Inhoudsopgave van Editie 2 - 2025 - Wetenschap in Beeld

TECHNIEK In 2012 presenteerde Elon Musk, oprichter van Tesla en SpaceX, zijn idee voor de zogeheten Hyperloop: een soort hogesnelheidstrein die magnetisme zou gebruiken om zich met snelheden tot 1200 km/h door bijna vacuüm buizen voort te bewegen. Het idee werd uitgewerkt door het bedrijf Hyperloop One, dat hogesnelheidstreinen met deze technologie commercieel interessant wilde maken. Het project was echter niet bijster succesvol en moest uiteindelijk in 2023 worden stilgelegd wegens gebrek aan financiering. Nu meldt China dat het met succes een soortgelijk concept heeft getest met een trein die sneller kan rijden dan de huidige generatie commerciële passagiersvliegtuigen. Door het beste van vacuümtreinen en magneettreinen te combineren, zullen de Chinese T-flight-magneettreinen in staat zijn om met een topsnelheid van 1000 km/h een afstand van ongeveer 150 kilometer te overbruggen. Dit…

ZET JE WEKKER JE BREIN KOPPELT TIJD EN GEWOONTE WAAROM? Een gewoonte ontstaat als de hersenen onbewust een tijdstip of routine gaan associëren met een bepaald gedrag. Je kunt deze koppeling afdwingen door het gewenste gedrag herhaaldelijk op hetzelfde moment of in dezelfde routine uit te voeren. Zo versterk je de noodzakelijke verbindingen in de hersenen en wordt het gedrag automatisch en moeiteloos. Dit is dan ook een van de favoriete methoden van de onderzoekers als ze nieuwe gewoonten proberen te creëren bij hun proefpersonen. HOE? Als je een nieuwe gewoonte wilt aanleren, zoals sporten, is het cruciaal dat je het gewenste gedrag consequent uitvoert op een specifieke tijd, zoals 8 uur ’s morgens, of in een specifieke routine, zoals na het ontbijt. Of je de gewoonte koppelt aan tijden of…

Het gaat niet goed met de zeekoe in Florida, want door stikstofuitstoot van landbouw en steden verdwijnt hun belangrijkste voedingsbron, groot zeegras. Maar nu is een milieuorganisatie begonnen met het planten van zeegras op de bodem van de Crystal River, waar veel zeekoeien voorkomen. De vreedzame lobbes is een verre verwant van de olifant en kan wel 1600 kilo wegen. Deze foto van een zeekoemoeder met kalf kreeg een eervolle vermelding in de fotowedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

ONTDEK MEER MET WETENSCHAP IN BEELD 30% KORTING Een abonnement biedt alleen maar voordelen! • Het magazine als eerste thuisbezorgd. • Toegang tot website met meer dan 5.000 artikelen. • De artikelen komen tot leven met video’s en illustraties. • Abonneevoordelen zoals korting op specials. 6 NUMMERS + SPECIAL TRAIN JE BREIN Samen voor € 34,95 Normaal € 50,65 Met Wetenschap in Beeld ontvang je je maandelijkse dosis fascinerende weetjes, mysterieuze ontdekkingen en verbazingwekkende inzichten uit de wetenschap. Bovendien kun je je brein uitdagen met meer dan 350 breinbrekers, puzzels en testjes. Hiermee houd je je geest scherp, verbeter je je probleemoplossend vermogen, en beleef je urenlang plezier aan uitdagende opgaven. ZO BESTEL JE: Kijk op wib.mijntijdschrift.net/brein Liever korting? Kijk dan op WIB.MIJNTIJDSCHRIFT.NET of elders in het magazine. Abonnementen zijn tot wederopzegging na…

1 TRANSPORT Wetenschap in Beeld 1/2025 Groene auto’s banen de weg voor maanbasis 2 BOUW Wetenschap in Beeld 2/2025 Vaste maanbasis rijst op uit het stof 3 COMMUNICATIE Wetenschap in Beeld 3/2025 De maan krijgt zijn eigen internet U renlang hard werken in een onhandig ruimtepak – en bijna geen slaap. Dat overkwam de eerste Apolloastronauten toen ze 50 jaar terug de maan bezochten. Ze konden een beetje rusten op de vloer van het krappe ruimtevaartuig, met hun ruimtepakken aan. De volgende missies waren langer en iets comfortabeler, met hangmatten in de cabine zodat de astronauten konden wegdommelen, maar ondanks slaappillen waren ze niet echt uitgerust. De astronauten van het nieuwe NA-SA-programma Artemis krijgen het een stuk beter. Zij krijgen een huis van drie ver-diepingen waar ze weken kunnen wonen. Maar…

Zijn er meerdere oerknallen geweest? In de gangbare theorie begint het heelal met een oerknal. Maar is de gebeurtenis waarbij tijd en ruimte ontstonden echt uniek, of kunnen er meerdere oerknallen zijn geweest? HEELAL Kosmologen, die naar de structuur en ontwikkeling van het heelal kijken, houden niet van unieke gebeurtenissen zonder verklaring. Zo werkt de natuur niet. Normaal vormen natuurwetten het kader voor gebeurtenissen die vele malen plaatsvinden – bijvoorbeeld de vorming van sterren en planeten, die in grote aantallen voorkomen onder de juiste voorwaarden. Daarom stelt een aantal kosmologen dat de oerknal wellicht geen eenmalige gebeurtenis was. Mogelijk was de big bang slechts een van een oneindige reeks oerknallen die ieder hun eigen heelal hebben gecreëerd en nog zullen creëren. Meestal worden dit soort theorieën afgedaan als pure speculatie, omdat…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. VISUELE INTELLIGENTIE 1 Doortje en Eva moeten een wereldkaart inkleuren. Ze zijn het erover eens dat twee aan elkaar grenzende landen niet dezelfde kleur mogen hebben, maar ze weten niet hoeveel verschillende kleuren ze dan nodig hebben. Kun jij dat uitvogelen? S: 3 H: 4 A: 5 R: 6 P: 7 GETALBEGRIP 2 Twee getallen hebben een verhouding van 14:35. Samen maken ze 455. Wat is het eerste getal dat we in gedachten hebben? 130 G 140 L 150 O 160 V 170 E LOGICA 3 Als we acht normale dobbelstenen zo op de tafel leggen dat ze samen één grote 3D-dobbelsteen vormen (2 bij 2 bij 2), hoeveel verschillende combinaties kun…

HEELAL Hoeveel licht is er in het heelal? Dat vragen astronomen zich al lang af, maar het antwoord is niet te vinden in ons deel van het zonnestelsel, waar zonlicht en interplanetair stof ons uitzicht op de honderden miljarden sterrenstelsels in het heelal verstoren. Nu heeft NASA’s sonde New Horizons de meest nauwkeurige metingen tot nu toe gedaan van de totale hoeveelheid licht die door het heelal wordt geproduceerd. Door de bronnen van licht in het heelal te lokaliseren, kunnen wetenschappers meer te weten komen over waar het heelal in het algemeen uit bestaat. Daarvoor moest NASA de sonde onvoorstelbaar ver van onze zon sturen. Na 18 jaar reizen is de New Horizons nu op 7,3 miljard kilometer afstand van de aarde in de Kuipergordel, een van de koudste plekken in…

NATUUR 1500 kilometer voor de kust van Chili hebben onderzoekers van het Schmidt Ocean Institute een hoge piek ontdekt die oprijst uit de oceaanbodem, verborgen in de uitgestrekte diepzee. De zeeberg, die is begraven onder lagen sediment en aan het zicht onttrokken wordt door de duisternis van de diepzee, herbergt enorme sponzentuinen, oeroude koralen en uiterst zeldzame diersoorten. Hij ligt op de Nazcarug– een bergketen 4 kilometer onder zeeniveau die nog vrij onbekend is. De onderzoekers brachten de berg in kaart met een sonarsysteem dat geluidsgolven naar de bodem stuurt en meet hoe lang het duurt voor ze teruggekaatst zijn. Uit de metingen bleek dat de onderzeese berg 3109 meter hoog is. Dit komt overeen met de hoogte van 10 op elkaar gestapelde Eiffeltorens. De onderzoekers lieten ook een onderwaterrobot afdalen…

75 h procent van alle men-sen wil meer sporten of gezonder eten, maar de overgrote meerderheid oudt dit niet lang vol. Waarom is dit zo moeilijk? Het antwoord is dat we nieuwe gewoonten alleen aanleren door onze hersenen grondig te herprogrammeren. Maar dat wil niet zeggen dat het niet kan. Uit onderzoek blijkt namelijk dat er technieken zijn die onze hersenen dwingen om nieuwe gewoonten aan te leren – zonder dat we het zelf doorhebben. Gewoonten op de automatische piloot Wetenschappers delen ons gedrag in twee categorieën in: doelgericht gedrag en gewoonten. Doelgericht gedrag bestaat uit bewuste handelingen, waarbij je goed nadenkt over hoe en waarom je iets doet. Gewoonten daarentegen zijn geautomatiseerd, waardoor je niet nadenkt over het doel ervan. Gewoonten ontstaan onder heel specifieke omstandigheden, vaak zonder dat…

je buurman en jij zijn collega’s. Jullie vertrekken allebei om 8.00 uur met respectievelijk de auto en de trein. Normaal gesproken zouden jullie allebei precies 20 minuten later op het werk aankomen – maar vandaag gebeurt er iets vreemds. Je stapt in de auto en het verkeer rijdt goed door, maar toch ben je twee keer zo lang onderweg als normaal. Het klokje in de auto geeft 8.40 uur aan als je arriveert. Bij je collega gaat het precies andersom. De trein heeft vertraging en hij kijkt zenuwachtig naar de klok aan de muur. Maar als hij aankomt, is hij tot zijn verbazing de eerste: het is pas 8.15 uur. Dit verhaal is niet mogelijk met onze normale ervaring van tijd, maar een nieuwe natuurkundige theorie over de aard van…

ESA’s ruimtetelescoop Euclid heeft een kijkje genomen in de sterrennevel Messier 78. Wolken van gas en stof onttrekken het paarse gebied in het midden normaal aan het zicht. Maar dankzij de infraroodapparatuur van de Euclid kunnen we nu voor het eerst jonge sterren en zelfs planeten zien. De telescoop pikt objecten ter grootte van een paar keer Jupiter op en heeft tot nu toe 300.000 objecten ontdekt in een gebied dat circa twee keer zo groot is als hier afgebeeld. Messier 78 staat op 1300 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Orion.…

DROOGTE Uitwerpselen, zout en minder regen bedreigen Tuvalu De circa 12.000 inwoners van de eilandnatie Tuvalu in de Stille Oceaan krijgen het meeste water door regen op te vangen. Maar in 2010 en 2011 viel slechts 42 procent van de normale neerslag. Bovendien wordt het opvangen van regen bemoeilijkt door vervallen regenpijpen en dakgoten, waardoor de autoriteiten op het hoofdeiland Funafuti slechts 40 liter per dag toewijzen aan elk huishouden. Ter vergelijking: de grote spoelbeurt in een modern toilet verbruikt 6 liter. Ondertussen stijgt de zee rond Tuvalu, waardoor zout zeewater het grondwater binnendringt. Op sommige eilanden kan er nog schoon grondwater worden opgepompt om het drinkwater aan te vullen tijdens droogten, maar uitwerpselen en bacteriën uit lekkende septic tanks vervuilen ondergrondse reservoirs. 9 procent van de bevolking heeft toegang…

Op dit moment kun je de ster Algol ’s nachts zien knipperen. Elke 69 uur daalt zijn helderheid tot slechts 30 procent van zijn normale niveau, en 10 uur later is hij weer op vol vermogen. De naam Algol betekent ‘demon’ in het Oudarabisch en zijn gedrag houdt astronomen al bezig sinds de oudheid. De verklaring van het verschijnsel kwam pas in 1782 van de Engelse astro-noom John Goodricke. Algol bestaat uit twee sterren die om elkaar heen draaien in zulke kleine banen dat ze zelfs met een telescoop niet van elkaar te onderscheiden zijn. Vanaf de aarde gezien staan de twee sterren beurtelings in de schaduw van de ander, en omdat de ene veel sterker straalt dan de andere, zien we de lichtsterkte variëren. Met metingen van de lichtsterkte…

Je moet eerst leren kruipen voor je kunt uitvliegen. Dat geldt in ieder geval voor jonge uiltjes, die een paar weken door de bomen dartelen nadat ze het veilige nest verlaten hebben. Hun ouders kijken van een afstandje toe, want als ze zich laten zien, begint het gejengel om voedsel gelijk. Papa en mama komen wel af en toe langs met een sappige prooi – tot het kroost op een dag de wijde wereld in vliegt. De foto van de jonge bosuilen kreeg een eervolle vermelding in de fotowedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

ADHD zet ondernemers in beweging ✘ Nadeel: Concentratieproblemen en impulsief gedrag zijn kenmerkend voor ADHD (attenti on deficit hyperactivity disorder). Dit is een nadeel in situaties waarin je jezelf langdurig moet concentreren. ✔ Voordeel: Onderzoekers vonden relatief veel ADHDgenvarianten bij ondernemers. Als je een bedrijf opricht, zijn flexibiliteit, snelle beslissingen en het nemen van risico’s essentieel voor succes. Autisme leidt tot technisch inzicht ✘ Nadeel: Autisme bestaat in verschillende gradaties. De aandoening uit zich vaak in sociale en communicatieproblemen en repetitief gedrag, wat een nadeel kan zijn voor je carrière. ✔ Voordeel: Mensen met autisme zijn ontzettend gefocust op dingen die hen interesseren. Dit kan handig zijn bij onderzoek en technologie, waar expertise, systematisering en heel specifieke kennis essentieel zijn. OCD richt zich op details en procedures ✘ Nadeel: OCD (obsessive…

De entree vult de helft van de begane grond 1 Bijna de helft van de onderste verdieping bestaat uit de luchtsluis (A), die de FSH beschermt tegen de barre omstandigheden op de maan. Hier doen de astronauten hun ruimtepakken aan. Op deze verdieping is ook een kleine werkplaats (B), een laboratorium (C) en een installatie (D) die CO2 omzet in zuurstof. Douche, toilet en fitness op de eerste verdieping 2 Een ladder in het midden van de module leidt naar de tweede verdieping, met de douche (A) en het toilet (B). Er is ook een laboratorium (C), een installatie voor afvalwater en urine (D) en een fitnessruimte (E) om de astronauten fit te houden in het zwakke zwaartekrachtveld van de maan. Slaapplekken en ontspanning op de tweede verdieping 3 Op…

Het smeltwater stroomt langs de 20 meter hoge gletsjer Bråsvellbreen op Spitsbergen. De Noorse archipel is een van de plekken waar de opwarming van de aarde het snelst gaat. Al drie jaar heeft Spitsbergen warmere zomers dan ooit. In augustus 2024 was de gemiddelde temperatuur 11 °C – 5 °C hoger dan anders. Mogelijk zullen de gletsjers op de archipel in de komende 400 jaar geheel verdwijnen. Dit panorama, dat werd samengesteld uit 26 foto’s, kreeg een eervolle vermelding in de competitie Wildlife Photographer of the Year.…

NATUUR Grote herbivore dinosauriërs hadden sterke tanden nodig om de vele taaie planten af te breken. En als hun tanden zo ver afgesleten waren dat ze het voedsel niet meer konden fijnkauwen, stierven ze. Maar met name één groep verspreidde zich over de hele aarde, doordat hij een oplossing ontwikkelde voor dit probleem. In een persbericht meldt het Natural History Museum in Londen dat wetenschappers van hun eigen onderzoeksafdeling hebben ontdekt dat de Ornithopoda gedurende hun leven duizenden reservetanden kregen. Die kwamen in actie als de primaire tanden afgesleten waren. De onderzoekers bestudeerden tanden, kaken en schedels van de dinosaurusgroep, die tot de meest wijdverspreide en gespecialiseerde planteneters op aarde behoorde. De Ornithopoda verschenen pas halverwege de jura, maar raakten bijzonder wijdverspreid en vormden in het krijt de dominante soortengroep. Deze…

Verlaag stress via eten Een Iers onderzoek uit 2022 toonde aan dat je in een paar weken stress kunt verminderen en de slaapkwaliteit kunt verbeteren met een op maat gemaakt voedingsplan. De proefpersonen aten een gewoon gevarieerd dieet of een speciaal samengesteld dieet met extra aandacht voor volle granen, groenten, fruit, peulvruchten en gefermenteerd voedsel. Het speciale dieet leidde tot een groter aandeel darmbacteriën die de hersenen positief beïnvloeden door de stoffen die ze afscheiden. Dit had tot gevolg dat de stressniveaus significant daalden en de slaap verbeterde – flink meer dan bij de controlegroep. ■ Daarom moet je de oefening doen: Omstress te verminderen en beter te slapen. ■ Zo werkt het: Eet meer fruit en groenten, volle granen, peulvruchten en gefermenteerd voedsel. je stressniveau met 32 procent. ■…

Atoom bestaat uit drie deeltjes 1 Atomen bestaan uit een kern met protonen en neutronen omgeven door elektronen. De elektronen hebben een negatieve lading. Protonen zijn extreem taai 2 Het proton heeft een positieve lading en bestaat uit twee upquarks en één downquark. Het gaat bijna eeuwig mee. Neutronen zijn instabiel 3 Het neutron is neutraal en bestaat uit twee downquarks en één upquark. Buiten de kern is het instabiel.…

Wat is belangrijker: schoon drinkwater voor iedereen of de klimaatcrisis aan-pakken? Tot nu toe moesten politici kiezen. Schoon drinkwater is namelijk slecht voor het klimaat – althans als het zeewater is waar het zout uit verwijderd moet worden. Ontzilting, zoals het verwijderen van zout heet, kan van groot belang zijn voor het oplossen van de watercrisis, maar op dit moment kost het proces zo veel energie dat de grootste ontziltingsinstallaties ter wereld zijn uitgerust met fossiele energiecentrales. Dit verergert de klimaatcrisis. Maar nu ziet de toekomst er rooskleuriger – en natter – uit. In april 2024 presenteerde een Australisch onderzoeksteam een compleet nieuwe methode om zout uit zeewater te halen. En anders dan de huidige technieken is de Australische oplossing goedkoop, energiezuinig en zo eenvoudig dat het bijna te mooi…

ENERGIECENTRALE Raketmotoren aangedreven door zonnecellen ■ Naam en functie: De PPEmodule is de energiecentrale en motor van het ruimtestation. ■ Formaat: De zonnevleugels zijn 20 bij 8 meter. ■ Verantwoordelijk: NASA (VS). ■ Planning: Lancering gepland in 2025. Mogelijk uitstel tot 2027. 1 Het eerste deel van de Lunar Gateway wordt de PPE-module, die met zijn 320 m2 aan zonnevleugels 65 kilowatt aan energie kan opwekken. De raketmotoren van PPE zijn ionenmotoren, die voortstuwing creëren door xenon te ioniseren, dat vervolgens wordt versneld door elektrische velden. De motoren moeten de PPE-en de HALO-module naar de maan brengen en het ruimtestation in zijn baan om de maan houden. BASIS Laatste halte voor het oppervlak ■ Naam en functie: De HALOmodule wordt gebruikt om astronauten naar het landingsvaartuig te brengen. ■ Formaat: 7,5…

De koekoek legt zijn eieren in nesten van kleinere vogels. En er zijn meer soorten die hun kroost laten opvoeden door anderen. De goudwesp wordt in het Engels niet voor niets cuckoo wasp genoemd: het insect gebruikt water en speeksel om de klei in de nestcellen van metselbijen zachter te maken, zodat hij er zijn eitjes kan leggen. Als die uitkomen, eten de larven hun buikje rond aan de eitjes en larven van de bij. Hier zitten er zelfs twee wespen bij een nestcel. De foto haalde de finale van de wedstrijd Wildlife Photographer of the Year.…

Shinkansen is nog steeds de koning van de snelle treinen 1 Geen land heeft zo’n dicht netwerk van hogesnelheidstreinen als Japan. De nieuwste trein is de Shinkansen N700S, die 300 km/h haalt, en er wordt een magneettrein met een topsnelheid van ruim 500 km/h ontwikkeld. 300 KM/H TGV moet vliegtuigen in heel Europa vervangen 2 De Franse Train à Grande Vitesse (TGV) was de eerste hogesnelheidstrein van Europa en staat model voor de toekomstvisie van hogesnelheidstreinen in heel Europa. De topsnelheid op de Franse rails is 320 km/h. 320 KM/H Hyperloop moet alle snelheidsrecords breken 3 Een grote uitdaging voor snelle treinen is de luchtweerstand. De Hyperloop omzeilt die. De trein moest 1200 km/h gaan rijden in vacuüm tunnels, maar geldproblemen hebben hem teruggestuurd naar de remise. 1200 KM/H…