Inhoudsopgave van Editie 11 - 2023 - Wetenschap in Beeld

De hele dag energie opwekken 1 Het zonnepark moet 36.000 kilometer boven de aarde gaan zweven, waar het 24 uur per dag zonnestralen kan opvangen. En dit zonnepark zweeft altijd boven hetzelfde punt op aarde. Op dat punt staat dan de energieontvanger. Zonlicht omgezet in microgolven 2 De zonnepanelen wekken stroom op die door een magnetron wordt geleid – net als thuis in de keuken. De magnetron creëert een magnetisch veld, en wanneer de elektronen daarin terechtkomen, worden ze omgezet in microgolven. Zonne-energie naar de aarde gestuurd 3 Via een antenne worden de microgolven naar een ontvanger op aarde gestuurd. De microgolven worden met een lage energie verstuurd, wat betekent dat ze niet schadelijk zijn voor mensen of dieren in het stralingsveld. Microgolven worden omgezet in stroom 4 Op aarde…

MENS Angst is een natuurlijke emotie, net als blijdschap, boosheid, jaloezie en verdriet. Voor sommige mensen wordt angst echter zo overheersend dat het een stoornis wordt. De beschikbare medicijnen om angsten te dempen, hebben echter heel verschillende effecten op patiënten. Van de angstpatiënten ervaart minder dan de helft zelfs maar enige verbetering na het innemen van de medicatie. Daarom hebben wetenschappers nu een groep moleculen, miRNA’s, bestudeerd in de hersenen van muizen, omdat ze denken dat deze helpen bij het verminderen van angst – en die moleculen komen ook in het menselijk brein voor. Ze reguleren verschillende eiwitten die cellulaire processen aansturen in de amygdala, een hersengebiedje dat onder meer onze angst- en verdedigingsreacties bepaalt. Na het observeren van muizen in acute stresssituaties ontdekten de onderzoekers dat de hoeveelheid van…

DNA van soorten wordt verzameld 1 Onderzoekers uit 22 landen reizen de wereld rond om weefselmonsters te verzamelen van alle bekende soorten eukaryoten. Daaruit wordt het DNA geëxtraheerd, geïsoleerd en gezuiverd, en via de techniek PCR wordt de hoeveelheid DNA vergroot. Sequencing leest het genoom 2 Het DNA wordt dan in een sequentiemachine ingevoerd waar de volgorde van de genetische letters A, C, T en G in de DNA-strengen wordt afgelezen. Ledere letter heeft een eigen kleur, waardoor de volgorde makkelijker te decoderen is. Bibliotheek vindt unieke kenmerken 3 De genomen gaan naar een digitale bibliotheek. Onderzoekers kunnen ze dan vergelijken om genen en mutaties te identificeren die vergelijkbaar zijn in totaal verschillende organismen óf soorten juist die unieke eigenschappen geven.…

Spraakcentra geven de taal vorm Onze taal wordt bestuurd door de spraakcentra van Broca en Wernicke in de hersenen. Met het gebied van Broca kunnen we woorden vormen en samenvoegen tot zinnen, dat van Wernicke is belangrijk voor het begrijpen van andermans zinnen. Bot stuurt de tong aan Het menselijk tongbeen heeft een speciale vorm, waardoor het ideaal is om de tong te besturen en verfijnde geluiden te maken. Alleen bij mensen kan het tongbeen samenwerken met het strottenhoofd en de tong om spraak te produceren. Strot creëert het geluid Als lucht uit de longen door het strottenhoofd omhoog stroomt, beginnen de elastische stembanden te trillen en geluid te produceren. De stembanden kunnen door spieren worden uitgerekt en produceren dan verschillende geluiden.…

Het dier is wijdverspreid in tropische en subtropische oceanen, waar hij aan het oppervlak leeft en te herkennen is aan zijn blauwachtige drijfblaas. Hij kan niet zwemmen en laat zich meedrijven met het water, waardoor hij soms dicht bij land komt. Dit veroorzaakt problemen op plaatsen waar zwemmers hem aanzien voor bijvoorbeeld een plastic zak. Kwal bestaat uit vier poliepen Het Portugees oorlogsschip is een staatkwal, wat wil zeggen dat het geen echte kwal is maar een kolonie. Vier soorten poliepen vormen het oorlogsschip, en hebben elk een eigen taak. Blaas houdt kwal drijvend 1 De grootste poliep, de pneumatofoor, vormt de gasblaas waarmee het gevaarte blijft drijven. Als de kolonie in gevaar is, kan deze poliep gas uit de blaas laten lopen en duiken. Geslacht maakt eitjes of zaad…

Testresultaten worden verzameld 1 Cochrane verzamelt alle klinische tests die kunnen helpen bij het beantwoorden van de vraag. Elke test wordt weergegeven door een horizontale lijn (geel) in het diagram. Geloofwaardigheid resultaten wordt beoordeeld 2 De lengte van elke horizontale lijn geeft de kwaliteit van de resultaten van die test aan. Hoe langer de lijn, hoe groter de onzekerheid van de testresultaten. Effect wordt voor elke test in kaart gebracht 3 De verticale middenas (geel) is de scheidslijn tussen positieve en negatieve effecten van de behandeling – positief links, negatief rechts. Resultaat komt tevoorschijn 4 De gele ruit staat voor de algemene beoordeling van alle resultaten en onzekerheden. Hier staat hij links van de middenas: de behandeling is effectief.…

21 NOVEMBER 1783 De gebroeders Montgolfier observeerden hoe kooltjes opstegen door de hete lucht van een vuur. Dit inspireerde hen tot heteluchtballonnen, en in de herfst van 1783 steeg het eerste bemande vaartuig op vanaf het aardoppervlak. ROND 1848 De Britse uitvinder en ingenieur sir George Cayley doet als eerste wetenschappelijk onderzoek naar aerodynamica. Hij bouwt verschillende zweefvliegtuigen, en eind jaren 1840 stijgt zijn eerste bemande zweefvliegtuig op. 9 OKTOBER 1890 In Frankrijk bouwt Clément Ader een lichte, krachtige stoommachine. Hij monteert deze op zijn zelfgebouwde vliegtuig, Éole, en maakt als eerste een gemotoriseerde bemande vlucht. 1893 De Duitse ingenieur Otto Lilienthal experimenteerde erop los met zweefvliegen en aerodynamica. Hij wist 250 meter van een heuvel te zweven – een record dat nog lang bleef staan nadat hij zelf was…

GEOLOGIE Van een afstand gezien is de aarde kogelrond, maar er zijn afwijkingen. De duidelijkste is dat onze planeet bol staat aan de evenaar en afgeplat is aan de polen. Deze afgeplatte bolvorm noemen we een ellipsoïde. De afwijking van de bolvorm is niet erg groot. Gemeten over de noord-en zuidpool heeft de aarde een omtrek van 40.008 km, terwijl dat langs de evenaar 40.075 km is – een verschil van 67 km. Het verschil tussen de omtrek van de aarde bij de polen en bij de evenaar komt door de rotatie van de planeet om zijn as. Die rotatie creëert een middelpuntvliedende kracht die nul is aan de polen en het sterkst aan de evenaar. Je kunt het effect van deze kracht op je lichaam voelen door snel rondjes te…

TECHNOLOGIE Het gewicht van een smartphone verandert niet als het flashgeheugen wordt volgestopt met bijvoorbeeld video’s en foto’s. Elke beeldpixel wordt gecodeerd als digitale bits met de waarde 0 of 1. ‘Een iPhone 13 heeft een 12 megapixel-camera. Dat zijn iets meer dan 12 miljoen pixels, die elk 16 bits nodig hebben waarin de kleur en helderheid zijn vastgelegd, dus er zijn 192 miljoen geheugencellen die een 1 of een 0 moeten zijn,’ zegt Peter Bøggild, hoogleraar natuurkunde van de technische universiteit van Denemarken. ‘Maar de afzonderlijke bits wegen hetzelfde, of ze nu op 0 of 1 staan,’ legt hij uit. De manier waarop je je telefoon gebruikt, kan echter wel van invloed zijn op het gewicht. Einsteins beroemde formule E = mc2 vertelt ons dat energie massa kan worden, en…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. GETALBEGRIP 1 Schrijf het jaargetal 2023 als een som met behulp van alleen de eerste drie priemgetallen, dus 2, 3 en 5. Het getal 2 gebruik je drie keer, het getal 3 één keer en het getal 5 drie keer. Je mag hierbij één keer een getal tot de tweede macht verheffen. ? = 2023 S: Ik gebruik twee keer x en één keer - L: Ik gebruik twee keer x en één keer + U: Ik gebruik drie keer x en één keer - R: Ik gebruik drie keer x en één keer + P: Ik gebruik drie keer x, één keer + en één keer - LOGICA 2 Tien vrienden…

Inzicht en overzicht, zodat je mee kunt praten In 2015 spraken de wereldleiders in Parijs af dat de temperatuur met slechts 1,5 °C mocht stijgen. Maar we zijn de grens al voorbij, omdat twee natuurverschijnselen ervoor zorgen dat de aarde nu echt overkookt. blz. 36 Het belangrijkste nieuws van het onderzoeksfront Het grootste deel van het heelal bestaat uit onzichtbare donkere energie. Maar nu gaat de ruimtetelescoop Euclides het onmogelijke doen: het onzichtbare bekijken, zodat we kunnen nagaan of onze theorieën over het heelal kloppen. blz. 22 LEESOOK Algemene kennis om je leemten te vullen CRISPR-technologie kan genen manipuleren en allerlei ziekten uitroeien. Maar hoe precies? Krijg antwoord op de belangrijkste vragen over de nieuwe genenschaar van de artsen. blz. 46…

WHAT THE FACT? Factcheck: Piramides zijn gebouwd door aliens. Nee. De Egyptenaren gebruikten steile hellingen met treden aan beide zijden om tonnen zware rotsblokken uit de steengroeven te halen. Arbeiders klommen voor de sleeptouw de trap op en trokken aan het touw dat aan het rotsblok was bevestigd. De palen fungeerden als katrollen en mogelijk werden er zelfs echt katrollen aan bevestigd. 24 nummers € 80 per nummer € 3,33 12 nummers € 45 per nummer € 3,75 6 nummers € 25 per nummer € 4,16 Wetenschap in beeld is hét magazine dat wetenschap inzichtelijk maakt! Ontdek de meest fascinerende verhalen, nieuwste ontdekkingen en boeiende feiten over de wereld en het universum. We werpen licht op verbluffende uitvindingen en ontdekkingen, medische mysteries, klimaatverandering, het heelal en de evolutie. Daarnaast staat…

Bryan Johnson luistert niet meer naar zijn lichaam of hersenen. In plaats daarvan gehoorzaamt de 46-jarige Amerikaan blindelings aan een algoritme. Het houdt voortdurend zijn gezondheid in de gaten en vertelt hem de klok rond wat hij moet doen. De dag begint om 5.30 uur. Johnson slikt dan 112 pillen met supplementen en oefent precies 67 minuten. ’s Ochtends verbruikt hij exact 1977 kcal, waarna hij vast tot bedtijd, die elke dag 20.30 uur is. Het doel van de slopende routine: Johnson wil zijn lijf weer jong maken. Hij wil zichzelf transformeren in een 18-jarige – tot op celniveau. En uit nieuw onderzoek blijkt dat hij dit misschien kan bereiken. Biohackers willen jonger worden Bryan Johnson is een succesvol ondernemer. In 2007 richtte hij Braintree op – een online betalingsplatform…

ONDERWEG PRINTEN Miniprinter zorgt voor retrolook De mobiele printer Instax Mini Link 2 in zakformaat van Fujifilm kan je foto's afdrukken terwijl je onderweg bent. Instax is gemaakt voor creatieve mensen. Zo kun je mooie kaders, filters en effecten toevoegen op de kleine polaroidachtige foto’s. Je kunt ook direct van social media afbeeldingen afdrukken. LEES MEER: instax.com GEZIEN VOOR: € 99,00 STABILISATIEARM Robotarm zorgt voor stabiliteit De DJI Osmo Mobile 6 maakt je video’s stabieler en scherper, hoeveel jijzelf of wat je probeert vast te leggen ook beweegt. Je kunt deze robotarm zo instellen dat hij zelf een bepaald onderwerp volgt of een stabiel, ononderbroken panoramashot maakt. LEES MEER: www.dji.com GEZIEN VOOR: € 159,00 ZOOM IN EN UIT MET DRIE LENZEN VAN KWALITEIT Verbreed je horizon De Moment Wide 18mm…

Wist je dat CRISPR een meisje van 13 van leukemie genezen heeft, of dat een Chinese arts de cel in moest nadat hij CRISPR had toegepast op ongeboren tweelingen? Word wijzer over CRISPR – de geniale ‘genschaar’ die zijn naam tegen heeft, maar de toekomst mee heeft. Wat is CRISPR? In de natuur is CRISPR de speciale DNA-sequentie die een rol speelt bij de afweer van bacteriën. Op basis van die natuurlijke CRISPR is de CRISPR-methode ontwikkeld tot een genetisch hulpmiddel. Als een virus een bacteriecel aanvalt, stuurt het zijn DNA de cel in. Om zich tegen het binnendringende virus te verdedigen, maakt de bacteriecel een kopie van een bepaald stukje van het vijandelijke DNA. De cel schrijft het virus-DNA in zijn eigen DNA – de ‘CRISPR-bibliotheek’. Het virus-DNA zit…

DIT IS ER TE ZIEN IN NOVEMBER De zon, de aarde en de planeet Jupiter staan op een rechte lijn, met de zon en Jupiter aan weerszijden van de aarde. Dit verschijnsel, dat we oppositie noemen, heeft twee grote voordelen wanneer we de planeet willen bestuderen: de afstand van de aarde tot Jupiter is minimaal en de planeet is de hele nacht zichtbaar. Jupiter is de grootste en zwaarste planeet in ons zonnestelsel: hij weegt ruim dubbel zoveel als alle andere bij elkaar. Bovendien heeft Jupiter 95 manen – in het hele zonnestelsel heeft alleen Saturnus er méér (145). De vier grootste manen – Europa, Io, Ganymedes en Callisto – zijn zo groot dat je ze al met een verrekijker kunt zien. Als je Jupiter een aantal nachten volgt, zie…

Zwangeren moeten hun verloskundige kennen 1 Uit een Cochranereview is gebleken hoe belangrijk het is voor vrouwen om hun verloskundige te kennen tijdens de zwangerschap en de bevalling. Het risico op een miskraam neemt 16 procent af en het risico op vroeggeboorte 24 procent. Eenvoudig supplement redt kinderen 2 Kinderen in ontwikkelingslanden komen vaak essentiële mineralen tekort. Cochrane toonde op basis van de resultaten van tien jaar klinisch onderzoek aan dat zinktabletten voor kinderen onder de vijf jaar alleen al in Bangladesh 50.000 levens per jaar kunnen redden. Stoppen met roken werkt tegen stress 3 De meeste rokers hebben het gevoel dat een sigaret hun zenuwen kalmeert en stress vermindert. Maar een Cochrane-review toont aan dat stoppen met roken al na zes weken het risico op angst, depressie en stress vermindert. Mondkapjes worden…

JAAR GELEDEN 445 MILJOEN Vulkanen brachten klimaat uit balans Zware vulkaanuitbar stingen veroorzaakten een domino-effect dat eerst de planeet afkoelde en vervolgens opwarmde. Verlies: Circa 85 procent van alle zeedieren. Oorzaak: Vulkanische activiteit, zuurstofgebrek en temperatuurverandering. 252 MILJOEN Broeikaseffect doodde bijna al het leven CO2 van vulkaanuitbarstingen voedde micro-organismen die een nog erger broeikasgas produceerden: methaan. Verlies: Circa 95 procent van alle soorten op aarde. Oorzaak: Vulkanen, opwarming van de aarde en zure regen. 66 MILJOEN Meteoriet leidde tot tientallen jaren winter Een meteoriet van 2000 miljoen ton sloeg in op aarde. As en stof omhulden de planeet en de grote dinosauriërs stierven uit. Verlies: Circa 75 procent van alle soorten. Oorzaak: Meteorietinslag en afkoeling van de aarde. 365 MILJOEN Ramp duurde miljoenen jaren In een periode van 10-15 miljoen…

50 procent langer dan mannen doen vrouwen over hun toiletbezoek. MENS De rij voor het damestoilet is altijd langer dan die van de mannen. Wetenschappers hebben geobserveerd dat vrouwen rond de 178 seconden gemiddeld op een openbaar toilet spenderen, terwijl mannen in 118 seconden klaar zijn. Vrouwen doen dus 50 procent langer over een toiletbezoek, en dat heeft meerdere oorzaken. Openbare toiletten voor mannen en vrouwen zijn meestal even groot. Herentoiletten hebben echter 20-30 procent meer faciliteiten, omdat er ook urinoirs in staan. Die nemen wat minder plek in en het gebruik ervan duurt ook minder lang. Mannen hoeven alleen maar te gaan staan. Vrouwen moeten daarentegen een deur openen, de deur op slot doen, eventueel de bril schoonmaken en zich uit en weer aankleden. Ook zijn vrouwen hygiënischer. Uit een onderzoek…

LICHAAM Het is normaal dat het geheugen een tijdje verdwijnt na een harde klap op het hoofd. Je kunt hele stukken van vroeger kwijt zijn, waardoor je je eigen naam niet meer weet, of je kunt even geen nieuwe herinneringen opslaan. Het geheugen keert vaak binnen enkele minuten terug, maar in ernstige gevallen kan het enkele dagen duren. Zelfs tijdens kortstondig geheugenverlies kunnen de hersenen zich nog veel herinneren. Hoe ouder de herinneringen zijn, hoe beter ze kunnen beklijven, want als we ze ophalen, activeren we dezelfde neuronsignalen als toen we de gebeurtenis oorspronkelijk meemaakten. Daarom kunnen we ons, ondanks het geheugenverlies, meestal wel herinneren wat er tien jaar geleden is gebeurd maar niet wat we vorige week hebben gedaan. Een klap op het hoofd tast meestal het episodische geheugen…

abo.wib@vipmedia.nl Abonnementen: Abonnementsprijs Nederland en België € 67,95 per jaar (12 nummers); losse nummers € 6,95 (prijswijzigingen onder voorbehoud). Abonnementsprijs buitenland: Europa € 69,30 per jaar; buiten Europa € 78,00 per jaar. Abonnementen zijn tot wederopzegging tenzij anders vermeld en worden na afloop automatisch overgezet in een abonnement voor onbepaalde tijd (opzeggen kan wanneer u dat wilt). Kwartaalabonnementen zijn ook tot wederopzegging tenzij anders vermeld en worden telkens met een kwartaal verlengd (opzegging is per kwartaal). Opzegtermijn is in alle gevallen 1 maand. Opzeggen abonnement: schriftelijk, telefonisch of via e-mail naar de klantenservice. Vermeld bij correspondentie uw abonneenummer indien bekend. Adreswijziging: schriftelijk of via e-mail bij de klantenservice, minimaal 1 maand van tevoren. Nabestellen: telefonisch bij de klantenservice of via abo.wib@vipmedia.nl Opgave nieuwe abonnementen: wib.MijnTijdschrift.net of wibnet.nl Klantenservice: abo.wib@vipmedia.nl Adres…

Zeewater dringt in de kern 1 Koud zeewater sijpelt naar de hete kern van Enceladus. De oceaan bedekt de hele maan en is 10 kilometer diep op de zuidpool. Water duwt tegen mineralen 2 Het water warmt op en stijgt dan weer naar buiten. Door geochemische reacties tussen het hete water en de rotsen in de kern van de maan komen mineralen vrij in het water. Zones met leven ontstaan op zeebodem 3 In de zeebodem ontstaan hydrothermale bronnen – spleten met warm water en mineralen. Op aarde komen ze voor in vulkanische zones, waar mogelijk ooit het eerste leven is ontstaan. Warmte creëert enorme spleten in de rotsen 4 Warme stromen schieten omhoog in zee en smelten het ijs van onderaf. Er ontstaan grote scheuren in het ijs. Geisers…

BEWERING: Creatine vergroot de spierkracht 1 Creatine is een natuurlijke stof die wordt opgeslagen in de spieren en die helpt de energie in de brandstof van de cellen, ATP, te gebruiken. Het lichaam voorziet in de helft van zijn creatinebehoefte – de rest moet via de voeding binnenkomen. WETENSCHAP: Er is bewijs dat creatine als voedingssupplement de explosieve kracht van spieren bij sprinten en gewichtheffen vergroot. Het effect op het uithoudingsvermogen is echter gering. OORDEEL: Gedocumenteerd effect. BEWERING: Antioxidanten remmen kanker 2 Antioxidanten beschermen cellen tegen schadelijke afvalstoffen, waaronder die van de energieproductie van het lichaam. Antioxidanten die van nature in de voeding voorkomen, zoals vitamine C en E, helpen onder meer kanker en hart- en vaatziekten voorkomen. WETENSCHAP: Talloze onderzoeken tonen geen of slechts zwakke gezondheidseffecten aan van antioxidanten…

Zonnescherm houdt telescoop koel De telescoop werkt het best bij circa -150 °C. Daarom krijgt de Euclid een zonnescherm, waardoor de spiegels en instrumenten constant in de schaduw staan. Aan de zonzijde van het zonnescherm zitten zonnepanelen die stroom leveren. Gigantische camera maakt scherpe foto’s De camera van de telescoop bestaat uit 36 CCD-beeldchips, die 5x5 cm zijn en een resolutie van 17 megapixels hebben. In totaal krijgt de camera een resolutie van meer dan 600 megapixels. Elk beeld zal tienduizenden sterrenstelsels bevatten. Spiegel verzamelt licht van sterrenstelsels De hoofdspiegel van 1,2 m doorsnee is van siliciumcarbide, een van de hardste materialen die we kennen, gecoat met zilver. Het licht van verre stelsels gaat via kleinere spiegels naar twee onderzoeksinstrumenten. Licht wordt opgesplitst Een spectrometer vangt het infrarode licht van…

Gassen verhogen de temperatuur 1 Door steeds meer CO2 en methaan in de atmosfeer is de temperatuur op aarde sinds 1750 bijna 1,3 °C gestegen. De broeikasgassen zijn bijna uitsluitend afkomstig van de verbranding van kolen, olie en aardgas. Stille Oceaan warmt de aarde op 2 Elke 2-7 jaar wordt de wereld getroffen door El Niño, waarbij het water in het centrale deel van de Stille Oceaan extra warm wordt. Volgens voorspellingen zal El Niño in 2023-2024 extreem zijn en wordt de aarde 0,2 °C warmer. Vulkaan geeft laatste zetje 3 In januari 2022 stootte de vulkaan Hunga Tonga 145 miljoen ton waterdamp uit naar 8-50 kilometer hoogte. Hier werkt het vocht als een extra broeikasgas, waardoor de aarde nog eens 0,05 °C opwarmt – en dus voorbij de 1,5…

Speurhond loodst de schaar naar de plek 1 Met CRISPR-RNA (blauw) kunnen onderzoekers een bepaalde plek in het DNA van een cel vinden. Het speciaal ontworpen en gemaakte RNA past precies bij de sequentie in het DNA dat gecorrigeerd moet worden. Enzymschaar knipt DNA-streng door 2 Het enzym Cas9 (geel) werkt als een schaar die in het DNA kan knippen. Als het CRISPR-RNA de schaar naar de juiste plek in het DNA gebracht heeft, knipt Cas9 de DNA-streng door waar een gen weg mag. Sjabloon levert een nieuwe code 3 Als er een nieuw stukje DNA met bepaalde kenmerken moet worden geplaatst, kan CRISPR een sjabloon aanbrengen dat in de DNA-streng past. De cel gebruikt dan dit sjabloon om een nieuwe code in het DNA te zetten.…

BEGIN GA ER VOL VOOR EFFECT: Je dwingt je hersenen om te leren. WAAROM? Volgens een hardnekkige mythe vinden volwassenen het erg moeilijk om een nieuwe taal te leren. Maar onderzoeken tonen aan dat de meeste mensen op elke leeftijd talen kunnen oppikken – en dat volwassenen er net vaak zo snel in zijn als kinderen. Volwassen beginners kunnen zelfs al snel zinsstructuren vormen op het niveau van moedertaalsprekers. Bovendien houden we onze hersenen scherp als we met taal werken. HOE? Je kunt makkelijk een nieuwe taal leren, zelfs als je het druk hebt. Oefen 15 minuten per dag met een taal-app als Rosetta Stone, Duolingo of Babbel. Probeer de taal te integreren in je leven – schrijf bijvoorbeeld boodschappenlijstjes in de nieuwe taal en benoem dingen in je huis…

Op 17 december 1903 nam strandwacht John T. Daniels om 10.35 uur de eerste foto van zijn leven. Hij had nog nooit een camera gezien en wist niets van fotografie, maar legde toch een van de meest iconische beelden ooit vast. Het onderwerp was Orville Wright, in het vliegtuig dat deze samen met zijn broer Wilbur had gebouwd. En net toen Daniels zijn eerste foto nam, slaagden de broers erin om voor het eerst een gecontroleerde vlucht in een bemand vliegtuig te voltooien. De foto is de geschiedenis ingegaan als het harde bewijs dat de gebroeders Wright het vliegtuig hebben uitgevonden. Maar hij vertelt niet het hele verhaal, want lang vóór de broers werd er al gevlogen. Franse broers kiezen het luchtruim De droom om te vliegen is al eeuwenoud.…

Zusje hield vliegende broers in de hand 1 Katharine Wright was van onschatbare waarde voor haar vliegende broers, Orville en Wilbur. Terwijl zij druk bezig waren met het bouwen van vliegtuigen, runde zij hun fietsenwinkel en zorgde ze ervoor dat de broers zich niet lieten meeslepen in al te fantastische zakelijke avonturen. Zelfs in haar ouderlijk huis had Katharine de touwtjes in handen. Haar vader was zelden thuis en toen haar moeder in 1889 overleed, nam Katharine op haar 14e het huishouden over. Desondanks wist ze niet alleen de lagere school af te maken, maar ook een hogere opleiding te volgen, wat geen van haar broers was gelukt. Na het succes van haar broers met het eerste vliegtuig ter wereld werd Katharine Wright ook wereldberoemd. Ze gebruikte haar naam om te…

ENERGIE Afwassen met de hand en met koud water is qua energieverbruik veruit het zuinigst. Het afwasresultaat is echter zelden afdoende, want vettigheid en etensresten krijg je er met kraanwater van gemiddeld 10 °C amper af. Als je enigszins schoon bestek en servies wilt, is het ecoprogramma van de vaatwasser relatief het zuinigst per afwasbeurt – als je de vaatwasser tenminste goed vult. Ook het ecoprogramma krijgt niet alles schoon, hoewel het wel een heel eind komt door het servies en bestek meerdere uren in water van 45 °C in de week te zetten. Dat is echter niet heet genoeg om alle schadelijke bacteriën te doden. Als je zeker wilt weten dat je schone borden krijgt, moet het water een temperatuur van minstens 62 °C aantikken. Dan zullen alle ziekteverwekkende…

0 MINUTEN: Impact vervormt 1 Een klap rekt de neuronen in de hersenen uit en vervormt ze, waarna het vermogen van de cellen om signalen gecontroleerd te verzenden, tijdelijk minder goed werkt. TOT 3 MINUTEN: Neuronen verliezen controle 2 De neuronen vuren lukraak signalen af en raken uitgeput. In het visuele of auditieve centrum leiden de signalen tot verschijnselen als sterretjes zien of oorsuizen. 30 MINUTEN: Energie komt terug 3 De neuronen zenden geen signalen uit. De hersenen vullen de energievoorraden van de cellen aan. De afvalstoffen die daarbij ontstaan, beletten de hersenen om herinneringen op te slaan en op te roepen. TOT ENKELE DAGEN: Geheugenherstel 4 De bloedstroom keert terug naar normaal. De neuronen herstellen zich door de bloedsuiker en krijgen weer de chemische balans die het geheugen nodig heeft om normaal te…