Inhoudsopgave van Editie 12 - 2022 - Wetenschap in Beeld

Wie was de eerste mens? Dat raadsel proberen wetenschappers al eeuwen op te lossen. En tot een paar jaar geleden gingen ze er abusievelijk vanuit dat de moderne mens het perfecte eindproduct was van een lijnrechte ontwikkeling, die van primitief naar beschaafd ging – van aap naar mens. Als er nieuwe vondsten opdoken, waren het vaak fragmenten: een kaak hier en een voet daar. De identificatie van soorten was tot op zekere hoogte giswerk, wat resulteerde in een wirwar van oermensen zonder duidelijke kenmerken, die echter wel in de theorie pasten. Vandaag de dag weten we dat het ingewikkelder ligt. Dus heeft een team van wetenschappers de bezem eens flink door de stamboom gehaald, en dat kan ons wellicht naar de eerste mens leiden. Lees het hele verhaal vanaf bladzijde…

ARCHEOLOGIE De grote rivier de Tigris in Irak viel in 2018 droog. Op de bodem bleek een stad te liggen, maar er kon nauwelijks iets worden opgegraven voor het water de stad weer overspoelde. Toen de rivier ook dit jaar vrijwel helemaal droog kwam te staan, stonden archeologen van de Koerdische archeologische autoriteiten klaar. Met hulp van de Duitse universiteiten van Freiburg en Tübingen werd onmiddellijk met het werk begonnen. Het internationale team stelde vast dat het gaat om een 3400 jaar oude stad van Mittani (1500-1350 v.Chr.), een koninkrijk dat zich uitstrekte over het zuiden van Turkije, grote delen van Syrië en Noord-Irak. De oude stad omvatte een paleis, 7 meter hoge stadsmuren en een enorm pakhuis. Ook zijn er kleitabletten met inscripties gevonden, die ons hopelijk meer zullen…

Jij bent vast niet het type dat voor de lol vliegenlarven in een koffiemolen vermaalt. Maar stel je voor dat je naar een eindeloos lange en saaie film zit te kijken, en alleen als je de larven door de koffiemolen haalt, hoef je zelf niet dood te gaan van verveling. In een recent experiment dat hierover ging, koos een verrassend aantal mensen ervoor de larven te vermalen. Volgens de onderzoekers achter het experiment is er niet meer dan een beetje verveling nodig om de sadist in ons naar boven te halen. En wanneer je ook maar een greintje sadisme bezit, is de kans groot dat je ook andere duistere kanten hebt. Sadisme is slechts één aspect van het kwaad. In 2018 legden onderzoekers vast dat in totaal negen nare persoonlijkheidskenmerken…

1. SADISME Je ziet anderen graag lijden Je wilt anderen geestelijk of lichamelijk leed toebrengen voor je eigen plezier. • Gedrag: Schept er genoegen in om dieren en mensen zonder reden te mishandelen, lastig te vallen en bang te maken. • Beroepen: Tandarts, soldaat, verpleegkundige en politieagent* • Criminaliteit: Geweld, zeer wrede verkrachting of moord, vaak in een opwelling. 2. MACHIAVELLISME Het doel heiligt de middelen Je bent manipulatief en kil, en voor jou heiligt het doel altijd de middelen. • Gedrag: Benadert mensen met charme en complimenten – of dreigementen. • Beroepen: Politiek, economie en handel. • Criminaliteit: Fraude, bedrog, treiteren, bedreigingen, uitbuiting en misbruik. 3. SUPERIORITEIT Je voelt je beter dan anderen Je allesoverheersende houding is dat je beter bent dan anderen en een betere behandeling verdient. •…

Derdewereldurine wordt opgeslagen In arme plattelandsgebieden kan urine in vaten opgeslagen worden voor ze op de akkers wordt verspreid. Opslag voorkomt dat de stikstof in urine als ammoniak verdampt, en verwijdert ziekteverwekkende micro-organismen. Thuistoilet droogt de plas In welvarende gebieden kunnen toiletten met aparte urineafvoer worden gekoppeld aan een eigen droogsysteem, dat nuttige stoffen aan de urine onttrekt. Die stoffen kunnen verzameld worden voor toepassing in mest of industriële producten. Hoogbouwurine gaat naar de kelder In nieuwe of gerenoveerde flatgebouwen kan urine van het toilet naar de kelder lopen via leidingen die gescheiden zijn van het riool. In de kelder kan een centraal systeem de urine opslaan of verwerken voor ze opgehaald wordt.…

JUNI 2013 Sergio Canavero publiceert een artikel waarin hij beschrijft hoe een hoofdtransplantatie kan verlopen. In 2015 zal hij met een meer gedetailleerd plan komen. JUNI 2015 Canavero presenteert zijn hoofdtransplantatieplan op een congres voor neurochirurgen en orthopedisch chirurgen. Zijn proefpersoon, Valeri Spiridonov, is ook aanwezig. NOVEMBER 2017 In een artikel beschrijven Canavero en collega’s hoe ze het hoofd van een menselijk lijk afsneden en het aan het hoofdloze lichaam van een ander vastmaakten. DECEMBER 2018 Canavero’s proefpersoon, Valeri Spiridonov, haakt af, blijkbaar omdat hij inmiddels een gezin heeft. Hij wenst Canavero veel geluk bij zijn toekomstige werk. MEI 2021 Canavero zet zijn onderzoek voort zonder proefpersoon. In 2021 beschrijft hij in een artikel een methode om kapotte ruggenmergzenuwen te genezen.…

DeepMind, een IT-bedrijf van Google, heeft kunstmatige intelligentie (AI) ontwikkeld die in principe elke taak kan oplossen waarbij gegevens grafisch kunnen worden weergegeven, zoals informatie op een computerscherm. Het algoritme achter de AI moet geen specifieke taken oplossen, maar het moet zichzelf léren die op te lossen. DeepMind heeft al een aantal complexe problemen aangepakt, zoals het optimaliseren van groene energie en het diagnosticeren van dodelijke borstkanker. WEERSVOORSPELLING ONWEERSBUIEN WORDEN VOORSPELBAAR DOORBRAAK: DeepMind verslaat vorige methoden acht van de negen keer. PROBLEEM De kans op neerslag in de komende uren is van groot belang voor boeren, festivals en de bouw, en vooral ook voor veel alledaagse beslissingen, zoals: neem ik de fiets of de auto? Maar neerslag, vooral van snel bewegende en krachtige onweersbuien, is met traditionele weermodellen lastig te voorspellen.…

Hoe we onze telescopen ook richten, het heelal ziet er vrijwel hetzelfde uit, en als we ver genoeg uitzoomen zijn sterrenstelsels overal gelijkmatig verdeeld. Op deze aanname berust onze kennis van het heelal, dus toen de Britse sterrenkundestudent Alexia Lopez op een foto van de hemel een smal strookje sterrenstelsels zag dat zich van oost naar west uitstrekte, keek ze raar op. Het heelal leek haar toe te lachen. Als student aan de universiteit van Central Lancashire in het VK zocht Alexia Lopez naar patronen in de verdeling van sterrenstelsels miljarden lichtjaren van de aarde. En toen ze uitzoomde en naar een nog groter stuk hemel keek, was ze niet meer verbaasd – maar ronduit verbijsterd. Ze vond een absurd grote en bijna symmetrische boog van stelsels die zich over…

Voor zijn meesterwerk, dat de Eiffeltoren zou gaan heten, zette de ingenieur al zijn bouwtechnische ervaring in. Hij maakte eerst meer dan 5300 werktekeningen van elk detail voor in 1887 de bouw in Parijs aanving. Het eerste deel van de toren was het moeilijkst. Nu waren er niet, zoals bij Eiffels bruggen, twee bogen die op elkaar moesten passen, maar zouden vier vrijstaande poten elkaar bij de eerste etage ontmoeten. Eiffels oplossing was om in elk van de vier fundamentblokken een hydraulische pomp aan te brengen. Deze fungeerden als krik en maakten het mogelijk de hoek van de poten steeds bij te stellen. De secties van de toren werden van tevoren in elkaar gezet en op de bouwplaats opgebouwd met 2,5 miljoen klinknagels, die elk tot op een tiende millimeter…

Nadat de Fransen met succes de Middellandse Zee en de Rode Zee met elkaar hadden verbonden via het Suezkanaal, ontstond het idee voor een kanaal tussen de Stille en de Atlantische Oceaan. Eiffel was meteen geïnteresseerd, maar zijn eerste idee voor het kanaal werd afgewezen. Samen met twee collega’s, Pouchet en Sautereau, schaafde hij het project bij. Eiffel kreeg alsnog de opdracht en op 10 december 1887 werd contractueel vastgelegd dat er 10 ijzeren sluizen van 180 meter lang, 20 meter breed en 20 meter diep zouden komen. Deze reuzen zouden ruimte bieden aan de grootste schepen die indertijd de oceanen bevoeren. Op hun tocht dwars door Midden-Amerika zouden ze in totaal 100 meter stijgen en zakken, zo berekende pietje-precies Eiffel. De aanleg van het kanaal was een gigantische klus,…

METEOROLOGIE Druppels regen hebben een diameter van 0,001 tot 5 millimeter en soms zelfs meer. Door het verschil in grootte kan een druppel een paar miljard tot maar liefst triljoenen miljarden watermoleculen bevatten. Regendruppels worden voortdurend beïnvloed door hun omgeving. De kleine druppeltjes in de wolken worden door de omringende moleculen geduwd, en de grote druppels worden vervormd door de luchtweerstand en botsingen met andere regendruppels. In beide gevallen trillen de druppels en nemen ze allerlei vormen aan, die steeds veranderen. Statistisch gezien zijn dus geen twee regendruppels hetzelfde, net als bij sneeuwvlokken. Een regendruppel verandert aldoor van vorm. Meestal begint hij te vallen als hij een diameter van 0,5 millimeter heeft. Op weg naar beneden kunnen de grotere druppels een snelheid van 30 km/h krijgen en 0,1 milliliter water…

ASTRONOMIE De aarde draait in een bijna ronde baan om de zon op 149,6 miljoen kilometer afstand. Op deze afstand bevinden we ons in de zogeheten bewoonbare zone, waar het leven optimale omstandigheden heeft – vooral omdat de temperatuur vloeibaar water aan het oppervlak toelaat. Om te zien hoeveel geluk de aarde heeft gehad, hoeven we alleen maar te kijken naar onze buurplaneten in het zonnestelsel, Venus en Mars. Volgens de astronomen zijn Venus en de aarde geologisch gezien onder dezelfde omstandigheden gevormd, maar zijn ze heel anders ontwikkeld. Venus heeft wel zeeën gehad, maar die zijn allang verdampt en het broeikaseffect is er in de dichte atmosfeer op hol geslagen. Het is er nu gemiddeld 464 °C – veel te heet voor leven. Op Mars zijn de omstandigheden precies…

Op dit moment schijnen er drie stersystemen fel aan de hemel: Alnitak, Alnilam en Mintaka, die samen de Gordel van Orion vormen. De negen sterren in het sterrenbeeld zijn bijna allemaal blauw en dus vrij jong. Hoe jonger een ster is, hoe heter hij brandt en hoe blauwer zijn schijnsel is. Vermoedelijk zijn alle sterren hier slechts 4 tot 10 miljoen jaar geleden gevormd. Oudere sterren – zoals de zon met zijn meer dan 4,5 miljard jaar – branden zwakker en hebben daarom een geliger schijnsel dan jonge sterren. Alle sterren in de Gordel van Orion zijn waarschijnlijk ontstaan in de Orionnevel, ten zuiden van de Gordel van Orion. Maar rond het stersysteem Alnitak bevindt zich ook een sterrennevel: de Paardenkopnevel. En daarin worden nog steeds nieuwe sterren geboren –…

Zeeschildpadden gaan zelden aan land – vrouwtjes alleen als ze eieren op het strand leggen, en mannetjes bijna nooit. Maar op afgelegen stranden op de Galapagoseilanden en hier in Hawaï, waar ze geen natuurlijke vijanden hebben, kruipen groene zeeschildpadden van beide geslachten aan land om zich te koesteren in de zon. Hier hebben ze even niets te vrezen van witte haaien en zeestromingen. En de sluimerende zeedieren hoeven niet steeds wakker te worden en boven te komen om te ademen.…

PREHISTORIE Rond de 100.000 jaar geleden, toen er nog mammoeten op aarde rondhobbelden, namen de temperaturen op het noordelijk halfrond zo’n duik dat massieve ijskappen grote gebieden besloegen. En in slechts 10.000 jaar tijd creëerden lokale berggletsjers enorme ijskappen die grote delen van Canada, Noord-Europa en Siberië bedekten. Deskundigen houden zich daarom met twee vraagstukken bezig: waar kwamen de ijskappen tijdens de laatste ijstijd vandaan? En hoe konden ze zo snel zo massief worden? Een nieuw onderzoek biedt mogelijk uitkomst. IJstijden worden bepaald door de baan van de aarde om de zon. Die verandert soms van elliptisch naar kogelrond. Er kunnen ook veranderingen ontstaan in de rotatieas van de aarde. Deze variaties hebben invloed op de hoeveelheid zonnestraling die de aardbodem bereikt, en daarom variëren de temperaturen op aarde. Die…

Het smelleken gebruikt zijn snelheid en wendbaarheid om zijn prooi in te halen. Het kleinste valkje van Europa jaagt vaak op geringe hoogte, en verstopt zich achter bomen en struiken om mussen en andere vogels te verrassen. Ook goudplevieren, die evenveel wegen als de valk zelf, kunnen op het menu staan. Tijdens de achtervolging vouwt de jager zijn vleugels tegen zijn lijf om de luchtweerstand te minimaliseren. Zo kan hij zeker 50 km/h bereiken. Het smelleken broedt in het noorden en trekt in de winter naar Zuid-Europa en Noord-Afrika.…

‘Dit gaat de geneeskunde veranderen. Het gaat het onderzoek veranderen. Het gaat de biotech veranderen. Het gaat alles veranderen.’ Die uitspraak is van de Duitse moleculair bioloog Andrei Lupas, maar ook andere onderzoekers steken hun enthousiasme voor het programma AlphaFold niet onder stoelen of banken. Het programma, dat gebruikmaakt van kunstmatige intelligentie, heeft in een paar jaar tijd de vorm van honderdduizenden eiwitten in kaart gebracht, waaronder een eiwit waar Lupas en zijn collega’s ruim tien jaar tevergeefs aan gewerkt hadden. En de vorm van eiwitten is bepalend voor de ontwikkeling van medicijnen voor van alles, van covid tot kanker. AlphaFold wordt beschouwd als een van de wetenschappelijke doorbraken van de eeuw – en de technologie, ontwikkeld door de firma DeepMind (nu eigendom van Google) zal niet alleen een revolutie…

Vuurvliegjes maken lichtsporen in de schemering in dit Zuid-Duitse bos. Eigenlijk zijn het kevers, en alleen de mannetjes vliegen. De rupsachtige vrouwtjes wachten op de bodem de show van de mannetjes af en geven licht als ze klaar zijn om te paren. In een speciaal orgaan produceren ze een chemische reactie, en de signalen variëren per soort in kleur en bereik. Sommige vrouwtjes bootsen echter de lichtsignalen van andere soorten na, waardoor ze vreemde mannetjes aantrekken – om op te vreten.…

H. ERECTUS Hersenen groeien 1 Een zeer opvallend verschil tussen Homo erectus en Homo sapiens is de hersenpan, die bij erectus een brein van ongeveer 1000 cm3 bevat en bij sapiens 1350 cm3. Homo bodoensis ligt er tussenin, met hersenen van 1250 cm3. H. BODOENSIS Wenkbrauwen krimpen 2 Homo erectus heeft zeer prominente wenkbrauwen, terwijl die van Homo sapiens nauwelijks uitsteken. Ook Homo bodoensis heeft forse wenkbrauwen, maar er zit een kuiltje tussen en ze worden naar de slapen toe kleiner. H. SAPIENS Gezicht wordt platter 3 Het gezicht van Homo erectus loopt onder de ogen naar voren, maar dat van Homo sapiens is platter en loopt rechter naar beneden. Het gezicht van Homo bodoensis komt onder de neus naar voren, maar de neusopening is verticaal, zoals bij ons.…

Quasars zenden licht uit 1 Verre quasars – felle galactische kernen – zenden krachtig licht het heelal in, ook naar de aarde, op alle mogelijke golflengten. Magnesium absorbeert het licht 2 Het gas in en rond de stelsels tussen de quasars en de aarde bevat magnesium, dat het licht van de quasars op twee golflengten absorbeert. Golflengten geven stelsels prijs 3 Lopez lokaliseerde de anders onzichtbare stelsels in de gigantische boog door te kijken waar de magnesiumgolflengten ontbraken in quasarlicht.…

In de 19e eeuw nam het gebruik van ijzer als bouwmateriaal sterk toe. In 1820 werd er wereldwijd circa een miljoen ton ruwijzer geproduceerd – in 1900 was dat gestegen tot 40 miljoen ton. Vooral bij de spoorwegen was ijzer geliefd, maar het werd ook toegepast bij grote bouwwerken zoals de Hallen, Les Halles, in Parijs. Deze overdekte markt met gietijzeren pilaren en bogen uit 1867 was in opdracht van Napoleon III gebouwd. In Nederland was het Paleis voor Volksvlijt in Amsterdam, uit 1864, een voorbeeld van deze nieuwe bouwstijl. Het paleis is in 1929 door brand verwoest.…

WATERDAMP VERZAMELT ZICH 1 Een druppel begint met een ‘condensatiekern’: een kern waar de waterdamp zich aan vasthecht. Dit kunnen pollen, zout- of rookdeeltjes zijn. DE DRUPPEL GROEIT 2 Terwijl de druppel in de wolk zweeft, condenseert er eerst waterdamp aan het oppervlak en wordt hij vloeibaar. Verschillende kleine druppels kunnen nu met elkaar versmelten. DE REGEN VALT 3 Als de druppel 0,5 millimeter is, valt hij. Op weg naar beneden versmelt hij met andere druppels, terwijl de luchtweerstand hem steeds platter maakt – totdat hij breekt.…

De Polaris, die ook de Poolster wordt genoemd, kun je in het winterdonker makkelijk zien. De ster heet zo, omdat hij vlak bij de noordpool van de hemel ligt – het punt loodrecht boven de geografische noordpool van de aarde – en dus altijd in het noorden te zien is. Momenteel bevindt de Poolster zich op circa 3/4 graad van de hemelnoordpool, maar hij komt langzaam dichterbij, en rond 2100 zal hij zich op nog maar 1/2 graad van de noordpool bevinden – of zo lijkt het althans. Eigenlijk verplaatst de hemelnoordpool zich, doordat de rotatieas van de aarde iets kantelt. Polaris is een zogeheten gele superreus met 5,4 keer zo veel massa als de zon, maar over enkele duizenden jaren zal hij in een rode superreus veranderen. ZELF ZIEN…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. GETALBEGRIP 1 Bereken de waarden die in de vijf gekleurde vakken horen. Welke waarde heeft het oranje veld? (Elke kleur heeft zijn eigen waarde.) B: 7 I: 6 L: 5 E: 4 R: 3 GEHEUGEN 2 Stefan heeft drie opslaghallen gehuurd. Kun je hem helpen onthouden waar zijn spullen liggen? Kijk 2 minuten naar de illustratie, dek die af, keer het tijdschrift om en beantwoord de vragen. 1. Waar ligt het tennisracket? 2. Hoeveel tennisballen zijn er? 3. Waar staan de snowboardschoenen? 4. Hoeveel poten heeft de ronde tafel? 5. Waar staan de twee schermen? 6. Wat ligt er in hal 1, A3? (De eerste letter is het antwoord voor Kraak de…

Op satellietbeelden zijn grote groene vlekken te zien rond het Zweedse eiland Gotland. Al zien deze vlekken er nog zo mooi uit, ze voorspellen in wezen niet veel goeds. Ze zijn ontstaan door de ongebreidelde groei van algen, die zuurstof uit het water halen en veel zeeleven onmogelijk maken. Zuurstofarme zeegebieden noemen we dode zones, en de Oostzee is wel de grootste die er is, maar lang niet de enige. Wereldwijd zijn er nu 415 dode zones, wat een drastische toename is van de 10 in 1960 en 169 in 2007. De algengroei is geëxplodeerd doordat er nu meer voedingsstoffen als stikstof en fosfor in het water zitten. En dit is deels te wijten aan de lozing van onze urine. Om deze ronduit alarmerende trend te stoppen wil een onderzoeksgroep…

Soorten worden op een rij gezet 1 AlphaFold vergelijkt de aminozuurketen van het eiwit (bovenste rij) met soortgelijke eiwitten van dieren (drie onderste rijen). Sommige aminozuren (1, 3 en 6) zijn voor alle soorten gelijk, andere zijn tijdens de evolutie gemuteerd. Mutaties bij de buren 2 Het algoritme vindt paren aminozuren die tegelijk muteren – als het ene aminozuur (nr. 2) gemuteerd is, is het andere (nr. 5) meestal ook gemuteerd. Dat komt waarschijnlijk doordat de twee aminozuren in het eiwit zo dicht opeen zitten. Controle en aanpassing van de structuur 3 Het algoritme maakt een model van het eiwit waarin de keten zo gebogen is dat de gekozen aminozuren (2 en 5) buren worden. Het verbetert dan het model steeds, tot zo veel mogelijk buren uit het hele eiwit…

Stortgaten worden voorzien van klei 1 In de bergingstunnels worden om de 10 meter gaten geboord. In de gaten worden eerst een schijf en daarna ringvormige modules van bentonietklei neergelaten, die de bodem en zijkanten bekleden. Kernafval wordt afgezonken 2 De gaten zijn nu klaar om de koperen kisten te ontvangen. Een robotvoertuig laat ze in elk gat zakken, dat dan bedekt wordt met nog een laag bentoniet, zodat de hele kist met klei omhuld is. Graf en gangen worden voor altijd gesloten 3 Als de gaten in een storttunnel vol zijn, is hij niet meer nodig. Een ander robotvoertuig vult de tunnel af met blokken klei, waardoor een heel deel van de begraafplaats voorgoed afgesloten wordt.…

Fotodoc TUINVOGELS ZIJN WREDE ONDIEREN.…

Beelden doemen op uit het niets 1 Als we dromen, wordt het visuele hersencentrum geactiveerd (rood), ook al ontvangt het geen input van de ogen. Er ontstaan innerlijke beelden die zo gedetailleerd en kleurrijk zijn dat ze sterk lijken op echte visuele indrukken. Dansende dieren verschijnen 2 De activiteit speelt zich af in delen van de pariëtale kwab en de posterieure cingulate cortex (blauw), die zorgen voor een verband tussen vorm en functie van objecten. Dat geeft absurde ervaringen, zoals dansende dieren of dialogen met God. Voorhersenen geven vreugde en aanwezigheid 3 Verhoogde activiteit in de basale voorhersenen en de amygdala (rood) stimuleert waakzaamheid en emotie. Dat maakt de dromen zeer realistisch en harmonieus, met veel positieve emoties, zodat een diep gevoel van geluk wordt ervaren.…

Spiraalstelsel is ons thuis 1 De aarde en de rest van het zonnestelsel maken deel uit van het middelgrote spiraalstelsel dat we de Melkweg noemen. Dit telt 100 tot 400 miljard sterren, waarvan er vele planeten hebben, en is ruim 100.000 lichtjaar in doorsnee. Stelsels vormen groepen en clusters 2 De Melkweg, het Andromedastelsel, de Driehoeknevel en allerlei dwergstelsels vormen de Lokale Groep van 10 miljoen lichtjaar doorsnee. Grote verzamelingen sterrenstelsels noemen we clusters, en de Virgocluster ligt circa 54 miljoen lichtjaar verderop. Supercluster bevat 100.000 stelsels 3 De Lokale Groep (pijl) ligt aan de rand van supercluster Laniakea, die vele stelselgroepen en -clusters telt, inclusief Virgo. De supercluster strekt zich over 520 miljoen lichtjaar uit en bevat rond de 100.000 sterrenstelsels. Kosmische muur is 1,5 miljard lichtjaar lang 4…

Lichte open constructies. Eiffels ijzerconstructies zijn heel sterk, vangen weinig wind en wegen minder dan vergelijkbare gebouwen van bijvoorbeeld beton. Exacte berekeningen. Eiffel berekent de invloed van bijvoorbeeld de windomstandigheden en -druk op zijn bouwwerken heel precies. Dit voorkomt verrassingen bij de bouw en maakt het proces snel en goedkoop. Vindingrijkheid. Om zijn geniale constructies te verwezenlijken, vindt Eiffel nieuwe methoden uit. Zo kon hij ze met behulp van hydraulische pompen heel precies monteren.…

De beeldhouwer Auguste Bartholdi begon in 1875 met het reusachtige beeld, een geschenk aan de VS omdat het land 100 jaar onafhankelijk was. Hij maakte een vrouw met een fakkel in haar ene hand en de Onafhankelijkheidsverklaring in de andere. Om het koperen beeld stabiel te maken, riep Bartholdi de hulp van Eiffel in. Deze bouwde een geraamte van vier verticale ijzeren pijlers en 1800 steunbalken, waarop de 300 koperen platen gemonteerd werden. In oktober 1886 werd het beeld ingewijd.…

LICHAAM Parodontitis is een ontsteking aan het weefsel rondom de tanden en treft het tandvlees, de vezels rond de tandwortel en het kaakbot. De aandoening kan het gevolg zijn van een slechte mondhygiëne, roken of diabetes, en ontstaat wanneer bacteriën zich ophopen bij de tandvleesrand en tot tandvleesontsteking (gingivitis) leiden. Maar vaak merk je niets van gingivitis, waardoor de ontsteking zich ongemerkt kan ontwikkelen. Als je er niets aan doet, breidt de ontsteking zich dieper in het tandvlees uit. Het tandvlees trekt zich dan terug, waardoor de tanden uiteindelijk losser gaan zitten. En op den duur dringt de ontsteking ook in het overige weefsel en is er sprake van echte parodontitis, waarbij de vezels rond de tandwortel en het bot zelf worden afgebroken. Daardoor gaan de tanden nog losser zitten.…

PLANTEN Of je nu rode, groene, zwarte of witte peper koopt, hij komt van dezelfde plant en zal in Azië zijn geteeld. Echte peper is afkomstig van de klimplant Piper nigrum, die vooral wordt geteeld in landen met een tropisch en subtropisch klimaat. Oorspronkelijk komt de peperplant uit Zuid-India en nog steeds is 80 procent van de wereldwijde peperproductie uit Azië afkomstig. Vietnam, Indonesië en India zijn de belangrijkste producenten. De grote trossen bessen van de peperplant worden geoogst en gedroogd tot peperkorrels. Ook al komen ze van dezelfde plant, peper heeft verschillende kleuren. Die wordt bepaald door de mate van rijpheid van de peper: eerst is hij groen, dan rood en daarna zwart. Witte peper wordt gemaakt door de buitenste laag van de volrijpe zwarte peperkorrels te verwijderen en…

In de decembernacht kunnen er wel 160 vallende sterren per uur te zien zijn. De meeste meteorenzwermen worden veroorzaakt door stof van kometen, maar de Geminiden zijn afkomstig van de planetoïde 3200 Phaethon. In tegenstelling tot kometen, die vooral uit stof en ijs bestaan, heeft deze planetoïde geen lange staart, en de astronomen weten niet waarom 3200 Phaethon dan toch stof afwerpt of waarom de meteorenzwerm elk jaar krachtiger wordt. Hun theorie is dat de planetoïde zo dicht bij de zon komt dat hij uitdroogt, craqueleert en tot stof vergaat. De stofdeeltjes worden door de zwaartekracht van Jupiter in de baan van de aarde getrokken, en jaar na jaar komen er meer deeltjes bij, waardoor er meer vallende sterren aan de nachthemel te zien zijn. ZO GA JE TE WERK…

Vlaamse Biologie Olympiade ▸ Leeftijd: 3de graad secundair onderwijs ▸ Inschrijving: tot 16/01/2023 ▸ Eerste ronde: 01/02/2023 - Tweede ronde: 15/03/2023 - Finale: 29/04/2023 Info en inschrijven: www.vonw.be Vlaamse Chemie Olympiade ▸ Leeftijd: 3de graad secundair onderwijs ▸ Inschrijving: tot 31/10/2022 ▸ Eerste ronde: 16/11/2022 - Tweede ronde: 01/03/2023 - Finale: 29/04/2023 Info en inschrijven: www.vonw.be Vlaamse Fysica Olympiade ▸ Leeftijd: 3de graad secundair onderwijs ▸ Inschrijving: tot 09/01/2023 ▸ Eerste ronde: 25/01/2023 - Tweede ronde: 11/02/2023 - Finale: 29/04/2023 Info en inschrijven: www.vonw.be Vlaamse Geografie Olympiade ▸ Leeftijd: 3de graad secundair onderwijs ▸ Inschrijving: tot 24/10/2022 ▸ Eerste ronde: 09/11/2022 - Tweede ronde: 08/02/2023 Finale: 29-30/04/2023 (volledig weekend) Info en inschrijven: www.vonw.be Junior Olympiade Natuurwetenschappen ▸ Leeftijd: 2de graad secundair onderwijs ▸ Inschrijving: tot 13/02/2023 ▸ Eerste ronde: 01/03/2023…