Inhoudsopgave van Editie 11 - 2025 - Wetenschap in Beeld

NATUUR 500 miljoen jaar geleden zag de aarde er heel anders uit dan nu. Deze tijd staat bekend als de cambrische explosie, en er wordt aangenomen dat het ontstaan van de diergroepen die we vandaag de dag kennen met een explosieve snelheid plaatsvond. Pas gevonden fossielen uit die periode kunnen paleontologen van de Universiteit van Durham nu meer inzicht geven in het ontstaan van complexe fauna. Want één soort bleek zich te hebben ‘vermomd’ als een andere. De paleontologen dachten aanvankelijk dat een 500 miljoen jaar oud, merkwaardig fossiel behoorde tot de diergroep Shishania, die later evolueerde tot slakken en inktvissen. Maar nieuwe vondsten hebben hen op andere gedachten gebracht. Dat zegt paleontoloog Martin R. Smith van Durham University. De analyses onthullen kenmerken die terug te voeren zijn op wat…

1 Amygdala registreert potentieel gevaar De amygdala is de alarmcentrale van de hersenen, en hier begint de emotionele en fysieke angstreactie. Signalen van mogelijk gevaar (bijvoorbeeld een spin) stromen eerst van de zintuigen naar het buitenste deel van de amygdala (oranje). 2 Filtercellen beoordelen ernst van de bedreiging De gevaarsignalen gaan door naar clusters van intercalaire cellen (blauw), die ook verbindingen hebben met de frontale kwabben, waar het verstand zetelt. Als de cellen oordelen dat de dreiging niet reëel is, schakelen ze de signalen uit. 3 Defect filter leidt tot angst Bij sommige mensen functioneren de tussenliggende cellen niet optimaal. Hierdoor kunnen de signalen doorgaan naar het binnenste deel van de amygdala (rood). Van hieruit worden ze naar de rest van het lichaam gestuurd, waardoor we angst ervaren.…

De grote ster in het midden van de planetaire nevel NGC 1514 bestaat eigenlijk uit twee sterren die om elkaar draaien. De nevel van gas en stof ontstond toen de ene ster opzwol en zijn buitenste lagen wegslingerde, waarmee hij zelf een witte dwerg werd. De ringen rond de nevel bestaan waarschijnlijk uit piepkleine stofkorrels en zijn mogelijk het resultaat van de dans van het sterrenpaar. De witte dwerg verwarmt het stof nu met zijn straling, waardoor de ringen goed te zien zijn op deze infraroodfoto van de James Webb-telescoop.…

Meer voedsel in de hitte In de zomer zijn mensen vaker buiten en laten ze meer etensresten achter. Afval gaat in de hitte sneller rotten en vormt geuren die ratten kunnen waarnemen. Warm weer betekent ook meer kleine prooien zoals insecten en wormen. Warmte verlengt de voortplantingstijd Babyratten zijn haarloos en kunnen hun tuur niet regelen. Daarom kost het de ouders energie om ze warm te houden. Als het warmer is, kunnen de ouders energie besparen en in plaats daarvan bijvoorbeeld melk produceren. Kou houdt ratten rustig De temperatuur heeft een grote invloed op de activiteit van ratten. Als het buiten te koud is, zullen ratten eerder schuilen dan naar eten zoeken in straten en steegjes. Inactieve ratten eten niet alleen minder, maar paren ook minder.…

NIEUWE VULKANEN VERRIJZEN IN DE KRATER. Circa 3600 jaar geleden explodeerde de vulkaan Thera in een kilometershoge vuurwolk. As kleurde de hemel zwart en gloeiende lawines denderden langs de flanken van de vulkaan. Gelukkig ontsnapten alle inwoners van het eiland dat we nu Santorini noemen waarschijnlijk op tijd. Ze waren gewaar-schuwd door een kleinere uitbarsting een paar maanden eerder. Of iemand het anders overleefd zou hebben, is onzeker. De uitbarsting in de Egeïsche Zee was een van de krachtigste in de menselijke geschiedenis en veranderde het uiterlijk van het eiland voor altijd. Sindsdien is de vulkaan om de paar honderd jaar actief, maar nooit zo hevig als tijdens de zogeheten Minoïsche uitbarsting. Nu is het echter wellicht gedaan met de rust. Begin 2025 beleefde Santorini een van de ernstigste geologische…

1 Ruimteradar toont beweging Met radargegevens van de satellieten, aangevuld met gps, kunnen we de verticale bewegingen van de aardkorst op en rond Santorini bepalen. De beelden laten bijvoorbeeld verheffingen (blauw) zien, die ontstaan als magma zich ophoopt. 2 Sensors onthullen bedreigingen Detectors meten sijpelend gas en de bodemtemperatuur op de twee vulkanische eilandjes in de lagune van Santorini. Deze ‘sniffers’ detecteren veranderingen in de hoeveelheid en aard van gassen door instroom van vers magma. 3 AI duidt bodemtrillingen Sinds 2025 analyseren onderzoekers de gegevens van de 11 seismografen op Santorini met AI. De nieuwe tool detecteert tien keer zoveel aardbevingen als de oude methoden, waardoor we een uitbarsting beter zien aankomen.…

Verdronken bos groeit aan de kust Bij eb verschijnen de resten van verzonken bossen langs de Britse stranden. Dit is een stronk van minstens 6000 jaar oud in Pett Level, Sussex, waar het bos zich ooit 8 kilometer naar het oosten en 13 kilometer naar het westen uitstrekte. Werktuig lag bij rivier-monding In 2019 haalde archeoloog Vincent Gaffney een werktuig uit de steentijd uit de Noordzee. De hamersteen, waarmee ander gereedschap werd gemaakt, lag in de monding van de toenmalige Southern River, zo’n 20 kilometer uit de oostkust van Engeland. Vissers haalden wapens uit de diepte In 1931 haalde de Britse trawler Colinda een 11.000 jaar oude speerpunt van gewei boven bij de Leman-en Owerbank in de Noordzee. De vondst bewees dat Engeland in de steentijd in verbinding stond met…

EEN ZAAMHEID Afstand van familie veroorzaakt fysieke pijn Een retourreis naar Mars duurt enkele jaren, en tijdens deze periode moeten astronauten het zonder familie en vrienden stellen. Ze missen feestdagen, verjaardagen van hun kinderen en kunnen dierbaren verliezen zonder afscheid te kunnen nemen. Het gemis van familie en sociaal contact komt terug in de chemie van het lichaam. Onderzoek toont aan dat eenzaamheid kan leiden tot fysieke pijn doordat de activiteit in hersengebieden als de insula afneemt. De productie van de neurotransmitters dopamine en oxytocine neemt af, wat het geluk en welzijn vermindert. Daarnaast neemt de activiteit in stress-en angstgerelateerde hersengebieden toe, wat kan resulteren in slaapproblemen, een verzwakt immuunsysteem en verminderde cognitieve functies. OPLOSSING ◼ Contact: Regelmatig berichten van familie en vrienden op aarde. ◼ Therapie: Virtuele sessies met psychologen. ◼ Activiteiten:…

NATUUR Een oceaan is een van de enorme zoutwaterbekkens op aarde. Er zijn er nu vijf: de Stille Oceaan, Atlantische Oceaan, Indische Oceaan, Zuidelijke Oceaan en Noordelijke IJszee. De Internationale Hydrografische Organisatie (IHO) bepaalt de grenzen. Een zee is kleiner dan een oceaan en bevindt zich vaak waar een oceaan land ontmoet. De Middellandse Zee tussen Europa en Afrika of de Arabische Zee ten oosten van Afrika zijn voorbeelden van grote wateren die verbonden zijn met een oceaan. Een zee kan dus deel uitmaken van een oceaan, maar niet andersom. Veel mensen associëren de term ‘zeven zeeën’ met de vijf erkende oceanen, waarbij de Atlantische en Stille Oceaan elk voor twee tellen, met een deel ten noorden en ten zuiden van de evenaar. De oorsprong van de term is echter…

Samen voor € 34,95 Normaal € 50,65 Met Wetenschap in Beeld ontvang je je maandelijkse dosis fascinerende weetjes, mysterieuze ontdekkingen en verbazingwekkende inzichten uit de wetenschap. Bovendien kun je je brein uitdagen met meer dan 350 breinbrekers, puzzels en testjes. Hiermee houd je je geest scherp, verbeter je je probleemoplossend vermogen, en beleef je urenlang plezier aan uitdagende opgaven. Een abonnement biedt alleen maar voordelen! • Toegang tot premium website met meer dan 5.000 artikelen. • De artikelen komen tot leven met video’s en illustraties. • Abonneevoordelen zoals korting op specials. ZO BESTEL JE: Kijk op wib.mijntijdschrift.net/brein Liever korting? Kijk dan op WIB.MIJNTIJDSCHRIFT.NET Abonnementen zijn tot wederopzegging na genoemde periode. Cadeauabonnementen stoppen automatisch. Aanbiedingen gelden alleen voor nieuwe abonnees.…

De Nieuw-Zeelandse kea is de enige papegaai die hoog in de bergen leeft. De vogel staat bekend als speels en gooit soms bijvoorbeeld takjes in de lucht om ze weer op te vangen. Automobilisten hebben hier ook weleens last van: de deugniet steelt graag de deurrubbers. Ook bijzonder voor een papegaai is dat er vlees op zijn menu staat: af en toe neemt hij hapjes uit schapen. Daarom is de kea zwaar bejaagd door boeren. Deze foto was een van de kanshebbers voor de Sony World Photography Awards.…

TECHNIEK In Zuid-Frankrijk wordt gewerkt aan de grootste fusiereactor ter wereld, ITER (International Thermonuclear Experimental Reactor). Die moet energie gaan produceren door de zon na te bootsen, en nu is een heel belangrijk onderdeel van de reactor klaar om geïnstalleerd te worden: het krachtigste magneetsysteem ooit. Volgens de mensen achter het project zal het magnetische systeem na montage bijna 3000 ton wegen en sterk genoeg zijn om de ultrahete deeltjes in de reactor op zijn plaats te houden. De magneet creëert een ‘onzichtbare kooi’ die de ultrahete deeltjes op hun plaats moet houden, waardoor de reactor ‘enorme warmte-energie’ kan creëren, schrijft het ITER-team. ITER is een fusiereactor van het type tokamak die een beetje op een donut lijkt en wordt ’s werelds grootste fusiereactor. De magneten komen rond de reactorring…

GEZONDHEID Vooral oudere mensen worden getroffen door dementie, een hersenziekte die het moeilijk kan maken om eenvoudige dagelijkse handelingen uit te voeren of dingen te onthouden. Onderzoekers van onder andere de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health en de Columbia University in de VS ontdekten dat gehoorverlies, dat veel mensen op latere leeftijd treft, verantwoordelijk kan zijn voor maar liefst een op de drie gevallen van dementie. Dementie treft elk jaar 10 miljoen mensen en momenteel lijden wereldwijd meer dan 57 miljoen mensen aan de ziekte. De onderzoekers keken naar de gegevens van 2946 mensen, allemaal tussen de 66 en 90 jaar oud. De deelnemers hadden geen dementie aan het begin van het onderzoek en werden acht jaar lang gevolgd. Op een bepaald moment in het proces ondergingen ze…

HEELAL Ver weg in het donker, waar het licht van de zon bijna niet komt, is er misschien een planeet die we nog nooit hebben gezien. De planeet wordt al jaren gezocht en er zijn veel geruchten dat er een verborgen negende planeet in ons zonnestelsel is. Nu zijn astronomen van onder andere het Japan Aerospace Exploration Agency en de National Tsing Hua University in China misschien een stap dichter bij het vinden van de hypothetische planeet. In 2016 kwamen twee ruimteonder-zoekers van Caltech met een opzienbarende theorie: er moest een grote, onbekende planeet ver weg in het zonnestelsel zijn, omdat een paar verre objecten op vreemde manieren bewogen. Een planeet – die ze Planeet 9 noemden – met een sterke zwaartekracht zou de verklaring kunnen zijn, zeiden ze. Sindsdien…

IN HET KORT TITEL Sebastian Swane is psychiater en voormalig hoofdarts bij de Psychotherapeutische Kliniek van het Psychiatrisch Centrum Kopenhagen, Denemarken. WERK Hij behandelt sinds 2001 patiënten met psychische stoornissen en heeft zich gericht op paniekstoornis, sociale fobie, gegeneraliseerde angst, prestatieangst en ziekteangst. In 2024 publiceerde hij het boek Zonder angst, dat ingaat op angstbehandeling en het nieuwste onderzoek. Leer je angst kennen Wat moet volgens u iedereen weten over angst? ‘Angst is een natuurlijke emotie en essentieel voor onze overleving. Er is niets onnatuurlijks aan angst – het is een gezonde en noodzakelijke reactie die iedereen heeft. Soms wordt het gevoel echter zo overdreven dat het uitgroeit tot een psychische stoornis.’ ‘Ik zeg vaak een beetje kort door de bocht dat vrijwel alle psychische aandoeningen worden veroorzaakt door een…

Vanwege zijn grappige gezicht en dikke vacht is de manoel, een katachtige uit Centraal-Azië, een hit op internet. Maar de dichte vacht heeft ook een praktisch doel: hij houdt deze schuwe jager warm op 5000 meter hoogte. De manoel is geen sprinter, maar besluipt zijn prooi geruisloos. Zijn oren zijn klein en rond, zodat het prooidier ze niet ziet als de kat het vanuit zijn schuilplaats bespiedt. Deze foto, van een manoel die net een vogel heeft gevangen, kreeg een speciale vermelding bij de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

Grote dammen wekken waterkracht op De grootste van de ruim 150 dammen in China, de Baihetandam en de Drieklovendam, liggen aan de Jangtsekiang. Deze twee waterkrachtcentrales worden echter ingehaald door de nieuwe Medog Hydropower Station, die aan de rivier de Yarlung Tsangpo komt. Meer windturbines op zee De grootste windparken op het land liggen in China, met het Gansu Wind Farm aan de rand van de Gobiwoestijn als grootste. De laatste tien jaar investeert China ook veel in windenergie op zee. Het grootste offshorepark is Shanwei Jiazi in de Straat van Taiwan. Woestijnen bieden ruimte voor zonnecellen Zonneparken vind je in heel China, maar het noordwesten is met zijn desolate woestijngebieden ideaal. In 2024 werd ’s werelds grootste zonne-energiecentrale, Xinjiang Solar Farm, geopend in de regio, waar ook het Ruoqiang…

FACTCHECK: VAN LEZEN WORD JE SLIMMER Word je geboren met een schone lei van waaruit we onze intelligentie creëren, of heb je jouw IQ te danken aan jouw ouders? Onderzoekers schatten dat tot 80 procent van onze intelligentie erfelijk is. Toch bepalen de genen niet helemaal je lot. Een groot onderzoek duidt erop dat je je IQ met één tot vijf punten kunt verhogen voor elk jaar dat je blijft leren. Dus hop, lezen maar! 2 JAAR LEZEN VOOR DE PRIJS VAN 1 Ontdek de meest fascinerende verhalen, nieuwste ontdekkingen en boeiende feiten over de wereld en het universum om ons heen. We werpen licht op verbluffende uitvindingen en ontdekkingen, medische mysteries, klimaat(verandering), het heelal en de evolutie. Daarnaast staat het magazine vol met korte weetjes en heel veel échte…

Als het internationale ruimtestation ISS een auto was, zou het in nog geen uur van Amsterdam naar Sydney kunnen rijden. Het ISS raast 386 kilometer boven de aarde voort met 28.000 km/h. Het doet er maar 10 minuten over om de hele Verenigde Staten te passeren, en een rondje om de aarde is in anderhalf uur gepiept. Deze foto, gemaakt door NASA-astronaut Don Pettit, geeft een indruk van de snelheid wanneer het ISS over een verlichte stad trekt aan de nachtkant van de aarde.…

De 3D-bril die archeoloog Vincent Gaffney draagt, lijkt precies op de exemplaren die je in de bioscoop krijgt. En het verhaal dat zich voor hem afspeelt, is net zo boeiend als een film. Op het grote scherm ziet hij een uitgestrekt landschap van rivieren, heuvels en valleien. Via dit land kon je ooit van Scandinavië naar Engeland lopen. Maar door klimaatverandering steeg de zeespiegel, en circa 7000 jaar geleden was het land geheel overstroomd. Zo ging een bloeiende steentijdgemeenschap abrupt ten onder. Nu liggen de restanten begraven op de bodem van de Noordzee. Onderzoekers van de Universiteit van Bradford proberen op dit moment het verzonken land te reconstrueren zoals het eruit moet hebben gezien in zijn hoogtijdagen na de laatste ijstijd. De plek wordt Doggerland genoemd. ‘20 jaar geleden, toen…

DEEL 1 - DE VOORHOEDE DEEL 2 - DE REIS DEEL 3 - HET NIEUWE VERBLIJF 10, 9, 8… De astronauten zitten stevig vast in de capsule ruim 100 meter boven het lanceerplatform… 7, 6, 5… Onder hen bevindt zich meer dan 6000 ton brandstof… 4, 3,… En 44 raketmotoren die wachten om in actie te komen… 2, 1, ontsteking… Zuurstof en methaan stromen de motoren in, die een oorverdovend gebrul uitstoten… We have liftoff! Zo kan het klinken als het plan om al in 2028 de eerste bemande missie naar Mars te sturen doorgaat. De astronauten zullen negen maanden in het ruimteschip doorbrengen, minstens anderhalf jaar op Mars zijn en negen maanden terugreizen. In het beste geval. Om de missie te laten slagen, is niet alleen de krachtigste raket nodig…

Er zijn gezamenlijke activiteiten Omwille van de teamgeest en mentale gezondheid eten de astronauten samen, houden ze filmavonden en vieren ze verjaardagen en feestdagen met verrassingen die ze van thuis meebrengen. Sporten houdt het lichaam op peil Een maand in de ruimte kost 5-10 procent spiermassa, dus astronauten moeten elke dag sporten. De trainings-apparatuur gebruikt vacuümcilinders in plaats van zwaartekracht om weerstand te bieden. Er ontkiemt leven aan boord De astronauten moeten zorg dragen voor kleine kassen waarin bijvoorbeeld sla wordt gekweekt. Verse groenten zijn een aanvulling op de astronautenvoeding – en de basis voor plantenteelt op Mars.…

1 Lichtbron zendt deeltjes uit In de opstelling staat een lichtbron voor een plaat met twee spleten, met daarachter een scherm om het licht op te vangen. De bron geeft nu ultrazwakke lichtflitsen af: er wordt telkens maar één foton uitgezonden. 2 Lichtdeeltje gedraagt zich als golf Als licht alleen uit deeltjes zou bestaan, zou een foton slechts één spleet passeren en één afdruk op het scherm vormen. Maar het gedraagt zich als een golf met pieken en dalen die een karakteristiek interferentiepatroon vormen. 3 Golf wordt plotseling weer een deeltje Het interferentiepatroon is te zien als een patroon van licht en schaduw. Maar op het moment dat een detector meet door welke spleet het foton gaat, verdwijnt het patroon. Het licht gedraagt zich nu als deeltje en vormt gewoon…

NATUUR Diep onder de stomende geisers en borrelende modder van Yellowstone ligt een van ’s werelds best bewaakte vulkanische systemen. Onderzoekers van Rice University en de universiteiten van New Mexico, Utah en Texas hebben nu ontdekt hoe het systeem werkt – en hoe het ons kan waarschuwen voor toekomstige uitbarstingen. Yellowstone heeft al honderdduizenden jaren geen grote uitbarsting meer gehad, maar het is nog steeds een actieve vulkaan. Het is al lang bekend dat er magma onder het park ligt, maar nu pas is ontdekt hoe de krachten in toom worden gehouden. Met behulp van geavanceerde seismische technologie en computermodellen hebben de onderzoekers een soort kap ontdekt die slechts 3,8 kilometer onder Yellowstone National Park ligt. De kap, die bestaat uit magma en gas, werkt als een soort druk-en warmtedeksel…

HEELAL Stel je voor dat je een haar raakt vanaf 10 kilometer afstand. Klinkt onmogelijk, toch? Maar Chinese wetenschappers hebben iets net zo spectaculairs gedaan – met een laser in de ruimte. Voor het eerst hebben ruimtevaartinge-nieurs van de Chinese Academie van Wetenschappen op klaarlichte dag een satelliet op 130.000 kilometer afstand geraakt met een infraroodlaser. Tegenwoordig gebruiken we radiogolven om berichten te sturen naar bijvoorbeeld Mars, maar lasers zoals deze kunnen veel sneller veel meer data versturen. De extreem krachtige laserstraal raakte een reflector op Tiandu-1, een satelliet rond de maan, en keerde binnen een seconde terug naar de aarde. De prestatie werd vastgelegd door een telescoop in Yunnan, Zuidwest-China, en volgens de onderzoekers komt de precisie overeen met een haar raken op 10 kilometer afstand. Nooit eerder is…

NATUUR Het wezen is zo groot, zo zeldzaam en zo mysterieus dat het al meer dan 100 jaar omhuld is door mythen en geruchten. Voor de allereerste keer hebben onderzoekers van het Schmidt Ocean Institute een levende reuzeninktvis in zijn natuurlijke omgeving gefilmd. Mesonychoteuthis hamiltoni werd precies 100 jaar geleden voor het eerst beschreven, maar wetenschappers kenden hem tot nu toe alleen van dode exemplaren of resten uit de magen van tandwalvissen en vogels. In 2022 stelde het Schmidt Ocean Institute dat het gebrek aan waarnemingen betekende dat ‘de enorme ongewervelden zelfs nu nog balanceren op de grens tussen legende en werkelijkheid’. Het mysterieuze wezen werd in maart 2025 op camera vastgelegd tijdens een expeditie in de Zuid-Atlantische Oceaan bij de South Sandwich Islands. De gefilmde inktvis was een…

De dinosauriërs ontstonden op een van de moeilijkste momenten in de geschiedenis van het leven op aarde. Zo’n 240 miljoen jaar geleden was er namelijk vijf keer zoveel koolstofdioxide in de lucht als nu. Op het grootste deel van het land was het bloedheet en aan weerszijden van de evenaar strekten gigantische woestijnen zich uit over duizenden kilometers. Wetenschappers dachten dat die omstandigheden de dinosauriërs letterlijk in een afgelegen hoek van de wereld opsloten, waar het klimaat nog te verdragen was – een theorie die lang werd onder-steund door fossielen. Maar een onverwachte vondst zet de geschiedenis nu op zijn kop. Nieuwe botten laten zien dat dinosauriërs een sluiproute door de klimaathel hebben gevonden en de wereld veel eerder verkenden dan wetenschappers voor mogelijk hielden. En de verklaring zit in…

Geen land wekt zoveel schone energie op als China. Het land produceert een derde van alle groene stroom wereldwijd. Toch wordt China in het klimaatdebat vaak weggezet als de grote boosdoener. Want hoewel China de productie van groene energie de afgelopen decennia heeft verveelvoudigd, is het totale energieverbruik net zo snel gestegen. Daarom is het nog niet gelukt om het verbruik van kolen en andere fossiele brandstoffen te verlagen. Maar nu keert het tij. Uit de nieuwste cijfers blijkt dat de Chinezen hun doel om het gebruik van kolen te beperken vóór 2030 wil halen. En dat maakt de visie om in 2060 CO2-neutraal te zijn realistisch. Om dit doel te bereiken wil China de productie van energie uit zon, wind en water razendsnel verhogen. Dat gebeurt met megaprojecten, die…

WINDENERGIE Turbines op land winnen van die op zee Gansu Wind Farm in China is met afstand ’s werelds grootste windmolenpark op het land. De bouw begon in 2009 en sindsdien is het park in meerdere etappes uitgebreid. Inmiddels is de totale capaciteit ruim 10.000 MW, maar het doel is het dubbele te bereiken met in totaal 7000 turbines. Ter vergelijking: het grootste windmolenpark op zee, Hornsea 2 voor de Engelse oostkust, heeft een capaciteit van 1386 MW. De Gansu Wind Farm blijft voorlopig nog wel het grootste windmolenpark op het land. Op zee moet een nieuw park, Hornsea 3 met een capaciteit van 2900 MW, in 2027 zijn voltooid. ■ Naam: Gansu Wind Farm. ■ Locatie: Gobiwoestijn, China. ■ Geopend: 2009. ■ Capaciteit: 10.450 MW. ZONNE - ENERGIE Woestijn…

Modderstromen bedelven mensen in het dal De 4392 meter hoge Mount Rainier in het noordwesten van de VS is omringd door 25 grote gletsjers en bevat heel veel los zand en grind. Bij de kleinste uitbarsting kan gesmolten ijs zich al mengen met vulkanische as en aarde, wat zorgt voor gevaarlijke modderstromen ofwel lahars – die met 80 km/h omlaag kunnen razen. Lahars volgen vaak rivierbeddingen en kunnen snel bij dichtbevolkte gebieden in het dal zijn. In 1985 bedolven vier lahars de Colombiaanse plaats Armero bij de uitbarsting van de Nevado del Ruiz, waarbij circa 20.000 mensen omkwamen. De beste manier om zo’n ramp te voorkomen is seismische monitoring en regelmatige evacuatieoefeningen. ◼ AANTAL MENSEN BEDREIGD: Zeker 150.000. ◼ EXPLOSIVITEIT: VEI 4. ◼ RISICO: Gemiddeld. ◼ LAATSTE UITBARSTING: 1894. Beruchte…

GEZONDHEID De oogaandoening astigmatisme wordt veroorzaakt door oneffenheden in het hoornvlies of de lens in het oog. Als je naar een object kijkt, komen er lichtstralen het oog binnen, eerst via het hoornvlies en dan door de ooglens. Uiteindelijk raakt het licht het netvlies achter in het oog. Hier moet het op een klein punt worden gefocust om het voorwerp scherp te laten lijken. Als de buitenste laag van het oog echter oneffen is, valt het licht meer diffuus op het netvlies. Dit resulteert in vervormd, wazig en onscherp zicht. Astigmatisme is meestal aangeboren en ontwikkelt zich met het gezichtsvermogen, maar het kan ook op latere leeftijd ontstaan – bijvoorbeeld na een staaroperatie of ongeluk. Bepaalde aandoeningen zoals keratoconus, waarbij het hoornvlies uitpuilt, kunnen ook uitgroeien tot astigmatisme. Nu kan…

MENS De overgang naar slaap wordt geregeld door een reeks neurologische en fysiologische veranderingen in het lichaam. Bij sommigen duurt dit maar een paar minuten of zelfs seconden, maar bij anderen weer veel langer. Stress, piekergedachten, zorgen en pijn kunnen het inslapen vertragen, en cafeïne, alcohol, eten of roken kort voor het slapengaan kunnen leiden tot slapeloosheid. Iemand kan af en toe last hebben van insomnia, maar het kan ook een dagelijkse, chronische strijd zijn. In slaap vallen is een complex en geleidelijk proces dat gepaard gaat met een uitgebreide verschuiving in de hersengolven. Als we slaperig zijn en onze ogen sluiten, komen langzame thèta-hersengolven voor in de hersenen op. En als we slapen, verspreiden de thèta-hersengolven zich naar de achterkant van de hersenen, waar ze de snellere alfa-hersengolven vervangen.…

Mysterie van de mannengriep ontrafeld: Hij is écht ziek! Mannen hebben de naam te overdrijven als ze ziek zijn. Maar uit een nieuw, groot onderzoek blijkt dat ze in feite een goede reden hebben om te klagen. Hun immuunsysteem verschilt namelijk op een belangrijk punt van dat van vrouwen. NIEUWS ◼ Aangeboren ziekte verwijderd uit DNA van kind. ◼ Het binnenste van de maan is scheef. ◼ Goed immuunsysteem geeft kat een lang leven. Q & A ◼ Waarom zijn vliegtuigvleugels gebogen? ◼ Hoeveel satellieten zijn er? ◼ Kun je het tegen-overgestelde zijn van kleurenblind? Klimaatwetenschapper doet opzienbarende ontdekking: Warm weer is funest voor orkanen Elk jaar teisteren orkanen de kusten van Noord-Amerika. Warmer weer verhoogt hun aantal en kracht, zo dachten experts jarenlang. Maar nu meent een toonaangevende klimaatwetenschapper dat de opwarming van de…