Inhoudsopgave van Editie 3 - 2024 - Zo Zit Dat

Warm welkom Je gaat nooit ongemerkt de stad Groningen binnen. Nou ja, zonder dat je het merkt. Want van welke kant je ook komt, een bijzonder kunstwerk staat voor je klaar om je welkom te heten. Deze zogenaamde stadsmarkeringen vertellen elk een eigen verhaal, maar… je moet wél een beetje je best doen om dat erin te zien. Op negen plekken om de stad, en één in de stad, ontdek je ze. Wat vind jij ervan? Groningen ER STAAT EEN HEEL GROOT STANDBEELD VAN DE RUSSISCHE LENIN IN GRONINGEN IN GRONINGEN IS HET VERBODEN OM OP STRAAT OF ANDERE OPENBARE PLEKKEN EENTONIGE MUZIEK TE MAKEN OF AF TE SPELEN…

PASPOORT NAAM: ADDER IS: EEN REPTIEL LEEFT: IN EUROPA EN AZIË. IN NEDERLAND VOORAL IN DRENTHE EN OP DE VELUWE. EET: MUIZEN, KONIJNEN, HAGEDISSEN, KIKKERS EN GROTE INSECTEN. GIFTIG BEESSSSJE Een gifslang in Nederland?! Jawel! De adder is écht giftig. Maar mensen hebben daar gelukkig bijna nooit last van. Prooidieren hebben meer pech. Zodra er een lekker hapje voorbij waggelt, slaat de adder supersnel toe. Met haar uitklapbare, holle giftanden bijt ze vliegensvlug en daarna is het wachten tot het gif z’n werk doet. Ze volgt het geurspoor naar het slachtoffer, klapt haar tanden in en schrokt het diertje met huid en haar op. Burp! SPEURTONG Door haar tong steeds uit te steken, pikt de adder geurstofjes op. Zo weet ze of er een prooi of vijand in de buurt…

A GLIP B OTTO C KRAAMSCHUDDEN D HET HANGT ER MET DE BENEN UIT E STOET F KATTENBAK G NOABER H SOPPEN I HAKKEPAK J NIET GOED TE PAS K TUK 1 KLIKO 2 BROOD 3 EEN SNEETJE (IN DE VINGER BIJVOORBEELD) 4 BIJ IEMAND OP DE RUG ZITTEN 5 BUURVROUW/BUURMAN 6 OP KRAAMBEZOEK 7 ZIEK 8 HET IS ENORM DRUK 9 BROEKZAK 10 KOFFERBAK VAN DE AUTO 11 KNOEIEN CHECK DE OPLOSSINGEN OP BLADZIJDE 82 OF 83! Overijssel IN HET DORP ENTER STAAT DE GROOTSTE KLOMP TER WERELD IN HET PLAATSJE MUGGENBEET WONEN ONGEVEER 25 VASTE INWONERS ER IS IN DE BUURT VAN OMMEN EEN ECHTE SAHARA…

PASPOORT NAAM: EUROPESE WOLF IS: EEN HONDACHTIG ROOFDIER LEEFT: OVERAL IN EUROPA EN ZELFS TOT IN AZIË. IN NEDERLAND VOORAL OP DE VELUWE IN GELDERLAND. EET: KILO’S VLEES STAARTJE STAREN Aan sommige grote honden kun je nog goed zien dat ze afstammen van de wolf. Het grootste verschil? Een wolf heeft een hangende staart en een hond vaak een omhoog gestoken of opgekruld exemplaar. TERUG VAN WEGGEWEEST Spot jij een wolf in het wild? Knap! Het dier verstopt zich het liefst voor mensen. En met haar camouflagekleuren is dat niet zo ingewikkeld. Tot een paar jaar geleden moest je zelfs nog op reis voor een glimp van het dier. Zo’n 150 jaar lang was er geen wolf te vinden in Nederland. EEN WOLF LEGT SOMS WEL 70 KILOMETER PER NACHT…

1 IN NOORD-BRABANT KUN JE PANTERS EN HYENA’S TEGENKOMEN. ○ WAAR ○ NIET WAAR 2 IN TILBURG WORDT DE KLEINSTE KERMIS VAN NEDERLAND GEHOUDEN ○ WAAR ○ NIET WAAR 3 DE KLEUREN ROOD-WIT VAN PSV WERDEN GEKOZEN OM TE LATEN ZIEN DAT DE CLUB NET ZO STERK WAS ALS AJAX-EN-FEYENOORD. ○ WAAR ○ NIET WAAR 4 BREDA LIGT IN AMERIKA. ○ WAAR ○ NIET WAAR 5 SCHILDER VINCENT VAN GOGH WERD GEBOREN IN BRABANT. ○ WAAR ○ NIET WAAR 6 VROEGER SPRAKEN MENSEN IN HEEL NEDERLAND MET DE BRABANTSE, ZACHTE G. ○ WAAR ○ NIET WAAR 7 EEN MUSEUM IN BRABANT HEEFT DE GROOTSTE VERZAMELING KLOKKEN EN BEIAARDS TER WERELD. ○ WAAR ○ NIET WAAR 8 ER WONEN FLAMINGO’S IN DE BIESBOSCH. ○ WAAR ○ NIET WAAR 9 EINDHOVEN WORDT…

ZEEARM MET MENSENHAND Bij de eilanden van Nederland denk je al snel aan de Wadden. Maar ook Zeeland bestaat uit eilanden. Ooit hielden stevige zeearmen die in hun greep. Tot de mensenhand ingreep. Er werden vijf stormvloedkeringen, twee sluizen en zes dammen gebouwd om Zeeland en de rest van Nederland te beschermen tegen het water. ZONDER DE WATERKERINGEN ZOU EEN GROOT GEDEELTE VAN NEDERLAND ONDER WATER STAAN. DAN LAG DRENTHE AAN ZEE! De Oosterschelde moest eigenlijk gedicht worden met een dam. Maar dat zou dieren en planten die daar leven in gevaar brengen. Omdat veel mensen dat een slecht idee vonden, is de stormvloedkering open gebleven. De schuiven in de kering gaan alleen dicht bij storm. Zeeland ALS JE MET DE TREIN VAN EEMSHAVEN IN GRONINGEN NAAR VLISSINGEN IN ZEELAND…

OPENLUCHT-LAB Het Waterloopbos in Emmeloord, is een bos bo(o)mvol geschiedenis! Al sinds 1952 worden hier experimenten gedaan met waterwerken. Want hoe test je of de haven van IJmuiden breed genoeg is voor de nieuwste schepen? Of hoe de Deltawerken werken? In dit bos zijn 35 waterwerken van over de hele wereld op schaal gemaakt. Zo konden knappe koppen checken of hun berekeningen klopten, voordat ze de bouwwerken in het echt maakten. Tip: smeer je voor een bezoekje in met antimuggenspul, want voor prikbeesten is dit bos ook een feest. LOOP IN ÉÉN MIDDAG LANGS IJMUIDEN, ROTTERDAM, BANGKOK ÉN VLISSINGEN Flevoland OP 1 JANUARI 1986 WERD FLEVOLAND OFFICIEEL DE NIEUWSTE EN 12DE PROVINCIE VAN NEDERLAND IN EMMELOORD IS ELK JAAR IN SEPTEMBER HET PIEPER FESTIVAL EN EEN PIEPER IS… JAWEL, EEN…

Team Liquid is één van de bekendste namen in de wereld van e-sport. Bijna 25 jaar geleden richtte Utrechter Victor Goossens het op. Hij was zelf al een ster in StarCraft en wilde de boel wat professioneler aanpakken. Als je nu binnenstapt bij het hoofdkwartier van Team Liquid in Utrecht zie je dat ’t hem is gelukt. Dit is het walhalla voor gamers. KAST VOL PRIJZEN Direct bij de ingang van het pand zie je dat Team Liquid succes heeft. Een gigantische prijzenkast schittert je tegemoet. Die prijzen wonnen ze tijdens grote game-toernooien. Ze hebben dan ook meer dan 120 atleten die minstens 15 verschillende games spelen. Samen zijn ze het meest succesvolle team ter wereld. SPORTEN VANUIT JE LUIE STOEL Is gamen een sport?! Als je op de bank…

1 ER LIGGEN WEL 50 EILANDEN IN DE WADDENZEE. ○ WAAR ○ NIET WAAR 2 VROEGER GROEIDEN CRANBERRIES ALLEEN OP TERSCHELLING. ○ WAAR ○ NIET WAAR 3 SCHIERMONNIKOOG IS UITGEROEPEN TOT EEN VAN DE BESTE EILANDEN VAN EUROPA. ○ WAAR ○ NIET WAAR 4 DE EILANDEN ZIJN ALLEEN PER BOOT TE BEREIKEN. ○ WAAR ○ NIET WAAR 5 OP TEXEL NOEMEN ZE DE DAG NA SINTERKLAAS: NAKLAZEN. ○ WAAR ○ NIET WAAR 6 DEZE ‘VLIEHORS EXPRES’ MAAKT GEDICHTEN OP HET STRAND VAN VLIELAND. ○ WAAR ○ NIET WAAR 7 ROTTUMEROOG IS OFFICIEEL GEEN EILAND, MAAR EEN ZANDBANK. ○ WAAR ○ NIET WAAR 8 DE EILANDEN WANDELEN LANGZAAM NAAR HET OOSTEN. ○ WAAR ○ NIET WAAR 9 DE NEDERLANDSE WADDENEILANDEN HOREN ALLEMAAL BIJ FRIESLAND. ○ WAAR ○ NIET WAAR 10 DE…

Dwars door de ruimte suizen flitsendsnelle, superkorte radiosignalen. Zogenaamde Fast Radio Bursts. Ze duren niet langer dan een duizendste van een seconde. Da’s voorbij voor je het doorhebt! Tenzij je een gigantische antenne hebt van een paar kilometer breed. Of… meerdere net iets kleinere antennes die samenwerken. TELESCOOP MET VEERTIEN OGEN De Westerbork Synthese Radio Telescoop is zo’n telescoop die bestaat uit meerdere schotelantennes. Alle info die de schotels samen verzamelen, komen samen in één supergoeie computer. NIEUWE BRIL Midden in elke schotel zit een ontvanger, het netvlies van de antenne. Vroeger bestond zo’n ontvanger uit één element. Dat is nu wel anders. Dankzij meerdere elementen én een nieuwe supercomputer waarop de antenne is aangesloten, kan de schotel nu 100 keer beter zien! IN DE BUURT VAN DEZE ANTENNES MOET…

ALS IN EEN SPROOKJE De bekende schrijver Charles Dickens schreef in de negentiende eeuw prachtige verhalen. Ze gingen over toen hij jong was. Tijdens het Dickens Festijn in Deventer lopen er een heel weekend lang 950 personages uit zijn boeken rond. Precies zoals ze zijn beschreven. Dus even blij, chagrijnig, bang, boos of gelukkig als in de boeken. Op straat worden kastanjes gepoft en als je om je heen kijkt, lijkt het of je jaren terug in de tijd bent gegaan. Magisch! TOP 3 GRIEZELVERHALEN! In Overijssel stikt het van de griezelige verhalen. Zoals deze legendes! HEKS MET CENTEN Bij de Holterberg krijg je de rillingen van heks Old Minneke. Die was dol op boerenzonen en lokte hen naar haar heksenkuil met goud. De jonge Gait kon dat goud goed…

DRIJFZAND CHECKLIST Ben je in een omgeving waar veel drijfzand is? Hou je ogen open voor de volgende signalen: ✓ Bubbels die omhoog komen uit de grond ✓ Zand met een golfpatroon ✓ Natte en onstabiele grond ✓ Twijfel je of je te maken hebt met drijfzand? Check het door er een stok in te steken BREINSNACK Wat zorgt ervoor dat je sneller naar beneden zakt als je vastzit in drijfzand? A. Diep inademen B. Niet bewegen C. Snel bewegen Check ’t antwoord op blz. 82 of 83. HELLLLP! STAP 1: RAAK NIET IN PANIEK! Zodra je vastzit in drijfzand, kun je geen kant meer op. Het zand zit muurvast om je heen. Maar geen paniek. Mensen kunnen namelijk niet verdrinken in drijfzand! De reden? Ons lichaam is lichter dan…

PASPOORT NAAM: DAS IS: EEN KLEIN ROOFDIER LEEFT: IN EUROPA EN AZIË. IN NEDERLAND BIJNA ALLEEN IN HET OOSTEN VAN HET LAND. EET: HET LIEFST REGENWORMEN! MAAR OOK FRUIT, NOTEN, KNAAGDIEREN EN KLEINE BEESTJES. GRAAFMACHINE Sluip je een das achterna, dan is het niet gek als je achtervolging stopt zodra het beest een hol in waggelt. Dat kleine holletje is een ingang van een gigantisch gangenstelsel onder de grond: een burcht. De woongedeeltes worden gezellig ingericht met mos, bladeren en dennen-naalden. Er leven hele dassenfamilies in zo’n gangenstelsel en iedereen, van opa tot kleuterdas, graaft mee. SNUFFELENDE STINKERD Voor de das bestaat de wereld uit geurtjes. Ze kan wel 700 keer beter ruiken dan jij! Op haar zoektocht naar voedsel, tast ze met haar neus de grond af tot ze…

SEPIA ZOEKT SEPIA Elk voorjaar komt er een hele stoet sepia’s naar de Oosterschelde. Niet voor een vakantie, dit beestje hangt er rond om een liefje te vinden en baby’s te maken. Paaien heet dat. Als haar eitjes zijn bevrucht, zet ze die af en gaat er vervolgens weer vandoor. Na zes tot acht weken komen de kleine zeekatjes uit en schrokken ze zich helemaal vol met lekkers uit de zee. Daarna vertrekken zij ook naar open zee, tot het volgende voorjaar. Dan komen ze weer terug en begint alles weer opnieuw. HONDSHAAI Ja, er leven haaien in Zeeland! Maar geen zorgen, ze doen geen mens kwaad. Het is eerder andersom. Op dit beestje wordt weleens gevist. Toch vindt ze vissersboten niet eng. Ze zwemt er zelfs achteraan om teruggegooide…

Kijk eens rond in je huiskamer. Grote kans dat daar spullen staan die in de Rotterdamse haven zijn geweest. De bank waar je op zit. De televisie, waterkoker of magnetron. Je nieuwe T-shirt, sportschoenen of trui. Elk jaar komen er miljoenen zeecontainers binnen. En dat is niet het enige waar schepen mee varen. Fabrieken zijn ook blij met vrachtreuzen die olie of ijzererts meenemen. De meeste schepen komen uit Azië. Een zeetocht van China naar Rotterdam duurt een dikke maand! MEGAHAVEN Rotterdam had al langer een mooie vissershaven, maar heel diep was het water niet. Onhandig voor grote schepen. Die willen natuurlijk niet vast komen te zitten. Ingenieur Pieter Caland ontwierp daarom een brede en diepe geul, dwars door de duinen naar zee. Graven maar! Sinds 1872 zijn schippers heel…

Buiten de lijntjes Niet zeuren, maar kleuren. Da’s het motto van kunstenaar Janisdeman. Vroeger ging hij met een spuitbus aan de slag om anderen dwars te zitten, maar nu is iedereen juist héél blij met z’n kunst. Extra leuk: de geweldige muurschilderingen die hij maakt hebben allemaal te maken met de buurt waarin ze te vinden zijn. Kijk maar mee! Utrecht EIND 18E EEUW BOUWDE HET FRANSE LEGER VAN NAPOLEON EEN PIRAMIDE IN HET UTRECHTSE DORP AUSTERLITZ. HET STAAT ER NOG STEEDS! UTRECHT IS DE PROVINCIE MET DE MEESTE KASTELEN VAN HET LAND…

PASPOORT NAAM: RODE EEKHOORN HERKEN JE AAN: DE PLUIMSTAART VAN RUIM 15 CENTIMETER LANG. LENGTE: 25 CENTIMETER GEWICHT: 300 GRAM BIJZONDER: DIT BEESTJE IS IN DE STAD MINDER SCHUW DAN IN DE NATUUR. RODE PLUIMSTAART Veel dieren in de stad zie je pas als ze plots voor je neus opduiken. Zoals een eekhoorn die met grote sprongen de weg oversteekt. De rode pluimstaart schiet in een boom en weg is-ie weer! Eekhoorns houden van groene plekjes met bomen, maar die mogen best midden in de stad staan. Als er maar genoeg nootjes en eikels zijn. En anders smullen ze gewoon van het voer dat al die aardige stadsbewoners achterlaten voor de vogeltjes. PASPOORT NAAM: GEWONE DWERGVLEERMUIS HERKEN JE AAN: DE VLEUGELS DIE UITGESLAGEN WEL 20 CENTIMETER BREED ZIJN. LENGTE: 4,5…

EEN SKÛTSJE WEEGT SOMS WEL 20.000 KILOGRAM. DAT IS MEER DAN 500 KEER JIJ! VARENDE VRACHTWAGENS Skûtsjes zijn oude vrachtschepen van wel 20 meter lang. Ze werden rond 1900 gebouwd om aardappelen, mest, bieten en andere spullen bij boerderijen te brengen. De boten zijn lang met een platte bodem. Perfect voor het ondiepe, Friese water! MINIHUIS Vroeger woonden vaak grote gezinnen op de skûtsjes. Het was vanbinnen soms maar drie bij drie meter groot. Dat kleine kamertje was de keuken, woonkamer en slaapkamer ineen. Aan boord was er geen wc. Poepen? Dat deed je maar over de rand! ALLEEN VOOR SCHIPPERSFAMILIES In de zomer was er vaak minder werk voor de skûtsjesschippers. Daarom organiseerden ze wedstrijden om wat extra geld te verdienen. Die worden nog steeds gehouden. Je hebt tegenwoordig…

OP VEEL PLEKKEN IN NEDERLAND ZIE JE KANONNEN STAAN. WORDEN DIE NOG GEBRUIKT? Joris (10 jaar) In de bijzondere vestingstad Bourtange, bulderen kanonsschoten je inderdaad nog weleens om de oren. Dan spelen ze daar een strijd na zoals die in de 80-jarige oorlog óf in de tijd van Napoleon werd gestreden. De Slag om Bourtange heet dat. Honderden acteurs trekken speciale kleding aan en maar liefst 27 kanonnen worden speciaal voor die dag écht geladen. Wie wil, mag kijken (en luisteren!). 1 juni is het weer zover. Dan mogen de kanonnen los! WIST JE DAT… …ER IN HET ECHT NOOIT EEN SLAG OM BOURTANGE HEEFT PLAATSGEVONDEN? WAAROM MOETEN VLUCHTELINGEN ALTIJD NAAR TER APEL? Sam (12 jaar) Is het land waarin je opgroeit niet veilig? Dan mag je in een ander…

Alles op de kop Tijdens carnaval gelden de normale regels niet. Iedereen doet gekke kleren aan. Niemand is knapper of beter dan iemand anders. En ‘belangrijke’ mensen dragen de macht over aan ‘gewone’ mensen. De wereld staat echt even op zijn kop! KLEURIGE CLOWNS Rood, geel en groen. Die kleuren zie je op vlaggen, slingers, ballonnen en kostuums. De traditie komt waarschijnlijk van de hofnarren. Dat waren een soort clowns die vroeger de koning lieten lachen. Ook zij droegen outfits met deze kleuren. ALLEMAAL OP EEN RIJTJE Met carnaval zijn er optochten met muziekorkesten, praalwagens, bordjes met grappige teksten en feestvierders die snoepjes rondstrooien. In Limburg alleen zijn er elk jaar al meer dan 300! Oftewel: een hele stoet aan stoeten… ANDERS… MAAR HETZELFDE? Carnaval in Limburg is anders dan…

PASPOORT NAAM: BEVER IS: EEN KNAAGDIER LEEFT: IN EUROPA, NOORD-AMERIKA EN CANADA EET: PLANTEN, BOMEN EN STRUIKEN LANGS HET WATER BOUWVAKKERS Bouwen kunnen bevers als de beste! Boven op hun hol bouwen ze vaak een dak van takken en modder. Het hol zelf is onder water. Handig, zo kan ’t beestje ongezien naar binnen! Dankzij hun zelfgebouwde dammen ontstaan er meertjes. Daar zijn kikkers, libellen en vissen dan weer héél blij mee! BEK VOL TANDEN Bevers zijn dol op knagen. Een boomstam van een halve meter dik? Geen probleem. Dat geknaag gaat zo lekker omdat ze vier vlijmscherpe knaagtanden hebben, met een knaloranje, dikke laag glazuur. De tanden slijten wel door al dat geknabbel, maar gelukkig groeien ze ook hun hele leven door. WIST JE DAT… …DE BEVER HET GROOTSTE…

SJORDER Zeeschepen worden lekker volgestapeld. Soms staan er rijen van twaalf containers boven op elkaar. En die moeten natuurlijk wel de hele reis blijven staan, zelfs bij hoge golven op zee. In Rotterdam werken daarom honderden sjorders. Zij zorgen ervoor dat containers muurvast staan, met dikke stangen en spanschroeven. Losse lading wordt vastgezet met spanbanden. Dat kan bijvoorbeeld een helikopter of zeiljacht zijn. Ook die gaan op de boot mee. LOODS Een log megaschip komt niet vanzelf op z’n plek, zeker niet in een drukke haven als Rotterdam. Gelukkig zijn er mensen die precies snappen hoe je moet varen. De loods weet alles van veiligheid, navigeren en verschillende scheepstypes. Zo’n slimmerik klimt aan boord en helpt de kapitein. Zo blijft het schip mooi in een vaargeul en komt hij niet…

PASPOORT NAAM: KONIK IS: EEN PAARD LEEFT: IN EUROPA, IN NEDERLAND ONDER ANDERE BIJ DE OOSTVAARDERSPLASSEN EET: HET LIEFST JONG GRAS WINTERVACHT Als je een paard in de wei ziet staan, heeft ze in de winter soms een lekker dekentje op haar rug. En de konik dan?! Nee hoor, die is zonder zo’n warmhouder écht niet zielig! De dekentjes zorgen ervoor dat de wintervacht van een paard niet al te hard groeit. Een dier dat vaak binnen rent, kan namelijk behoorlijk last krijgen van zo’n dikke jas. Koniks vinden het juist lekker! Die wonen altijd buiten én in koude gebieden. IS HET HÉÉL KOUD? DAN KRUIPT EEN GROEP PAARDEN LEKKER TEGEN ELKAAR AAN! SOCIAAL BEESTJE Een konik kom je nooit alleen tegen. Als er genoeg te eten is, zie soms…