Inhoudsopgave van Editie 8 - 2021 - Historia

ONTDEKKINGSREIZEN | Volgens de geschiedenisboeken werd Antarctica voor het eerst waargenomen door twee Russische schepen in januari 1820. Maar dat klopt niet, denken Nieuw-Zeelandse onderzoekers van de universiteit van Otago. Zij menen bewijs te hebben gevonden dat Maori uit Nieuw-Zeeland de Europeanen ruim 1000 jaar voor waren. De Maori waren uitstekende zeelui en hadden zeewaardige boten. Eerder werden er al afvalhopen van de Maori gevonden op Auckland Island en Macquarie Island – twee eilandjes in de Stille Oceaan tussen Nieuw-Zeeland en Antarctica. Omdat de Maori geen schrift hadden, zijn er echter geen schriftelijke bewijzen dat ze het koude continent hebben bereikt. Maar in mondelinge overleveringen die van generatie op generatie zijn doorgegeven, denken de onderzoekers oeroude beschrijvingen van Antarctica te hebben gevonden. In een oud verhaal, dat later door de…

In de eerste helft van de 20e eeuw verspreidt een nieuwe vorm van geloofsbelijdenis zich door de Bible Belt in het zuidwesten van de VS: de christenen moeten een gifslang vasthouden in het vertrouwen dat ze ongedeerd zullen blijven. Want volgens het Nieuwe Testament beschermt God gelovigen tegen slangenbeten: ‘Degenen die tot geloof zijn gekomen, zullen herkenbaar zijn aan de volgende tekenen: (…) met hun handen zullen ze slangen oppakken en als ze een dodelijk gif drinken zal dat hun niet deren.’ (Marcus 16:17-18.) Het idee van deze snake handling in de kerk kwam van de rondreizende predikant George Went Hensley. Hij kreeg aanhang in staten als Texas, South Carolina en Indiana, hoewel regeringen de praktijk probeerden te verbieden. Er zijn meerdere doden gevallen door de praktijk, want mensen die…

Sinds de oudheid probeerden geleerden al de temperatuur te meten. Zo wist de Grieks-Egyptische Heron van Alexandrië rond 50 n.Chr. al dat lucht onder invloed van de temperatuur uitzet en krimpt. Met die kennis ontwikkelde hij een voorloper van de thermometer, die bestond uit een afgesloten buis waarvan het ene uiteinde in water stak. Als het warmer of kouder werd, 16e-eeuwse Europese wetenschappers gebruikten een vergelijkbare methode voor de ontwikkeling van thermoscopen, waarmee je temperaturen kon vergelijken. De vader van de huidige thermometer was de Deense astronoom Ole Rømer (1644-1710). Hij gaf de thermoscoop in 1701 een schaal met het vries-en kookpunt van water als richtpunten. Op basis hiervan ontwikkelde de Duitse fysicus Gabriel Daniel Fahrenheit in 1714 de eerste betrouwbare thermometer. Pas halverwege de 19e eeuw werden temperatuurmetingen zo…

De Chileen Carlos Caszély heeft de twijfelachtige eer de eerste bekende voetballer te zijn die een rode kaart kreeg. Dat was op het WK van 1974 na een overtreding op de West-Duitser Berti Vogts in de 67e minuut. De rode kaart was vier jaar eerder bij het WK van 1970 ingevoerd als middel om ondanks taalbarrières met voetballers te kunnen communiceren. De rode kaart werd bedacht door de Britse scheidsrechter Ken Aston, die had gemerkt hoe moeilijk het was om een wedstrijd te fluiten als de spelers hem niet begrepen en soms niet eens doorhadden dat ze van het veld werden gestuurd. In 1966 wilde de Argentijn Antonio Rattín het veld niet verlaten, al had de scheidsrechter dit bevolen. Na 10 rumoerige minuten werd de Argentijn door de politie van…

Een consequentie van de eenkindpolitiek was dat er een overschot ontstond aan huwbare mannen die geen vrouw konden vinden. Dat kwam onder meer doordat zonen van oudsher meer waard zijn in de Chinese cultuur, omdat zij de familie kunnen onderhouden. Daarom werden dochters soms geaborteerd, weggegeven of vlak na de geboorte gedood, zodat het gezin een zoon kon krijgen. Het resultaat is dat nu zo’n 35 miljoen Chinese mannen ongetrouwd zijn.…

In de avondschemering maken twee mannen zich op voor een Id uel op de tennisbaan voor het Palazzo Firenze in Rome. Het is 28 mei 1606, en de kemphanen hebben elk een zwaard en secondanten meegenomen. Links staat de beroemdste kunstschilder van Rome, Caravaggio, en tegenover hem bereidt de omhooggevallen gangster Ranuccio Tomassoni zich voor. De twee mannen haten elkaar hartgrondig en trekken hun zwaard. De scherpe klingen glisteren in het tanende daglicht. Dan begint het gevecht. De duellisten halen driftig naar elkaar uit, maar het blijkt al snel een ongelijke strijd. Caravaggio is stevig gebouwd, razendsnel en voor de duvel niet bang. Tomassoni heeft zijn handen vol aan het pareren van Caravaggio’s slagen, en met elke uithaal komt zijn vijand dichterbij. Bij een ontwijkpoging struikelt Tomassoni. Dat was een…

De nachtportier van Buckingham Palace, William Cox, weet niet wat hem overkomt als hij om 5 uur’s ochtends ineens oog in oog staat met een smerige figuur. Op 14 december 1838 staat Cox op het punt de prachtige marmerzaal binnen te gaan als hij de met roet besmeurde vreemdeling door de glazen deur ziet. Net als Cox zet de figuur eventjes grote ogen op, maar dan verschijnt er een brede grijns op zijn gezicht, waarna de ongenode gast achter de zuilen verdwijnt. De 19-jarige koningin Victoria is gelukkig niet thuis, en hoewel de majesteit dus niet in gevaar is, zet Cox de achtervolging in. Een van de merkwaardigste hoofdstukken uit de Britse koninklijke geschiedenis is begonnen. In de marmerzaal vindt Cox een portret van de vorstin met roetvlekken. Eronder ligt…

De mist hangt nog als een dikke rooksluier over de bergpartij: een heuvelrug in de Andes op 2430 meter hoogte, met aan weerszijden twee hoge toppen in het zuiden en noorden. De dampen uit de heilige vallei even verderop, waardoor de rivier de Urubamba stroomt, hullen het woud op de berghellingen in het wit. Een edelman, zijn familie en tientallen dragers, bedienden en soldaten lopen op deze junimorgen eind 15e eeuw gestaag de Andes op. De voeten van de dragers gaan ritmisch, stap voor stap, over een weg van massieve stenen van licht graniet. Vanuit de draagstoel ziet de adellijke familie hoe de zon door de mist heen prikt, waardoor de bestemming van de reis uit het wit opdoemt: de koninklijke stad tussen de twee heilige bergtoppen Machu Picchu en…

1 Kameraden sprongen voor hun leven Stan Flowers van de bevoorradingsdienst was in het laadruim toen de bommen vielen. Met zijn kameraad Wally Smith baande hij zich een weg naar het dek, waar ze in het water sprongen. Flowers haalde het, Smith verdween. 2 Meisje van twee klampte zich vast aan plank De tweejarige Jacqueline was met haar ouders in het restaurant. Het gezin stapte in een reddingsboot, maar die zonk. Daarop zetten de ouders het kind op een plank, die ze voor zich uit in het water duwden. Alle drie werden gered. 3 Kapitein twee jaar later gedood De kapitein, Rudolph Sharp, stond op de brug tijdens de aanval. Hij was een van de laatsten die in het water sprongen, en overleefde het. Hij kwam echter in 1942 om…

Bordspel redde levens 1 Monopoly hielp gevangenen te vluchten In de Tweede Wereldoorlog konden de Britse inlichtingendiensten geen hulp sturen naar krijgsgevangenen in Duitse kampen, omdat alle pakjes zorgvuldig werden gecontroleerd. Toen kreeg een agent een idee: alles wat de gevangenen nodig hadden, kon worden verstopt in een monopolyspel. In samenwerking met de producent van het populaire bordspel maakte MI9 een versie met een uitgehold bord, waarin kaarten, een vijl en een kompas werden verborgen. Tussen het monopolygeld zat Duits geld, dat tijdens de vlucht kon worden gebruikt. De nazi’s, die hoopten dat een spelletje de krijgsgevangenen zou afleiden van vluchtgedachten, stemden toe toen de Britten hun via een speciaal voor dat doel verzonnen humanitaire organisatie vroegen of ze de spellen mochten leveren. Het is niet precies bekend hoeveel Britse…

Volgens ooggetuigenverslagen en de legende is De Vliegende Hollander een driemaster die zich geruisloos over de zee voortbeweegt, maar daarmee houdt elke gelijkenis met een normaal schip op. Het spookschip kan namelijk elk obstakel op zee overwinnen en passeert met gemak gigantische golven, riffen en zandbanken. Het bijzondere aan de Hollander is echter dat hij zelfs tegen de wind in kan zeilen, en welke kant hij maar op vaart en hoe de wind ook waait, de zeilen staan altijd bol. Wanneer De Vliegende Hollander een tijdje te zien is geweest, verdwijnt het spookschip als bij toverslag in de mist of in zee. Het enige wat overblijft is de schrik van de onfortuinlijke matrozen die het dodenschip hebben gezien, want hun wacht een groot ongeluk of een wisse dood.…

1 Lichte bijl Bij haar wraakactie gebruikte Hannah Duston een biscayne, een dunne, lichte bijl waarmee de indianen twijgjes hakten als ze een wigwam bouwden. 2 Medegijzelaars hielpen Dustons lotgenoten Mary Neff en Samuel Leonardson vochten ook mee. Ze werden beloond met 25 pond voor de scalpen die ze buitmaakten. 3 Gedood in hun slaap De indianen werden’s ochtends vroeg overrompeld, toen ze diep in slaap waren. Duston had de aanval lang gepland. Hannah Duston leek op 15 maart 1697 een rustige dag tegemoet te gaan. Ze was boerin en woonde in het dorp Haverhill in de kolonie Massachusetts aan de Amerikaanse oostkust. Zes dagen eerder had Duston het negende kind van zichzelf en haar man Thomas op de wereld gezet: Martha. Terwijl Thomas op het veld werkte, werd Hannah…

Het had een gezellig avondje moeten zijn voor prinses Diana en haar nieuwe liefde Dodi Fayed. Na een diner in Parijs had Dodi haar ten huwelijk willen vragen, maar de romantische stemming werd al snel verpest. Achter elke boom stond een fotograaf, en op 31 augustus 1997 begon een levensgevaarlijke rit. RITZAU SCANPIX Hanen in het strijdperk Toen de kip getemd werd, ontdekten mensen dat hanen graag vechten. Een bloedige ‘sport’ was geboren. CHRISTIE’S IMAGES/BRIDGEMAN IMAGES Ooievaar loste een raadsel op Het was lang een mysterie waar trekvogels’s winters blijven. Pas in 1822 kwam er uitsluitsel toen er in Duitsland een ooievaar landde met een pijl in zijn nek. De pijl kwam uit Afrika. ZOOLOGISCHE SAMMLUNG DER UNIVERSITÄT ROSTOCK Alleen tegen de Luftwaffe De eerste Britse bommenwerpers hadden geen escorte…

In 1936 is de wereldoorlog nog een paar jaar weg en heeft de Italiaanse fascistenleider Benito Mussolini veel bewonderaars – ook in Groot-Brittannië, waar de rechtsradicale British Union of Fascists (BUF) opkomt. De charismatische leider is de adellijke Oswald Mosley, die op zijn 18e bij het leger ging. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij Lagerhuislid voor de Conservatieven, maar de eigengereide Engelsman lag al snel overhoop met de partij. Hij werd eerst onafhankelijk en vervolgens Labourlid, en in 1932 werd hij fascist en richtte hij de BUF op. Op 3 oktober 1936, een dag voor een grote fascistische optocht door Londen, loopt Mosley door de gelederen van Britse zwarthemden. De mars is bepaald geen toonbeeld van fascistische discipline. Er zijn zo’n 20.000 antifascisten op de been, en er breekt een…

ARCHEOLOGIE | Bij de aanleg van een snelweg bij de Oekraïense stad Dnipro, zo’n 300 kilometer ten noorden van de Krim, werd onlangs een grafheuvel gevonden. De opgraving duurt nu al maanden, want de heuvel is buitengewoon groot: 120 meter breed en 7 meter hoog. Onder in de grafheuvel zijn de stoffelijke resten gevonden van 24 personen. Maar dat was niet de sensationeelste vondst: er ging een stenen cirkel schuil in de aarde, die een diameter van 18 meter heeft en bestaat uit metershoge stenen. De archeologen moesten meteen denken aan Stonehenge, maar anders dan bij deze Engelse tegenhanger menen de Oekraïense experts de functie van ‘hun’ stenen cirkel al te kennen: hij werd gebouwd om te voorkomen dat de grond onder in de heuvel zou gaan schuiven. Zo kon…

De Azteken waren een indianenvolk dat van de 14e eeuw tot de 16e eeuw heerste over grote gebieden in Mexico. Volgens hun legenden waren de Azteken in de 13e eeuw weggetrokken uit hun thuisland Aztlan, in het noorden van Mexico. De exacte locatie van Aztlan is nog steeds onbekend, maar de Azteken keerden hun geboortestad de rug toe en zochten een nieuwe plek in het zuiden. Archeologen denken nu dat Aztlan getroffen werd door een enorme droogte, waardoor de stammen gedwongen werden te vertrekken. In 1325 kwamen de Azteken aan in een vruchtbare vallei rond het huidige Mexico-Stad. Hier lag een moerassig eiland omringd door het meer Texcoco. Ze zagen hier een teken van hun oorlogsgod, Huitzilopochtli: een adelaar op een cactus met een slang in zijn klauwen, en ze…

In 1857 maakten Amerikaanse artsen zich zorgen. Terwijl arme gezinnen veel kinderen kregen, kozen veel witte middenklassevrouwen voor abortus. Als niemand ingreep, zouden de slechte genen van de armen het DNA van de natie ondermijnen, aldus de artsen, die een antiabortuscampagne startten. Die was een succes, en abortus werd in de meeste staten verboden. Zo’n 100 jaar later kwam een groep juridisch experts met een wetsvoorstel om abortus te legaliseren bij onder meer verkrachting en incest. Daardoor gingen radicalere groepen zich mengen in de abortusstrijd. Feministen eisten dat abortus legaal werd, terwijl volgens fanatieke christenen het recht op leven, ook dat van foetussen, vastlag in de grondwet. De definitieve strijd begon toen een vrouw in 1970 de staat Texas voor het Hooggerechtshof daagde omdat ze een abortus wilde. In 1973…

De zee ziet altijd zwart van de schepen bij Orford Ness bij Harwich. De vaarroute langs de Engelse oostkust loopt vlak langs de kust, want verderop liggen zandbanken. Sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog maar negen dagen eerder is het er niet rustiger op geworden. Nu patrouilleren er mijnenvegers voor de kust, en verderop op zee zitten Britse destroyers achter Duitse duikboten aan. Op 10 september is het nog kalm bij Orford Ness, maar dan komt de oorlog ineens heel dichtbij. Om 17.25 uur klinkt er een doffe dreun vanaf de vaargeul, op wat een rustige zondag was. Bewoners spoeden zich naar het water en krijgen een vrachtschip in het oog dat met een gebroken kiel en kapotte ketels aan het zinken is. Al snel steken er alleen…

Scheepsromp werd onzichtbaar De Britten zetten koperen kabels op de scheepshuid. Als er stroom door liep, ontstond er een magnetisch veld in de tegenovergestelde richting van dat van het schip. Dat reduceerde het magnetisme van het ijzer, waardoor de mmiijjnneenn nniieett aaffggiinnggeenn.. Stroomkabels werden door zee gesleept Mijnenvegers met degaussingapparatuur sleepten elektrische kabels achter zich aan. Die wekten een elektromagnetisch veld op, dat de magnetische mijnen op veilige afstand tot ontploffing bracht. MAGNEETVLIEGTUIG Magnetisch vliegtuig blies mijnen op Een Wellington-vliegtuig kreeg een ring van balsahout aan de onderkant met een aluminium spiraalkabel erin. Als er stroom van een generator naar de spiraal liep, werd er een krachtig magnetisch veld opgewekt dat de mijnen op 40 meter afstand tot ontploffing bracht.…

➊ Eerst werd er brood gebakken. Vervolgens werd het nog warme brood in een grote lemen pot gedaan, die was gevuld met water. ➋ De pot met de troebele broodbrij werd opzijgezet met een doek erover. Nu kon het mengsel in alle rust een paar dagen gisten. ➌ Broodkorsten en andere grote stukken werden met een rieten mand uit de brij gezeefd, waarna er fruit, kruiden en kleurstof bij gingen. ➍ Na nog eens vijf dagen werd het brouwsel door een doek gezeefd en in kruiken gegoten. Nu was het bier klaar voor gebruik.…

1 Marmerzaal Bewakers grepen Edward ‘Boy’ Jones voor het eerst op 14 december 1838, toen nachtportier Cox hem in de 40 meter lange marmerzaal tegen het lijf liep. Maar Jones liet zich niet afschrikken en kwam nog drie keer terug. 2 Paleistuin Op 1 december 1840 klom Jones over de oostelijke muur van de paleistuin. Via een open raam drong hij de koninklijke vertrekken binnen. Omdat er veel gasten waren, ging Jones snel weer weg – zonder ontdekt te worden. 3 Troonzaal Op 2 december 1840 kroop Jones door een raam van de personeelsvertrekken en stal hij wat eten. Hij overnachtte en nam de volgende dag plaats op Victoria’s troon.’s Avonds werd hij aangetroffen onder een bankstel. 4 Portrettengalerij Jones’ laatste inbraak vond plaats op 16 maart 1841. De beveiliging…

Het verhaal gaat dat er in de 13e eeuw op een landgoed bij Lyon een hond leefde met de naam Guinefort. Toen de landheer en zijn vrouw op een dag thuiskwamen, kregen ze de schrik van hun leven: het wiegje van hun baby was omgevallen en ernaast stond Guinefort met een bebloede bek. De landheer hakte de kop van de hond af, maar toen hij de wieg overeind zette, lag het kindje ongedeerd op de grond. Ernaast lag een slang – doodgebeten door de hond. De landheer had spijt van zijn daad en begroef de hond in het bos. Al snel brachten moeders hun zieke kinderen naar het graf, want volgens de geruchten kon Guinefort hen genezen. De paus weigerde een hond heilig te verklaren, maar Sint Guinefort werd nog…

Onze huizen hebben ons altijd bescherming en warmte geboden. De woning begon als één kamer, waar mensen kookten, samen rond het vuur zaten en met z’n allen op de grond sliepen. Door nieuwe ideeën, toenemende welvaart en betere bouwmethoden werden de huizen groter en kregen de kamers elk hun eigen functie. En die ontwikkeling gaat maar door. Toilet Wc ging mee op reis In de 11e eeuw vonden de Vikingen de garderobe uit, een ruimte in de vestingmuur. Daar bevond zich een gat met een zitting erover, waardoor de ontlasting in de gracht plonsde. De garderobe had nog een functie: bovenkleding werd boven het gat gehangen, zodat de ammoniakdampen van de urine luizen doodden en de kleding beschermden. Middeleeuwse koningen hadden stoelen met een ingebouwde po, waardoor het toilet kon…

De vier 1000-ponders van de Duitse bommenwerper hadden geen grotere ramp kunnen veroorzaken. Kapitein Field, die aan boord van het schip was, beschreef het effect als ‘iemand die met een hamer op een blikken trommel van een kind slaat’. Drie bommen sloegen een gat in de romp en ontploften onderdeks. De vierde landde naast de schoorsteen en ging door het dek. De explosies scheurden een olietank open, en de stroperige inhoud stroomde in het water, waar duizenden mensen in nood verkeerden. De brandstof vormde een dikke laag op het water, en de drenkelingen kregen het kleverige goedje in hun ogen of longen of slikten het in. De olie was – samen met het gebrek aan reddingsvesten – waarschijnlijk verantwoordelijk voor het gros van de doden onder de soldaten die in…

Hard rukt de storm aan kapitein Larsens schip, dat heen en weer wordt geslingerd op zee voor de zuidpunt van Afrika. De golven blijven maar over het dek spoelen. De tuigage kraakt dreigend – op elk moment kunnen masten, gieken en lijnen breken en op de matrozen aan dek vallen. De bemanning van het Zweedse koopvaardijschip heeft urenlang gebeden om het er levend van af te mogen brengen op deze stormachtige nacht in 1881. Het schip is op de terugweg vanuit Australië, maar Kaap de Goede Hoop zorgt zoals altijd voor problemen. Kort voor zonsopgang neemt de storm gelukkig af, maar het leed van de mannen is nog lang niet voorbij. In de verte verschijnt plotseling een mysterieuze gloed boven zee. Kapitein Larsen beveelt een van zijn mannen in de…

Zonnestenen zijn in raadselen gehuld, maar ze komen onder meer voor in de saga over ene Rödulf, waarin de Noorse koning Olaf de Heilige een zonnesteen gebruikt om de zon te lokaliseren aan een bewolkte hemel. Ze zouden gemaakt zijn van het mineraal IJslands dubbelspaat, waarmee onderzoekers in 2011 de zon achter de wolken wisten op te sporen. De zonnesteen kan dus de verklaring zijn dat de Vikingen erin slaagden de Atlantische Oceaan over te steken. In 2018 maakten Hongaarse onderzoekers 36.000 computersimulaties van de Vikingtochten onder verschillende weersomstandigheden om het effect van de zonnesteen te achterhalen. Volgens hen navigeerden de Vikingen met een nauwkeurigheid van zeker 92 procent. ZO WERKT EEN ZONNESTEEN 1 Als een langschip zich onder een bewolkte lucht bevond, waar de zon noch landbakens te zien…

Niemand krijgt graag een wind van een ander om zijn oren. De pleuris brak dan ook uit toen vele joden in 44 n.Chr. voor Pesach bijeen waren bij de tempel in Jeruzalem. Romeinse soldaten moesten de orde bewaken, maar een van hen was het zo zat dat hij zijn achterste ontblootte en naar de joden richtte. ‘Vervolgens maakte hij een geluid dat overeenkwam met de houding die hij ingenomen had,’ meldde de joodse schrijver Flavius Josephus. De luide wind maakte de joden woest, en ze eisten dat de soldaat gestraft zou worden. Maar de Romeinse commandant was bang voor nog meer onlusten en liet versterkingen aanrukken. De menigte raakte in paniek en er werden 10.000 mensen vertrapt in de smalle straatjes – vanwege een Romeinse wind. Mussolini wilde geen vreemde…

1. Faisal I werd op 23 augustus 1921 koning van Irak. Als stamhoofd had hij de Britten gesteund in de Eerste Wereldoorlog. 2. Sir Percy Cox was de Britse hoge commissaris in Irak en moest als baas van Gertrude Bell de nieuwe staat opzetten en vormgeven. 3. De verkiezing was door de Britten georganiseerd en Faisal had geen tegenkandidaten. Men kon alleen voor of tegen hem stemmen. 4. De Koerden van Noordwest-Irak wilden zelfstandig worden, maar de Britten waren bang dat dat Irak lastig bestuurbaar zou maken. 5. Frankrijk kreeg na de oorlog een mandaat over Syrië. Het werd opgedeeld in vier gebieden volgens etnische scheidslijnen. 6. Mesopotamië is het gebied in Syrië en Irak dat van noordoost naar zuidwest wordt doorsneden door de Eufraat en de Tigris. 7. Ja’far…

TWEEDE WERELDOORLOG | Na de Tweede Wereldoorlog werd de Japanse generaal Hideki Tojo veroordeeld wegens oorlogsmisdaden. Na zijn ophanging cremeerden de Amerikanen het lichaam. Wat er daarna met de as is gebeurd, is tot nu toe geheim gebleven. Tojo, die tussen 1941 en 1944 premier was, was verantwoordelijk voor de dood van 14 miljoen Chinese burgers en de uithongering van krijgsgevangenen. Tijdens het werk aan een boek over Japanse oorlogsmisdadigers nam historicus Hiroaki Takazawa van de Nihon Universiteit in Tokio alle relevante documenten door. In de National Archives in Washington stuitte hij op een geheim document uit 1948, ondertekend door een Amerikaanse majoor. ‘Hierbij verklaar ik dat ik het stoffelijk overschot heb ontvangen, toezicht heb gehouden op de crematie en de as persoonlijk heb uitgestrooid op zee,’ schreef deze Luther…

Reizen voor het plezier was al bekend in de oudheid, toen onder meer rijke Romeinen graag de wereld verkenden. Tot de populairste toeristische bestemmingen behoorden kustplaatsen als Baiae en Pompeï, die elke zomer duizenden Romeinen lokten met warm zwemwater en een milder klimaat dan in de klamme, groezelige steden. Reizen was echter voorbehouden aan de rijksten, die doorgaans grote zomervilla’s in de badplaatsen bezaten. Het toerisme in moderne zin ontstond in de jaren 1840, toen het reizen dankzij het spoorwegnet makkelijker en sneller ging. De Britse zakenman Thomas Cook wist als een van de eersten een slaatje te slaan uit de mogelijkheden van het massatoerisme en bood pakketreizen aan waarbij vervoer, kost en inwoning bij de prijs waren inbegrepen. Het begon met binnenlandse reizen in Engeland, maar in 1855 stuurde…

De Europese zeeën lagen vol mijnen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Duitsers gebruikten ze defensief door ze overal te leggen waar ze konden voorkomen dat geallieerde schepen te dichtbij zouden komen. De eerste velden bestreken grote havens en lieten slechts een smalle vaargeul vrij. Mijnenvelden blokkeerden ook hele wateren, zoals het Skagerrak, waardoor Britse schepen niet naar de Oostzee konden. Later vormden mijnen ook een belangrijk onderdeel van Hitlers Atlantikwall, die een geallieerde landing moest voorkomen. Er konden vaargeulen worden gemaakt, maar dit kostte tijd, waarin de Duitsers aanvielen met vliegtuigen, onderzeeërs en geschut. De Duitsers gebruikten zeemijnen echter ook offensief. Vliegtuigen en onderzeeërs legden ze bijvoorbeeld bij Britse havens en in drukke vaarroutes. De mijnen lagen in het water als verborgen dodelijke vallen, die voortdurend slachtoffers maakten bij de…

Elk jaar moeten mineurs erop uit om zeemijnen op te blazen. Wapens spoelen aan op de kust, raken verstrikt in visnetten of worden gevonden bij werkzaamheden op de zeebodem. Sinds de twee wereldoorlogen zijn marines druk bezig met het ruimen van de 220.000 zeemijnen die alleen al in de Oostzee waren gelegd. Er kunnen er nog zo’n 80.000 in het water liggen. Het overgrote deel van de mijnen is naar de bodem gezakt, waar ze nauwelijks een gevaar vormen voor moderne schepen. In veel landen wordt niet meer gezocht, en alleen als bij toeval wapens worden ontdekt, worden ze geruimd. Maar er gebeuren nog steeds ongelukken, zoals in 2005, toen drie Nederlandse vissers werden gedood door een vliegtuigbom in hun net. De erfenis van de oorlog is ook een obstakel…

Mogelijk hadden de Egyptenaren gelijk dat bier goed was voor hun gezondheid. In het buurland Nubië, in het huidige Soedan, zijn botresten gevonden die een opvallend hoge concentratie tetracycline bevatten, een zogeheten breedspectrumantibioticum. De Nubiërs leerden het bierbrouwen van de Egyptenaren en kregen als bonus dit preventieve medicijn. Uit onderzoek blijkt dat een bodembacterie uit de oogst of van de vloer van de graanschuur tetracycline produceerde. De stof overleefde de oven, en zo kregen de Nubiërs geregeld een shot antibiotica binnen. Na bestudering van de graven ontdekten de onderzoekers dat de Nubische botten, anders dan veel andere gevonden beenderen uit die tijd, geen ontstekingen vertonen.…

In 2014 dook een tot nu toe onbekende versie van Caravaggio’s Judith onthoofdt Holofernes op op een zolder in het Franse Toulouse. De huiseigenaar ontdekte het bij een reparatie aan het dak. Het schilderij zou geveild worden met een startprijs van 100 miljoen euro. Maar de veilingmeester heeft zijn hamer niet nodig gehad, want een anonieme koper legde een vermogen op tafel voordat de veiling begon. De identiteit van de koper werd pas later bekend: het was de kunstverzamelaar J. Tomilson Hill, lid van de raad van bestuur van het Metropolitan Museum of Art in New York. Dat huisvest een van de grootste en indrukwekkendste kunstcollecties ter wereld. Het is nog niet duidelijk of het werk ooit in het museum te zien zal zijn. Caravaggio’s eerste versie van Judith onthoofdt…

In de ban van de tulpenbol 1637: De Nederlanden hebben een monopolie op de specerijenhandel. De inwoners worden er stinkend rijk van, maar van geld heb je nooit genoeg. De eerste financiële zeepbel uit de geschiedenis tekent zich af. Het zijn gouden tijden in de Republiek. Naar verluidt kunnen zelfs arme wevers een paard-en-wagen kopen om door het land te trekken en te feesten als graven en baronnen. Zij hebben, net als veel landgenoten, fortuin gemaakt met de bitcoin van de 17e eeuw: de tulpenbol. Sinds eind 1636 is de prijs van tulpenbollen geëxplodeerd. De Nederlanders kopen en verkopen ze koortsachtig, en telkens als een bol van eigenaar verandert, is hij op wonderbaarlijke wijze meer waard geworden. In februari kun je voor een mandje tulpenbollen een grachtenpand in Amsterdam krijgen.…

De vrouwenbesnijdenis is ontstaan in Afrika: de oudst bekende beschrijving staat op een 4000 jaar oud Egyptisch document. Traditioneel voert een vrouw de ingreep met een scheermes of glasscherf uit op meisjes van een paar dagen tot 15 jaar oud. Het is de bedoeling om het meisje aantrekkelijk en rijp voor de huwelijksmarkt te maken, en veel moeders laten hun dochters verminken omdat ze bang zijn dat ze anders verstoten worden. Bij sommige meisjes wordt de clitorishoed verwijderd, bij andere ook de schaamlippen. De vagina wordt dichtgenaaid om ervoor te zorgen dat het meisje maagd blijft. Er blijft een gaatje van 2 of 3 mm over voor urine en menstruatiebloed. In de huwelijksnacht worden de hechtingen doorgesneden door een vrouwelijk familielid en kan het huwelijk worden geconsummeerd. Volgens UNICEF zijn…

1 VOORDRACHT: De kerkgangers van een bisdom dragen iemand uit hun regio voor. De kandidaat kan zijn gestorven voor zijn geloof (martelaar) of bijzonder heilig hebben geleefd, bijvoorbeeld door de armen te helpen. 2 ONDERZOEK: Een bisschop bestudeert het leven en de geschriften van de kandidaat en kijkt of diens zonden een belemmering vormen. Zo niet, dan wordt hij voorgedragen voor de Congregatie voor de Heiligverklaringen in Rome. 3 ARGUMENTATIE: Een ‘postulator’ verzamelt getuigenverklaringen en presenteert die aan de Congregatie als bewijs dat de kandidaat aan de eisen voldoet. De postulator wordt gekozen door de leden van het bisdom. 4 WONDEREN: Belangrijk voor de argumentatie zijn bewijzen dat de kandidaat wonderen heeft verricht. Hierbij spelen ooggetuigen een rol. Als de Congregatie overtuigd is, krijgt de dode de titel beatus –…

Soldaat Henry Harding zoekt een plekje tussen de honderden andere Britse troepen op het zonnedek van de oceaanstomer Lancastria. Hij gaat op de grond zitten, strekt zich uit en legt zijn reddingsvest als kussen onder zijn hoofd. Het is 17 juni 1940, en Harding is opgelucht. Na een wekenlange aftocht door Frankrijk, op de hielen gezeten door het Duitse leger, is de 19-jarige soldaat gered uit de havenstad Saint-Nazaire. Het omgebouwde passagiersschip Lancastria zal hem en zijn kameraden naar Engeland brengen. Terwijl het 176 meter lange vaartuig zich opmaakt om te vertrekken, geniet Harding van de aanblik van de voorbijtrekkende wolken. Plotseling wordt Hardings aandacht getrokken door het gebrom van een motor. Boven het water ziet hij een Duitse Junkers Ju 88 dichterbij komen. Het toestel duikt richting het dek,…

Voor de Britse leider Winston Churchill was de ondergang van de Lancastria ook een politieke ramp. Enkele dagen eerder, op 4 juni, hadden de Britten de evacuatie van 338.000 geallieerde troepen uit het Franse Duinkerken voltooid. ‘Het Britse expeditieleger is nu volledig en succesvol geëvacueerd uit Frankrijk,’ had Churchill verklaard. Dat kwam niet geheel overeen met de waarheid: op 17 juni, de dag waarop de Lancastria zonk, wachtten nog 67.000 mensen op hun terugkeer. Churchill was dan ook bang dat het nieuws over het zware verlies het Britse moreel zou verzwakken. Daarom markeerde hij het bulletin over de Lancastria met een ‘D’, wat betekende dat de kranten het nieuws niet mochten brengen. Pas op 26 juli – ruim vijf weken na de ramp – verscheen het bericht in The Scotsman.…

1830 Afscheid van Griekenland Begin 19e eeuw valt Rusland vanuit het noorden aan en verovert het o.a. Georgië, delen van Armenië en een groot gebied rond de monding van de Donau. De Grieken komen in opstand en bevechten hun onafhankelijkheid. 1878 Ottomanen raken Balkan kwijt Op het Congres van Berlijn in 1878 nemen de Europese grootmachten Bosnië-Herzegovina af van de Ottomanen en komt het onder Oostenrijks-Hongaars gezag. Servië, Montenegro, Bulgarije en Roemenië worden zelfstandig. 1915 Wereldrijk is duur Tijdens de Balkanoorlogen in 1913 raken de Ottomanen Macedonië, Thracië en Albanië kwijt aan Bulgarije, Griekenland, Montenegro en Servië. Als de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, nemen de Britten bezit van Egypte, Soedan en Cyprus. 1923 Turkije ontstaat Het Verdrag van Sèvres uit 1920 verdeelt de resten van het rijk onder o.a. Frankrijk, Engeland…

De Franse Revolutie brak uit in 1789 als gevolg van armoede en de onvrede van het gewone volk over het gebrek aan politieke invloed. De revolutie liep uit de hand en de koninklijke instellingen werden omvergeworpen. In 1793 werden Lodewijk XVI en zijn koningin onthoofd onder de guillotine. De andere Europese vorsten zagen de bui al hangen. Ze waren bang dat hun volk zich zou laten inspireren door de Franse Revolutie. Daarom vormden ze een coalitie en vielen ze Frankrijk binnen, waarmee een 23 jaar durend, bloedig conflict begon. Tijdens deze Revolutionaire Oorlogen pleegde de Franse generaal Napoleon Bonaparte in 1799 een staatsgreep en riep hij zichzelf uit tot eerste consul. Vijf jaar later kroonde hij zichzelf tot keizer. De Napoleontische Oorlogen werden uitgevochten in Europa en de koloniën, tot…

Heeft vrijwel niets met de werkelijkheid te maken Doet volledigr recht aan de historische details. Op 26 augustus 1968 protesteerden meer dan 10.000 jonge Amerikanen tijdens de Democratische Nationale Conventie in Chicago tegen racisme en de Vietnamoorlog. De demonstraties werden hardhandig neergeslagen door de politie van Chicago en de National Guard. Het jaar erop, toen Richard Nixon de Democraat Lyndon B. Johnson had opgevolgd als president, werden zeven witte activisten aangeklaagd wegens het leiden van de demonstratie in Chicago in 1968. Het proces werd bekend als ‘The Trial of the Chicago 7’ en haalde niet alleen in de VS maar wereldwijd de voorpagina’s. Nu is er een Hollywoodfilm gemaakt over deze historische gebeurtenis. Film mist historisch gewicht The Trial of the Chicago 7, te zien op Netflix, is geschreven en…

Drie hints… ▸ De gebeurtenis vond plaats op 14 december 1911. ▸ Helmer Hanssen, Sverre Hassel en Oscar Wisting waren onder de deelnemers. ▸ Voor een man uit een Scandinavisch land was een glansrol weggelegd. Test je kennis Het juiste antwoord levert 1 punt op. Tel alle punten op en bekijk de uitslag onder aan de pagina. WELKE GEBEURTENIS: Roald Amundsen bereikt de geografische zuidpool in 1911. TEST JE KENNIS: 1c, 2a, 3c, 4c, 5a, 6c, 7b, 8c, 9b, 10b, 11a, 12a, 13a. UITSLAG: 0-4 punten: De Zuidpool is niet je sterkste kant. 5-8 punten: Het kan beter. 9-12 punten: Goed gedaan. 13-16 punten: Je bent een expert.…