Inhoudsopgave van Editie 1 - 2026 - Filosofie Magazine

In mijn puberteit raakte ik verslingerd aan de muziek van Bruce Springsteen. Ook al bleek zijn gitaarrock vooral een overgang naar andere muziek weg van de discosound uit mijn jeugd, het is een oude liefde gebleven die soms nog flink opvlamt. Het is altijd een beetje link om verfilmingen te zien van artiesten die je bewondert. Ik vroeg me dan ook af waarnaar ik op zoek was, toen ik naar de bios ging om Deliver me from nowhere te zien, de biopic van Springsteen – gespeeld door Jeremy Allen White, die ik eveneens bewonder. Hoe mooi ook gefilmd en hoe goed ook de cast, het verhaal bleef een wat langdradig, eenzijdig en pathetisch inkijkje in het leven van een artiest die op het punt staat een wereldster te worden. Maar…

Ik krijg een appje: een vriend komt vijftien minuten later aan. Waar vind ik die minuten? Bestaat dat kwartier ook buiten ons om? We ervaren de klok als een meetinstrument, maar ze is een hulpmiddel, een afspraak. De lengte van een seconde is geen natuurwet en de behoefte naar eenduidige tijd ontstond pas door de komst van spoorwegen en telegrafie, toen de afstand tussen plaatsen begon te krimpen. Wie elkaar niet spreekt, hoeft de tijd niet te delen. Nu lopen we rond met apparaten die zich gelijkstellen aan atoomklokken en zelf de tijdzones herkennen. De moeite die dat kost raakt buiten beeld. Het lijkt vanzelfsprekend om in dezelfde tijd te leven. Koningin Wilhelmina gaf heel Nederland de klok van Amsterdam, in de oorlog werd het overal zo laat als in…

Wat is de grootste ecologische catastrofe van deze eeuw? Bij een lezersrondvraag zou klimaatverandering vermoedelijk uit menige koker komen rollen, en dat is niet onterecht. Maar een ander groot probleem, het wereldwijde verlies aan natuur, krijgt minder aandacht. Terwijl klimaatverandering duidelijk gevolgen heeft voor de mens, gaat dat voor natuurverlies niet altijd op. Wie zich inzet voor natuurbehoud, beroept zich daarom vaak op de waarde van biodiversiteit. Maar is biodiversiteit altijd waardevol? Ja De waarde van biodiversiteit kan op drie manieren worden begrepen. Ten eerste in termen van instrumentele waarde. De natuur is altijd een bron goederen en diensten geweest voor de mens. Behoud van biodiversiteit betekent het behoud van de mogelijkheid om verdere inspiratie op te doen bij de natuur en bijvoorbeeld nieuwe medicijnen te ontwikkelen. Ten tweede heeft…

In de roman 1984 schetst de Britse auteur George Orwell een angstaanjagend toekomstbeeld: een wereld van constante controle en angst. Aldous Huxley gooide het in Brave new world over een andere boeg: niet angst onderdrukt de mensheid in Huxleys toekomstige wereld, maar vermaak. In deze nachtmerriesamenleving zijn liefde, wetenschap, religie en kunst afgeschaft. Hoewel het leven van elke inwoner volledig door de staat wordt bepaald, is niemand nieuwsgierig naar andere mogelijkheden, omdat ze continu worden afgeleid met entertainment. Iedereen geeft zich over aan de onderdrukking – zolang ze maar kunnen genieten. ‘Orwell vreesde dat de waarheid voor ons verborgen zou worden. Huxley vreesde dat de waarheid zou verdrinken in een zee van irrelevantie,’ schrijft de Amerikaanse mediacriticus Neil Postman in het voorwoord van Amusing ourselves to death (Wij amuseren ons…

Er zijn maar weinig boeken in de wereldliteratuur die zo'n bedrieglijke titel dragen als De kunst van het oorlogvoeren. Wie deze woorden leest, denkt aan tips voor legerleiders over hoe je de troepen strategisch op het slagveld plaatst. Of aanwijzingen voor hoe je in een zo kort mogelijk tijdsbestek zoveel mogelijk tegenstanders in de pan hakt. Sun Zi (‘Meester Sun’), de mysterieuze auteur van deze Chinese klassieker, heeft echter een hekel aan bloedvergieten. ‘Oorlogvoering is de kunst van de misleiding. Dus: ben je bij machte, lijk machteloos. Ben je in beweging, lijk bewegingloos. Ben je dichtbij, lijk ver weg. Ben je ver weg, lijk dichtbij.’ In plaats van geweld te verheerlijken, stelt de wijsgeer dat er in de beste oorlog geen bloed vloeit. De excellente generaal wint de strijd nog…

In de klas is een verhitte discussie gaande over een fictieve casus: een nieuwe dierentuin in het dorp. Een jongen gaat zo op in zijn rol als gemeenteraadslid dat hij in ronkende zinnen praat: ‘Het zal het dorp mooi op de kaart zetten.’ Een meisje kijkt peinzend voor zich uit. Aan haar gezicht kan je zien dat ze het er niet mee eens is. Ze krijgt tot haar schrik de beurt, maar komt zo snel niet uit haar woorden. Het gesprek dendert verder, het groepje leerlingen dat de dierenactivisten vertegenwoordigt roept dat dieren meer ruimte nodig hebben, de omwonenden maken zich druk om hun achtertuin. Dan krijgt het meisje alsnog het woord. Nu ze wat langer heeft kunnen nadenken, geeft ze een prachtig geformuleerd antwoord. Ik vind het een ontroerend…

Midas Dekkers (1946) is bioloog, schrijver en presentator van televisieprogramma's. Zijn nieuwste boek Het menselijk tekort (2025) gaat over de gebrekkigheid van de mens. Volgens Dekkers moeten we onze knulligheid vooral troostrijk opvatten: zo zijn we nu eenmaal. ‘Denk aan de verhalen van Simon Carmiggelt of de tekeningen van Peter van Straaten. Die zorgen ervoor dat je hoofdschuddend, maar met een glimlach naar het gestuntel van je eigen soort kijkt.’…

Hoe goed je je ook voorbereidt op de toekomst, sommige gebeurtenissen overvallen je. Op een dag loop je nietsvermoedend de liefde van je leven tegen het lijf of glij je uit en breek je je been. Maar is toeval wel altijd toevallig? Dat je je been breekt, is te wijten aan een samenspel van factoren: de sneeuwval tijdens de voorgaande nacht, de vaart waarmee je loopt en de landing van je val. Iemand met voldoende kennis van al die zaken had het ongeluk kunnen voorspellen – voor hem is die val helemaal niet toevallig. Dit is althans hoe de Franse filosoof, astronoom en wiskundige Pierre-Simon Laplace (1749-1827) ertegenaan kijkt. Onverklaarbare natuurverschijnselen, konden in zijn tijd dankzij nieuwe wetenschappelijke kennis plotseling begrepen worden. De ontwikkelingen in de astronomie lieten zien dat…

Clinamen [onzijdig] /kliˈna.mɛn/ cli-na-men is een begrip waarmee de Romeinse dichter Lucretius (99-55 v.Chr.) verwijst naar een gedachte van de Griekse filosoof Epicurus (341-270 v.Chr.). Epicurus meent dat de wereld is opgebouwd uit atomen. Als deze tegen elkaar botsten, ontstaan er verbindingen die samenklonteren tot steeds grotere eenheden. Deze botsingen gebeuren geheel willekeurig, door een plotselinge zwenking die Lucretius later ‘clinamen’ zal noemen. Volgens Epicurus is dus niet alles in het universum van tevoren bepaald. Het ontstaan van de wereld is een toevallige gebeurtenis: zonder een element van chaos had de werkelijkheid niet kunnen bestaan. Determinisme [onzijdig] /deːtɛrmiˈnɪsmə/ de-ter-mi-nis-me is het idee dat alle gebeurtenissen in het universum al vastliggen. Elke gebeurtenis heeft noodzakelijk een oorzaak en is zelf weer de oorzaak van nieuwe gevolgen. In een deterministische wereld zou…

Je zult haar naam niet in veel handboeken over de geschiedenis van de filosofie tegenkomen, maar Hildegard van Bingen (1098-1179) was een van de opmerkelijkste persoonlijkheden van de hoge middeleeuwen. Ze is een belangrijke vroege vertegenwoordiger van de zogeheten ‘Rijnlandse mystiek’, die zich deels keerde tegen de scholastieke filosofie van de universiteiten. Hoewel ze niet formeel was opgeleid, bezat ze een fenomenale natuurfilosofische en theologische kennis. Ze schreef medische traktaten, onder meer over de geneeskrachtige werking van verschillende planten, en componeerde religieuze muziek. Maar haar belangrijkste werk is mystiek van karakter. Vanaf haar vroege jeugd kreeg ze geregeld visioenen, waarin ze het goddelijke met al haar zintuigen waarnam. Ze aarzelde deze visioenen met anderen te delen, tot God haar in een visioen opdroeg om op te schrijven wat ze had…

Hemels Galileo Galilei toonde in de zeventiende eeuw aan dat de natuurwetten niet alleen op aarde gelden, maar in het hele universum. Daarmee legde hij een van de bouwstenen van een nieuwe seculiere tijd, volgens de Amerikaans-Belgische filosoof Louis Dupré (1925-2022). Als de hemel namelijk hetzelfde werkt als de aarde, hoe kan er dan een god wonen? In deze indrukwekkende cultuurgeschiedenis vertelt Dupré van het ontstaan van de moderne tijd en de neergang van religie. Duistere Plato Socrates, zoals Plato hem opvoert, was ‘iemand die liever stierf dan te erkennen dat voor het standpunt van een ander ook iets was te zeggen,’ schrijft Gerard Koolschijn. De gerenommeerde vertaler schetst een duister beeld van Plato en diens personage Socrates. Plato is volgens Koolschijn een ‘totalitaire denker’ die niets ophad met de…

lezing Vrij zijn Martha Nussbaum meent dat ieder mens vrij moet zijn om zichzelf te kunnen ontwikkelen. Maar wat als je te maken krijgt met psychisch geweld? Kun je dan nog waardig leven? Tijdens deze lezing bespreekt Annette Korlaar aan de hand van Nussbaums denken hoe we kunnen bijdragen aan de vrijheid en waardigheid van anderen. ISVW · online · 5 januari · 20:00-21:30 · € 25,- · isvw.nl filosofisch café Een goed gesprek Socrates voerde op de markt in Athene gesprekken over ‘het goede leven’. Volgens praktisch filosoof Jos Kessels vormt hij daarmee hét voorbeeld van waar filosofie om draait: in een gesprek tot wijsheid komen. Tijdens dit filosofisch café gaat Kessels in op de vraag hoe we daarin van Socrates kunnen leren. Filosofiecafé Twente · Enschede · 18…

Wie is Annemarie Lekkerkerker? Annemarie Lekkerkerker (2002) is contentcreator. Sinds 2017 heeft ze het TikTok-kanaal ‘Lekkeran’ waarop ze grappige filmpjes plaatst met een maatschappelijke ondertoon. Wat kan ik weten? ‘In het gezin waarin ik ben opgegroeid verliepen de dingen gelijkwaardig. Maar toen ik ouder werd, merkte ik dat de samenleving op veel vlakken helemaal niet gelijkwaardig is. Dat kan iets kleins zijn, zoals een keer niet serieus genomen worden of dat mensen door je heen praten. Maar het kan ook gaan om nare seksuele ervaringen of je niet veilig voelen op straat. Om dat aan te kaarten, maak ik op sociale media sketches met een maatschappelijke ondertoon. Feminisme leent zich goed voor comedy. Door iets met humor te brengen, ga je er op een andere manier naar kijken. Je ziet…

In de film Le fantôme de la liberté van regisseur Luis Buñuel loopt een gezelschap naar een tafel met zes toiletten eromheen. Ze trekken hun broek naar beneden, rokken omhoog, gaan op de wc zitten, en beginnen gezellig te praten. Wanneer een van de gasten zich wil terugtrekken, brengt een dienstmeisje de gast naar een afgezonderde ruimte. In dit kleine kamertje kan de gast rustig zijn maaltijd eten. ‘Hoe de wc past in een bepaalde manier van leven, zet Buñuel hier prachtig op zijn kop,’ zegt filosoof en antropoloog Annemarie Mol. De wc is in Nederland een privéplek waar je je kunt terugtrekken, maar dat is lang niet op alle plekken, in alle tijden en voor alle mensen het geval. ‘Er zijn ook varianten van het toilet waarbij mensen naast…

Elke dag schotelen media ons verhalen voor over natuurrampen, oorlogen en economische crises. Die berichten over nare gebeurtenissen zijn niet heel uitnodigend om de krant open te slaan. Wat heeft het voor nut om deprimerend nieuws te volgen? Een oorlog aan de andere kant van de wereld wordt niet minder bloederig als jij en ik ons erin verdiepen. Waarom zou je eigenlijk willen lezen over een aardbeving in Japan? Volgens de Amerikaanse filosoof Martha Nussbaum draagt het lezen van verhalen bij aan onze persoonlijke ontwikkeling, ook wanneer ze niet positief zijn. Met zulke verhalen train je wat Nussbaum je ‘narratieve verbeelding’ noemt: het vermogen om je in een ander in te leven en diens emoties, wensen en verlangens te begrijpen. Door het verhaal van een ander te lezen, vergroot je…

Op een avond in november, kort na het overlijden van mijn moeder, ging ik foto's ordenen. Ik koesterde niet de hoop haar te ‘hervinden’, ik verwachtte niets van de ‘portretfoto's met behulp waarvan je je iemand minder goed voor de geest haalt dan als je volstaat met aan hem te denken’ (Proust). Ik wist wel dat ik, vanwege de onontkoombaarheid die een van de gruwelijkste aspecten is van het rouwen, de afbeeldingen kon bekijken zoveel ik wilde, maar dat ik nooit meer haar gelaatstrekken zou kunnen oproepen (ze nooit meer in hun gezamenlijkheid naar mij zou kunnen terugroepen). Nee, wat ik wilde was, in het spoor van de belofte die Valéry bij het overlijden van zijn moeder had gedaan, ‘een werkje over haar schrijven, voor mij alleen’ (misschien doe ik…

Laatst kreeg ik het zinnetje weer eens voor m'n kiezen, aan tafel tijdens een etentje. Ik vroeg me iets af, over politiek, het opvoeden van kinderen, onderwijs - ik dacht gewoon wat voor me uit. En daar was-ie: ‘Je denkt te veel na.’ Zoals een hamertje op je knie bij de fysiotherapeut ervoor zorgt dat je been omhoogschiet, zo zorgt deze zin ervoor dat ik niet minder ga nadenken, maar meer. Direct, automatisch, niet te stoppen. Net als bij dat hamertje. Dus, daar ging ik: wanneer denk je genoeg? Wie bepaalt die grens? Is het zinnetje een goedbedoelde waarschuwing of een afkapping? Zeggen mensen dit omdat jouw denken hen oncomfortabel maakt? Betekent het misschien: ‘Denk niet verder dan ik’? En als je te veel kunt nadenken, hoeveel is dan precies…

Wat is toeval? Is toeval meetbaar? Wie is er verantwoordelijk voor wat toevallig gebeurt? Kun je toeval uitbannen? Is een leven zonder toeval wel leuk? Kun je toeval voorspellen? Is toeval het omgekeerde van noodzakelijkheid? Is vriendschap toevallig? Maakt toeval ons vrij? Kan iets meer of minder toevallig zijn?…

Een boer denkt dat de hagel toevallig op zijn akker terecht is gekomen, maar de filosoof weet dat toeval niet bestaat 1 en dat het, in de wereld zoals die is geordend, niet mogelijk was dat de hagel ergens anders terechtkwam dan juist op die plek. Sommige mensen schrikken van die waarheid, en daarom nemen ze die maar voor de helft aan. ‘Er zijn gebeurtenissen die onontkoombaar zijn,’ zeggen ze, ‘en andere die dat niet zijn’. Dat zou wat moois zijn, als een deel van deze wereld aan bepaalde wetten 2 zou gehoorzamen, en een ander deel niet; dat een deel van wat er gebeurt ook gebeuren moest, en een ander deel niet hoefde te gebeuren. Als je het goed bekijkt, zie je dat een leer die strijdig is met…

Iedereen kent de feministische leus ‘Baas in eigen buik’ en de bijbehorende zwart-witbeelden van strijdlustige Dolle Mina's die de tekst tijdens de tweede feministische golf op hun buiken schreven. De boodschap lijkt kristalhelder, maar bij nader inzien is ze voer voor een hoop filosofische vragen: wat betekent het eigenlijk om baas te zijn in eigen buik? Is abortusrecht daarvoor voldoende? Of is er meer nodig voor zelfbeschikking over je lichaam? Filosoof en vroedvrouw Rodante van der Waal (1992) promoveerde recentelijk aan de Universiteit voor Humanistiek op deze vraag en bewerkte haar proefschrift tot een publiekstoegankelijk essay. De grootste denkfout over de relatie tot je eigen buik of je vruchtbaarheid, meent Van der Waal, is dat die zeer persoonlijk is en het gevolg van jouw individuele keuzes. Ook al voelen je…

Er zijn mensen die naar filosofielessen komen ‘om te horen, niet om te leren’, klaagt de stoïcijnse filosoof Seneca (4 v.Chr.-65) in een brief. ‘Sommigen komen zelfs met aantekeningenboekjes, niet om te noteren waarover het gaat, maar om louter woorden op te schrijven die zij dan weer kunnen herhalen.’ Ik vrees dat Seneca zich zou omdraaien in zijn graf als hij de citatenwebsites, Instagram-pagina's en truien kon zien waar zijn eigen uitspraken allemaal op terug te vinden zijn. De klassieke stoïcijnen zijn de laatste decennia aan een nieuwe opmars bezig waarbij ze gepresenteerd worden als life coaches die tips geven voor innerlijke kalmte en een gelukkig leven. Daarbij blijft het vaak bij inspirational quotes, maar niet in De stoïcijnse school van stoïcijns coach Dennis de Gruijter en filosoof Michiel Buis, die…

theater Vroeger sprak men van ‘melancholie’, tegenwoordig van ‘depressie’. Wanneer zijn we het donker in onszelf als abnormaal gaan zien? In The Dark maken zeven jonge acteurs, die zelf depressief zijn geweest, depressie bespreekbaar. De voorstelling is onder meer op 27, 28 en 29 januari bij te wonen in Haarlem. tijdvandewolf.nl theater Weet het volk zelf wat het beste is voor het volk? In de voorstelling Alkibiades, gebaseerd op het gelijknamige boek van Ilja Leonard Pfeijffer, komen de voor- en nadelen van de democratie aan bod. Op 17 januari te zien in Tongeren-Borgloon in België. zuidpool.be dans Zorgt technologie voor frictie, of juist voor verbinding? In Machinergy wankelen twee dansers op een machineband, op zoek naar de balans tussen individualiteit en saamhorigheid. Tot en met 28 januari te zien, o.a.…

Dagelijkse kost Wie van dag noch datum weet, kan maar beter op deze scheurkalender kijken. Met de filosofische citaten en uitleg, pluk – of scheur – je elke dag. magazineshop.nl · € 17,99 Sticky business Zou je een persoon vermoorden om het leven van vijf anderen te redden? Eenmaal gehoord blijft Philippa Foots trolleyprobleem in je gedachten kleven. En met deze sticker kleeft het gedachte-experiment ook aan andere dingen. redbubble.com · € 3,64 Pijnlijke vrijheid Voor George Orwell was vrijheid geen blijheid, maar juist de mogelijkheid om te zeggen wat niemand wil horen. Zelfs als de ander het niet droog houdt, moet je er dus geen doekjes om winden. Gelukkig kun je met deze theedoek ook je tranen drogen. theliterarygiftcompany.com · € 15,96 Waarden herwaarderen We moeten niet te zwart-wit over moraliteit denken,…

James Dean met een leren jasje in een rode sportauto is cool, een vader met een midlifecrisis die Deans look nabootst slaat de plank mis. Maar waarom eigenlijk? Uit psychologisch onderzoek blijkt dat mensen uit verschillende landen dezelfde eigenschappen – onder meer kracht, avontuurlijkheid en autonomie – als ‘cool’ bestempelen. Coole mensen waaien niet met alle winden mee, maar trekken hun eigen plan. Dat is waar die vader tekortschiet, ziet Simon Gusman, filosoof aan de Universiteit Utrecht. ‘Sommige mensen zijn zo bezig een rol te spelen dat ze hun authenticiteit verliezen, merkte filosoof Jean-Paul Sartre op. Dan wordt je gedrag cliché en oog je als een wannabe. Om cool te zijn moet je jezelf zijn.’ Tegelijk moet je ook aan een maatschappelijk bepaald beeld van coolheid voldoen. Gusman: ‘Dat we…

Kun je te weten komen wat er aan de andere kant van de wereld gebeurt? Je kunt een documentaire gaan kijken of erover lezen op sociale media. Je nieuwsgierigheid wordt zo misschien gestild, maar weet je dan ook echt de waarheid? Volgens de Franse filosoof Jean Baudrillard niet, want de media laten de werkelijkheid niet zien. Doordat ze feiten onherroepelijk in een verhaalvorm gieten (dit zijn de helden, dat de slechteriken) en altijd slechts een deel van de situatie tonen, creëren de media een eigen, nieuwe werkelijkheid. Een berucht voorbeeld is dat van een Koeweitse verpleegster die tijdens de Golfoorlog op televisie vertelde hoe Iraakse soldaten baby's vermoordden. Het verhaal bleek onwaar: de vrouw was geen verpleegster en was zelfs niet in Koeweit tijdens de oorlog. Toch had het verhaal…

Wat maakt de mens een nieuwsgierig wezen? Dat hij graag op de hoogte is van de laatste nieuwtjes? Of dat hij ondanks zijn overvolle kast met ongelezen boeken toch nieuwe blijft kopen? Volgens de Duitse filosoof Peter Sloterdijk ligt onze nieuwsgierigheid dieper: ze is een natuurlijke eigenschap van de mens. In tegenstelling tot andere dieren oriënteren we ons vooral met onze ogen en oren. Omdat deze zintuigen altijd van een afstand werken, maken ze ons van nature gericht op de toekomst en op alles wat nog niet is. Die focus op horen en zien heeft beïnvloed hoe mensen communiceren. Toen we nog in kleine horden leefden, telde alleen wat hoorbaar was. De reikwijdte van de stem bepaalde de grenzen van de wereld. Dat maakt de stem tot het eerste massamedium,…

Wanneer Donna Haraway (1944) op beeld verschijnt tijdens een online videogesprek is het in Californië negen uur 's ochtends en wordt het in Nederland net avond. Toch merken we daar niets van – Haraway heeft geen ochtendhumeur en praat er vrolijk op los – en voor even zijn we aanwezig in hetzelfde moment. Onze computers helpen de afstand en de tijd die ons scheidt te overbruggen. Laat dat nu precies het thema zijn van haar belangrijkste boek: de verbondenheid van mensen, machines en andere wezens, die sinds het verschijnen van haar boek alleen maar groter is geworden. Een cyborg manifest, dat verscheen in 1985, is een klassieker geworden binnen het feminisme en het posthumanisme. ‘Mensen zijn heus wel anders dan honden, maar we zijn wel innig verknoopt’ ‘De oorsprong van…

‘Ik weet gewoon niet wat ik moet doen – vertel me alsjeblieft wat ik moet doen!’ Hier was duidelijk een student aan het woord. De student was ik. Ik zit weer in de collegebanken. Zo voelt dat dus, als je aan de voet staat van een onontgonnen terrein, waarvan je geacht wordt een plausibele kaart te leveren, het liefst met een paar nieuw ontdekte soorten erop. Waar begin je? ‘Ik begrijp het gewoon niet - leg het alsjeblieft nog eens uit.’ Dat waren mijn eigen studenten, ik was aan het ratelen over niet-weten en non-kennis. We zaten in een impasse. Hoeveel kaarten, reisbeschrijvingen en soorten kon ik nog laten zien? Het beste was als ze zelf gingen experimenteren. Pak een willekeurige vierkante meter en beschrijf, teken, categoriseer alles wat je…

Ik voerde een gesprek met enkele mensen uit het bedrijfsleven. Het ging weer eens over leiderschap. Wat is het, waar draait het om, wat is de kern ervan? De gebruikelijke algemeenheden kwamen op tafel. Leiderschap draait om effectiviteit vond de een, om draagvlak creëren meende de ander, om overtuigingskracht zei een derde. Kon iemand een concreet voorbeeld geven van leiderschap in een lastige kwestie? Johan, president-commissaris van een keten in elektronicawinkels, kwam met een casus. Hij had kortgeleden in de raad van commissarissen voorgesteld dat Piet, de huidige interim-manager, benoemd zou worden tot statutair directeur. Maar Hans, een van de commissarissen, was tegen. Hans en Piet konden niet goed met elkaar overweg, dat was bekend. Hans was behoudend en voorzichtig, Piet daadkrachtig en ambitieus. Maar het gevaar was, meende Johan,…

‘Je raapt je moed bij elkaar, kijkt in de spiegel en schrikt je dood: je ziet een sukkel staan.’ Volgens bioloog en schrijver Midas Dekkers kan het een aardige klap zijn als je echt naar jezelf, inclusief alle gebreken, durft te kijken. ‘Er staan in boeken allerlei hoogdravende gedachtes over hoe geweldig de mens wel niet is en wat we allemaal wel niet kunnen.’ In de werkelijkheid valt het volgens Dekkers vies tegen: we zijn een stelletje stuntelende, struikelende sukkels. Hoe ga je om met je gebrekkigheid? Dekkers geeft zeven ‘al dan niet gebrekkige’ tips. tip 1 Aanvaard jezelf ‘Er is een enorme kloof tussen de mens die je zou kunnen zijn en de mens die je in werkelijkheid bent. Die kloof is het menselijk tekort. Je kunt meedoen aan…

Wat is toeval? Filosofie is makkelijker als je denkt. Maar kun je ook toevallig denken? Een kleine inleiding in de filosofie van het toeval. Een vriend zomaar op straat tegenkomen is een plezierig toeval. Je roept iets als ‘Wat doe jíj hier?’ en begint opgewonden te praten. Als je vervolgens doorloopt en alweer een vriend tegenkomt, sta je verbijsterd met je hoofd te schudden. Dat is wel heel toevallig! Maar mocht je een huizenblok verder een derde vriend tegen het lijf lopen, dan is het te veel: dat kan geen toeval meer zijn. Je begint te vermoeden dat er een dieperliggend plan is, een complot. Zit er een verrassingsfeestje aan te komen? Of spreken je vrienden tegenwoordig af zonder jou? Blijkbaar is te veel toeval geen toeval meer. En toch…

Een van de leukste fases uit de kindertijd is wat mij betreft de waarom-fase. Ieder antwoord op een waarom-vraag roept weer een nieuwe op. ‘Waarom poept de hond buiten,’ vraagt een kind. Waarop je misschien antwoordt: ‘Omdat die dat gewend is.’ Waarna het kind weer vraagt: ‘Waarom is die dat gewend?’ Een gek kan meer vragen stellen dan tien wijzen kunnen beantwoorden, maar een filosoof kan meer vragen beantwoorden dan diens kind kan stellen. Bijkomend voordeel is dat je voor je het weet in een filosofisch gesprek met je kind bent beland. Zo'n gesprek roept de filosofische vraag op of er werkelijk voor alles een reden is. Volgens het ‘beginsel van voldoende reden’ van Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) is dat inderdaad het geval. Misschien kennen we de reden niet, maar…

‘Een zakboek ethiek voor ambtenaren’ – hebben ze dat nodig dan? De vraag stellen is hem beantwoorden. Dat de bestuurscultuur bij de overheid ingrijpend anders moet, werd duidelijk toen het toeslagenschandaal eind 2020 in volle omvang naar buiten kwam. Gezinnen waren uiteengedreven, faillissementen veroorzaakt, scheidingen, zelfs suïcides. Een van de pijnlijkste conclusies was dat de fraudejacht halsstarrig was voortgezet, ook toen al duidelijk was dat er fouten werden gemaakt die desastreuze gevolgen hadden. Het overheidsprogramma ‘Dialoog en ethiek’ was deel van het antwoord. Het was erop gericht een ‘veilige gesprekscultuur te creëren waarin ambtenaren ethische kwesties en morele spanningen kunnen bespreken’, om de overheid ‘moreel sterker te maken’. En dat was op veel meer plaatsen nodig dan enkel bij de veroorzakers van het toeslagenschandaal. Erik Pool (1961) was de topambtenaar…

Tijdens de coronalockdowns gingen nachtclubs, concertzalen en andere plaatsen voor vertier als eerste dicht en als laatste weer open, merkte mediawetenschapper Linda Duits. We zien plezier in het beste geval als leuk extraatje, en in het slechtste geval als een actieve bedreiging – van de gezondheid, zeden of productiviteit. Is dat wel terecht? In Leuk! Pleidooi voor plezier zoekt Duits naar een positiever perspectief op plezier en stuit ze daarbij op allerlei ‘pretparadoxen’. Zo wordt lol als luchtig en frivool gezien, maar schrijven we er wel een enorme corrumperende kracht aan toe. En wat te denken van al die mensen die van het amusement van de vrije tijd hun werk maken? In haar onderzoek naar de betekenis van plezier maakt Duits veelvuldig gebruik van interviews met ‘plezierkundigen’. Zo spreekt ze…