Inhoudsopgave van Editie 10 - 2025 - Wetenschap in Beeld

GEZONDHEID Steeds meer mensen worden 100 jaar. Maar de Catalaanse Maria Branyas Morera, die in augustus 2024 overleed, behoorde tot een buitencategorie. Ze leefde 117 jaar en 168 dagen en werd officieel uitgeroepen tot de oudste persoon ter wereld. Een team onderzoekers van het Josep Carreras Leukaemia Research Institute in Spanje ging op zoek naar het geheim achter haar hoge leeftijd. Ze keken niet alleen naar externe factoren zoals eetpatronen en levensstijl. Ze wilden ook uitzoeken of de verklaring te vinden was in de chemie van het lichaam. En in dat opzicht deden ze een opzienbarende ontdekking. In een nieuwe studie beschrijven de onderzoekers hun uitgebreide analyse van onder meer Maria’s DNA en de microorganismen in haar darmen. Hierdoor geeft de studie ook een zeldzaam inzicht in de mechanismen die waarschijnlijk…

HEELAL Je hoorde het misschien al eerder, maar het is echt een wonder dat er leven op onze planeet is. Zo boffen we enorm dat het superzware zwarte gat in het hart van de Melkweg – Sagittarius A* – zich in een rustige, sluimerende toestand bevindt. Nu heeft een team onderzoekers een ver spiraalvormig sterrenstelsel waargenomen dat op het onze lijkt. Hier deden ze een ontdekking die een sombere toekomst kan voorspellen voor ons sterrenstelsel en het leven op aarde. Een team astronomen van de Christ University in India bestudeerde het sterrenstelsel 2MASX J23453268-0449256 dat zich op 1 miljard lichtjaar van de aarde bevindt en drie keer zo groot is als de Melkweg. De onderzoekers analyseerden waarnemingen van het sterrenstelsel door verschillende telescopen. Ze ontdekten dat er in het hart van…

FEITEN Naam: Boom Overture Snelheid: 1806 km/h Capaciteit: 80 passagiers Spanwijdte: 32 m Eerste vlucht: gepland in 2027 In 2003 vloog de legendarische Concorde voor het laatst en sindsdien heeft geen enkele passagier de geluidsbarrière meer doorbroken. Maar nu gaat dat veranderen. Vliegtuigfabrikanten hebben een heel nieuwe generatie supersonische vliegtuigen ontworpen. En die hebben grote voordelen ten opzichte van hun Franse voorganger. Ten eerste hebben ze geen last meer van de belangrijkste reden dat de Concorde met pensioen ging, en daarnaast zoeken ze de grenzen op van wat er mogelijk is op het gebied van aerodynamica en motoren. Een van de vliegtuigen bereikt zijn absurde snelheid dankzij een constante reeks hevige explosies. Maar hij heeft een raket nodig om hoog genoeg te komen. De nalatenschap van de Concorde In 1954…

De amazonedolfijn is volledig aangepast aan een leven in het troebele rivierwater. Zo is zijn zicht beperkt en navigeert hij met geluidsgolven. De kleine tandwalvis kan zelfs zwemmen in heel laag water in bossen die slechts een deel van het jaar overstroomd zijn. De soort wordt bedreigd vanwege de aanleg van dammen, maar lokale autoriteiten zetten zich sinds kort actiever in voor het behoud van het dier met zijn opvallende roze kleur, dat veel toeristen trekt. De foto was een van de winnaars bij de Wildlife Photographer of the Year.…

DEEL 1 - DE VOORHOEDE DEEL 2 - DE REIS DEEL 3 - HET NIEUWE VERBLIJF Als de vier elektromotortjes van de helikopter worden geactiveerd, beginnen de rotoren te draaien. Kort daarna stijgt het vaartuig op. Met een snelle sprong bereikt het een hoogte van 3 meter. In de controlekamer wordt gejuicht. De helikopter Ingenuity is niet veel groter dan een flinke hobbydrone, maar de eerste vlucht op 19 april 2021 was toch een technologische triomf. De afstand tussen de controlekamer en de helikopter op Mars was 100 miljoen kilometer, en de Ingenuity was het hoogtepunt van meer dan 50 jaar verkenning op onze buurplaneet. Sinds de jaren 1960 hebben tientallen sondes en oppervlaktevoertuigen Mars tot de op één na meest onderzochte planeet in het zonnestelsel gemaakt. Deze missies hebben…

Sojourner maakte de eerste rit De 11,5 kilo zware Marsrover Sojourner landde in juli 1997 op Mars en was het eerste voertuig op het oppervlak. De missie moest testen of het mogelijk was om een rover vanaf zo’n grote afstand te besturen. En dat was het. De missie van Sojourner duurde ongeveer anderhalve maand. Afgelegde afstand: Ca. 100 m. Status: Geen stroom meer. Spirit vond sporen van water Ruim vijf jaar, van januari 2004 tot mei 2009, reed de Spirit rond bij de Gusevkrater op Mars en verzamelde gegevens over de geologische omstandigheden. Het doel was om sporen van water te vinden, en dat deed de Spirit in het vulkanische gesteente in de krater. Maar toen bleef hij steken in het zand. In maart 2010 verloor NASA het radiocontact toen…

NADA GLIGOROV IN HET KORT ◼ TITEL Hoogleraar bioethiek aan Albany Medical College in New York. ◼ ONDERZOEK Gligorov is een prominent filosoof en bioethicus die onderzoekt hoe wetenschappelijke vooruitgang ons begrip van leven en dood verandert. Ze heeft veel geschreven over hersendood en de rol van de wetenschap bij het definiëren van de dood. Daarnaast houdt ze zich bezig met medisch ethische kwesties bij het Albany Medical Center in New York. Levensverlenging kan permanent worden Wat is de dood? ! ‘De dood is het onomkeerbare, dus onherstelbare, einde van de werking van het organisme als geheel. Onomkeerbaarheid is cruciaal, maar wat als onomkeerbaar wordt gezien, verandert met de technologische vooruitgang. Vroeger was een hartstilstand dodelijk, maar nu kunnen we patiënten weer tot leven wekken. En net zo kunnen beademingsapparaten…

Telescoop spot hemellichamen 1 Een telescoop ziet een nieuw hemellichaam als een klein lichtpuntje, omdat het maar een beetje zonlicht weerkaatst. Aan de hand van waarnemingen gedurende meerdere nachten proberen astronomen de baan te berekenen. Object wordt jarenlang gevolgd 2 Verschillende telescopen kijken jarenlang naar het object. Nu kunnen astronomen de baan beter berekenen. Ze kunnen erachter komen of het hemellichaam dezelfde route blijft volgen of dat het onderweg van koers verandert. Grote telescopen sluiten gewone komeet uit 3 Als het object niet de berekende baan rond de zon volgt, moet het een komeet zijn. Grote telescopen worden nu scherpgesteld om te kijken of het hemellichaam een stofwolk en een staart heeft. Als dat niet zo is, is het een donkere komeet.…

Een miljard elektronen wegen slechts 0,000000000000000001 gram. Toch kunnen ze samen geweldige dingen doen. Elektronen zijn de dragers van elektriciteit en sinds de eerste elektriciteitscentrale zijn we alleen maar afhankelijker geworden van deze vorm van energie. Ga mee op de reis van elektriciteit – van een vlieger in onweer tot de supergeleidende stroomkabels van de toekomst. Wat is elektriciteit? ➥ Elektrische stroom is de beweging van elektronen, de negatief geladen deeltjes die om de kern van alle atomen draaien. Als ze door een geleider gaan wekken ze een elektrische stroom op. In de natuur komt elektriciteit onder meer voor in de vorm van bliksem. Met veel moeite heeft de wetenschap geleerd om elektronen te temmen, zodat de elektriciteit er is als wij deze nodig hebben. Er zijn drie eenheden om…

NATUUR Ja, je kunt proeven hoe een dier is gedood, omdat stress en uitputting de smaak, kleur en textuur van het vlees beïnvloeden. Om precies te zijn, zijn het de uren voor het doden en niet het doden zelf die je kunt proeven. Als een koe in de wei graast, wordt ze gevoed doordat de lichaamscellen zuurstof en suikers, glycogeen, uit het gras omzetten in water, kooldioxide en energie. Meer stress bij de koe vóór het slachten betekent dat ze meer energie verbruikt en uitgeput raakt, waardoor er minder glycogeen in de spieren achterblijft. Als het glycogeenniveau laag is, wordt er niet genoeg melkzuur geproduceerd in de spieren en stijgt de pH-graad, die een maat is voor hoe zuur of basisch iets is. Als een koe vlak voor het slachten ernstig…

KLIMAATCRISIS SLAAT WEER TOE: Warm weer baant weg voor horden ratten Het aantal ratten stijgt explosief in steden overal ter wereld. En een nieuw rapport verklaart waarom: klimaatverandering. De sleutel ligt in de voorplantingscyclus van de rat, en daarom komen wetenschappers met een groot preventieexperiment. NIEUWS ■ Verborgen taal van supervulkaan ontrafeld. ■ Nieuwe mijlpaal voor fusiereactor. ■ Slechter gehoor kan risico op dementie verhogen. Q&A ■ Hoe ontstaan foutjes in het oog? ■ Wat is het verschil tussen zeeën en oceanen? ■ Waarom slokken zwarte gaten niet het hele heelal op? Atlantis van het noorden ontraadseld Archeoloog Vincent Gaffney schetste met detailkaarten een duidelijk beeld van de gezonken gemeenschap van Doggerland. Nu gaat hij een stap verder en haalt hij de laatste geheimen van de zeebodem. China bouwt zich…

NATUUR Ruim 400 miljoen jaar geleden torende er een reus boven het primitieve landschap van de aarde uit. Met stamachtige structuren tot wel 8 meter hoog was het een van de eerste grote organismen op het land. Toen het fossiel in 1843 voor het eerst werd beschreven, dachten wetenschappers dat het een naaldboom was. Latere analyses concludeerden dat het ging om een schimmel. Nu suggereert een gloednieuwe analyse dat dat ook niet klopt. Het mysterieuze fossiel, Prototaxites, stamt uit een tijd dat het land nog woest en verlaten was. Onderzoekers van de Universiteit van Edinburgh analyseerden fossiele resten en ontdekten dat de chemische sporen in Prototaxites verschillen van schimmels en planten. De structuur zou lijken op die van schimmels, maar dan zonder chitine – de stof waaruit de celwanden van schimmels…

TECHNIEK Hij is microscopisch klein en toch krachtiger dan ooit. Dat zegt althans ’s werelds grootste chipfabrikant, Taiwan Semiconductor Manufacturing Co (TSMC), die zijn meest geavanceerde microchip tot nu toe heeft gepresenteerd. TSMC sprak al eerder over de nieuwe microchip, 2nm. De technologie is in de tweede helft van 2025 klaar voor massaproductie in Hsinchu, Taiwan, verklaarde het bedrijf op 1 april 2025. En wat betekent dat voor jou? Als alles volgens plan verloopt, leidt de 2nm-chip tot snellere alledaagse elektronica en groenere datacenters. Dat zegt Jörg Hübner, directeur van DTU Nanolab, tegen Wetenschap in Beeld. ‘Chips als deze kunnen potentieel meer rekenkracht leveren met minder ruimte en een lager stroomverbruik. Dat opent de deur naar krachtigere en energiezuinigere oplossingen,’ legt hij uit. Microchips zijn de hersenen van vrijwel alle moderne…

Sociaal hersencentrum creëert angst 1 Pesten kan de gyrus fusiformis (groen) verdikken, die betrokken is bij het herkennen van gezichten en het interpreteren van sociale signalen. Dit maakt slachtof-fers van pesten gevoeliger voor negatieve gezichtsuitdrukkingen, wat de kans op sociale angst vergroot. Het kan ook bijdragen aan angst, depressie en een laag gevoel van eigenwaarde. Stresssysteem overbelast de hersenen 2 Hersengebieden die centraal staan bij emotionele verwerking en stressrespons zijn vaak vergroot. Dit zijn onder meer de amygdala (geel), hippocampus (rood) en nucleus accumbens (paars). De vergroting kan het gevolg zijn van een overactief stresssysteem, wat kan leiden tot een verhoogde emotionele kwetsbaarheid, angst en depressieve klachten. Krimpende gebieden maken impulsiever 3 Het cerebellum (middenblauw), de entorinale schors (donkerblauw) en de insula (lichtblauw) zijn vaak kleiner. Deze gebieden zijn betrokken bij het regelen…

Lucht wordt samengeperst 1 De lucht wordt via een opening de motor in gezogen en komt in een smal, spiraalvormig kanaal terecht waar hij steeds meer wordt samengeperst. De gasvormige brandstof wordt voortdurend in het kanaal geïnjecteerd. Lucht explodeert 2 Het mengsel van lucht en brandstof wordt zo hard samengeperst dat het uiteindelijk een explosie veroorzaakt. De druk van de explosie perst de lucht en brandstof direct erachter samen, waardoor een kettingreactie van explosies ontstaat. Lucht versnelt het vliegtuig 3 De explosie duwt het hete mengsel van lucht en brandstof het spiraalvormige kanaal uit. De lucht schiet met zo’n enorme snelheid naar achteren dat het vliegtuig versnelt tot bijna 5000 km/h – twee keer zo snel als de Concorde.…

De sterren razen continu rond het centrum van hun sterrenstelsel. Ze gaan zo snel dat ze zich eigenlijk zouden moeten losrukken en de lege ruimte in schieten. Astrofysici kunnen namelijk niet genoeg materie vinden om de sterke zwaartekracht te verklaren die ze aan het stelsel bindt. Het is alsof een onzichtbare hand de sterren vasthoudt. Die ‘hand’ noemen wetenschappers donkere materie, omdat ze geen licht of andere straling uitzendt die wij kunnen opvangen. Decennialang zoeken we al vergeefs naar sporen van de onzichtbare materie. We hebben door krachtige telescopen gekeken, deeltjes laten botsen in versnellers en gewacht op zwakke lichtflitsen in enorme ondergrondse tanks – projecten van honderden miljoenen dollars. Zoveel geld heeft Patrick Huber niet. Maar de Duitse natuurkundehoogleraar heeft wel een plan en is nu een klein laboratorium…

De zon zendt een constante stroom van geladen deeltjes uit. Deze zonnewind creëert een bel rond het zonnestelsel, de heliosfeer, die 150 keer zover de ruimte in reikt als de afstand tussen de zon en de aarde. De bel beschermt het zonnestelsel tegen kosmische straling, en NASA wil hem nu in detail in kaart brengen met de sonde IMAP. Hier wordt de sonde getest in een kamer die de temperatuur en druk in de ruimte simuleert. De sonde zal rond Lagrangepunt 1 draaien en data van zijn tien instrumenten naar de aarde sturen.…

Maak een trainingsstation 1 Zet een bord neer met haken of iets anders waar je kleurkaarten aan kunt hangen, een beetje zoals een prikbord. Plaats bij elke kleurkaart een bakje waar vloeistofdruppels in kunnen. Dit kan bijvoorbeeld een capsule zijn. Lok proefwespen met suiker 2 Maak de wespen vertrouwd met het trainingsstation en zorg dat ze terug blijven komen door de bakjes te vullen met suikerwater. Doe dit een paar dagen zonder kleurkaarten, zodat de wespen leren dat het een stabiele voedselbron is. Train met smaak en kleur 3 Hang nu de kleurkaarten op, maar elke dag in een andere combinatie. Bij de groene kaart moet altijd suikerwater staan, maar bij de blauwe kaart een bittere vloeistof. De wespen zullen snel leren om altijd bij groen te landen en nooit bij blauw.…

Met vaste hand verwijderen de onderzoekers van FAU Erlangen-Nürnberg de levende hersenen uit de schedel van een verdoofde muis. De hersenen krijgen geen zuurstof en voedingsstoffen meer, en als de Duitsers het orgaan vervolgens in plakjes snijden, zou het onherroepelijk dood moeten zijn. De onderzoekers koelen de dunne hersenplakjes razendsnel tot - 196 °C en leggen ze in een ijskoude chemische oplossing, waardoor hun glasachtige toestand behouden blijft. Zo blijven de plakjes dagen liggen. Maar dan volgt een cruciaal en schokkend moment. Als de onderzoekers de plakjes na een week voorzichtig weer ontdooien in een speciale voedingsrijke vloeistof, zien ze tot hun verbazing dat de diepgevroren hersenen weer ontwaken. De hersencellen beginnen elkaar weer zenuwsignalen te sturen. Dit baanbrekende experiment uit 2025 is slechts één voorbeeld van nieuw onderzoek dat…

Cellen vuren met elektrische signalen 1 Zenuwcellen (neuronen) sturen boodschappen naar andere neuronen, spieren en klieren door elektrische impulsen af te vuren vanuit hun axonen. De ontvangers van de cel heten dendrieten. Signaal reist met 360 km/h 2 Een neuron kan in zichzelf een elektrische spanning opbouwen en negatief geladen worden ten opzichte van de omgeving. Andere neuronen kunnen het spanningsverschil verlagen door een impuls af te vuren. Die kan zich met meer dan 360 km/h verplaatsen. Chemie helpt boodschap verder 3 De impuls gaat naar het uiteinde van het axon, waar het op een kloof (synaps) tussen zender en ontvanger stuit. Hier komt een chemische signaalstof (neurotransmitter) vrij, die de boodschap doorgeeft aan de dendriet van het naburige neuron en van daaruit verder.…

HENK DIJKSTRA IN HET KORT ◼ FUNCTIE Hoogleraar dynamische oceanografie aan het Instituut voor Marien en Atmosferisch Onderzoek, Universiteit Utrecht. Expert in klimaatdynamica en complexe systemen. ◼ ONDERZOEK Internationaal erkend voor zijn onderzoek naar klimaatdynamica. Heeft aanzienlijk bijgedragen aan het inzicht in verschijnselen als El Niño en de AMOC. ‘We naderen een dreigende instorting’ Hoe groot is de kans dat de Golfstroom instort? ‘Het risico is veel groter dan veel mensen denken. Wij hebben met geavanceerde klimaatmodellen aangetoond dat de AMOC kan instorten als er genoeg zoet water aan de Noord-Atlantische Oceaan wordt toegevoegd – bijvoorbeeld door smeltend ijs in Groenland. We zien dat de stroom slechts twee toestanden heeft: actief of ingestort. Als de AMOC verzwakt, gaat er minder zout water naar het noorden, waardoor de Noord-Atlantische Oceaan nog…

THE GOOD Darmbacteriën maken het schadelijke microben moeilijk Een van de vele nuttige bacteriën in het lichaam is Lactobacillus acidophilus. Deze leeft in de darmen en zit ook in gefermenteerde voeding zoals yoghurt. De bacterie helpt een gezonde darmflora in stand te houden. Ze versterkt ook het immuunsysteem en produceert melkzuur, dat de pH-waarde verlaagt, wat ziekteverwekkende microben niet fijn vinden. THE BAD Onschuldige bacteriën kunnen je lichaam van binnenuit opeten De ronde bacterie Streptococcus pyogenes leeft op de huid en in de keel en is gewoonlijk ongevaarlijk. Maar als het immuunsysteem verzwakt is of de bacterie het lichaam binnenkomt via bijvoorbeeld een wond, kan ze onder meer de levensbedreigende infectie necrotiserende fasciitis veroorzaken, die lichaamsweefsel wegvreet. Gelukkig kunnen antibiotica de infectie meestal aanpakken. THE UGLY Taaie bacterie produceert ’s werelds…

HEELAL De eerste dieren in de ruimte waren fruitvliegjes, die de VS in 1947 in een raket lanceerden om te zien wat kosmische straling met ze deed. Twee jaar later werd het eerste zoogdier, een resusaap, 134 kilometer de ruimte ingestuurd, maar het dier stierf op de terugweg door een defecte parachute. Talloze dieren hebben een ruimtereis gemaakt, en vooral grotere dieren als muizen en vissen zijn ook teruggekeerd, wat handig is voor onderzoek. Het beroemdste ruimtedier is waarschijnlijk Laika, het hondje dat in 1957 met de Russische Spoetnik 2 in een baan om de aarde vloog. Laika stierf na een paar uur aan oververhitting, maar het was ook nooit de bedoeling om terug te keren, want het vaartuig had geen terugkeercapsule aan boord. Vijf maanden later brandde de Spoetnik 2…

De ijsbeer eet het liefst zeehond, maar is niet heel erg kieskeurig. Het arctische toproofdier jaagt op het zee-ijs, en de stijgende temperatuur maakt het moeilijker om voedsel te vinden. Deze ijsberen zijn echter op een onverwacht feestmaal gestuit: een dode walvis die in Oost-Groenland is aangespoeld. Volgens de fotograaf smulden er ruim 60 ijsberen van het buffet, dat vreedzaam verliep – waarschijnlijk doordat er genoeg was voor iedereen. De foto was een van de winnaars bij de Sony World Photography Awards 2025.…

GEZONDHEID Bacteriën kunnen een lastige vijand zijn. Ze kunnen genetisch veranderen en resistent worden tegen de vele verschillende antibiotica die we gebruiken om ze uit te roeien. Dit fenomeen wordt multidrug-resistentie genoemd en is wereldwijd een groot probleem. Wetenschappers verwachten dat het in 2050 aan meer dan 39 miljoen mensen het leven zal kosten, tenzij de wetenschap een oplossing vindt. Maar misschien bestaat ons wapen tegen de bacteriën al. Onderzoekers van de McMaster University in Ontario hebben een ontdekking gedaan die in het gunstigste geval zou kunnen leiden tot de ontwikkeling van een compleet nieuw type antibioticum. En de ontdekking werd gedaan op een nogal ongebruikelijke plek. In de bodemmonsters uit de achtertuin van een laborant ontdekten de onderzoekers een molecuul dat volgens hen geweldig nieuws is voor mensen, maar verschrikkelijk…

STINE KAPLAN JØRGENSEN IN HET KORT ◼ FUNCTIE Stine Kaplan Jørgensen is universitair docent aan het University College Copenhagen en is gepromoveerd op de aanpak van pesten. ◼ ONDERZOEK Ze onderzocht onder andere de effectiefste methoden om pesten op scholen aan te pakken en te voorkomen. Momenteel leidt ze een project dat ervoor moet zorgen dat bijzonder kwetsbare kinderen les krijgen in een omgeving waar ze sociaal en academisch gedijen. Ouders moeten hun kind iets beloven Waarom pesten kinderen? ‘We zien vaak dat kinderen meedoen met pesten om hun eigen positie in de hiërarchie te beschermen. Dat fenomeen is bekend uit de sociale psychologie, waarbij normen kunnen vervagen en de cultuur verziekt kan raken.’ ‘Zelfs de liefste kinderen kunnen vast komen te zitten in die sociale dynamiek en zich uiteindelijk…

Flexibele vleugels geven meer comfort 1 Eind 2025 zal het Canadese Bombardier reizen aanbieden met de Global 8000, het snelste passagiersvliegtuig sinds de Concorde. De flexibele vleugels van het vliegtuig absorberen trillingen bij hoge snelheden voor een soepelere vlucht voor piloten en passagiers. Hoogte dempt de knal 2 De supersonische knal is een groot nadeel van de snelheidsduivels. De Boom Overture breekt daarom zo hoog door de geluidsbarrière dat het geluid wordt afgebogen door de atmosfeer. Het vliegtuig heeft ruimte voor 80 passagiers. Raket lanceert Chinees vliegtuig 3 Het Chinese vliegtuig Yunxing vliegt dankzij een reeks krachtige explosies in de motor. Op dit moment wordt het nog door een raket tot 20 à 100 kilometer hoogte gebracht. Uiteindelijk moet het vliegtuig verticaal kunnen opstijgen. LA naar Hongkong ◼ Normale reistijd 13 uur en…

TE VROEG De raket knalt op de zon Om op weg naar Mars aan het zwaartekrachtveld van de aarde te ontsnappen, moet de raket circa 40.300 km/h bereiken. Maar het ruimteschip kan niet vóór het lanceervenster vertrekken en Mars bereiken met die snelheid. Dan wordt het namelijk steeds dichter naar de zon gezogen of moet het veel brandstof gebruiken om dat te voorkomen. TE LAAT Ruimtevaartuig mist Mars Een andere theoretische optie is om na het lanceervenster te vertrekken en de reissnelheid te verhogen. Maar dit kost veel meer brandstof – zowel wanneer het ruimteschip moet versnellen als wanneer het weer moet vertragen. Als het niet genoeg afremt, stort het neer op het Marsoppervlak of vliegt het de planeet voorbij. PERFECTE TIMING Smal venster levert optimale route op Als de…

De zon schijnt, de vogeltjes tsjilpen en de barbecue is aangestoken. Maar dan breekt er paniek uit in de tuin. Iedereen vliegt overeind en rent weg. Een insect met een slechte reputatie dient zich aan. Wespen zijn berucht om hun pijnlijke steken en opdringerige gedrag en zijn zelden welkom in onze achtertuin. Maar volgens wetenschappers moeten we onze kijk op de stekende insecten veranderen. Niet alleen hebben ze het potentieel om boeren miljoenen te besparen en onze voedselvoorziening veilig te stellen in een tijd van klimaatverandering en wereldwijde bijensterfte, maar ze lijken ook meer op ons dan we denken. Hun hersenen en gedragspatronen zijn verrassend complex, ze kunnen getraind worden om uitdagende taken uit te voeren – en ze hebben een onverwacht mentaal vermogen dat fascinerend en beangstigend tegelijk is.…

12 nummers € 64,95 + telescoop t.w.v. € 120 JE KRIJGT HET VOLGENDE: • 70/300 mm telescopische buis • Verstelbare driepoot • 3 lenzen (oculairs) H20 mm, H12 mm en H6 mm • 3x Barlow-lens • 1 naar rechts gerichte lens • Zonnefilter • Mobiele houder met bijbehorende afstandsbediening OMDAT JE NIEUWSGIERIG GEBOREN BENT! Het is 384.400 km naar de maan en 588 miljoen km naar Jupiter. De reis naar verre sterrenstelsels begint al in je eigen achtertuin. En je hoeft geen miljonair te zijn om ze te ontdekken. Als je deze telescoop gebruikt gaat er een wereld voor je open. Met behulp van de driepootstatief stel je de telescoop eenvoudig in hoogte in tot 125 centimeter. Naast de telescoop krijg je oculairs (lenzen) zodat je sterren etc. kunt vergroten. Ook wordt…

0 - 5 MINUTEN Hart stopt met kloppen 1 Als de hartslag stilvalt, is de patiënt per definitie klinisch dood of hartdood. De bloedcirculatie en ademhaling stoppen, waardoor de organen geen zuurstof en glucose meer krijgen en hun fysiologische processen geleidelijk stoppen. 5 - 1 5 MINUTEN De hersenen vallen uit 2 De hersencellen sterven af en de elektrische activiteit in de hersenen wordt snel zwakker. Na zo’n 5 minuten lopen de hersenschors en de hippocampus blijvende schade op en na 15 minuten zijn de hersenen in principe onomkeerbaar dood. TOT 2 DAGEN De spieren verstijven 3 Zonder celactiviteit daalt de lichaamstemperatuur met circa 1 °C per uur. Na 2 tot 6 uur hebben de spieren geen energie meer en schuiven de spiervezels in elkaar. De lijkstijfheid is na ongeveer 12 uur maximaal.…

Als je ooit met eigen ogen een komeet hebt gezien, dan ver geet je dat nooit: een lichte vlek met een staart die aan de nachtelijke hemel verschijnt en dan weer verdwijnt, om misschien pas over 1000 jaar terug te komen. Het licht komt van piepkleine stofdeeltjes die het zonlicht weerkaatsen. Daarom blijft het nooit onopgemerkt als er een komeet dicht bij de aarde komt. Maar wat als er constant heel veel kometen langs zouden scheren zonder dat we ze kunnen zien? Dat is precies wat wetenschappers denken dat er gebeurt. Ze noemen die onzichtbare objecten donkere kometen. Er zijn er niet alleen miljoenen van, maar ze hebben wellicht ook de sleutel van het leven vanuit de ruimte meegebracht. Kometen vallen langzaam uit elkaar Donkere kometen zijn geen kometen of…

Op expeditie in de Weddellzee zag fotograaf Tamara Stubbs veel slapende zeehonden met hun snuit net boven water. Soms liggen ze uitgestrekt op het wateroppervlak, maar ze drijven ook weleens rechtop terwijl ze een uiltje knappen. Uit onderzoek blijkt dat ze maar zo’n twee uur per dag slapen als ze op zee zijn. Daarmee behoren zeehonden tot de zoogdieren die met de minste slaap toekunnen. De foto van de duttende krabbeneters in het ijs kreeg een eervolle vermelding in de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

Scandinavië en de Britse Eilanden hebben verrassend warme winters als je bedenkt hoe noordelijk ze liggen. Dat is te danken aan de Golfstroom. Als die niet zou bestaan, leek het zuiden van Noorwegen in de winter bijvoorbeeld op Siberië, en Engeland op IJsland. En in onder meer Denemarken, Duitsland en Nederland zou het veel vaker vriezen en zwaar stormen en sneeuwen. Op het eerste gezicht klinkt dit als sciencefiction, maar het horrorscenario kan werkelijkheid worden. In oktober 2024 stuurden ruim 40 vooraanstaande klimaatwetenschappers een brandbrief aan de Nordic Council of Ministers over het risico van het instorten van de Golfstroom. Hierin waarschuwen ze dat de belangrijkste zeestromen veel gevoeliger zijn voor de opwarming van de aarde dan gedacht. ‘Zo’n verandering in de oceaancirculatie zal verwoestende en onomkeerbare gevolgen hebben –…

NATUUR Bliksem slaat het vaakst in op het land, maar onweer is zeer gevaarlijk voor zwemmers omdat zij het hoogste punt in een meer of de zee vormen. Bliksem zoekt altijd de kortst mogelijke route naar de aarde, en slaat daarom liever in in iemand die aan de oppervlakte zwemt dan vlak ernaast. Als de zwemmer niet meteen sterft door de elektrische schok en de hitte, zal hij of zij waarschijnlijk buiten bewustzijn raken en verdrinken. Maar als je je adem inhoudt en onder de waterspiegel duikt, merk je het niet als de bliksem boven je inslaat. Dat komt doordat water een goede geleider is en de ontlading zich over het oppervlak zal uitspreiden in een grote cirkel om het punt van de inslag heen. Vissen gaan alleen dood als gevolg…