Inhoudsopgave van Editie 6 - 2024 - Wetenschap in Beeld

De maan heeft onze wetenschappelijke ontwikkeling en ons begrip van de natuur een flink eind vooruit geholpen. Haar veranderende fasen vormden de basis van vroege kalenders en wakkerden onze nieuwsgierigheid en ons verlangen om verder te kijken aan. Met de ontwikkeling van de telescoop konden we eindelijk onze naaste hemelbuur met zijn bergen en kraters goed bekijken. Toen we in de 20e eeuw eindelijk voet zetten op de maan en er zelfs wat van meenamen naar de aarde, was dat een stap voorwaarts voor mens en weten schap en kwamen we meer te weten over de evolutie van het zonnestelsel en de vroege geschiedenis van de aarde. Na een paar decennia zonder veel nieuws van de maan is de maanko orts weer opgelaaid, en nu niet alleen in de VS…

GEZONDHEID Vroegtijdige opsporing van kanker redt levens. Zo simpel is het, maar het is niet altijd zo eenvoudig om dit in de praktijk te brengen. Veel landen bieden nationale screeningprogramma’s aan voor enkele van de meest voorkomende kankers, zoals baarmoederhalskanker, borstkanker en darmkanker. Maar niet alle soorten kanker kunnen zo vroeg en nauwkeurig worden opgespoord dat het zin heeft om de hele bevolking te screenen. Daarom werken onderzoekers over de hele wereld voortdurend aan nieuwe methoden voor vroege diagnosticering. Een onderzoeksteam van het Amerikaanse biotechbedrijf Novelna is wellicht een stap dichter bij een betere methode. Deze wetenschappers hebben een test ontwikkeld die volgens hen wel 18 soorten kanker in een vroeg stadium kan opsporen, voordat de patiënt symptomen krijgt. Het onderzoek achter de test is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift BMJ…

MENSHEID In de jaren 1980 haalden Spaanse archeologen de stoffelijke resten van 26 mannen, vrouwen en kinderen uit de grond. Op het eerste gezicht was er niets wat deze 6000 jaar oude mensen uit de steentijd onderscheidde van andere soortgelijke vondsten. Maar toen onderzoekers de botten onlangs opnieuw bekeken, ontdekten ze iets vreemds. De botten waren zwaar beschadigd. Op basis van de staat van de botten denken de archeologen van de Universiteit van Valladolid in Spanje dat er sprake was van een enigszins luguber begrafenisritueel. De prehistorische mensen zouden de lichamen van de doden hebben vernietigd en in stukken hebben gesneden. 70 tot 90 procent van de botten was gebroken – waaronder armbotten met fracturen die erop duiden dat het bot met kracht doormidden is gebroken. Op sommige botten zijn sporen…

1959 Sovjetsonde toont een vreemde wereld Niemand had de achterkant van de maan gezien totdat de Russische ruimtesonde Loena 3 er in 1959 langs vloog en foto’s maakte. In 40 minuten wist de sonde 40 foto’s te nemen, die samen 70 procent van de achterkant beslaan. De flyby ging van de zuidpool naar de noordpool en toen de sonde weer radiocontact kreeg met de aarde, stuurde hij 17 foto’s op. Ze waren van slechte kwaliteit, maar baanbrekend, omdat ze lieten zien dat de achterkant van de maan heel anders is dan de voorkant. In plaats van de grote, donkere vlaktes van gestolde lava die we van de voorkant kennen, is de achterkant bedekt met kraters. Aan de voorkant was er dus veel meer vulkanisme dan aan de achterkant. 1967 Achterkant…

Ooit was alles – dus niet alleen planeten, sterren en sterrenstelsels, maar álle materie – verzameld in een oneindig heet, dicht punt. Toen breidde het zich uit. En snel. De elementaire deeltjes ontstonden en de expansie ging door en versnelde verder. Nu zijn we hier. Dat is de bondige versie van de theorie over het begin van alles, de oerknal. Het proces is bekend en verklaart waar alles wat we kunnen zien uiteindelijk vandaan kwam. Of toch niet? Want hoe zit het met de materie die we niet kunnen zien – de zogeheten donkere materie? Donkere materie is onzichtbaar, maar het wordt aangenomen dat die bestaat, omdat we haar kunnen zien trekken aan alle zichtbare materie. We hebben alleen nooit kunnen verklaren waar ze vandaan komt, omdat ze geen straling…

ACTIE WEES BETROKKEN BIJ ZINVOLLE ACTIVITEITEN EFFECT: Houdt gevoelens van isolatie op afstand WAAROM? Onderzoek toont aan dat zinvolle en uitdagende activiteiten eenzaamheid verminderen – zelfs als je ze alleen doet. Je komt erdoor in een flow, een mentale toestand waarin je volledig opgaat en betrokken bent, en ook een diep gevoel van plezier en concentratie ervaart terwijl de tijd voorbij lijkt te vliegen. Dit positieve gevoel helpt het negatieve gevoel van isolatie op afstand te houden en kan eenzaamheid verdringen. HOE? Zoek activiteiten waar je blij van wordt en waar je concentratie en vaardigheden voor nodig hebt. Denk aan iets kunstzinnigs, zoals muziek maken, fysieke activiteiten zoals wandelen of mentale taken zoals puzzels. De activiteiten die een flow op gang brengen zijn voor iedereen anders, maar zorg ervoor dat de uitdaging…

MALEDIVEN Eilandstaat van de kaart geveegd De Malediven in de Indische Oceaan wordt het eerste land ter wereld dat zal verdwijnen door de zeespiegelstijging. Gemiddeld ligt het land 1,5 meter boven het zeeoppervlak. Daarom is de regering van plan om land te kopen – bijvoorbeeld van buurstaat Sri Lanka – voor een volksverhuizing. Ook wordt geëxperimenteerd met kunstmatige eilanden. Maar de Malediven kunnen, net als andere laag liggende landen, al onbewoonbaar worden vóór de verwoestende overstroming. Omdat de zee stijgt, komt er steeds meer zout water in het grondwater, en dus zullen veel eilanden al over een paar jaar afhankelijk worden van geïmporteerd drinkwater. Hoogte boven zeeniveau: tot 2 meter Inwonertal: 521.000 Plan: Land kopen, kunstmatige eilanden, dijken NEW ORLEANS De hoofdstad van de jazz draait op pompen In 2005…

Het batterijpercentage van je telefoon daalt terwijl je het weerbericht bekijkt, appjes verstuurt en boodschappen doet. Een snelle berekening laat zien dat je telefoon leeg zal zijn voordat je thuiskomt en hem in de oplader steekt. Maar de batterij haalt de nul procent niet. In je kleding zijn vezels geweven die energie opwekken uit elke beweging, zelfs uit de zweetdruppeltjes die op je huid verschijnen terwijl je in je warme jas in de rij bij de supermarkt staat te wachten. Ons lijf produceert bakken energie – we tappen deze alleen nog niet af. Maar wetenschappers komen nu met nieuwe materialen en microscopische apparaten om de energie te benutten. Onderzoekers dromen ervan dat we op een dag helemaal verlost zullen zijn van stopcontacten doordat we onze apparaten altijd onderweg van energie…

Deze tweekleurige slakkenhuisbij met de Latijnse naam Osmia bicolor legt haar eitjes in lege slakkenhuizen. Het vrouwtje legt eerst bolletjes gekauwd stuifmeel en nectar in de slakkenhuizen en dan een eitje op elk ‘voedselpakketje’. Tot slot camoufleert ze het slakkenhuis met een dak van grassprietjes en kleverig speeksel. De foto van de bezige bij kreeg een eervolle vermelding in de competitie Wildlife Photographer of the Year, georganiseerd door het Natural History Museum in Londen.…

HEELAL Water bestaat uit zuurstof en waterstof. Van waterstof heeft het heelal veel, maar zuurstof is er in beperkte mate en ontstaat alleen in grote sterren. Via sterrenexplosies (nova’s en supernova’s) wordt het element door de ruimte verspreid. Ons zonnestelsel ontstond doordat een supernova een wolk materie alle kanten op slingerde. Ergens in deze wolk was de dichtheid iets groter dan in de rest. Door die hoge dichtheid werd er meer materie aangezogen, wat de aantrekkingskracht van de massa weer vergrootte, enzovoort. Ten slotte was er zo veel materie verzameld dat de fusie kon beginnen, en daarbij ontstond de zon. Door de samentrekking van materie zijn de zon en de wolk eromheen steeds sneller gaan draaien in een zogeheten protoplanetaire schijf. De materie daarin werd zodanig gesorteerd dat verschillende elementen op…

HEELAL Om er groen uit te kunnen zien, moet een ster alleen groen licht uitzenden. Geen enkele ster doet dat. Sterren die groen licht uitzenden, zenden ook licht van andere kleuren uit en daarom lijken ze wit. Onze zon is een ster die vooral groen licht uitstraalt, maar wit lijkt vanuit de ruimte gezien, zoals uit het internationale ruimtestation (ISS). Maar vanaf de aarde lijkt de zon geel doordat de atmosfeer het licht verstrooit. De kleuren van sterren geven hun temperatuur aan. Rode sterren zijn koud, blauwe zijn heet. Oranje, gele en witte sterren zitten ertussenin. Licht en kleuren zijn elektromagnetische straling met verschillende golflengten. Zichtbaar licht maakt slechts 0,0035 procent uit van het hele elektromagnetische spectrum. Als we naar de sterren kijken, zijn we dus zo goed als blind. Onze…

De koraalriffen op aarde hebben te lijden onder klimaatverandering, vervuiling en overbevissing. Als ze verdwijnen, verdwijnen ook de talloze soorten die erin en eromheen leven. Maar op het Indonesische eiland Alor heeft de bevolking een rif herplant dat was vernietigd door het vissen met onderwaterbommen. Vissers houden hun adem meer dan vijf minuten in, vissen met traditionele apparatuur en zorgen voor het rif en de zeeplanten. De foto werd tweede in de competitie Environmental Photographer of the Year 2023.…

HEELAL In 2019 gebeurde er iets wat zich maar heel zelden voordoet in de wereld van de astronomie. In Australië vingen 36 samenwerkende radiotelescopen iets uit de ruimte op wat geen astronoom ooit eerder had gezien: een reeks grote, spookachtige cirkels van radiogolven, die zo gigantisch waren dat ze hele sterrenstelsels in hun centrum hadden. Wat zijn dat? Dat vroegen sterrenkundigen over de hele wereld zich af, terwijl andere experts zelfs ‘WTF?’ op telescoopbeelden schreven. Maar onlangs heeft een stel onderzoekers onder leiding van de Universiteit van Californië San Diego die vraag wellicht beantwoord. Uit hun analyses blijkt dat de gigantische, spookachtige ringen mogelijk zijn ontstaan door enorme, hete gaswinden die uit de centra van sterrenstelsels waaien. Volgens de Amerikaanse onderzoekers zijn dit echter geen gewone sterrenstelsels. Ze denken dat de…

HEELAL Sterren ontstaan in dichte wolken van moleculair gas en stof, die uiteindelijk instorten door de zwaartekracht. De ster begint dan rond te tollen en trekt meer materie uit de wolk naar zich toe. Terwijl de materie geleidelijk naar de ster toe wordt getrokken, vormt ze een draaiende schijf eromheen. Dit verschijnsel, een accretieschijf genoemd, is alleen waargenomen rond jonge sterren in ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg. Maar nu heeft een team van astrofysici bewijs gevonden van een schijf rond een ster in een naburig stelsel. Het internationale onderzoeksteam wordt geleid door Durham University in het VK, en de ontdekking kan kennis opleveren over de vorming van planetenstelsels. De pas ontdekte schijf bevindt zich in de Grote Magelhaense Wolk, een stelsel op circa 163.000 lichtjaar van de aarde, en draait om…

Op kerstavond 1968 zagen de astronauten van de Apollo 8-missie iets wat niemand ooit had gezien: de achterkant van de maan. De eerste astronauten ooit die om een ander hemellichaam draaiden – Frank Borman, James Lovell en William Anders – zagen door de ronde raampjes van het ruimteschip hoe de grijze kraterbodem 97 kilometer onder hen voorbij gleed. ‘De achterkant ziet eruit als een hoop zand waar mijn kinderen een tijdje in hebben gespeeld. Hij zit vol met deuken en gaten,’ vertelde Anders later. De achterkant van de maan is totaal anders dan de voorkant, die naar de aarde staat. Het bodemmateriaal ook, maar we weten nog niet waar het uit bestaat. Van de voorkant hebben we 382 kilo stof en gesteente, meegebracht door de Apollo-missies in 1969-1972, maar van…

Radiotelescopen kunnen rustig luisteren 1 Kraters aan de achterkant van de maan kunnen worden gebruikt als schotels voor grote radiotelescopen. Hier zijn ze vrij van atmosferische storingen en afgeschermd van radiostraling van de aarde en satellieten. Mijnbouw levert schone energie 2 Helium-3 van de maan kan fusiereactoren op aarde van brandstof voorzien. Bovendien is er bij de zuidpool toegang tot water en overvloedig zonlicht. Dit maakt het mogelijk om raketbrandstof te produceren van zuurstof en waterstof. Tankstation voor langere ruimtereizen 3 De raketbrandstof kan worden verscheept naar een depot dat rond lagrangepunt 2 draait, 65.000 kilometer achter de maan. Hier kunnen ruimteschepen vanaf de aarde bijtanken voordat ze hun reis voortzetten, bijvoorbeeld naar Mars.…

AFRIKAANSE VLIEG ZOOGT HAAR JONGEN Tseetseevliegen zijn de enige ongewervelde dieren die hun jongen zogen. Ze lijken ook in andere opzichten op zoogdieren – ze leggen geen eitjes, maar baren levende jongen. De meeste insecten leggen bergen eitjes, soms wel duizenden, maar besteden er weinig aandacht aan. Als er genoeg eitjes zijn, overleven er meestal wel een paar. Elke tseetseevlieg heeft maar één pop per keer, en ze zorgt er uitzonderlijk goed voor. Het vrouwtje legt haar eitje niet, maar houdt het in haar lichaam, waar het uitkomt en zich ontwikkelt tot een larve. De jongen voeden zich met een melkachtige vloeistof die het vrouwtje afscheidt uit speciale klieren. Pas als de larve zo groot is dat hij de hele lichaamsholte van het vrouwtje vult, wordt hij geboren. Nu is…

Er zijn nog nooit zoveel mensen op aarde geweest – en toch waren we nog nooit zo eenzaam. Nieuw onderzoek toont aan dat dit gevoel de afgelopen 20 jaar gestaag is toegenomen. Eenzaamheid heeft niets te maken met de hoeveelheid mensen om ons heen. Het ongemakkelijke gevoel kan ons ook te midden van vrienden besluipen. En eenzaamheid is niet onschuldig. Nieuw onderzoek duidt erop dat het kan leiden tot ernstige ziekten overal in het lichaam en dat het je kans op een vroegtijdige dood aanzienlijk verhoogt. Gelukkig heeft de wetenschap ook goed nieuws. Onderzoekers hebben nu precies ontdekt hoe eenzaamheid je lijf en hersenen aantast – en ze staan op het punt om met een effectieve remedie te komen die het gevoel van de ene op de andere dag kan…

Er wordt volop gewaarschuwd. En toch weigeren duizenden mensen zich te laten evacueren uit New Orleans. Tropische cyclonen hebben ze immers al vele keren overleefd. Maar Hurricane Katrina is geen doorsnee orkaan. Een stormvloed van wel 9 meter hoog beukt tegen de kust, en er valt ook nog eens 300 millimeter regen. Door de regen stijgt de waterstand in onder meer de Mississippi, die door de stad stroomt, razendsnel. En door de stormvloed aan de kust kan het rivierwater nergens heen. Een paar uur later zijn grote delen van New Orleans overstroomd. Er komen ruim 1800 mensen om. Sinds Katrina op 29 augustus 2005 New Orleans liet overlopen, zijn er vaker soortgelijke rampen voorgekomen in de wereld. En overstromingen worden door klimaatverandering steeds frequenter. Deze eeuw kunnen de waterstanden al…

Met het Artemis-programma is NASA bezig de maan terug te veroveren. De krachtigste raket die de mens ooit heeft gemaakt is al op zijn eerste missie geweest en in 2026 moeten mensen voor het eerst in meer dan 50 jaar voet zetten in het maanstof. Maar de maan is slechts een opstapje. Dankzij de Artemis-missies kunnen de astronauten verder het zonnestelsel in reizen, wat het eerste stapje zal zijn naar nederzettingen op verre planeten. Hier vind je een overzicht van NASA’s plannen en antwoorden op de grootste vragen over het Artemis-programma. Wat is het Artemis-programma? Artemis is de naam van de nieuwe generatie missies van NASA, waarmee we teruggaan naar de maan. Tijdens de eerste vier missies van het programma zal NASA eerst de nieuwste ruimtevaartapparatuur testen, dan een ruimtestation…

DEMENS Elektronische sigaretten gelden als een gezonder alternatief voor traditionele tabak. Anders dan bij gewone sigaretten komen er bij de verdamping van e-sigaretten geen kankerverwekkende verbrandingsproducten vrij. Toch waarschuwen wetenschappers en gezondheidsautoriteiten tegen het inhaleren van e-sigaretdamp. Hoewel de dampen minder schadelijk zijn dan tabaksrook, zijn ze niet zo onschadelijk als de dampen in bijvoorbeeld een sauna. Een belangrijk verschil is dat de vloeistof in e-sigaretten chemicaliën bevat, zoals nicotine, oplosmiddelen en additieven, en saunadamp bestaat volledig uit water. Bij verhitting worden deze chemicaliën soms omgezet in schadelijke aerosolen, zoals formaldehyde, acetaldehyde en acroleïne. Deze stoffen kunnen het longweefsel sterk irriteren en beschadigen. De luchtwegen bevatten trilharen, cilia genaamd, die schadelijke deeltjes en microben verwijderen. Warme, vochtige lucht heeft een positief effect op de trilharen en trilhaarcellen, maar de nicotinedampen uit…

LICHAAM Atoombommen veroorzaken niet alleen enorme explosies en extreme temperaturen, maar ook heel veel radioactieve straling. Die vormt zelfs 15 procent van de energie die vrijkomt bij een atoombom. Radioactieve straling kan al naargelang de intensiteit diverse soorten schade aan het lichaam toebrengen – van haaruitval en verzwakking van het immuunsysteem tot vernietiging van DNA, cellen, bloedvaten en organen. Straling bestaat onder andere uit radioactief jodium, dat de schildklier kwetsbaar maakt. De schildklier neemt aldoor jodium op om belangrijke hormonen te produceren, maar kan geen onderscheid maken tussen stabiele en radioactieve varianten. Als je lichaam aan radioactief jodium wordt blootgesteld, wordt dit door de schildklier opgenomen, wat onder andere de kans op kanker verhoogt. Er zijn tabletten verkrijgbaar met minstens 50 mg jodium. Die bevatten stabiel jodium in de vorm van…

LICHAAM Slaap is extreem belangrijk voor de hersenen. Als we onze ogen sluiten, krijgt ons brein de tijd om indrukken te verwerken en nieuwe verbindingen aan te leggen om onze hersenen nog beter te laten werken. Een nacht zonder slaap maakt ons dus niet alleen moe. We kunnen ons ook moeilijker concentreren, raken geïrriteerd en krijgen last van stemmingswisselingen. Als het slaapgebrek meerdere dagen duurt, kan dat leiden tot een verhoogde bloeddruk, geheugenverlies, spraakproblemen en hallucinaties. Hoewel slaapgebrek nog nooit als een directe doodsoorzaak is geregistreerd, kan het levensgevaarlijk zijn. In een experiment met ratten stierven de knaagdieren na 11-32 dagen, en mensen kunnen vermoedelijk ongeveer net zo lang zonder slaap. In 1964 vestigde de Amerikaan Randy Gardner het officiële wereldrecord voor slapeloosheid: 264 uren en 25 minuten. Gardner overleefde het,…

MENSHEID Pak de hand van je geliefde en het beloningscentrum in je hersenen draait overuren. Liefde hangt niet alleen in de lucht – het zit ook in je hersenen. Onderzoekers van de University of Colorado Boulder keken wat er in de hersenen gebeurt als we verlangen naar of tijd doorbrengen met iemand om wie we geven. Hiervoor gebruikten ze de prairiewoelmuis, een van de weinige zoogdieren die net als mensen langdurige relaties aangaan, een woning delen, samen nakomelingen opvoeden en lijken te rouwen als ze hun partner verliezen. Bij één experiment werd een muizenstelletje gescheiden door een deurtje dat een van de muizen moest openen. Bij een ander experiment moest de muis over een hekje klimmen om bij zijn partner te komen. Terwijl de muizen de proeven al dan niet met…

NATUUR Dankzij één slagtand, gevonden in een gebied met de vroegste sporen van mensen in Alaska, is een reis van wel 1000 kilometer in kaart gebracht die een vrouwelijke wolharige mammoet maakte voordat ze 14.000 jaar geleden stierf. Een internationaal onderzoeksteam van de McMaster University, de University of Alaska Fairbanks en de University of Ottawa heeft de puzzel nu weten te leggen door DNA-en isotopenanalyses uit te voeren op de duizenden jaren oude tand. De verhouding van bepaalde isotopen in tandglazuur fungeert als een soort zwarte doos, die ons inzicht geeft in het dieet, de geboorteplaats en de migraties van een dier in de loop der tijd. Zo ontdekten de onderzoekers dat de tand toebehoorde aan een vrouwelijke mammoet van ongeveer 20 jaar oud, die haar leven begon in de regio…

NATUUR Ze hebben geen hersenen, maar kunnen wel dingen onthouden, ruiken, zien en pijn voelen. Het geavanceerde en wonderbaarlijke leven van planten heeft wetenschappers al vaak versteld doen staan. Een van de grootste ontdekkingen werd gedaan in de jaren 1980, toen wetenschappers erachter kwamen dat de groene organismen blijkbaar signalen via de lucht naar elkaar kunnen sturen om elkaar te waarschuwen voor insecten en andere gevaren. En onlangs wist een groep Japanse onderzoekers op film vast te leggen wat er gebeurt als planten deze chemische waarschuwingen verzenden en ontvangen. Hoewel we al sinds de jaren 1980 iets weten over de signalen die planten via de lucht versturen, vonden de onderzoekers van de Saitama University dat we te weinig wisten over de manier waarop planten chemische signalen ontvangen. Daarom keken ze naar…

Lander verzamelt monsters 1 Na een zachte landing op de maan verzamelt de lander monsters tot 2 meter diep met behulp van een schep en een boor. In totaal wordt 2 kilo gesteente en stof in kleine containers overgebracht naar het opstijgvaartuig. Opstijgvaartuig vertrekt van de maan 2 Na het nemen van de monsters zoekt het opstijgvaartuig een baan om de maan op. Het maakt verbinding met de sonde en levert de monsters af. In de sonde worden ze overgebracht naar de capsule die op aarde zal landen. Sonde brengt monsters naar huis 3 Het opstijgvaartuig heeft zijn missie volbracht en stort neer op de maan. De sonde zet koers richting de aarde, waarbij de capsule met monsters wordt losgelaten. Die daalt naar het oppervlak af aan een parachute.…

Het lijkt alsof hier een luiaard ondersteboven in het water drijft, maar deze Noord-Atlantische papegaaiduiker ligt rustig op de loer. Zodra hij een vis heeft gespot, duikt hij met zijn vleugels tegen zijn lijf 20-30 meter naar beneden. Met een volle snavel vliegt hij even later terug naar de vogelklif waar hij nestelt. En dan opnieuw. Dus nee, een luiaard is hij niet – en ook geen papegaai. Zijn naam dankt hij gewoon aan zijn bonte snavel. De foto kreeg een eervolle vermelding bij de Comedy Wildlife Photography Awards 2023.…

Huishoudelijk afval kan in de zomer een beproeving zijn. Door de hitte gaat het afval stinken en als je het deksel van de vuilnisbak optilt, kronkelen er vette witte maden tussen de aardappelschillen en kippenbotjes. Alles wijst erop dat het er de komende jaren niet leuker op wordt. Onderzoekers schatten nu al dat er 17 miljoen vliegen zijn voor elke mens. En dat aantal zal alleen maar toenemen, want al worden andere insecten door de opwarming van de aarde met uitsterven bedreigt, vliegen zullen er volgens een Brits onderzoek van profiteren en zich de komende 50 jaar flink vermenigvuldigen. Dat klinkt niet erg aantrekkelijk, maar de vliegeninvasie kan een wonder zijn dat het voortbestaan van een aantal andere dieren en planten garandeert. Vliegenplagen maken een verschil Alle vliegen behoren tot…

In 2021 keerde miljardair Jeff Bezos terug van zijn eerste reis naar de rand van de ruimte met een visie: ‘De aarde is een unieke planeet die we koste wat kost moeten beschermen voor de generaties na ons.’ De woorden van de oprichter van ruimtevaartbedrijf Blue Origin klonken echter een beetje hol toen later bleek dat zijn 11 minuten durende gewichtloze reis net zoveel CO2 uitstootte als een persoon in een arm land in zijn hele leven. Bezos’ ervaring belichtte een klimaatprobleem dat eerder over het hoofd werd gezien, maar dat steeds urgenter wordt. Nu we de komende decennia meer ruimtetoerisme en meer lanceringen van astronauten, satellieten en ruimtesondes krijgen, zal de atmosfeer op ongekende manieren vervuild raken. Raketten stoten stoffen uit die slecht zijn voor de ozonlaag en nog…

GA OP ONTDEKKING MET DEZE ROBUUSTE EN VEELZIJDIGE BACKPACK Deze backpack is gemaakt van hoogwaardig, waterbestendig materiaal. Ideaal voor avontuurlijke wandelingen in de natuur, fietstochten of een weekendje weg. De backpack heeft een inhoud van 30 liter, genoeg ruimte voor kleding en andere spullen. Het duurzame materiaal biedt bescherming tegen water en vocht, waardoor je spullen droog blijven, zelfs in regenachtige omstandigheden. Met verstelbare schouderbanden met daarop een slimme zak voor je mobiele telefoon en een binnenzak met ritssluiting voor het veilig opbergen van andere waardevolle spullen. De outdoor backpack ontvang je nu gratis bij een jaarabonnement (12 nummers) op Wetenschap in Beeld voor slechts € 59,95 (i.p.v. € 83,40). EEN ABONNEMENT BIEDT ALLEEN MAAR VOORDELEN! ✓ Het magazine als eerste thuisbezorgd. ✓ Gratis digitaal lezen en toegang tot de website…

Speciale onderzeeboot bereikt het diepste punt in zee 1 Challenger Deep in de Stille Oceaan is met bijna 11.000 meter de diepste plek in de oceaan. In 2019 kwam avonturier Victor Vescovo in de miniduikboot Limiting Factor dieper dan wie dan ook: 10.925 meter. Titanium maakte de K-222 tot ’s werelds snelste 2 Titanium is een sterk en licht, maar duur metaal. In de jaren 1960 bouwden Sovjetingenieurs de K-222 met een volledig titanium romp. Met twee kernreactoren voor de voortstuwing was de topsnelheid 44 knopen – 81 km/h. Onderzeeboot bracht zeven maanden onder zeeniveau door 3 Kernonderzeeboten kunnen lang onder water blijven, maar hoe lang is vaak een militair geheim. In 2021 voltooide de Britse Victorious misschien wel de langste duik ooit: 207 dagen bijna constant onder water.…

DIEREN Geen enkel dier kan zoveel gewicht tillen als de Afrikaanse olifant. Maar hoewel het reusachtige zoogdier 9000 kilo kan tillen, moet de olifant zijn meerdere erkennen in de hoornmestkever Onthophagus taurus als je het in verhouding tot het gewicht bekijkt. De mestkever is maar 10 millimeter, maar kan mestballen verplaatsen die 1141 keer zo zwaar zijn als hijzelf. Vergelijk dit maar met een mannetjesolifant van 5000 kilo die 5705 ton – de helft van de Eiffeltoren – achter zich aan sleept. Zodra de mestkever zijn zware last in veiligheid heeft gebracht, begraaft hij de mestballen en gebruikt hij ze als voedselbron en om eitjes in te leggen. In het dierenrijk wemelt het van de soorten die een haast bovennatuurlijke kracht gebruiken om te duwen, tillen, slepen, springen, bijten of snelle…

Pinguïn evolueert naar succes: EERSTE VOGEL IN HET WATER Zo’n 60 miljoen jaar geleden gaf de pinguïn zijn vleugels op en begon hij rond te waggelen. Nu weten onderzoekers waarom hij die drastische stap nam: de pinguïn greep een unieke kans, waardoor hij een van de beste jagers van de oceaan werd. NIEUWS ■ Saturnusmaan verbergt een ondergrondse zee ■ Genderhersenen verschillen sterk ■ Onderzoekers ontdekken nieuw soort magnetisme Q & A ■ Waar komt de bladluis vandaan? ■ Waar ligt het centrum van het heelal? ■ Is het gevaarlijk om een wind in te houden? Je sterfdag staat gegrift in je bloed Een nieuwe bloedtest geeft met bijna 90 procent zekerheid aan of je binnen tien jaar zult sterven. De test zou je leven kunnen redden – maar de wet…