Inhoudsopgave van Editie 11 - 2023 - Zo Zit Dat

Paspoort NAAM: ZEEVONK IS: EEN EENCELLIG ORGANISME LEEFT: IN DE ZEE LANGS DE KUST EET: LARFJES EN VISSENEITJES LICHTGEVENDE ZEE Ronddobberen in gekleurd licht, wie wil dat nou niet?! Het kan écht, als je een beetje geluk hebt. Bij warm en rustig weer kan er langs de kust namelijk zeevonk ronddwarrelen. Deze alg geeft licht om vijanden af te schrikken. Zeevonk doet dat automatisch als het heftig wordt bewogen. Dus ook in de golven! Wij mensen laten ons daar natuurlijk niet door afschrikken. Al die zeevonkjes bij elkaar zien er juist prachtig uit. Krijg jij al zin om er doorheen te zwemmen? KLEINE VERRADERS Als vis ben je veilig in het donker, niemand die je ziet! Totdat je per ongeluk dwars door een grote zeevonk-familie zwemt. Betrapt! Het is net…

PASPOORT NAAM: GEVLEKTE SIDDERROGWOONT: BIJ DE KUST VAN WEST-AFRIKA, MIDDELLANDSE ZEE LENGTE: 45 CENTIMETER GEWICHT: 8 KILO SCHOK: TOT 220 VOLT Hapje onder stroom Een gevlekte sidderrog ligt doodstil op de zeebodem. Door zijn perfecte camouflage is hij bijna onzichtbaar in het zand. Ook het smakelijke visje dat zijn kant op zwemt, heeft niets in de gaten. Tijd voor actie! De sidderrog schiet omhoog en slaat zijn grote borstvinnen om zijn prooi heen. Normaal gaat zo’n visje er dan razendsnel vandoor, maar nu niet: met een paar flinke stroomstoten heeft de rog zijn maaltje verlamd. Hap, slik, weg! Even opladen hoor! Bijzonder, die elektrische vissen. Maar hoe komen ze eigenlijk aan hun stroom? Ze hebben tenslotte geen oplaadkabeltje… Klopt, dat hebben ze helemaal niet nodig. Deze vissen wekken hun stroom zelf…

WAAR NIET WAAR Van blz. 21 1 Niet waar: Nederland heeft drie werkende kerncentrales. Eentje wordt gebruikt om stroom op te wekken. De anderen zijn voor onderzoek, onderwijs en het maken van medische stoffen. 2 Waar: deze lamp hangt in een Amerikaanse brandweerkazerne en werd in 1901 voor het eerst aangezet. Je kunt hem bekijken via een livestream. Er zijn inmiddels twee webcams gesneuveld, maar het lampje brandt lekker verder. 3 Niet waar: het maken van groene stroom is wel duurder. De overheid betaalt hiervan een deel, zodat het voor de gebruiker niet duurder is. 4 Waar: beter zelfs! Een blikseminslag kan wel tien lampen een halfjaar laten branden. 5 Waar: in 2026 worden ze gebouwd. De eilanden worden wel achttien voetbalvelden groot. Deze windmolens kunnen heel Denemarken voorzien van…

1 IN NEDERLAND GEBRUIKEN WE GEEN KERNCENTRALES MEER. WAAR NIET WAAR 2 ER IS EEN GLOEILAMP DIE AL RUIM 120 JAAR BRANDT. WAAR NIET WAAR 3 GROENE STROOM IS DUURDER DAN ‘GRIJZE’ STROOM. WAAR NIET WAAR 4 EEN BLIKSEMSCHICHT KAN EEN HALFJAAR LANG EEN LAMP LATEN BRANDEN. WAAR NIET WAAR 5 IN DENEMARKEN WORDT EEN EILAND VOL WINDMOLENS GEBOUWD. WAAR NIET WAAR 6 FRANKENSTEIN IS EEN MONSTER DAT MET BLIKSEM TOT LEVEN IS GEWEKT. WAAR NIET WAAR 7 ALS JE MET EEN TAK SCHRIKDRAAD AANRAAKT, KRIJG JE GEEN SCHOK. WAAR NIET WAAR CHECK DE OPLOSSINGEN OP BLADZIJDE 51!…

“Slof-slof, met mijn schoenen veeg ik de herfstbladeren opzij. Het is al behoorlijk laat, misschien moet ik zo maar teruggaan naar mijn huisje. Ik kijk nog eens om me heen, wat een mooie plek is dit! Even een paar dagen weg van de drukke stad. Plotseling zie ik vanuit mijn ooghoek een rood wezentje tussen de bomen door glippen. Wacht eens even… het is een vos! Hij kijkt even schichtig om zich heen en verdwijnt dan snel uit het zicht.” SCHIJN BEDRIEGT “De volgende dag loop ik naar de plek waar ik de vos heb gezien. Waar een vos is, moet een hol zijn, toch? Ik speur rond, maar z’n schuilplaats is nergens te bekennen. Wat ik wel zie, is een kleine heuvel. Nieuwsgierig loop ik ernaartoe en… Floep! Ik…

Roos (7 jaar) “Ik vind dat reizen met de trein gratis moet worden. Dan gaan meer mensen met de trein en dat is beter voor het milieu. Het leukste vind ik met de trein naar Amsterdam en lekker uit het raam kijken. Als meer mensen met de trein gaan, dan moeten er misschien wel meer sporen komen of grotere treinen rijden. Als de mensen in Nederland meer belasting betalen, kan het gratis worden. En omdat minder mensen met de auto gaan, hoeft er niet meer zo veel geld uitgegeven te worden aan de wegen.” Ilai (11 jaar) “Als treinen gratis worden, zijn er ook meer mensen die ze gaan gebruiken. Dat zorgt overal voor drukte. De mensen die de trein écht nodig hebben, komen dan misschien wel te laat. Dus…

WEET JIJ HET ANTWOORD? Ga dan snel naar zozitdat.nl/winnen en vul vóór 21 november het antwoord in van deze Doordenker. Zo maak je kans op het puzzelspel Tower Stacks (t.w.v. €19,99)! OVER DE PRIJS Je begint met de begane grond van een kasteel, maar hoe past de andere stukjes daar bovenop? Met Tower Stacks kun je kiezen uit 80 verschillende opdrachten. Er is steeds maar één manier om de puzzel te stapelen. De eerste opdrachtjes zijn nog voor beginners, maar dit spel wordt steeds moeilijker. Hoe ver kom jij? WIN 5x…

STROOM DOOR STOOM Alle elektriciteitscentrales maken stroom met stoom. Ook kerncentrales. En om stoom te krijgen, moet je water laten koken. Net als in een pannetje dus, alleen dan véél groter. Kerncentrale Borssele gebruikt twee hele wedstrijdzwembaden aan water om stoom van te maken! Door al die stoom begint er een grote turbine te draaien. En dat levert stroom op! LEKKER SCHOON! Om de turbine te laten draaien heb je natuurlijk brandstof nodig. Elektriciteitscentrales gebruiken meestal aardgas of steenkolen. Als je zulke stoffen verbrandt, raakt de lucht vervuild. Maar een kerncentrale heeft geen vlammetje nodig. Die gebruikt uranium als warmtebron. De lucht blijft dus schoon. Uranium is een radioactief metaal. Het komt overal in de natuur voor. Gewoon in de grond! PIEPKLEINE KOGELS Alles om ons heen bestaat uit atomen.…

1 Je kunt een lampje laten branden met een citroen! Waar kan dat nog meer mee? A. Een kiwi B. Een aardappel C. Een tomaat 2 Wie heeft er niet meegewerkt aan de uitvinding van de gloeilamp? A. Thomas Edison B. Louis Lumière C. Joseph Swan 3 Hoeveel batterijen liggen er gemiddeld in een huis? A. 83 batterijen B. 99 batterijen C. 107 batterijen 4 Welke lamp verbruikt de minste energie? A. Spaarlamp B. Ledlamp C. Gloeilamp 5 Waar kun je geen groene energie uithalen? A. Water B. Zon C. Zand 6 Als je een ballon tegen je haar aanwrijft, wat voor elektriciteit ontstaat er dan? A. Statische elektriciteit B. Bewegende elektriciteit C. Micro-elektriciteit 7 Stroomdraden hebben verschillende kleuren. Welke kleur stroomdraad bestaat niet? A. Blauw B. Oranje C. Bruin 8 Wanneer is de eerste batterij uitgevonden? A.…

HET WOORD ‘ELEKTRICITEIT’ KOMT VAN HET GRIEKSE WOORD VOOR ‘AAN HET WERK ZIJN’. DE HOOGSTE SNELHEID OP EEN ELEKTRISCH SKATEBOARD IS 132,37 KILOMETER PER UUR! THOMAS EDISON DEED MEER DAN 2.000 UITVINDINGEN! ZOALS DE STOPCONTACTEN EN LICHTKNOPPEN IN JOUW HUIS. EEN KILOGRAM KOEIENPOEP LEVERT GENOEG ENERGIE OP OM VIJF UUR LANG TE STOFZUIGEN. EEN OP DE VIER MENSEN IN DE WERELD HEEFT GÉÉN ELEKTRICITEIT. 25.000 VUURVLIEGJES BIJ ELKAAR MAKEN EVENVEEL LICHT ALS EEN GLOEILAMP VAN 60 WATT. DE EERSTE ELEKTRISCHE AUTO ZAG ERUIT ALS EEN KOETS ZONDER PAARD. DE LANGSTE BLIKSEMSCHICHT OOIT GEMETEN LEGDE 321 KILOMETER AF! DE ELEKTRISCHE MONSTERTRUCK BIGFOOT 20 SJEEST OP WEL 36 BATTERIJEN!…

Maak je eigen elektrische auto: Dit heb je nodig: • Ballon • Leeg blikje frisdrank • Een gladde tafel of vloer • Je haar of een wollen trui ZO DOE JE HET: 1. Blaas de ballon op en knoop hem stevig vast. 2. Leg het lege blikje op de tafel of vloer. 3. Daarna wek je statische elektriciteit op door de ballon tegen je haar of tegen een wollen trui aan te wrijven. Als je de ballon boven je haren houdt, gaat je haar staan. Poef! Nu is de ballon goed opgeladen. 4. Dan is het tijd voor iets vets: hou je ballon naast de zijkant van het blikje. En kijk wat er nu gebeurt! 5. Als het blikje niet meer vooruitgaat, kun je hem opnieuw opladen door de…