Inhoudsopgave van Editie 1 - 2026 - Wetenschap in Beeld

NATUUR In 2006 werd de geavanceerde ballonantenne ANITA (Antarctic Impulsive Transient Antenna) over het Antarctische ijs gestuurd om te zoeken naar kosmische neutrino’s met ultrahoge energie. Vanaf 37 kilometer hoogte moest hij signalen uit de ruimte opvangen. Maar plotseling pikte de ballon een vreemd signaal op dat vanaf de aarde omhoog leek te komen. Mogelijk is een deeltje door de planeet gereisd en heeft het een signaal opgewekt – iets wat volgens het standaardmodel van de deeltjesfysica niet zou moeten kunnen. Nu zijn natuurkundigen van de Pennsylvania State University in de VS op zoek gegaan naar meer van deze signalen. En hun resultaten kloppen totaal niet met eerdere. In 2006 dachten de onderzoekers dat het signaal werd veroorzaakt door een tau-neutrino – een van de drie soorten neutrino’s, die moeilijk te…

TECHNOLOGIE De enige beperking aan de ontwikkeling van nieuwe technologie is je fantasie, en nieuwe doorbraken binnen de kwantumtechnologie hebben de mogelijkheden verder vergroot. Zeker als het gaat om hoe snel informatie kan worden overgedragen. De grote uitdaging blijft echter het maken van stabiele materialen en dat is vaak gekoppeld aan het beheersen van extreme temperaturen. Nu heeft een team natuurkundigen onder leiding van de Northeastern Universiteit in de VS een veelbelovend supermateriaal gemaakt. De onderzoekers zeggen te hebben ontdekt hoe ze de elektronische toestanden van een stof naar wens kunnen veranderen – iets wat toekomstige elektronica mogelijk 1000 keer sneller kan maken. Meer specifiek hebben ze een zogeheten kwantummateriaal – waarbij deeltjes een nieuw soort fysica kunnen creëren – gemaakt, waarbij het materiaal sneller elektriciteit kan isoleren of geleiden. Een…

DROMEN Schrijf over je ideale toekomst Stel je je leven over vijf of tien jaar voor, waarin alles precies is zoals je wilt. Schrijf 15 minuten vrijuit en gedetailleerd over je werk, relaties, enzovoort. Deze oefening, Best Possible Self, is goed gedocumenteerd en heeft bij meerdere experimenten het optimisme van de deelnemers sterk verhoogd – in één onderzoek met wel 14 procent. Als de hersenen beter worden in het zien van goede uitkomsten, versterkt dat het vertrouwen daarin, en dat effect houdt vaak weken aan. DANKBAARHEID Noteer al het goede in je leven Schrijf elke avond voor het slapengaan drie tot vijf dingen op waar je oprecht dankbaar voor bent. Dat kan gewoon een aardig gebaar of een lekker zonnetje zijn, maar het is belangrijk om precies en concreet te…

Ons zonnestelsel bevindt zich halverwege een van de spiraalarmen van de Melkweg. We zien ons sterrenstelsel dus van binnenuit en kunnen niet weten hoe het er als geheel uitziet. Daarom bestuderen astronomen andere stelsels, vooral het dichtstbijzijnde grote spiraalstelsel Andromeda, 2,5 miljoen lichtjaar bij ons vandaan. Op deze nieuwe foto, gebaseerd op metingen van meerdere telescopen, zie je de Andromeda met veel details. Zoals de krachtige straling die uit het enorme zwarte gat in het centrum komt.…

24 nummers € 69,95 per nummer € 2,90 LEES ÉÉN JAAR GRATIS Profiteer van deze eenmalige 50% superkorting! Neem nu een 2-jaarabonnement op Wetenschap in Beeld. Je betaalt slechts € 69,95 voor 24 nummers in plaats van de normale abonnementsprijs van € 139,90. Zo heb je niet 1 jaar maar 2 jaar lang leesplezier. Ontdek de meest fascinerende verhalen, nieuwste ontdekkingen en boeiende feiten over de wereld en het universum om ons heen. We werpen licht op verbluffende uitvindingen en ontdekkingen, medische mysteries, klimaat(verandering), het heelal en de evolutie. Daarnaast staat het magazine vol met korte weetjes en heel veel échte facts. EEN ABONNEMENT BIEDT ALLEEN MAAR VOORDELEN! ✓ Het magazine als eerste thuisbezorgd. ✓ Gratis digitaal lezen en toegang tot de website met meer dan 5.000 artikelen. ✓ De…

Maan creëert een bult van water De zwaartekracht van de maan heeft invloed op het hele aardoppervlak, maar vooral op het water, omdat dit vloeibaar is. Er ontstaat een ‘bult’ (blauw) aan de kant die naar de maan is gericht. De bult beweegt rond het oppervlak met de rotatie van de aarde (witte pijl). Rotatie veroorzaakt bult aan andere kant De aarde en de maan draaien rond een gemeenschappelijk massamiddelpunt een stukje binnen in de aarde (gele stip). Door de beweging van de aarde rond dit punt wordt er een extra waterbult gevormd aan de kant waar de maan zich niet bevindt. Zwaartekracht van de zon versterkt vloed De zon creëert ook getijden op aarde, maar het effect is maar half zo groot. De twee effecten worden bij elkaar opgeteld…

De irrawaddydolfijn leeft langs de kust en in de grote rivieren van Zuid-en Zuidoost-Azië. De soort is goed herkenbaar aan zijn ronde kop en staat erom bekend water te spuwen om vissen naar een plek te jagen waar ze makkelijker te vangen zijn. De dolfijn wordt echter bedreigd, doordat hij zijn habitats verliest en verstrikt raakt in visnetten. De jonge wees op deze foto was gestrand. In het Marine Endangered Species Veterinary Hospital in Rayong nemen dierenverzorgers de ouderrol over en geven ze het dier de fles.…

Stel je een wereld voor zo groot als onze maan waar honderden vulkanen continu uitbarsten. Die elke seconde een ton gesmolten gesteente ruim 500 kilometer de ruimte in spuwt. En waarvan het hele oppervlak elk jaar volledig wordt verbouwd door het materiaal dat weer neervalt. Dat scenario is geen fantasie, maar bestaat echt, op circa 800 miljoen kilometer van de aarde. Welkom op Io. Io is de binnenste van de grote manen van Jupiter, en in geologisch opzicht het heftigste hemellichaam van het zonnestelsel. Sinds we in 1979 de extreme vulkanische activiteit ontdekten, is de vraag hoe de maan is opgebouwd. Nu schetsen metingen van de ruimtesonde Juno een nieuw beeld van het binnenste van de Jupitermaan. En de resultaten zijn niet alleen interessant voor Io. Ze geven ook meer…

KOUDSTE VULKAAN Neptunusmaan stroomt over van koude lava Cryovulkanisme, waarbij vluchtige stoffen zich gedragen als gesmolten gesteente, werd ontdekt toen de Voyager 2 in 1989 de Neptunusmaan Triton passeerde. Daarvóór kenden we alleen vulkanisme met gloeiend hete lava. Aan de oppervlakte van Triton is het slechts-235 °C, en hier bestaat de lava uit waterijs, ammoniak, stikstof en methaan. De lava stroomt onder andere uit de vulkaan Leviathan Patera. Samen met andere ijsvulkanen zorgt die ervoor dat Tritons oppervlak wordt vernieuwd, dat daardoor maar 100 miljoen jaar oud is. NAAM: Leviathan Patera. LOCATIE: Neptunusmaan Triton. ONTDEKT: 1989 door Voyager 2. WARMSTE ONDERGROND Jupitermaan is een hel vanbinnen Toen de Voyager 1 in 1979 langs de Jupitermaan Io scheerde, bleek dit een wereld met de extreemste vulkanische activiteit die we ooit hadden…

HEELAL De snelheid van de aarde verandert voortdurend. Zijn baan is namelijk geen cirkel maar een ellips, met de zon in een van de twee brandpunten. Als de aarde tussen 3 en 6 juli het verst van de zon staat, is de snelheid het laagst. Als de aarde tussen 2 en 5 januari het dichtst bij de zon staat, is de snelheid het hoogst. Dat betekent dat de lengte van een etmaal in de loop van het jaar varieert en de zon niet elke dag op hetzelfde tijdstip het hoogst aan de hemel staat. Als je een jaar lang elke dag op dezelfde plek en tijd en in dezelfde richting een foto van de zon maakt, zie je een achtje aan de hemel, een analemma. De beweging op en neer komt…

VERDAMPER HAALT WARMTE UIT DE LUCHT 1 Ook al is het buiten koud, de lucht bevat warmte. In de verdamper wordt de warmte afgegeven aan een koelmiddel dat circuleert in de warmtepomp. Het koelmiddel verandert dan in gas. COMPRESSOR ZET HET KOELMIDDEL ONDER DRUK 2 Het gasvormige koelmiddel wordt naar de compressor geleid, die wordt aangedreven door de accu van de auto. De compressor zet het gas onder druk, waardoor het flink opwarmt. CONDENSOR VERPLAATST WARMTE NAAR DE AUTO 3 Het koelmiddel geeft zijn warmte af aan de lucht in de auto via een warmtewisselaar. Hierdoor koelt het koelmiddel af zodat het weer vloeibaar wordt. Via een ventiel gaat het terug naar de verdamper.…

HEELAL De Marsmanen Phobos en Deimos behoren tot de kleinste en dichtst om hun planeet draaiende manen van het zonnestelsel. Phobos heeft de kortste omloopbaan op slechts 6000 kilometer van Mars. Ter vergelijking: onze maan staat 384.400 kilometer van de aarde. De manen van Mars zijn niet bolvormig, maar lijken meer op aardappels. Phobos heeft een diameter van 27 kilometer, Deimos van maar 15 kilometer. Astronomen zijn niet zeker over hun oorsprong. Mogelijk zijn ze ontstaan in de planetoïdengordel tussen Mars en Jupiter en vervolgens ingevangen door de zwaartekracht van Mars. Een andere theorie suggereert dat ze zijn gevormd uit materiaal van Mars dat werd uitgestoten tijdens een hevige botsing met een andere planeet. Hopelijk wordt het mysterie opgelost als de Japanse missie MMX, die van 2026 tot 2031 loopt, materiaal…

Wolken ontstaan als waterdamp in de lucht condenseert tot druppels op aerosolen – stofkorrels of andere deeltjes in de atmosfeer. Het aantal door de mens gemaakte aerosolen is de laatste decennia sterk gedaald, doordat de luchtvervuiling is afgenomen. Het onderzoeksproject CleanCloud bestudeert welk effect dat heeft op de vorming van wolken. Hier hebben onderzoekers van het Swiss Federal Institute of Technology een weerballon opgesteld op de Griekse berg Helmos om de aerosolen te meten.…

NATUUR Miljoenen jaren geleden zag het leven in zee er heel anders uit dan nu. Allerlei dieren leefden naast elkaar en vochten om ruimte en voedsel. Nu hebben onderzoekers van de Hokkaido Universiteit in Japan ontdekt hoe een bepaalde groep dieren plotseling heel talrijk en sterk werd. De ontdekking werd gedaan dankzij een nieuwe techniek, die hele rotsen in 3D scant en verborgen fossielen blootlegt. Met behulp van de nieuwe methode vonden de Japanse onderzoekers duizenden gefossiliseerde delen van inktvissen in gesteente uit het late krijt. Daaronder bevonden zich 263 inktvissen van ongeveer 40 soorten die nog nooit eerder zijn gezien. Omdat inktvissen geen harde schaal hebben, worden ze zelden als fossielen gevonden. Maar hun bek, die hard is en makkelijker bewaard blijft, biedt nu nieuw inzicht in hoe inktvissen evolueerden…

Mark heeft geen businessplan geschreven en weet niets over de regels voor het importeren van plantenextracten uit India.Toch heeft hij zijn baan opgezegd, zijn flat verkocht en al zijn spaargeld geïnvesteerd in zijn ‘baanbrekende gezondheidsdrankje’. ‘Dit wordt gigantisch,’ zegt Mark. Hij slaat alle waarschuwingen in de wind – mislukken is voor hem geen optie. Misschien schud je meewarig je hoofd over zulke rasoptimisten. Ze lijken op zijn best naïef, impulsief en onrealistisch. Maar recent onderzoek heeft iets verrassends aan het licht gebracht: Een al dan niet gefundeerd geloof in de toekomst is een cruciaal biologisch voordeel dat optimisten delen met veel dieren. En nu kunnen wetenschappers zelfs aan specifieke hersenactiviteit zien of je een optimist of pessimist bent. Optimisten leven gezonder Als je het aan de eettafel of in de…

Vis interpreteert dubbelzinnig signaal positief In één experiment zwemmen zebravissen door een vijfarmig doolhof. In armen met een rood sein worden ze achtervolgd met een net. In armen met een groen sein krijgen ze een beloning. Als de onderzoekers een van de armen een rood-groen sein geven, zwemmen de vissen erin. Ratten worden hoopvol van kietelen Als onderzoekers ratten kietelen en ze aan het ‘lachen’ maken, verandert hun gedrag sterk. De ratten gedragen zich optimistisch en maken keuzes in afwachting van iets goeds. Dit laat zien dat sociaal plezier dieren positieve verwachtingen kan geven. Hommels worden optimistisch van suiker Als hommels beloond worden met suiker, gaan ze zich gedragen alsof er iets goeds aankomt. Maar als de onderzoekers hun dopamine blokkeren, stopt het gedrag. Dit suggereert dat optimisme, net als…

Robots moeten radioactieve stoffen hanteren 1 Bij een thoriumreactor komt schadelijke straling vrij, dus mensen moeten uit de buurt blijven. Alle handelingen met radioactieve stoffen en onderhoud, bijvoorbeeld aan pompen, filters en warmtewisselaars, moeten door robots worden gedaan. Afvalstoffen moeten worden verwijderd 2 Bij de reacties in de reactor ontstaan stoffen die het rendement verlagen; onderzoekers van de Nederlandse TU Delft werken bijvoorbeeld aan een systeem dat overtollige stoffen (geel) wegfiltert met behulp van heliumbelletjes (groen). Materialen moeten tegen stootje kunnen 3 Om de materialen bestand te maken tegen temperaturen van 600-700 °C en intense straling, ontwikkelen ingenieurs superlegeringen – zoals Hastelloy N, dat bestaat uit nikkel (circa 71 procent), molybdeen (16 procent), chroom (7 procent) en ijzer (3 procent).…

REUZENWOLF Prehistorische wolf is al terug SOORT: De Amerikaanse reuzenwolf (Aenocyon dirus) was een krachtig gebouwd roofdier van circa 65 kilo, dat 10.000 jaar geleden uitstierf. UITDAGINGEN: Om de soort te reconstrueren bewerkte Colossal 14 genen van een grijze wolf van nu. De genen werden uitgekozen op basis van analyses van het DNA van honden en de prehistorische wolf. Het doel was om de wolf groter en sterker te maken en de vacht lichter. De bewerkte foetussen werden voldragen door een hond. PLANNING: De eerste gemodificeerde wolven werden in oktober 2024 geboren. Ze bevinden zich nu in een verblijf ergens in de VS. DODO Uitgeroeide vogel wacht op doorbraak SOORT: De dodo (Raphus cucullatus) was een vogel van circa 70 cm die leefde op het eiland Mauritius. Hij werd in…

VLIEGERS IN WATERKOLOM Energiecentrales draaien achtjes onder water ■ Technologie: In plaats van stationaire getijdenmolens te gebruiken, kan de opbrengst aanzienlijk worden vergroot als de turbines met hoge snelheid door de waterkolom worden gejaagd. Dit is het idee achter een nieuwe techniek waarbij onderwatervliegers, verankerd aan de zeebodem, zelfstandig horizontale achtjes draaien. ■ Uitdaging: De technologie is nieuw en moet zich nog commercieel bewijzen. Het kan daarom lastig zijn om investeerders aan te trekken. ■ Status: Het Zweedse bedrijf Minesto loopt voorop en test de vliegertechnologie op grote schaal op de Faeröer. Minesto werkt samen met nutsbedrijf SEV aan zeven grote parken met vliegers in de smalle wateren tussen de eilanden. Het doel is een totale capaciteit van 200 MW, wat 40 procent van het stroomverbruik van de Faeröer zou…

Voordat het heelal gevuld werd met sterren, planeten en sterrenstelsels, was er niets. Wat er precies gebeurde toen niets iets werd, is onbekend. Maar we kennen wel één cruciaal ingrediënt van het kosmische recept. Om materie te creëren uit niets was een heftige energieuitbarsting nodig – groot genoeg om de lege ruimte uit elkaar te scheuren, waardoor de eerste deeltjes konden ontstaan en de geschiedenis kon beginnen. Bijna 14 miljard jaar later proberen natuurkundigen delen van dit proces na te bootsen. En nu hebben onderzoekers van het SLAC National Accelerator Laboratory in deVS een grote stap teruggezet naar het begin van alles. Ze ontwikkelden een techniek die elektronen comprimeert tot een extreem korte, intense bundel. In een fractie van een seconde geeft de bundel meer energie vrij dan een miljoen…

Jupiter rekt Io uit 1 Wanneer Io het dichtst bij Jupiter staat, is de afstand tot de gasplaneet 420.000 kilometer. Hier is de zwaartekracht van Jupiter zo sterk dat Io van vorm verandert. In plaats van zo rond als een voetbal wordt hij meer ovaal, zoals een rugbybal. Io hervindt zijn natuurlijke vorm 2 Als Io het verst van Jupiter verwijderd is, is de afstand 423.400 kilometer. Hoewel het verschil niet groot lijkt, is het effect van Jupiters zwaartekrachtveld hier veel zwakker. Onder invloed van zijn eigen zwaartekracht benadert Io een bolvorm. Buren handhaven de elliptische baan 3 Io’s baan rond Jupiter is in resonantie met die van Europa en Ganymedes. Elke keer dat Io vier keer rond Jupiter draait, draait Europa twee keer rond Jupiter en Ganymedes één keer. De resonantie…

MENS Lichaamsbeweging kan je gezondheid en immuunsysteem stimuleren en ziekten helpen voorkomen. Maar als het lichaam eenmaal is getroffen door een verkoudheid, zul je niet sneller herstellen door te sporten. Een rondje hardlopen in de frisse lucht kan de symptomen verlichten doordat je neus even goed ‘doorloopt’, maar lichaamsbeweging krijgt het virus dat de verkoudheid veroorzaakt niet weg. Als je ziek bent, is het belangrijk om je lichaam niet te veel te belasten, en hoewel je met een verkoudheid best kunt sporten, kun je je hardloopschoenen beter in de kast laten liggen als je griep of een ernstige ziekte hebt. Als vuistregel geldt dat zolang de symptomen boven de keel zitten, je matig intensief kunt sporten. Je hoeft jezelf dus niet in te houden als het gewoon een verkoudheid is met…

MENS Soep komt eruit als plas én poep – behalve als het om heldere bouillon gaat. In het spijsverteringsstelsel wordt voedsel afgebroken tot enkelvoudige vetten, suikers, aminozuren en andere kleine moleculen. De darmwand neemt ze op, samen met het vocht, dat je uitplast. Sommige delen van het voedsel worden niet volledig afgebroken en blijven achter in de darmen. Die poep je uit. Dit zijn meestal vezels uit fruit en groenten, onverteerbare delen van vlees zoals pezen en bindweefsel, en stugge eiwitten en koolhydraten. Dus wanneer je een kom kippensoep eet, komen er onverteerbare resten van de wortels en stukjes vlees in je ontlasting terecht. Zelfs een gladde tomatenof aardappelsoep bevat vezels en koolhydraten die niet kunnen worden opgenomen en in je ontlasting belanden. Hetzelfde geldt voor een glas sinaasappelsap, terwijl een…

NATUUR Op het eerste gezicht zijn clementines en mandarijnen, die nauw verwant zijn, nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Maar er zijn wel degelijk verschillen. De grootte van beide vruchten varieert, waardoor je niet kunt zeggen dat de ene altijd groter is dan de andere. Wel kan de kleur een hint geven: een clementine is meestal iets lichter dan een mandarijn. Het tweede verschil zie je als je de vruchten pelt. Een clementine heeft doorgaans een dikkere schil en kan daardoor lastig te pellen zijn. Bij een mandarijn kun je vaak de hele schil in één keer verwijderen. Als de schil weg is, zie je het vruchtvlees. Een mandarijn heeft altijd negen partjes, terwijl dat er bij een clementine acht tot twaalf kunnen zijn. Ook kunnen mandarijnen vol pitjes zitten, terwijl clementines…

MENS Na meer dan tien jaar van hypotheses en wetenschappelijke discussies hebben Chinese wetenschappers een prehistorisch mysterie opgelost. Ze hebben ontdekt hoe de schedel van de uitgestorven Denisovamens eruitzag. De nieuwe kennis zou het volgens de onderzoekers makkelijker kunnen maken om nieuwe Denisovavondsten te identificeren. Chinese onderzoekers zijn al sinds 2018 in het bezit van de schedel. Maar pas onlangs hebben ze bevestigd dat de 200.000 jaar oude schedel daadwerkelijk van een Denisova is. Bijna tien jaar geleden werd de oude schedel overgedragen aan paleontoloog Qiang Ji van de Hebei GEO Universiteit in Shijiazhuang. In 2021 publiceerden hij en enkele collega’s een studie van de schedel, waarin ze concludeerden dat de schedel toebehoorde aan een nieuwe en nog onbekende mensensoort, Homo longi. Dit onderzoek wekte de nieuwsgierigheid van Qiaomei Fu. Zij…

HEELAL In 1912 berekenden astronomen voor het eerst dat ons naburige sterrenstelsel, het Andromedastelsel – waarvan toen werd gedacht dat het slechts een nevel was – op weg was naar ons sterrenstelsel, de Melkweg. Precies 100 jaar later bleek uit data van de Hubble-ruimtetelescoop dat de twee sterrenstelsels – die met een snelheid van 100 km/s op elkaar afkwamen – over 4 tot 5 miljard jaar op elkaar zouden botsen, waardoor het supersterrenstelsel Milkomeda zou ontstaan. Tot nu toe dachten astronomen dat een botsing onvermijdelijk was, maar nieuw onderzoek brengt daar verandering in. Een internationaal team onder leiding van de Universiteit van Helsinki in Finland heeft de kans op een botsing tussen sterrenstelsels opnieuw berekend – en die is heel klein. Met behulp van de nieuwste gegevens van de ruimtetelescopen Hubble…

GEZONDHEID Hij komt ongevraagd binnen, neemt de controle over en verbouwt je DNA. Niet voor de lol, maar om je cellen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Nieuw onderzoek van onder meer de Guangdong Academy of Medical Sciences onthult dat een micro-organisme dat ruim 4 miljard mensen bij zich dragen de driedimensionale architectuur van het menselijk genoom kan veranderen. Volgens de onderzoekers betekent dit dat het virus makkelijker toegang lijkt te krijgen tot de genen die het nodig heeft om te overleven en zich te vermenigvuldigen. Twee op de drie mensen onder de 50 zijn drager van HSV-1, een levenslange virusinfectie die momenteel ongeneeslijk is. Als je eenmaal besmet bent, heb je het virus voor de rest van je leven. De onwelkome gast heet herpes-simplexvirus type 1 (HSV-1) en is een van…

In de koude, droge Gobiwoestijn in het noorden van China staat een unieke energiecentrale. Het is een kerncentrale, maar in tegenstelling tot de centrales die we kennen, wordt deze niet gevoed met staven van de stoffen plutonium en uranium. In de reactor zit thorium – een metaal dat je zonder problemen kunt vasthouden. De afgelopen jaren hebben geologen steeds meer thoriumafzettingen gevonden – ook in Europa – die we uit de grond kunnen halen en gebruiken voor nieuwe reactors. Ingenieurs denken daarom dat thorium binnenkort de hele wereld van groene energie kan voorzien. En ze zijn zelfverzekerd, omdat ze onlangs een belangrijk probleem hebben opgelost dat thoriumreactors tientallen jaren heeft tegengehouden. Ongevaarlijk metaal wordt geactiveerd In 1828 ontdekte de Zweedse scheikundige Jöns Jacob Berzelius een nieuw metaal. Het glanst als…

Afgevallen bladeren en takken zitten boordevol voedingsstoffen, en dankzij insecten en hun primitieve verwanten de springstaarten worden die gerecycled. Springstaarten, die vaak nog geen millimeter groot zijn, kauwen het organische afval klein, zodat bacteriën de voeding kunnen vrijgeven in de bodem. De beestjes zijn genoemd naar hun staart, waarmee ze in de lucht springen als ze zich bedreigd voelen. Deze foto van een springstaart met dauw was een van de finalisten bij Closeup Photographer of the Year.…

Er lopen drie bijzondere wolven rond in een verblijf op een gehet heime locatie in de VS. Op eerste gezicht lijken ze mis-schien niet opmerkelijk, maar ze hebben een sensationeel geheim. Ze zijn gemaakt in de laboratoria van biotechbedrijf Colossal Biosciences – en volgens dit bedrijf vertegenwoordigen ze een soort die sinds de ijstijd niet meer bestaat. Voor de allereerste keer is dus een uitge-storven diersoort weer tot leven gewekt. De waarheid ligt echter iets ingewikkelder – en het project is zeer controversieel on-der wetenschappers wereldwijd. Wetenschap in Beel d sprak met een toon-expert op dit ge-bied om erachter te komen aangevende hoe grensverleggend de prestatie van Colossal echt is – en om een realistische kijk te krijgen op het vol-gende project van het be-drijf, dat, hoe ongeloof-lijk ook, nog…

Onderzoekers maken stamcellen uit wolvenbloed 1 De onderzoekers namen bloed af van een grijze wolf en plaatsten de bloedcellen (rood) in een vloeistof met speciale eiwitten (groen). De eiwitten veranderden de genetische activiteit van de cellen, zodat die stamcellen werden en beter konden groeien op kweek. Genschaar verandert de genen 2 Vervolgens voegden de onderzoekers CRISPR toe aan de cellen. CRISPR bestaat uit RNA (rood) dat de gewenste genen (blauw) opspoort, en een enzym (geel) dat die genen doorknipt. De cel plakt ze zelf weer aan elkaar, maar nu anders. Hond wordt drachtig van reuzenwolven 3 Het bewerkte DNA (blauw) wordt nu uit een stamcel (rood) gehaald en in een eicel (grijs) zonder eigen DNA van een hond geplaatst. Daarna wordt de eicel in de baarmoeder van een grote hond…

Sensors monitoren sloten en scharnieren 1 De sensors van de Estonia detecteerden niet dat de boegklep losraakte, maar tegenwoordig bewaakt een Integrated Bridge System de sluitmechanismen van het schip, zodat de dienstdoende officier op de brug direct wordt gewaarschuwd in het geval van een storing. Antislagzijsysteem houdt het schip recht 2 Toen de Estonia heftig overhelde naar stuurboord (rechts), zorgde een noodlottige manoeuvre ervoor dat het schip op zijn kant kwam te liggen. Tegenwoordig zou een antislagzijsysteem het schip automatisch weer rechtop brengen, bijvoorbeeld bij een ongelijke lading of sterke zijwind. Water activeert noodbakens 3 Een schip in nood activeert zijn noodradiobaken (EPIRB). Maar in tegenstelling tot op de Estonia worden moderne noodbakenzenders geactiveerd zodra ze in contact komen met water, als de bemanning daar zelf niet toe in staat is.…

Aan de oppervlakte zie je niets bijzonders aan de fjord Hest-fjørður tussen het eilandje Hestur en Streymoy, het grootste eiland van de Faeröer. Kleine rimpelingen getuigen ervan dat het water weer door de fjord stroomt onder invloed van het getij, zoals het om de 7 uur doet sinds de ijstijd zijn greep op de Noord-Atlantische Oceaan verloor. Maar onder het oppervlak gebeurt er iets. Zes gele vliegers draaien achtjes onder water. De vliegers zien eruit als vliegtuigen die worden aangedreven door propellers. Maar het is juist andersom: de beweging in het water laat de propellers draaien. De vliegers zijn ontwikkeld door het Zweedse bedrijf Minesto, en over twee à drie jaar zijn ze klaar om een doorbraak te bereiken voor een nieuwe groene energiebron. En dat is nog niet alles.…

Fotokathode zet licht om in elektronen 1 Een fotokathode gebruikt uv-licht om elektronen uit een metalen plaat te slaan, waardoor de elektronenbundel ontstaat. Door de golflengte van het licht aan te passen, kunnen fysici de elektronen dezelfde energie en richting geven, wat de bundel heel intens maakt. Laserheater voegt kunstmatige ruis toe 2 Verstoringen maken de straal ongelijkmatig. De laserheater lost dit op door kunstmatige ruis toe te voegen (onder) waardoor de straal gecontroleerd reageert op verstoringen (bolling). Zonder laserheater veroorzaken de verstoringen chaotische fluctuaties (boven). Compressie maakt de straal intens 3 De straal wordt gecomprimeerd tot een korte puls. Zonder laserheater wordt het verschil in elektronensnelheid versterkt (boven) en verliest de straal zijn vorm. Met laserheater blijven de elektronen bij elkaar, wat de bundel intens maakt (piek).…

TECHNIEK In een benzineauto produceert de motor veel restwarmte, die wordt gebruikt om de cabine te verwarmen. De motor van een elektrische auto doet dat niet. Daarom is er een andere warmtebron nodig – vooral als je ergens woont waar het ’s winters koud is. Of de auto nu een warmtepomp heeft of gewone elektrische radiatoren, de stroom wordt geleverd door de accu, en dit is van invloed op de actieradius. Maar het verlies is kleiner bij een warmtepomp, omdat deze energiezuiniger is. Uit onderzoek blijkt dat een auto met een warmtepomp een 10 tot 15 procent grotere actieradius heeft dan andere elektrische auto’s. En dat is niet zo gek, want de accu van elektrische auto’s presteert slechter als het koud is. Dat komt doordat de chemische processen in de accu…

50 jaar was vermoedelijk de levensverwachting van de grote sauropoden. Waarschijnlijk bereikten ze in de eerste 30 jaar hun volledige grootte. Daarna groeiden ze nog weinig. DINOSAURUS Vroeger dachten paleontologen dat de grootste dinosauriërs – de plantenetende sauropoden – mogelijk meer dan 100 jaar oud werden. Het argument was dat het waarschijnlijk lang duurde om de indrukwekkende afmetingen van ruim 35 meter en 75 ton te bereiken. De onderzoekers baseerden hun berekening op de groeisnelheid van nu levende gewervelde dieren. Maar uit recent onderzoek blijkt dat dit geen steek houdt. De leeftijd van een dinosaurus kan worden bepaald op basis van de fossiele botten. Net als een boom hebben de botten ringen die hun groei laten zien. Als een individu veel groeit, zijn de ringen breed, en ze worden smaller als…