op de ‘valse’ communisten begonnen.In het hele land gaven Chinezen elkaar aan, om te voorkomen dat ze zelf als contrarevolutionair bestempeld zouden worden. Een groot aantal beschuldigden pleegde zelfmoord of werd vermoord door de Rode Gardisten. In Shanghai en andere machtscentra leidde de Culturele Revolutie tot een burgeroorlog tussen groepen overijverige gardisten. Er werden geweren en tanks gebruikt, en ongeveer 500.000 mensen kwamen om. De Culturele Revolutie moest in feite Mao’s greep op de partij versterken, die verzwakt was door zijn Grote Sprong Voorwaarts van een paar…

Zijn hele volwassen leven had James Joyce te maken met ernstige oogaandoeningen. In zijn laatste jaren zag hij niets meer met één oog en nog maar 10 procent met het andere.‘Ik verdien dit voor mijn ondeugden,’ zei Joyce in 1931 over zijn oogziekten. Volgens experts verwees hij daarmee naar zijn syfilis. Deze geslachtsziekte, die de schrijver vermoedelijk in 1904 van een prostituee kreeg, verspreidde zich naar zijn ogen toen hij Ulysses schreef. Joyce doorliep allerlei behandelingen. Zo kreeg hij oogdruppels met cocaïne, elektrotherapie op zijn oogleden en bloedzuigers rond zijn ogen. Een arts trok zelfs 14 tanden bij hem uit omdat hij dacht dat de bacteriën van het slechte gebit naar de ogen gingen. Niets hielp echter, en naarmate hij minder zag, ging hij meer drinken, waardoor hij in een…

In een stoomschip ter grootte van de Selandia waren 25 mannen in touw in de machinekamer om de stoomketels op gang te houden. Ze stonden de hele dag door kolen in de ovens te scheppen. Maar dankzij de dieselmotor hoefden er maar acht man in de machinekamer van de Selandia te werken, want naar de brandstof hadden ze geen omkijken. Verder nemen kolen veel meer ruimte in dan diesel, en er was nog een ander probleem met de oude brandstof: kolen zijn minder efficiënt dan diesel. Bij de verbranding van 1 kilo kolen komt maar 25 megajoule energie vrij, tegenover 42 bij diesel. Maar toen de dieselmotor zijn intrede deed in de scheepvaart, verdwenen de stoomschepen niet van de ene dag op de andere. De laatste stoommachines voor schepen en…

René-Robert Cavalier, Sieur de La Salle staat voor een groot houten kruis dat hij heeft laten neerzetten aan de monding van de Mississippi in de Golf van Mexico. Op het kruis prijkt het monogram van koning Lodewijk XIV. Op plechtige toon eist La Salle het gebied op: ‘In naam van de hoge, machtige, onoverwinnelijke en zegevierende Lodewijk de Grote, op de negende dag van april 1682, neem ik, namens zijne majesteit, bezit van dit land, Louisiana.’ Het territorium dat La Salle claimt voor de Franse koning is een derde deel van de huidige Verenigde Staten. Het gaat om al het land dat grenst aan de Mississippi en zijn zijrivieren: een gigantisch gebied van ruim 2 miljoen vierkante kilometer. De grond waarop La Salle staat terwijl hij spreekt, is eerder opgeëist…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken. Doet volledig recht aan de historische details. Toen de RMS Titanic op 10 april 1912 vertrok uit Southampton, stonden er 100.000 mensen op de kade om het 269 meter lange en 52.310 ton zware luxeschip uit te zwaaien. De Titanic was het grootste en duurste schip ter wereld, en de kranten hadden al maandenlang geschreven over dit bakbeest van een oceaanstomer. ‘Zelfs God kan dit schip niet tot zinken brengen,’ zei de rederij van de Titanic, White Star Line, zelfverzekerd. Maar op 15 april 1912 was één ijsberg genoeg om het onzinkbare schip naar de kelder te jagen. De geschiedenis van de Titanic is het ultieme verhaal over menselijke hoog-moed, en de verfilming van de scheepsramp van regisseur James Cameron is nu…

1 Samenzweerders vallen Sharp aan De moordenaars vallen Sharp aan met steekwapens. Hun leider, John Balfour, was eerder veroordeeld voor religieuze vergrijpen. 2 Sharp smeekt om genade Terwijl de bisschop bidt voor zijn leven, hakken de samenzweerders armen en hoofd van zijn romp. 3 De moordenaars houden Isabella tegen Sharps dochter, Isabella, probeert haar vader te ontzetten. Bewoners van een gehucht verderop vertellen dat ze de jonge vrouw hoorden schreeuwen van angst. Aartsbisschop Sharp is tevreden met zijn leven en zichzelf als hij op 3 mei 1679 in zijn koets zit, samen met zijn volwassen dochter Isabella. Het is een drukke dag geweest, want Sharp is een belangrijk man. De bisschopsvergadering voorgeze-ten, de Privy Council bijgewoond. Ook het netwerken dat bij zulke hoge posten hoort slurpt tijd. Na een goede…

AMERIKA Midden in de kurkdroge Salt Lake-woestijn in Utah hebben archeologen de overblijfselen van een meer dan 12.000 jaar oude nederzetting uit de steentijd onderzocht. Tussen de dierenbotten, speerpunten en stenen werktuigen doken kleine zaadjes van tabaksplanten op, en wel zo veel dat het alleen maar kan betekenen dat de bewoners ervan genoten. ‘Mensen hadden vroeger een goede kennis van planten, en al snel nadat ze in Amerika waren aangekomen, wisten ze al van de bedwelmende eigenschappen van de tabaksplant,’ legt archeoloog Daron Duke uit, die bij de opgravingen betrokken was. Of de bewoners dagelijks tabak gebruikten of als onderdeel van hun religie, weten de onderzoekers nog niet. De vondsten konden worden gedateerd aan de hand van koolstof 14-monsters van hout dat als brandstof werd gebruikt in de ovens van…

HET OUDE CHINA Sinds het begin van de 20e eeuw hebben onderzoekers ruim 200 ongewone mummies gevonden in de woestijn van West-China. Ze zijn lang, hebben een lichte huid en blond of bruin haar – typisch Europese kenmerken. Decennialang geloofden archeologen en sinologen (China-deskundigen) dan ook dat de Tarim-mummies getuigden van een eeuwenoude immigratiegolf uit Europa. Maar nieuwe DNA-studies tonen aan dat de experts het mis hadden. De studies werden uitgevoerd door een team van Chinese wetenschappers in samenwerking met deskundigen van de Harvard Universiteit in de VS en het gerenommeerde Max Planck-instituut in Duitsland. Tot verrassing van het team bleken de Tarim-mummies geen kolonisten te zijn, maar afstammelingen van jager-verzamelaars die het gebied al zo'n 12.000 jaar geleden bewoonden. ’We vonden bewijs dat ze eigenlijk tot een genetisch zeer…

MIDDELEEUWEN Hobby-archeologen met een metaaldetector vinden meestal alleen oud metaal, verbogen spijkers en andere troep, maar de Britse Buffy Bailey had onlangs het geluk aan haar zijde. Ze inspecteerde een veld bij York in Noord-West Engeland en had net haar rug naar het wandelpad gekeerd om ‘afleidende vragen van voorbijgangers te ontwijken’, toen haar metaaldetector plots aansloeg. De 48-jarige verpleegster hoefde maar een hand diep de grond in te gaan om een bemodderd object tegen te komen dat ze eerst vond lijken op een bedeltje van een ketting. Toen ze de vondst oppoetste, bleek het iets veel bijzonderders te zijn. In haar hand hield ze een 600 jaar oud opengeslagen gouden bijbeltje. Het boekje is prachtig verlucht en is amper 1,5 bij 1,5 centimeter groot. ‘Het was zo zwaar en…

De pijl-en-boog werd hoogstwaarschijnlijk door de eerste moderne mensen in Afrika als jachtwapen gebruikt. Archeologen hebben pijlpunten van botten en steen gevonden in een grot in Zuid-Afrika, waar tot 71.000 jaar geleden mensen woonden. Wanneer de pijl-en-boog Afrika verliet, is onbekend. De onderzoekers hebben wel de resten van 130 48.000 jaar oude pijlpunten gevonden in het regenwoud van Sri Lanka. De pijlpunten waren gemaakt van apenbotten, en experts denken dat de pijlen waarschijnlijk gebruikt werden voor de jacht op dieren als apen of eekhoorns. In Europa werd pas veel later gejaagd met pijl-en-boog – vermoedelijk zo’n 20.000 jaar geleden. De eerste sporen van vuurstenen pijlpunten stammen in ieder geval van na die tijd. De eerste pijl-en-boog was voornamelijk bedoeld om prooien te doden, maar het wapen werd vanaf 10.000 jaar…

In de ochtend van 13 mei 1940 zijn de Duitse pantsertroepen enorm trots, en opgelucht. Terwijl een zwerm Stuka-vliegtuigen over hun hoofden scheert, bereiken ze de oostoever van de Maas vlak bij de Franse stad Sedan. Een paar seconden later storten de duikbommenwerpers zich op de Franse stellingen aan de westkant van de rivier. ‘Op dat moment vliegen ze als roofvogels op hun prooi af en laten ze hun bommen vallen. Iedere explosie is verwoestend en het geluid oorverdovend. We staan als gehypnotiseerd te kijken naar het schouwspel – de hel is voor onze ogen losgebarsten!’ schreef een Duitse tanksoldaat later. Een paar uur na het begin van de luchtaanval openen ook de Duitse kanonnen en tanks het vuur. De meeste soldaten volgen de vernietiging vanuit hun schuilplaatsen, maar Walter…

■ Duitsers ■ Fransen 1. De soldaten nemen positie in Op 12 mei stelt het pantserleger van Guderian zich op in en rondom Sedan. De Fransen hebben zich teruggetrokken naar de westkant van de Maas en hebben Sedan, dat aan de oostoever van de rivier ligt, grotendeels opgegeven. 2. Het bombardement begint Op 13 mei om 7.15 uur beginnen de Stuka’s van de Luftwaffe met een hevig bombardement van de Franse stellingen langs de westoever van de Maas. Ook veldkanonnen en tanks dragen bij aan het spervuur, dat bijna acht uur duurt. 3. Bruggen over de Maas Duitse stormtroepen zetten de aanval in en op 13 mei vestigen ze bruggenhoofden langs de westoever van de Maas. Via pontonbruggen steken gepantserde wagens aan beide kanten van Sedan de rivier over. 4.…

Werp een snelle blik in een Engels, Frans en Nederlands woordenboek, en je ziet dat veel woorden op elkaar lijken. Dat komt omdat ze afstammen van de taal van de Jamna, die ook de basis vormde van Latijn en Sanskriet. Verrewegde meeste moderne Europeanen spreken een taal die afstamt van die van de Jamna: een Indo-Europese taal. Hoewel het verschil tussen Grieks, IJslands, Frans en Russisch best groot is, kunnen taalkundigen zien dat ze verwant zijn. Dat komt doordat er bij elke variant van de oorspronkelijke Indo-Europese taal regelmatige klankveranderingen zijn opgetreden. Zo kennen wij de th-klank niet meer, maar de Engelsen nog wel. Door oude geschriften in veel talen te vergelijken, kunnen onderzoekers met hun kennis van fonetiek (klankleer) de woorden van de Jamna achterhalen en de taal reconstrueren…

1 167 De nomadische Jazygen steken vanuit het noordoosten de Donau over. 2 167 De Germaanse Marcomannen steken de Donau over. Aurelius snelt erop af. 3 170 Met ruim 100.000 man steekt Aurelius de Donau over, maar hij wordt verslagen door de Marcomannen en Jazygen. 4 171-172 Aurelius steekt de Donau opnieuw over, verslaat de Marcomannen en dwingt hen tot vrede. 5 173-175 Aurelius verdrijft de Jazygen uit Pannonië en verslaat hen ten noorden van de Donau. 6 175 Gouverneur Avidius Cassius komt in opstand en roept zichzelf uit tot keizer van Syrië en Egypte. Aurelius spoedt zich naar het zuiden. 7 177-180 De Marcomannen roeren zich weer. Aurelius trekt naar het noorden en verslaat de Germaanse stam in 179. Aurelius sterft in het huidige Servië.…

De mensheid wordt al sinds haar ontstaan geteisterd door natuurrampen. De afgelopen 500 jaar hebben echter geleerd hoe we ons beter kunnen wapenen tegen verwoestende natuurverschijnselen als stormvloeden en blikseminslagen, maar toch hebben inhaligheid en hoogmoed telkens opnieuw tot rampen geleid met duizenden slachtoffers. Hier kun je lezen over enkele van de ergste natuurrampen in Europa in de laatste 500 jaar. 1 Grote Storm liet niets heel in Engeland Op 26 november 1703 veroorzaakte een extreem lagedrukgebied boven Noordwest-Europa een van de zwaarste orkanen uit de geschiedenis. De storm was het hevigst ten noorden van het Kanaal, met windsnelheden tot 130 km/h. In Londen werd het loden dak van de Westminster Abbey geblazen, en koningin Anna van Engeland en Schotland moest haar toevlucht zoeken in de kelder van St. James’s Palace.…

1 Oud voedsel bestookt met infraroodstraling De samenstelling van voedingsmiddelen of drank kan met infrarode elektroscopie bepaald worden. Als het infrarode licht op voedsel valt, meten onderzoekers hoe het voedsel het licht absorbeert. Het resultaat geeft inzicht in de structuur van de moleculen en de krachten die de atomen bijeenhouden. 2 Analyse van stralen en identificatie van voedsel Zo krijgen onderzoekers een ‘afdruk’ van de unieke eigenschappen van het voedsel en kunnen ze bepalen uit welke ingrediënten het bestaat. Zo bleek de drank in de grafkamer een mengsel te bevatten van wijnsteenzuur en van calciumoxalaat, dat in bier zit, en van esters: een chemische verbinding in onder meer bijenwas. 3 Drankvan Frygiërs duidt op hun herkomst De drank was dus een mengsel van wijn, bier en mede, dat bekend is van begrafenisrituelen in…

Al duizenden jaren weten mensen hoe ze met gist alcoholische dranken kunnen maken. Distilleren werd een ambacht toen Europese monniken in de middeleeuwen sterke drank gingen maken – vooral als medicijn. In de 18e eeuw kwam de productie echt op gang en ontstonden de eerste sterkedrankmerken. Sommige daarvan bestaan nog steeds. BACARDI Geluksdier wordt legendarisch logo De beroemdste rum ter wereld komt uit Cuba. Vanaf 1862 probeerde Facundo Bacardí Masso een, in zijn woorden, ‘beschaafde rum’ te maken. Het werd een zachte, smaakvolle, donkere rum – gerijpt op eikenhout. Omdat veel Cubanen analfabeet waren, stelde zijn vrouw Amalia een logo voor geïnspireerd op de vleermuizen die onder het dak van de distilleerderij sliepen. In Cuba brengen vleermuizen geluk, en Bacardí’s rum werd een enorm succes. In 1879 werd Facundo’s zoon…

Eind 13e eeuw was er vooral koper nodig om Deense munten na te maken. Met behulp van een grote blaasbalg werd het metaal verhit tot zijn smeltpunt van een kleine 1100 °C, waarna de valsemunters op het eilandje Hjelm het vermoedelijk in sleuven in het zand goten. Zo ontstonden koperstaven, die steeds dunner werden gemaakt, tot er platte platen over waren. Die werden in vierkante stukken geknipt en vervolgens afgerond. Daarna werd de afbeelding op de munten geslagen met stempels, die bestonden uit een onder-en bovenstempel van ijzer, waar de munt tussen werd gelegd. Met één welgemikte klap op het bovenstempel bracht de muntmeester de afbeelding op de voor-en achterkant van de munt aan. Het motief was natuurlijk gekopieerd van de echte munten van de koning. Als laatste kregen de…

Slechts een smalle strook water, het Kanaal, scheidt Frankrijk en Engeland, maar toch hebben de wet eoudeEuropesenatiesalsindsde 12e eeuw een haat-liefdeverhouding. De gespannen betrekkingen hebben in de loop der eeuwen tot veel bloedvergieten geleid. En hoewel de Fransen en Britten elkaar niet meer op het slagveld naar het leven staan, zijn de tegenstellingen vandaag de dag nog springlevend. Ze komen nu echter vooral tot uitdrukking in diplomatiek getouwtrek en pesterijtjes over en weer. Schamperen over de buren aan de overkant van het Kanaal hoort in beide landen bij de cultuur. 1 Franse hertog richtte bloedbad aan Op 28 september 1066 stak de Normandische hertog Willem het Kanaal over om met bijna 7000 man op de Engelse zuidkust te landen. Twee weken later versloeg de hertog de Engelse koning Harold Godwinson…

Seksroman zat in zak van moordenaar Lennon The Catcher in the Rye staat in het teken van seks, drank en verzet tegen de gevestigde orde. Tot op de dag van vandaag wordt het boek her en der gecensureerd, en op sommige Amerikaanse scholen is het verboden. De roman werd nog omstredener nadat hij was aangetroffen in de achterzak van de moordenaar van John Lennon, Mark D. Chapman. BOEK: THE CATCHER IN THE RYE AUTEUR: J.D. SALINGER VERSCHENEN: 1951 BOEK: LOLITA AUTEUR: VLADIMIR NABOKOV VERSCHENEN: 1955 Pedofiel personage was brug te ver Vladimir Nabokov wist donders goed dat zijn roman over de liefdesrelatie tussen een volwassen man en een 12-jarig meisje voor opschudding zou zorgen. Hij probeerde het manuscript van Lolita twee keer te verbranden, maar zijn vrouw hield hem tegen.…

Door het Panamakanaal Op 7 maart 1941 vertrok de Tornator uit Petsamo in de Barentszzee. Omdat het schip uit een niet-oorlogvoerende natie kwam, mocht het door het Panamakanaal, en op 27 mei kwam het aan in Japan. Daar werd het gecharterd door een Japanse rederij. Gezonken en gered Bij de Azoren zouden Ekbom en de drie anderen overstappen op Duitse duikboten om te ontkomen aan de geallieerden. Maar op 26 februari 1943 viel de Britse kruiser HMS Sussex vanuit het niets aan. Het schip zonk, maar de Finnen werden opgepikt door de Duitse duikboot U-264. Naar huis op Duits schip Hoofdwerktuigkunde Ekbom bracht 10 maanden door in Japan voor hij op 11 november 1942 aan de lange reis naar Finland kon beginnen. Op de Duitse blokkadebreker Hohenfriedberg voer hij van…

De taal van de Navajo staat zo ver van het Engels af dat het moeilijk is om begrippen rechtstreeks te vertalen. Maar dat hoefde ook niet met het systeem dat de Navajo voor het marinekorps ontwikkelden. Elke letter van een Engels bericht werd gewoonvervangen door een woord in het Navajo, volgens een lijst die iedere codespreker van buiten geleerd had. Het fonetische alfabet bestond eerst uit één woord per letter, maar later konden de indianen kiezen uit drie verschillende woorden om het de Japanners extra moeilijk te maken. Ook standaarduitdrukkingen binnen het leger hadden een eigen woord, zodat die niet steeds gespeld hoefden te worden. Vaak stond een alledaags Navajo-woord voor een militair begrip: bommen werden eieren, terwijl het Navajo voor zout een divisie aanduidde.…

Harald Blauwtand lichtte Denen op Volgens de legende probeerde de Duitse monnik Poppo Vikingkoning Harald Blauwtand met een gloeiende ijzeren staaf te bewegen zich tot het christendom te bekeren. Maar een nieuwe theorie stelt dat Harald en Poppo samen een soort goochelshow opvoerden om de heidense Denen te laten zien waar de christelijke God toe in staat was. Joden namen wraak Als wraak voor de Holocaust wilde een joodse groepering 15.000 voormalige SS’ers doden in een gevangenkamp. Waarheid over Roswell Sinds 1947 gonst het van de geruchten rond de legerbasis in de woestijn. Dik zijn was in zwang Veel mensen voeren een eeuwige strijd tegen de kilo’s. Maar misschien kun je beter wachten tot het schoonheidsidaal verandert. Dat gebeurt regelmatig. Lees ook… Timmerman ontketende goudkoorts Afghaanse boeddha’s opgeblazen 12 goden…