Inhoudsopgave van Editie 9 - 2025 - Wetenschap in Beeld

NATUUR Er is een mysterieuze plek ver onder het oceaanoppervlak waar het nooit licht is en de druk zo groot is dat het de meeste organismen verplettert. Hier deden diepzeeonderzoekers van het International Centre for Deep Life Investigation een onverwachte ontdekking: een geheime wereld vol leven dat op ongelooflijke manieren overleeft. Dit op een diepte van 11 kilometer in de Marianentrog, een van de meest ontoegankelijke en extreme plekken op aarde met temperaturen dicht bij het vriespunt, zeer weinig voedingsstoffen en een enorme waterdruk. ‘De extreme druk heeft lange tijd voor grote uitdagingen gezorgd voor systematisch onderzoek en bemonstering in deze diepzee ecosystemen,’ schrijven de onderzoekers. De onderzoekers doken 32 keer in de diepzeegeul, die zich uitstrekt van 6000 tot 10.900 meter onder de zeespiegel. Hier verzamelden ze monsters van sediment,…

HEELAL Al meer dan tien jaar turen wetenschappers naar de sterren op zoek naar aanwijzingen van verre werelden. Nu heeft de James Webb-telescoop van NASA een nieuw hoofdstuk in de verkenning van de ruimte ingeluid. Voor het eerst heeft de telescoop directe beelden gemaakt van koolstofdioxide in de atmosfeer van een exoplaneet. De ontdekking is niet alleen een technische prestatie, maar ook een doorbraak in de kennis over het ontstaan van planetenstelsels. De waarneming vond plaats in het stersysteem HR 8799, op 130 lichtjaar afstand van de aarde. HR 8799 is slechts 30 miljoen jaar oud – een jonkie vergeleken met de 4,6 miljard jaar van ons zonnestelsel. Door hun jonge leeftijd stralen de planeten nog warmte uit van hun ontstaan, waardoor ze makkelijker te bestuderen zijn in infrarood licht. Het…

De emissienevel 30 Doradus of Tarantulanevel is een van de actiefste sterrenkraamkamers in onze galactische omgeving. Oude, geëxplodeerde sterren hebben gas weggeslingerd, dat de kersverse sterren nu laat stralen. Drie telescopen hebben de bloemachtige nevel vastgelegd op een foto die de vele soorten straling laat zien die de nevel uitzendt – van radiogolven tot zichtbaar licht en röntgen. De nevel bevindt zich 160.000 lichtjaar bij ons vandaan in de Grote Magelhaense Wolk, het buurstelsel van de Melkweg.…

Je haat je grootvader en besluit hem te vermoorden. Maar dan wel met een twist. Via een tijdmachine neem je contact op met een huurmoordenaar in het verleden en geef je hem opdracht opa te vermoor-den als hij nog jong is. Dat is alleen niet zo slim van je, want nu ontstaat er een probleem: je opa wordt gedood voordat hij je oma kan ontmoeten. Dat betekent dat jij nooit wordt geboren. Maar als jij niet bestaat, kun je de dood van je opa niet hebben veroorzaakt. De grootvaderparadox is een sterk argument waarom het onmogelijk is om met het verleden te communiceren. In het universum dat wij kennen, is het een basisprincipe dat de oorzaak (jij bestelt de huurmoordenaar) altijd vóór het gevolg komt (hij schiet je grootvader neer).…

Een constant bombardement van micrometeorieten en 32 keer per etmaal hevige temperatuurschommelingen hebben hun sporen nagelaten. Na 27 jaar in de ruimte is het internationale ruimtestation ISS op. En omdat veel apparatuur ook verouderd is, beseft NASA dat het tijd is om het door anderen te laten overnemen. Daarom valt het doek begin 2031 voor het ISS, waarna hopelijk een of meer particuliere ruimtestations klaarstaan om zijn taken over te nemen. Vier projecten strijden om de opvolger te worden, en elk heeft zijn sterke punten. De een is het grootst, de ander heel flexibel, en nog eens twee zijn waarschijnlijk het snelst klaar. En recent heeft NASA een vijfde dark horse tot de wedloop toegelaten, dat mogelijk alle andere zal inhalen. Een uniek internationaal succes Het ISS is het beste…

De aardkorst barst 1 De twee platen trekken elk een andere kant op, waardoor de Grote Slenk ontstaat. Onder de slenk wellen grote hoeveelheden magma uit de aardmantel omhoog, waardoor holten met vloeibaar gesteente ontstaan die de aardkorst verder verzwakken. De oppervlakte verandert 2 Het opstijgende magma creëert vulkanen en duwt de platen nog verder uiteen, waardoor diepe dalen ontstaan. Sommige vullen zich met water en worden grote meren. Dit is de fase waarin het noordelijke deel van de slenk zich nu bevindt. De zee splijt het continent 3 Als de platen ver genoeg uit elkaar zijn, stroomt de zee naar binnen en wordt het continent in twee landmassa’s verdeeld. Het magma uit de mantel blijft zich ophopen tussen de twee platen en draagt bij aan de vorming van nieuwe…

PLANTEN Robots beplanten de akkers Om te zaaien moet de boer nu uren achter het stuur van een zware dieseltractor zitten, maar in de toekomst kan de klimaatvoetafdruk van dit proces sterk worden teruggedrongen. Kleinere, lichtere, elektrische zaairobots zijn misschien niet zo snel als een tractor met 500 pk, maar kunnen preciezer en zonder bestuurder werken. Een lichtgewicht AIzaairobot kan verspilling van zaaigoed verminderen en voorkomen dat de bodem wordt samengeperst door zware machines, waardoor delen van de akker onbruikbaar worden. ■ DOEL: Nauwkeuriger gegevens verzamelen over de conditie van het veld ■ STATUS: Wordt geïntroduceerd PLANNEN AI maakt plan voor de boerderij De landbouw kan een grote klimaatwinst behalen door verspilling te minimaliseren en opbrengsten te optimaliseren. Daar kan AI bij helpen. AIsystemen kunnen gedetailleerde satellietbeelden, tientallen jaren aan…

T. REX ROOFDINO WAS GEEN SNELHEIDSDUIVEL Tyrannosaurus rex – koning van de tiransauriërs – of kortweg T. rex is de beroemdste van alle reuzen uit het krijt en een van de grootste landroofdieren ooit. Met een kaak van ruim een meter lang en een angstaanjagend stel vlijmscherpe tanden deed hij zijn naam eer aan. Hij was echter niet snel. Berekeningen tonen aan dat voor een snelheid van 40 km/h tot 86 procent van zijn lichaamsgewicht uit beenspieren zou moeten bestaan. Een meer realistische topsnelheid is 18 km/h – langzamer dan de snelste menselijke marathonlopers. FEITEN LENGTE: 12-15 meter. GEWICHT: Circa 8-12 ton. VOEDSEL: Vlees, waarschijnlijk aas. LEEFDE: Ca. 68-66 miljoen jaar geleden. KENMERKEN: Grote kop, krachtige kaken en tot 30 centimeter lange, spitse tanden. EERSTE VONDST: Tand gevonden op South…

HEELAL De zwaartekrachtwerking van de zon op de planeten verandert inderdaad met de afstand. Concreet neemt deze af met het kwadraat van de afstand. Dus als de afstand tot een planeet verdubbelt, is de zwaartekracht vier keer zo klein. Tegelijkertijd is er een nauw verband tussen de afstand van de planeten tot de zon en hun baansnelheid. Hoe dichter een planeet bij de zon staat, hoe meer snelheid hij heeft. Mercurius, die het dichtst bij de zon staat, heeft een snelheid van ongeveer 47,9 km/s, terwijl Neptunus, die het verst van de zon staat, slechts met ongeveer 5,4 km/s beweegt. Voor alle planeten geldt dat hun baan niet perfect rond is, maar licht elliptisch. In het geval van de aarde betekent dit dat we op 4 januari het dichtst bij de…

Ultrasnelle vliegtuigen: Rond de aarde in 8 uur Ruim 20 jaar na de laatste vlucht van de Concorde staat een nieuwe generatie supersonische vliegtuigen klaar die sneller, zuiniger en stiller zijn. En dat hebben ze te danken aan een explosieve uitvinding. NIEUWS ■ Onbekend antibioticum ontdekt in achtertuin. ■ Uranus krijgt langere dagen. ■ Onbekende wereld ligt onder 150 meter dik ijs. Q & A ■ Hoe ver komt bliksem in water? ■ Kun je jezelf dunner denken? ■ Wat gebeurt er met dieren die de ruimte in gaan? Sondes banen de weg voor de mens: Mars wordt spoedig bevoorraad SpaceX wil in 2028 een bemande missie naar Mars sturen. Het bedrijf maakt gebruik van alle kennis die eerdere missies hebben verzameld en laat een ‘goederentrein’ vooruitgaan. MARS 2028 Nu gaan…

HEELAL Er gebeurt iets vreemds in de verre uithoeken van het heelal. Nieuwe beelden van de Webb-ruimtetelescoop onthullen een patroon dat er eigenlijk niet zou moeten zijn. Een ontdekking die ons begrip van het heelal – en misschien zelfs onze plaats daarin – op zijn kop kan zetten. Wetenschappers hebben met de krachtige James Webb-ruimtetelescoop 263 verre sterrenstelsels onderzocht. Ze staan zo ver weg dat hun licht werd uitgezonden toen het heelal nog maar 300 miljoen jaar oud was; dat is heel vroeg in de evolutie. In een willekeurig heelal zou je verwachten dat sterrenstelsels zonder patroon in verschillende richtingen draaien. Maar de observaties lijken anders uit te wijzen: 60 procent van de sterrenstelsels lijkt met de klok mee te draaien en slechts 40 procent tegen de klok in. Het is…

NATUUR ‘Onverwacht’, ‘opmerkelijk’ en ‘uniek’. Dit zijn slechts enkele van de woorden waarmee de wetenschappers achter een nieuwe ontdekking het nog niet eerder waargenomen gedrag beschrijven van enkele van de grote narwals die in de koude oceanen leven. In een nieuwe studie beschrijven de onderzoekers van de Florida Atlantic University hoe de zeedieren hun karakteristieke slagtand voor veel meer lijken te gebruiken dan gedacht. ‘We weten nu dat de slagtand van de narwal andere toepassingen heeft, waarvan sommige heel onverwacht – zoals foerageren, ontdekken en spelen,’ zegt bioloog Greg O’Corry-Crowe in een persbericht. Narwals, vooral de mannetjes, staan bekend om hun gedraaide slagtand, die wel 3 meter lang kan worden en 13 kilo kan wegen. We dachten altijd dat het dier de slage om andere mannetjes af te tand gebruikt weren…

Eiwit en receptor zijn buren 1 Het eiwit TMEM132B(blauw) zit dicht op de GABA-A receptoren (rood) op bepaalde hersencellen. Deze receptoren kunnen de activiteit van hersencellen dempen, maar alleen als ze worden gestimuleerd door voldoende van de stof GABA (geel). Alcohol en eiwit werken samen 2 Alcohol (groen) bereikt de hersencel en bindt zich aan de GABA A - receptoren. TMEM132B en de alcohol werken nu samen om de vorm van de receptoren zo te veranderen dat ze gevoeliger worden voor GABA en dus makkelijker worden gestimuleerd (gele pijl). Hersencel remt de hersenen 3 De gestimuleerde receptoren deactiveren de hersencel, zodat deze geen signalen kan uitzenden. Hierdoor worden veel hersenfuncties geremd. Het resultaat is een verdovend effect, vermindering van angst en andere bekende effecten van alcohol.…

Eerste deel van de reis verloopt vrij soepel 1 Het kost evenveel energie als Japan in een jaar gebruikt om het ruimteschip tot de helft van de lichtsnelheid te brengen. Nu beginnen de gevolgen van de relativiteitstheorie merkbaar te worden: het kost steeds meer energie om de snelheid te verhogen. Het ruimteschip wordt snel zwaarder 2 Hoe meer energie het ruimteschip gebruikt om te versnellen, hoe zwaarder het wordt. Tegen de tijd dat het 99 procent van de lichtsnelheid heeft bereikt, zit het bijna op het jaarlijkse energie-en is het zeven verbruik van de hele wereld keer zo zwaar geworden. Zwaargewi chten kunnen niet meer versnellen 3 Het laatste procent tot aan de licht-levert ernstige problemen snelheid op. Om 99,999 procent van de lichtsnelheid te bereiken, heeft het vaartuig 30 keer het…

De slechtvalk is een ware luchtacrobaat en kan grotere snelheden bereiken dan enig ander dier op aarde. De roofvogel jaagt door eerst een flink eind te stijgen en dan met 300 km/h op zijn prooi af te duiken. Op het gevarieerde menu staan doorgaans middelgrote vogels zoals duiven en watervogels, die hij in de lucht vangt. Het kost wel tijd om de jachttechniek te leren. Fotograaf Jack Zhi kiekte een jonge slechtvalk die oefent op een vlinder. De foto was een van de winnaars bij de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

Ongeveer 10.000 jaar geleden kreeg een groep mensen in het Midden-Oosten een briljant idee. In plaats van door weer en wind, en tussen de wilde beesten en andere gevaren, op zoek te gaan naar voedsel, besloten ze om zelf eetbare planten te gaan verbouwen. Dit was het begin van de landbouw en die uitvinding werd een enorm succes: intussen is 95 procent van al het voedsel in de wereld afkomstig uit de landbouw. Maar landbouwmachines, vee en gewassen stoten circa 6 miljard ton CO2 per jaar uit – een kwart van de wereldwijde uitstoot. Nu kunnen nieuwe technieken de curve doorbreken. En met name één dier en één stinkende vloeistof verdienen aandacht. Koeienmaag is methaanfabriek Toen de mensen in de steentijd op het idee kwamen om gewassen te verbouwen, gingen…

Voorouders leefden op de bodem 1 Zo’n 90 miljoen jaar geleden leefde de laatste gezamenlijke voorouder van de huidige vinarmigen op de bodem van het continentaal plat, vanaf de kust tot 100 à 200 meter diepte – en nog dieper langs de steilere continentale hellingen. Vinarmigen verlieten de bodem 2 58 à 60 miljoen jaar geleden verlieten vinarmigen de bodem en trokken ze naar de middernachtszone op 1000 tot 4000 meter diepte, waar geen zonlicht komt. De diepzee was een uitdagende omgeving die de ontwikkeling van nieuwe soorten versnelde. Diepzee bracht diversiteit 3 Het leven als vrij zwemmende vis vroeg om nieuwe eigenschappen, en zo ontstonden er talloze nieuwe soorten met verschillende kenmerken. Zo werd de diepzeehengelvis bol in plaats van plat en ontwikkelde hij een lichtorgaan.…

PLANETOÏDE Een enorm rotsblok uit de ruimte boorde zich in de aarde. Stof en as van de botsing veroorzaakten een jarenlange winter. VULKANEN Miljoenen kubieke kilometers lava kwamen uit de aarde omhoog. De uitbarstingen brachten een fatale klimaatverandering teweeg. OVERSTROMINGEN Een sterke zeespiegelstijging verwoestte ecosystemen langs de kusten en leidde tot een dodelijke kettingreactie. SERIE 10 grote mysteries van de wetenschap DEEL 9 Het was een van de grootste rampen in de geschiedenis van de aarde. 80 procent van alle soorten stierf uit, en vrijwel alle dieren boven de 25 kilo. En de tijd van de dinosauriërs was ten einde. 180 miljoen jaar hadden deze reuzen de aarde geregeerd op het land, in het water en in de lucht. Bijna alle dieren zwaarder dan 25 kilo stierven uit. De sporen…

EERSTEWET Planeten bewegen in een elliptische baan Planeten hebben een inertie – ze zijn ‘lui’ – en bewegen het liefst in een rechte lijn. Tegelijk trekt de zwaartekracht van de zon ze naar binnen. Omdat de snelheid van de planeet varieert met de afstand tot de zon, creëert de combinatie van inertie en zwaartekracht een elliptische baan, met de zon in een van de twee brandpunten (A en B). Vanaf elk punt op de ellips is de som van de afstanden tot de twee brandpunten gelijk. TWEEDEWET Planeten veranderen van snelheid De snelheid van de planeet wordt beïnvloed door de afstand tot de zon. Dicht bij de zon trekt de zwaartekracht harder en gaat de planeet sneller (rode pijl). Verder weg van de zon is de zwaartekracht zwakker en gaat…

MENS Op meerdere plekken dreigen hittegolven nieuwe warmterecords te vestigen en halverwege 2024 was het in Griekenland al ruim 44 °C. Naar schatting zijn er in de zomer van 2022 bijna 62.000 Europeanen overleden door oververhitting. Het gevaar van extreme hitte is dat vitale processen in het lichaam verstoord raken. Ze worden aangestuurd door warmtegevoelige enzymen die alleen kunnen functioneren bij temperaturen rond 37 °C. Daarom heeft ons lichaam effectieve koelmechanismen. Het koelt af als we zweten en water vanaf de huid verdampt, en we geven warmte af via de adem. Maar als het lichaam sneller vocht verliest dan het wordt opgenomen, droogt het uit en kan het niet afkoelen. Oververhitting kan hoofdpijn, duizeligheid en kramp veroorzaken – en in het ergste geval leiden tot orgaanfalen en de dood. 40-50 °C…

Haaien zwemmen al sinds vóór de tijd van de dinosauriërs op aarde rond, maar tegenwoordig wordt driekwart van de soorten bedreigd. Elk jaar komen circa 80 miljoen haaien in visnetten terecht. Sommige worden gevangen voor hun vlees en vinnen, andere, zoals deze requiemhaai, komen mee als bijvangst. Door de intensieve visserij loopt het haaienbestand sinds de jaren 1970 sterk terug. Deze foto van een worstelende haai kreeg een eervolle vermelding bij de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

TECHNIEK De zee is al sinds mensenheugenis een fascinerende en avontuurlijke plek, van de eerste ontdekkingsreizigers tot de moderne cruiseschepen. En nu staan we wellicht aan de vooravond van een nieuw tijdperk van zeetransport, waarin technologie en duurzaamheid hand in hand gaan. De bedrijven Siemens en Regent Craft claimen namelijk de eerste 100 procent elektrische vliegboot te hebben ontwikkeld, die bijna geruisloos over de golven zweeft. Als dat klopt, kan het op termijn mogelijk een groen alternatief vormen voor veerboten en vliegtuigen. In 2022 presenteerde Regent Craft het concept met een kleiner testmodel van het vliegtuig Viceroy Seaglider. En nu is voor het eerst een bemande testvlucht uitgevoerd, meldt het bedrijf in een persbericht. Volgens het bedrijf was het resultaat een stabiele, geruisloze en energiezuinige vlucht – en een grote stap…

Waarom worden we dronken van alcohol? Je dacht vast dat we dat allang wisten. De benevelende drank is al duizenden jaren een belangrijk onderdeel van onze cultuur en er is al heel veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan. Toch was de precieze werking van alcohol op de hersenen altijd een beetje een raadsel. Tot nu. Amerikaanse onderzoekers hebben eindelijk het antwoord gevonden door het probleem op een vindingrijke manier te benaderen. Zij ontdekten het mechanisme dat alcohol in staat stelt om je lichaam en geest te manipuleren. En ze hebben hun ontdekking bevestigd door iets heel bijzonders te maken: hersenen die niet dronken kunnen worden. Meer nadelen dan voordelen Alcohol, ofwel ethanol, wordt gevormd wanneer eencellige gistschimmels suikers in planten afbreken. We kennen dit proces al duizenden jaren en zoeken de…

LICHAAMSBEWEGING: Mythe: ‘Fysieke activiteit maakt je sneller nuchter’ Veel mensen denken dat een eind hardlopen of wandelen na een avondje drinken helpt om de alcohol sneller uit je lichaam te krijgen. Maar dat klopt niet. Je kunt niets doen om het alcoholgehalte in je bloed te verlagen – behalve wachten. En je moet zelfs voorzichtig zijn met sporten als je dronken bent. Je gebrek aan coördinatie verhoogt het risico op blessures, je raakt eerder uitgedroogd en je hebt meer kans op een onregelmatige hartslag. Lichaamsbeweging kan wel helpen tegen een kater, omdat het de afgifte van endorfine verhoogt, wat pijn vermindert en je een goed gevoel geeft. De mythe is onwaar HERSENEN: Mythe: ‘Eén avondje doorzakken schaadt de hersenen niet’ Eén avondje drinken kan geen kwaad, denk je misschien. Maar…

AXIOM Astronauten krijgen 360-gradenuitzicht op de aarde Het station Axiom krijgt een servicemodule, twee woonmodules, een luchtsluismodule en een module voor onderzoek en de productie van materialen. De servicemodule wordt in 2027 gelanceerd en dan aan het ISS gekoppeld. Vervolgens wordt in 2029 de eerste woonmodule verbonden met de servicemodule, die kort daarvoor het ISS heeft verlaten. Later komt de luchtsluismodule erbij, gevolgd door de tweede woonmodule. Het laatste onderdeel wordt de onderzoeks-en productiemodule, die een groot observatorium heeft met uitzicht op aarde. ■ Bedrijven: Axiom Space (VS) in samenwerking met Thales Alenia Space (Frankrijk en Italië). ■ Eerste lancering: Servicemodule in 2027. ■ Volledig voltooid: Rond 2030. ■ Grootte: 667 m3 onder druk. STARLAB Enorme module is lekker ruim Starlab wordt als enige van de particuliere stations niet in…

12 nummers € 64,95 + NOOD-RADIO t.w.v. € 90 SPECIFICATIES: • Ingebouwde batterij: 3,7V 2000mAh • Zaklamp: 1 st. LED (laag licht 0,5 W, hoog licht 1 W) • Tafellamp: 14 st. LED’s (laag licht 0,5 W, hoog licht 1 W) • Radiofrequentiebereiken: FM 76-108 MHz, AM 520-1710 KHz • Zonnepaneel: 5,5 V 30 mA • Levensduur lichtbron: >10.000 uur • Laadingang: DC 5,0 V 1,0 A • Eenheidsgewicht: 275 g • Eenheidsgrootte: 155 x 94 x 49 mm • In het pakket zitten de radio, USB-kabel en riem NOODRADIO MET SLINGER, POWERBANK, LED-ZAKLAMP EN SOS-SIGNAAL Deze lichtgewicht noodradio is ideaal als je een SOSsignaal wilt versturen, het weerbericht wilt beluisteren of je telefoon wilt opladen. Met deze noodradio voel je je veilig – of je nu in de natuur bent…

Rood zeewier toegevoegd aan voer 1 Van een speciaal zeewier is aangetoond dat het de methaanuitstoot van koeien kan verminderen. Als slechts 0,2 procent van het voer van de koeien bestaat uit het zeewier Asparagopsis taxiformis, daalt de methaanproductie met maar liefst 99 procent. Normale spijsvertering creëert broeikasgas 2a Wanneer de koe traditioneel gras eet, breken maagbacteriën de cellulose af in waterstof (H2) en koolstofdioxide (CO2) . In de maag van de koe zetten micro-organismen de waterstof en koolstofdioxide om in het broeikasgas methaan (CH4) via het enzym MCR. Zeewier stopt methaanproductie 2b Als de koe gras eet waaraan rood zeewier is toegevoegd, daalt de methaanproductie drastisch. Dit komt doordat het zeewier de stof bromoform (CHBR3) bevat, die de werking van MCR remt, en daarmee de methaanproductie van de micro-organismen.…

Planetoïde sloeg in met 80.000 km/h 1 Een planetoïde van circa 10 miljard ton kwam neer in het huidige Mexico. De inslag zette de aarde in brand en liet een krater achter met een diameter van 180 kilometer. Vulkanen woedden duizenden jaren 2 Enkele van de grootste vulkaanuitbarstingen ooit op aarde vielen samen met de planetoïde-inslag. Minstens 3 miljoen km3 lava kwam omhoog in het huidige India, en stof en roet omhulden de hele aarde. Hoogwater vernietigde ecosystemen 3 In de millennia rond de planetoïde-inslag steeg de zeespiegel. Hoewel de stijging niet van de ene op de andere dag plaatsvond, waren de gevolgen voor ecosystemen aan de kust catastrofaal.…

Lichaamscellen zijn een wonder van organisatie en samenwerking. Dat geldt ook in het hart, waar spiercellen een skelet vormen dat het hart in staat stelt het bloed rond te pompen. Deze uitsnede van hartcellen is gefotografeerd door een microscoop en meet in het echt maar 0,68 bij 0,34 millimeter. De oranje gedeelten zijn het cytoskelet, de ‘steunbalken’ van de cellen en de blauwe zijn de energiecentrales van de cellen, de mitochondriën. De foto is een van de winnaars van de wedstrijd Evident Image of the Year.…

KLIMAAT De zee staat bekend om zijn vermogen om een stabiele temperatuur te handhaven. Water heeft een hoge zogeheten warmtecapaciteit en kan daardoor beter warmte vasthouden dan land en lucht. Toch is de zee’s ochtends gemiddeld altijd iets kouder. Overdag worden de bovenste waterlagen verwarmd door de energie van de straling van de zon. Op een onbewolkte en windstille dag in juni kan de temperatuur van de Noordzee daarom zo’n 0,5 °C stijgen. Tijdens de nacht straalt de zee energie uit naar de lucht en daalt de watertemperatuur weer. Hierdoor is het water’s ochtends meestal 0 tot 0,1 °C kouder dan aan het einde van de dag. Maar niet alleen het aantal uren zonneschijn beïnvloedt de watertemperatuur. Wind kan ook grote schommelingen veroorzaken. Dit komt doordat de wind kouder water uit…

NATUUR Gewervelden zijn alle dieren met een wervelkolom, die het ruggenmerg beschermt, en een schedel, die de hersenen beschermt. Naast de mens omvat dit een reeks dieren in de categorieën vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. De kikker Brachycephalus pulex is het kleinste gewervelde dier dat we kennen. De mannetjes, die kleiner zijn dan de vrouwtjes, meten gemiddeld slechts 7,1 millimeter. De kikker, ook bekend als de Braziliaanse vlo-pad, leeft alleen in het oosten en zuiden van Brazilië en het uiterste noorden van Argentinië. Biologen ontdekten de kikker in 2009-2010 in het gebergte Serra Bonita. Ze beschreven de nieuwe soort en dachten dat het weleens’s werelds kleinste gewervelde zou kunnen zijn. Maar pas in 2024 werd bevestigd dat Brachycephalus pulex het kleinste bekende gewervelde dier is. Daarmee nam hij de titel…