Inhoudsopgave van Editie 109 - 2018 - Zo Zit Dat

Vulkanen komen over de hele wereld voor, behalve op Australië. Er zijn zelfs exemplaren op Antarctica en op de oceaanbodem! Niet elke vulkaan is gevaarlijk. Is zo’n vuurspuwer de afgelopen jaren uitgebarsten of aan het rommelen? Dan heb je te maken met een actieve vulkaan. Ligt hij er al jaren stil bij? Dan is het een slapende reus. Die kan wel weer wakker worden en opnieuw uitbarsten! Een exemplaar dat nooit meer zal ontploffen, wordt een dode of uitgedoofde vulkaan genoemd. Maar helemaal zeker weet je het nooit……

BIJZONDERE BLOEM Wist je dat de oer-Hollandse tulp helemaal niet uit Nederland komt? Onze tulpen stammen af uit die van Turkije! Rond het jaar 1500 had een rijke sultan zijn paleis-tuinen vol staan met de mooie tulpen, want die stonden hoog in aanzien. Heel af en toe gaf hij een bloembol weg aan een belangrijke gast, zoals een edelman uit Vlaanderen. Deze man gaf ’m aan een vriend, die de kruidentuin van de keizer van Oostenrijk onder zijn hoede had. Hij verruilde Oostenrijk voor Nederland om professor aan de universiteit van Leiden te worden. De tulpen verhuisden uiteraard mee! TULPENKOORTS De professor verzorgde de bijzondere bloemen alsof z’n leven ervan afhing. Het was dan ook een grote schok toen hij op een ochtend in 1634 ontdekte dat de bollen uit…

Diep onder de grond groeien kleurrijke kristallen. Schatten van de aarde Wist je dat de aarde vol schatten ligt? Niet die daar verstopt zijn door zeerovers, maar schatten van de natuur! Diep onder de grond vind je namelijk een heleboel edelstenen. Deze stenen bestaan uit meerdere, verschillende stofjes. Die stoffen noem je mineralen en de aarde zit er tjokvol mee. Onder hoge druk veranderen mineralen in mooie kristallen. Alleen als de kristallen precies de juiste samenstelling aan mineralen bevatten, worden het edelstenen genoemd. Hoe zeldzamer de steen, hoe hoger zijn prijs. Niemand weet precies waarom pimpelpaars de term ‘pimpel’ met zich meedraagt. De paarse zeezeiler is een kleine zeeslak die op een vlotje van slijmbellen over de oceaan drijft. Een aubergine bestaat bijna helemaal uit water en lucht. Ultraviolet licht…

Voedselgevecht Het Spaanse stadje Buñol staat bekend om een groot en smerig voedselgevecht: La Tomatina. Elk jaar in augustus rijden vrachtwagens de stad in met meer dan 150.000 overrijpe tomaten, die anders weg zouden rotten op het land. Een schot klinkt en... gaan met die banaan! Ongeveer 40.000 mensen bekogelen elkaar met die smotsige tomaten en maken er een enorme smeerboel van. Na een uur klinkt er nog een schot. Dan komen de brandweerwagens om de straten schoon te spuiten. Het vieze feestfestijn is over! Infrarood licht kun je niet zien, maar wel voelen als warmte. Van betelnoten eten, krijg je rode tanden. De Engelse naam voor rode panda is firefox (vuurvos); nu weet je waar de internetbrowser Firefox naar vernoemd is! Als je de kleur rood ziet, gaat je…

Het zoute Natronmeer is de veilige haven van miljoenen kleine flamingo’s. PASPOORT Naam: Natronmeer Is een: zoutmeer Ligt in: Noord-Tanzania KEKKE KLEUR  Ver weg van de paden en wegen, diep weggestopt in de ongerepte natuur en midden tussen de Afrikaanse savannes in Noord-Tanzania ligt een bijzonder stukje Afrika: het magische Natronmeer. Dit ondiepe zoutmeer is knalrood van kleur. Wauw! ZOUTLIEFHEBBER  Het meer dankt zijn kleurige verschijning aan de bacteriën die erin leven. Dit komt doordat zij een rode kleurstof in zich hebben. Deze bacteriën zijn samen met wat andere microscopisch kleine beestjes, zoals pekelkreeftjes, een van de weinig levende wezens in het meer. Het water is namelijk gigazout! ROOD EN ROZE Het Natronmeer staat niet alleen bekend om haar rode, maar ook om de roze kleuren. In het broedseizoen huizen…

Knappe koppen die vulkanen bestuderen, heten vulkanologen. De wetenschappers meten temperatuurverschillen in en om de reuzen. Ze gebruiken daarvoor hittebestendige instrumenten. Ook verzamelen ze lavamonsters om te onderzoeken. De bollebozen zoeken naar aanwijzingen waardoor ze beter kunnen begrijpen hoe zo’n vuurspuwer werkt. Maar precies voorspellen wanneer hij zal uitbarsten, lukt nog niet. Het is ook niet mogelijk een uitbarsting te voorkomen of te stoppen.…

In 1533 werd in Duitsland een verre voorouder van koning Willem-Alexander geboren. Het jongetje kreeg de naam Willem van Nassau. Toen hij elf jaar was, overleed zijn neef uit Frankrijk. Die liet hem het Franse prinsdom Orange na. Willem werd de baas over het gebied en kreeg hiermee de titel Prins van Oranje. NAAR NEDERLAND Naast het prinsdom erfde hij ook belangrijke bezittingen in Nederland. Later werd hij zelfs stadhouder van een aantal provincies. Zo kwam de titel Prins van Oranje dus in Nederland terecht! Die titel werd steeds doorgegeven aan de kinderen. Vandaar dat Willem-Alexander nu ook Prins van Oranje is. Vroeger waren de meeste wortels niet oranje, maar wit of paars. Golden Gate Bridge is Engels voor ‘Gouden Poort Brug’, maar de beroemde brug in San Francisco (Verenigde…

In Azië eten ze rijst als ontbijt, lunch en avondeten. Mjam! LUCHT HAPPEN De rijstplant is een van de weinige planten die in water kan groeien. Hij heeft een holle stengel en in de wand ervan zitten gaatjes. Zo komt er toch genoeg lucht bij zijn wortels. VOCHTVRETERS Rijstplanten houden van vochtige plekken. Ze groeien erg goed als ze met hun voeten onder water staan. Maar dat is niet de enige reden waarom ze een badje nemen. Hier hebben ze namelijk geen last van onkruid of muizen. OP HET TERRAS In landen met veel heuvels heb je geen vlakke ondergrond. Daarom maken ze hier terrassen. Dat zijn stukjes vlakke grond, maar dan boven elkaar. Hartstikke slim! VEE IN DE VELDEN In de rijstvelden zwemmen soms vissen. Die zijn niet alleen…

Toen de Duitser Levi Strauss in 1847 naar de Verenigde Staten verhuisde, besloot hij om broeken te gaan maken voor goudzoekers. Niet van die dunne broekjes, zoals de harde werkers gewend waren. Maar stevige exemplaren die bijna niet kapot te krijgen waren. Want het werk in de goudmijn was niet alleen zwaar voor de werklieden, ook de kleding kreeg veel te verduren. STERKE STOFFEN Levi Strauss gebruikte voor zijn broeken zeildoek. Dit was een stevig materiaal, maar toen hij door zijn voorraad heen was, besloot hij dat het nog beter moest. Hij maakte z’n broeken daarom van de nog sterkere stof Serge de Nîmes. Best een lastig naam, dus het is niet raar dat die al snel een beetje werd aangepast. Die naam ken je misschien wel: dat was denim!…

RECORDHOUDERS De Trinidad Moruga Scorpion had het record voor de heetste chilipeper ter wereld op zijn naam staan. Deze peper, die zo groot is als een golfbal, is ruim tweehonderd keer heter dan een huis-tuin-en-keuken Jalapeño peper. Koks dragen handschoenen en gasmaskers als ze met deze vuurbal gaan koken. Inmiddels staat de pikante jongen op een tweede plek. Zijn plekje in het Guinness World Records-boek is namelijk ingenomen door de Caroline Reaper. HETE STRIJD Maar de strijd om de heetste peper ter wereld gaat door! Een kweker uit Engeland heeft een nieuwe peper ingediend bij de jury: drakenadem. Dit pittige ding is zo heet dat een hapje je dood kan betekenen… HETE HAP  Als je een hap neemt van een pittige maaltijd, voel je het snel genoeg. Brand! Peper bevat…

Een van de zwaarste vulkaanuitbarstingen ooit was op het eiland Krakatau in Indonesië, in 1883. Het eiland werd door explosies uiteengescheurd. Die je tot in Australië hoorde! De uitbarsting lanceerde een kolossale wolk van as en gassen bijna honderd kilometer de lucht in. Doordat het as een deel van het zonlicht tegenhield, daalde de temperatuur wereldwijd. Tienduizenden mensen kwamen om door de uitbarsting en door de enorme golven die door de ontploffingen ontstonden……

Koning Willem I 16 maart 1815 - 7 oktober 1840 Deze koning wordt gezien als de eerste echte koning van Nederland. Hij maakte van ons land een rijke en welvarende staat. Koning Willem II 7 oktober 1840 - 17 maart 1849 Willem II was een dappere man. Hij vocht mee in de oorlog tegen Napoleon Bonaparte en raakte zelf gewond. Zijn paard overleefde de strijd niet. Dat vond Willem zo erg dat hij het dier opzette en het zo toch bij hem kon houden. Koning Willem III 17 maart 1849 - 23 november 1890 Deze koning was niet zo geliefd onder de bevolking. Hij werd ook wel Koning Gorilla genoemd, omdat hij weleens boze buien had. Koningin Wilhelmina 23 november 1890 - 4 september 1948 De vader van Wilhelmina stierf…

Het is er benauwd, er heersen meer ziektes dan waar ook op aarde en met elke ademhaling krijg je een zwerm insecten binnen. Welkom in het regenwoud! GROENE STAD Zo’n regenwoud zit ingewikkeld in elkaar. Vergelijk het met een grote stad. De bomen zijn de wolkenkrabbers en de lianen verbinden de bomen, zoals straten hoge gebouwen met elkaar verbinden. Onder de grond loopt een netwerk van wortels en schimmels dat het afval van de planten verwerkt. Net zoals het riool en de waterzuivering onder een stad de troep van mensen afvoeren. BOSVLOER Net als een groot gebouw bestaat het regenwoud uit verdiepingen. Het regenwoud heeft drie verdiepingen. De begane grond is de bodem van het bos. Er komt bijna geen zonlicht door het dichte bladerdek. Op de donkere grond loeren…

Deze betoverende blauwe stad is een bezoekje waard. Beroemd blauw Chefchaouen in Marokko wordt ‘de blauwe stad’ genoemd, omdat bijna alles hier blauw is. Je loopt langs koningsblauwe trappen, azuurblauwe tegels, hemelsblauwe muren en kobaltblauwe deuren. Het liefst natuurlijk in een kleurtje dat daar lekker bij afsteekt. De traditie is begin van de vorige eeuw gestart door de Joodse bevolking. De kleur staat in het Jodendom voor bescherming. Nog altijd onderhouden de bewoners de blauwe bedoening goed. Ondanks de kleurvoorkeur, is geen straat of gebouw hetzelfde. Wauw! Een blauwe maan is niet echt blauw. De maan heet zo als hij voor een tweede keer in een maand vol is. Een blauwe plek verandert van kleur, doordat je lijf het rood gekleurde hemoglobine langzaam afbreekt. Neptunus en Uranus zijn blauw, omdat…

…DE SPIJKERBROEKEN WERDEN AFGEWERKT MET ORANJE GAREN? DAT VOND LEVI STRAUSS MOOI PASSEN BIJ DE KLINKNAGELS. DIE HADDEN NAMELIJK EEN KOPEREN KLEUR. De spijkerbroek is het populairste kledingstuk ter wereld! …ZE DE KLEURSTOF INDIGO VROEGER UIT DE TROPISCHE PLANT ISATIS INCTORIA HAALDEN? TEGENWOORDIG MAKEN ZE ’M VIA EEN SCHEIKUNDIG PROCES. …OP HET LOGO VAN LEVI’S TWEE PAARDEN STAAN? DIE PROBEREN DE PIJPEN VAN EEN SPIJKERBROEK UIT ELKAAR TE TREKKEN. MAAR OMDAT DE STOF ZO STEVIG IS, LUKT ZE DAT NIET!…