Inhoudsopgave van Editie 4 - 2024 - Wetenschap in Beeld

NATUUR Krabben kunnen hun leven zo nodig naar nieuwe locaties verplaatsen, en de ongewervelde dieren staan bekend om hun vermogen om zich aan te passen aan allerlei omgevingen. Nu werpt een groot onderzoek licht op het buitengewone talent van de krab om zich aan te passen aan een nieuwe omgeving. Onderzoekers van Harvard University gingen na hoe vaak krabben hun leven in de zee hebben verlaten om in andere omgevingen te gaan leven. Tijdens het 20 jaar durende onderzoek verzamelden de wetenschappers gegevens uit tal van bronnen om de evolutionaire geschiedenis van krabben te doorgronden. De resultaten laten zien dat krabben de zee hebben verlaten, zich op het land hebben gevestigd en vele malen weer naar de zee zijn teruggekeerd. ‘Ons onderzoek laat zien dat krabben de afgelopen 100 miljoen jaar…

Als je droomt van een kom knapperige cornflakes met melk, dan is de kans groot dat je wakker wordt met zin in cornflakes als ontbijt. En over een paar jaar is het misschien geen toeval meer als je dromen hebt die je aanzetten tot het kopen van producten. Onderzoekers zijn aan het uitvogelen hoe ze het onderbewuste zodanig kunnen sturen dat je over iets specifieks droomt. In een onderzoek aan het Massachusetts Institute of Technology manipuleerde de onderzoeker Adam Haar Horowitz dromen van zijn proefpersonen met apparaten die hen een aanwijzing gaven en hen midden in een droom wakker maakten. Het is een van de vele experimenten die laten zien dat droommanipulatie onze creativiteit kan vergroten en ons zelfs slimmer kan maken, maar het heeft ook een duistere kant als…

Helft van alle landingen is mislukt De Sovjet-Unie en later Rusland hebben 58 missies naar de maan gestuurd, maar slechts 18 daarvan zijn veilig geland. De Amerikanen hadden de meeste succesvolle landingen, en de laatste jaren hebben China, Japan en India zich bij de nieuwe maanrace aangesloten. Het is ruim 50 jaar geleden dat de mens voor het laatst voet zette op de maan. Maar Apollo 17 in 1972 was niet de laatste bemande NASAmissie naar de gatenkaas in de lucht. Want de ruimtevaartorganisatie heeft de opvolger van het beroemde Apolloprogramma gelanceerd: een serie missies met de naam Artemis. In 2021 kregen techmiljardair Elon Musk en zijn ruimtevaartbedrijf SpaceX de opdracht om een vaartuig te bouwen dat astronauten veilig op de maan kan laten landen. Maar nu komt er een…

Groene waterstof drijft containerschepen aan In Europa verrijzen grote Power-to-X-fabrieken. Ze zetten water om in waterstof, dat vervolgens kan worden gebruikt voor klimaatvriendelijke brandstoffen. De scheepvaart levert 2 à 3 procent van onze CO2-uitstoot. Schepen varen veelal op fossiele brandstoffen, maar de Power-to-X-technologie kan daar verandering in brengen. Op dagen met extra veel zon of wind gaat overtollige elektriciteit van zonnecellen en windturbines naar een Power-to-X-centrale. De elektriciteit drijft een elektrolyseproces aan waarbij watermoleculen (H2 O) worden gesplitst in waterstof en zuurstof. De groene waterstof kan worden gebruikt om ammoniak te produceren. Het voordeel is dat ammoniak (NH3) makkelijker is op te slaan dan waterstof, waarvoor hoge druk of zeer lage temperaturen nodig zijn. Ammoniak bevat geen koolstof en stoot dus geen CO2 uit, maar bevat toch genoeg energie om…

45% KORTING Samen voor € 29,95 Normaal € 51,65 Een abonnement biedt alleen maar voordelen! Het magazine als eerste thuisbezorgd. Toegang tot website met meer dan 5.000 artikelen. De artikelen komen tot leven met video’s en illustraties. Abonneevoordelen zoals korting op specials. Over de special 10 grootste Mysteries Waarom slapen mensen? Waardoor stierf de mammoet uit? En wat bevat het ontzichtbare heelal? Ga mee als we deze en allerlei andere fascinerende, existentiele vragen onder de wetenschappelijke loep nemen. Nieuwe onderzoeken en resultaten maken ons steeds wijzer. We fotograferen exoplaneten, doen vondsten, brengen de cellen van ons lichaam in kaart en vinden methoden uit die ons kunnen helpen bij de behandeling van ernstige ziekten. ZO BESTEL JE: Kijk op wib.mijntijdschrift.net/mysteries Liever korting? Kijk dan op WIB.MIJNTIJDSCHRIFT.NET of elders in het magazine. Abonnementen…

Vuur grijpt op drie manieren om zich heen 1 Als vuur eenmaal woedt in bijvoorbeeld een boom, verspreidt het zich veelal op drie manieren: contact met vlammen of brandend materiaal zoals schors (boven), rook die naar andere bomen waait (midden) en hitte van het vuur (onder). Hete lucht kan een vuurwolk creëren 2 Wanneer vuur de lucht verhit, stijgt deze op. Bij grote luchtmassa’s die opstijgen en afkoelen, condenseert de waterdamp tot druppels in een wolk. Die wolk wordt een pyrocumulus genoemd en is vergelijkbaar met een donderwolk. Vuurwolk voedt de brand 3 Vóór de wolk vormt zich een valwind die afvlakt als hij afdaalt. Hierdoor krijgen de brandende stukken schors een extra impuls, waardoor het vuur zich sneller kan verspreiden. Bliksem uit de wolk kan ook nieuwe branden aansteken.…

JUBILEUM 200 jaar dinosaurusonderzoek Een enorm reptiel – anders dan alle wezens die we nu kennen. Dat was zo ongeveer de slotsom toen William Buckland, Brits geoloog en priester, in 1824 de eerste wetenschappelijke beschrijving van een dinosaurus presenteerde. Sindsdien heeft onze dinokennis een hoge vlucht genomen, maar toch zijn de uitgestorven reuzen in veel opzichten nog een mysterie. Dinosauruskenners blijven hopen op antwoorden op grote vragen, zoals waar de dinosauriërs vandaan kwamen en waarom ze verdwenen. En onlangs hebben paleontologen zich gestort op misschien wel het meest tot de verbeelding sprekende dinogeheim. Ze willen weten wat er zou gebeuren als je diep in de ogen van die reptielen kon kijken. Wat gebeurde er in hun brein? Hoe intelligent waren ze – en zouden ze kunnen begrijpen wat er in jou…

Je gezicht staat in je genen gegrift 1 Wetenschappers kennen honderden genen die de vorm van je gezicht, huid, haar en oogkleur bepalen. Ze kunnen ook kleine chemische veranderingen in je DNA detecteren, bekend als epigenetische markers, die aangeven hoe oud je bent. Je familiegeschiedenis is een open boek 2 Migraties in het verleden laten hun sporen na op het Y-chromosoom en het mitochondriaal DNA, die je beide vrijwel onveranderd van je ouders erft. Dit DNA laat zien of je voorouders bijvoorbeeld uit Schotland, Oost-Azië of Zuid-Afrika komen. Je gezondheid is niet langer privé 3 Duizenden bekende mutaties houden verband met een verhoogd risico op ziekten als diabetes, kanker, alzheimer en hart-en vaatziekten. DNA van kankercellen kan bovendien rechtstreeks aantonen of je een bepaald type kanker hebt.…

MENS Veganistische ouders krijgen vaak te maken met scepsis en zorgen van anderen – missen hun kinderen geen essentiële voedingsstoffen als ze alleen plantaardig eten? In 2021 analyseerden Zwitserse onderzoekers meer dan 400 wetenschappelijke studies om inzicht te krijgen in de voedingsstoffeninname van veganistische kinderen en de effecten van een plantaardig dieet op hun gezondheid en groei. De onderzoekers concludeerden dat kinderen prima veganistisch kunnen leven, mits het dieet goed in elkaar zit. Plantaardige voeding dekt de calorieen eiwitbehoefte van kinderen meer dan voldoende. De grootste risicofactor is onvoldoende variatie, want veganistisch voedsel bevat van zichzelf niet genoeg calcium, vitamine B12 en vitamine D – drie essentiële voedingsstoffen. Daarom moeten ouders het dieet aanvullen met noodzakelijke voedings-supplementen. Als ouders dit doen, kan een vegan dieet zeer gunstig zijn. Uit het onderzoek…

41 uur en twee minuten duurde hetgemiddeld voordat een ingeslikt legoblokje het maag-darmkanaal weer uit was. GENEESKUNDE Kinderen stoppen graag dingen in hun mond. Vooral tussen zes maanden en drie jaar lijkt de mond het primaire verkenningsinstrument te zijn. Dat kan echter het gevolg hebben dat kinderen iets inslikken wat niet in hun spijsverteringskanaal thuis hoort, zoals legoblokjes. En ouders kunnen daar flink mee zitten. Een team van Australische en Britse wetenschappers zocht uit hoe lang het duurt voordat een lego blokje het lichaam verlaat. Voor het experiment slikten zes kinderartsen vrijwillig een geel hoofdje van een klein legopoppetje in, een van de voorwerpen die kleine kinderen vaak inslikken. Vervolgens werd de artsen gevraagd hun ontlasting nauwkeurig te onderzoeken om te zien wanneer het gele hoofdje weer verscheen. Zo bleek dat…

Sneeuwpanters en pallaskatten vallen door hun schutkleur weg tegen de rotsen. Je ziet ze daarom zelden, maar een Chinese fotograaf wist de twee katten op dezelfde foto vast te leggen – en dat in een achtervolging op leven en dood. Pallaskatten wegen 3-5 kilo en zijn normaal geen prooi voor sneeuwpanters, maar in dit geval belandde de kleine kat in de bek van de grote. De foto kreeg een eervolle vermelding in de competitie Wildlife Photographer of the Year van het Natural History Museum in Londen.…

HEELAL Het is het thuis van het zonnestelsel, de aarde en honderden miljarden sterren, die best wel eens planeten om zich heen zouden kunnen hebben. Ons eigen sterrenstelsel, de Melkweg, is een onoverzichtelijk grote spiraal die meer dan 13 miljard jaar geleden ontstond, vlak na de oerknal. Maar hoe het balkspiraalstelsel, het type waar de Melkweg toe behoort, zich heeft ontwikkeld tot nu, is voor astronomen nog steeds niet helemaal duidelijk. Nu heeft een internationaal team van astronomen een ontdekking gedaan uit het vroege universum die ons een hoop kan leren. Met behulp van de beste telescoop ter wereld, de James Webb, hebben ze het tot dusver verste spiraalstelsel ontdekt dat lijkt op de Melkweg. Een soort tweelingstelsel uit de kindertijd van het universum dus, waar de ultragevoelige telescoop nu een…

BETERE RUST Wakker worden in een droom Je voelt je het meest uitgerust als je wakker wordt midden in je droomslaap, want dan lijken je hersengolven het meest op die van je waaktoestand – en als bonus kun je je dromen makkelijker herinneren. Wakker worden uit een diepe slaap is veel lastiger, en je loopt het risico dat je je de hele dag moe en onrustig voelt. Droomslaap komt aan het einde van elke slaapcyclus, die meestal 90 minuten duurt. Om’s ochtends zo fris mogelijk te zijn, is het dus een goed idee om perioden van 90 minuten te slapen. Als je bijvoorbeeld om 23.00 uur naar bed gaat, kun je je wekker dus beter op 6.30 uur instellen – na 7,5 uur slaap (gelijk aan vijf slaapcycli) – dan…

Bij hevig onweer kan de bliksem hoog in de atmosfeer rood opflitsen. ‘Rode elfjes’ zien eruit als een kruising tussen kwallen en wortels en worden net als gewone bliksem veroorzaakt door de ontlading van elektrische energie. Maar waar de ontlading meestal plaatsvindt tussen de wolken en de grond, zie je rode elfjes soms wel 80 kilometer boven de grond. Ze duren slechts een milliseconde en zijn zelden te zien vanaf de grond. De foto is genomen vanaf de hoogste berg in de Himalaya en was een van de winnaars van de wedstrijd Astronomy Photographer of the Year 2023.…

NU JAAR 1 Het water gutst naar binnen Dag 14 50.000 elektriciteitscentrales wereldwijd vallen uit. ’s Nachts is de aarde bijna volledig verduisterd. Steden als Londen, Amsterdam en New York werden altijd met pompen watervrij gehouden, maar nu lopen tunnels vol en treden grachten buiten hun oevers, waardoor kelders onderlopen. Jaar 1 Plantenzaadjes vinden voeding in goten, tussen stoeptegels en in de betonnen en glazen gevels van hoogbouw. Kerncentrales vergiftigen de omgeving Dag 20 De 441 kerncentrales op aarde zijn een tikkende tijdbom. Noodkoelsystemen falen en een paar weken later is het koelwater verdampt. De reactoren smelten of vliegen in brand. De lucht, het land en het water rond de centrales raken radioactief besmet en allerlei dieren en planten sterven. Maand 6 Bosbranden lopen uit de hand zonder dat mensen…

DIT VALT ER TE ZIEN IN APRIL Het sterrenbeeld Maagd staat eind februari hoog aan de hemel, en in het donker kun je daardoor een eindeloze reeks sterrenstelsels zien. In het sterrenbeeld gaat de Virgocluster schuil met zijn circa 2000 sterrenstelsels, die samen biljoenen sterren bevatten. Met het blote oog is de cluster niet te zien, maar als het meezit zie je de stelsels met een verrekijker of, nog beter, met een kleine telescoop. Dat ze zo zwak lijken, komt doordat je naar heel verre sterren in andere sterrenstelsels kijkt in plaats van naar de heldere sterren van de Melkweg die je gewend bent. Je ziet een aantal van de meest lichtsterke sterrenstelsels van de Virgocluster, zoals Messier 86 en 87, rechts boven Maagd – tussen de twee ‘armen’, die…

ZUIDWESTEN VANDEVS Preventie veroorzaakt enorme branden Californië is de afgelopen 30 jaar getroffen door 250.000 natuurbranden. Maar liefst 86 procent daarvan is door mensen veroorzaakt. Vooral tussen 2016 en 2021 werd Californië zwaar getroffen. Jon Keeley van de US Geological Survey ziet droogte en hitte als oorzaken – maar ook de methode van brandbestrijding, waardoor brandbaar materiaal zich juist jarenlang kon ophopen en het vuur kon aanwakkeren. AMAZONEGEBIED Boeren verbranden het regenwoud Het vochtige regenwoud in het Amazonegebied brandt bijna nooit zomaar, en zelden buiten de droogste tijd van het jaar in augustus en september. Branden in het gebied ontstaan meestal als boeren of grote industriële boerderijen nieuw land moeten ontginnen voor gewassen en vee. Sommige onderzoekers denken ook dat het bos brandbaarder geworden is door klimaatverandering: de droogte duurt…

Andromeda, het spiraalstelsel dat het dichtst bij onze eigen Melkweg staat, is een van de meest gefotografeerde objecten aan de nachthemel. Toch ontdekte een groep amateurastronomen een nieuw detail: een gigantische blauwachtige boog naast het stelsel. Deze bestaat uit plasma: gas in een energierijke toestand waarin sommige elektronen zijn gescheiden van de atomen. De ontdekking wordt nu onderzocht door een internationaal team. De foto won de hoofdprijs in de competitie Astronomy Photographer of the Year.…

Een handstofzuigertje vangt wat lucht op in de kamer die je zojuist hebt verlaten – en plotseling heeft een volslagen vreemde toegang tot je allerdiepste geheimen, ook al ben je je er zelf misschien niet eens van bewust. Deze persoon weet nu waar je vandaan komt, wie je familie is, wat er mis met je is – en waar je waarschijnlijk aan zult sterven. Dit staat allemaal in je DNA – en uit een nieuw onderzoek blijkt hoe makkelijk anderen het kunnen bemachtigen zonder dat je het doorhebt en zonder dat je het kunt voorkomen. Wetenschappers waarschuwen voor het gebrek aan wetgeving op dit gebied, maar wijzen ook op een aantal voordelen van de technologie, die ooit duizenden levens zou kunnen redden. Eén woord en er gaat al DNA de…

TECHNOLOGIE De ramp in Tsjernobyl staat te boek als het ergste nucleaire ongeluk aller tijden. Op 26 april 1986 veroorzaakte een menselijke fout na een routinetest twee explosies, die een gat sloegen in het reactorgebouw, waarbij grote hoeveelheden radio-actief materiaal vrijkwamen. 50.000 mensen werden snel geëvacueerd uit het nabijgelegen Pripjat. Ze zijn nooit teruggekeerd, en nu is de centrale omgeven door een verlaten zone met een straal van 30 kilometer. De gesmolten reactor 4 is nu ingekapseld in een gigantische stalen sarcofaag. Deze New Safe Confinement is 110 meter hoog en weegt 36.000 ton – drie keer zo veel als de Eiffeltoren – en is ontworpen om zeker 100 jaar mee te gaan en een aardbeving van 6,0 op de schaal van Richter te weerstaan. Maar binnen de New Safe Confinement…

HEELAL 4670 lichtjaar van de aarde hebben astronomen iets zeldzaams ontdekt. Het gaat om een heel sterrenstelsel met zeven zogeheten superaardes, die allemaal groter zijn dan de aarde en kleiner dan Neptunus. De eerste drie exoplaneten in het stelsel, Kepler-385 genaamd, werden al in 2014 ontdekt door de Kepler-telescoop. Maar nu hebben astronomen de data van de inmiddels uitgediende ruimtetelescoop opnieuw bekeken en ontdekt dat de ster Kepler-385 zeven buitenaardse werelden om zich heen heeft. Het nieuw ontdekte sterrenstelsel is een van de hoogtepunten in een nieuwe catalogus van de Kepler-telescoop, die bijna 4400 planeetkandidaten en meer dan 700 zogeheten multiplanetenstelsels bevat. Maar wat Kepler-385 zo bijzonder maakt, is dat het een van de weinige ontdekte sterrenstelsels is met meer dan zes geverifieerde planeten of planeetkandidaten. Alle planeten in het sterrenstelsel…

NATUUR 66 miljoen jaar terug trof een planetoïde ter grootte van de Mount Everest de aarde en doodde tot 75 procent van de soorten – ook de dinosauriërs, die hier 160 miljoen jaar hadden rondgelopen. Het bewijs van de noodlottige inslag is nog steeds te zien in de beroemde Chicxulubkrater in Mexico, met een doorsnee van 150 kilometer. Maar hoewel we weten dat de planetoïde een scala aan rampen in gang zette die de machtige reptielen uitroeiden, was nog onduidelijk waardoor uiteindelijk driekwart van het leven op aarde uitstierf. Nu heeft een groep Belgische onderzoekers een soort geologische ‘zwarte doos’ geopend, waarin ze het antwoord denken te hebben gevonden. De zwarte doos van de laatste dagen van de dinosauriërs is gevonden in een 1,3 meter diepe opgraving genaamd Tanis in North…

NATUUR Van de door neon verlichte skyline van Shanghai tot het betonnen labyrint van New York en de drukke straten van Istanboel. De grond onder meerdere van de grootste metropolen ter wereld wordt bedreigd door het gewicht van krachten die niet worden vastgelegd met camera’s of in toeristische brochures staan. Het verbruik van hulpbronnen door de mens, de snelheid van de klimaatverandering en de stijgende zeespiegel zorgen ervoor dat veel bekende kuststeden langzaam zakken, aldus een Amerikaans onderzoek. Het gaat om gebieden over de hele wereld, waar in totaal meer dan 200 miljoen mensen wonen. Onderzoekers van de Universiteit van Rhode Island gebruikten satellietbeelden van alle zes de bewoonde continenten uit de periode 2015-2020 om de ontwikkelingen in de grote steden van de wereld te volgen. De satellieten bepalen de hoogte…

Proefpersonen krijgen een aanwijzing 1 De proefpersonen dragen een speciale handschoen, Dormio, en gaan op een bed liggen. Een computerstem geeft ze een aanwijzing, zoals ‘denk aan een boom’, en dan mogen ze in slaap vallen. Handschoen herkent de overgang naar slaap 2 De Dormio meet de hartslag, huidgeleiding en spierspanning van de proefpersoon. Daarbij herkent de handschoen wanneer proefpersonen van de wakkere naar de lichte slaapfase, N1, gaan. Proefpersonen worden gewekt 3 Na 1 tot 5 minuten lichte slaap worden de proefpersonen wakker gemaakt en vraagt de computerstem wat ze gedroomd hebben. Gemiddeld 67 procent van de deelnemers droomde over bomen.…

Op het eerste gezicht lijken de hopen oud, verroest ijzer voor de schroothandelaar geen goudmijn, maar dat is ijzer wel – voor het klimaat althans, want ijzer kan branden zonder dat er ook maar één CO2-molecuul in de atmosfeer terechtkomt. Daarom willen onderzoekers uit Nederland en Canada nu een van de meest voorkomende elementen op aarde bij de groene transitie betrekken. Uit experimenten blijkt dat fijn ijzerpoeder en roest de supersterren kunnen worden in een nieuwe energiecentrale – en maar liefst 20 procent van onze CO2-uitstoot af kunnen schaven. Het enige wat nog nodig is, is dat we ijzer onbeperkt kunnen recyclen, maar ook daar werken ingenieurs hard aan. IJzer is energierijker dan benzine Na zuurstof, silicium en magnesium is ijzer het meest voorkomende element. Het metaal is daarom vrij…

HET VUUR Bosbranden verspreiden zich vooral bij droog en winderig weer, en landschappen en wolkenformaties kunnen het vuur voeden. DE B RANDEN Bossen wereldwijd kunnen in vlammen opgaan, maar vijf gebieden worden bijzonder hard getroffen. DE SATELLIET Het belangrijkste wapen tegen bosbranden is overzicht. Een nieuwe satellietconstellatie biedt een frisse blik op de branden. De nacht is gevallen over de Sierra Nevada in het oosten van Californië. Het licht van het vuur aan de andere kant van het gebergte kleurt de rokerige lucht ziekelijk rood. Een groep brandweerlieden heeft net een 50 meter brede brandgang vrij weten te maken: alle bomen, takken en bladeren zijn verwijderd en twijgen en grassen zijn verbrand met vlammenwerpers, zodat er geen materiaal overblijft dat de bosbrand kan aanwakkeren. Maar nu voert de wind brandende…

Ruimtecamera biedt overzicht 1 Elke satelliet heeft een zogeheten microbolometer. Die bestaat uit allemaal microscopische pixels, net als een digitale camera. Maar anders dan een camera brengt de bolometer alleen warmte in beeld: onzichtbaar infrarood licht. Pixels bevatten gevoelige circuits 2 Een pixel bevat een warmtegevoelig metalen vierkantje dat deel uitmaakt van een elektrisch circuit. Bij zwakke warmtestraling van het aardoppervlak is de weerstand in het metaal laag en loopt de stroom vrij door het circuit. Weerstand geeft de temperatuur aan 3 Wanneer warmtestraling van een bosbrand het metaal raakt, neemt de weerstand toe en de stroom in het circuit af. Zo kan elke pixel in de bolometer temperatuur-schommelingen detecteren. Samen vormen de pixels een warmtekaart. Satellietzwerm levert nieuwe prognoses 4 Acht bolometersatellieten cirkelen om de aarde. Ze geven brandweerlieden…

DE GROOTSTE VAN ALLEMAAL 1 60 meter lange dino was een vergissing GEVONDEN IN:VS, 1877 Verschillende langnekdinosauriërs strijden om de titel van grootste landdier ooit, waaronder Argentinosaurus en Patagotitan. Beide werden 40 meter lang en 70 ton zwaar. Maar ze verbleken bij een mysterieus bot dat gevonden is in 1877. Het bot, een ruggenwervel, was volgens de oorspronkelijke beschrijving 2,7 meter lang en behoorde toe aan de langnek Amphicoelias fragillimus. Het is later verloren gegaan, maar berekeningen op basis van de beschrijving duiden erop dat A. fragillimus 58 meter lang was en 122 ton woog. In 2014 zetten Amerikaanse onderzoekers echter vraagtekens bij de grootte van het bot – volgens hen bevat de beschrijving ervan een drukfout. Hierdoor krimpt A. fragillimus tot dezelfde grootte als zijn concurrenten. TESTIKELS VAN STEEN…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. GETALBEGRIP 1 Vul de tekens ×, ÷, + en - elk twee keer in in onderstaande som om hem uit te laten komen. Voeg ergens ook twee haakjes toe. 6 _ 5 _ 3 _ 7 _ 3 _ 9 _ 3 _ 2 _ 1 = 1 De eerste twee tekens zijn: B: ÷ en - E: + en - G: x en ÷ I: ÷ en + N: x en - VISUEEL 2 Nina en Anne draaien om de beurt een fidgetspinner. Als ze hem weer in de kast leggen, vragen ze zich af wat zijn oppervlakte eigenlijk is. Kun jij ze helpen? S: 13 cm2 M: 16 cm2 A:…

NU PAKKEN ONDERZOEKERS METHAAN AAN: De vergeten vervuiler De planeet kookt over en we kunnen onze CO2-uitstoot niet snel genoeg verminderen. Daarom willen wetenschappers tijd winnen door een nog gevaarlijker broeikasgas uit de atmosfeer te verwijderen. NIEUWS Roken laat je hersenen krimpen Apen herkennen oude vrienden en familieleden Zombiester keert terug uit de dood Q & A Waarom ligt de grootste vulkaan op aarde in zee? Is biologisch voedsel gezonder? Is het gevaarlijk om door de planetoïdengordel te vliegen? IS ONS HEELAL WEL ZO GESCHIKT VOOR LEVEN? Zoeken naar leven in multiversum We zoeken al lang naar leven in het heelal, maar onderzoekers gaan nog verder: ze gaan leven in andere universa na. Ontdek hoe de theorie van multiversa ons naar de grens van het leven kan leiden. Nog 2…