Inhoudsopgave van Editie 10 - 2022 - Wetenschap in Beeld

GENEESKUNDE Waarom verouderen sommige mensen sneller dan andere? En hoe kunnen we veroudering uitstellen en de ziekten en gebreken die ermee gepaard gaan, vermijden? Met die vragen worstelen wetenschappers momenteel. Maar mogelijk is de code voor een deel gekraakt in een nieuwe studie, waarbij met behulp van gentherapie het leven van muizen met maar liefst 41 procent werd verlengd. Om te begrijpen hoe de natuurlijke veroudering van muizen kon worden vertraagd, moeten we inzoomen op de kern van onze cellen. Hier wordt ons erfelijk materiaal, ons DNA, opgerold tot lange chromosomen. Aan de uiteinden daarvan zit een soort beschermend kapseltje van stukjes DNA, zogeheten telomeren. En die kapseltjes spelen een cruciale rol bij de veroudering. Telkens als de cel zich deelt en het DNA gekopieerd wordt, wordt het buitenste stompje van…

Vet hoopt zich op in het hart 1 Vetafzettingen (plaque) groeien in de bloedvaatjes van het hart. Plaque vermindert de toevoer van voedingsstoffen en zuurstof naar de hartspieren en kan pijn op de borst veroorzaken, al naargelang de grootte en de locatie. Plaque groeit en scheurt 2 Plaque die kan groeien, remt de bloedtoevoer af en kan scheuren. Er komen dan schadelijke stoffen en vetten vrij. Dit zorgt weer voor bloedpropjes en voor algemeen zuurstofgebrek en celdood in het hart. Hart faalt en sterft 3 Het gebrek aan zuurstof kan het hartritme verstoren of de hartspieren zo verzwakken dat ze moeite hebben het bloed rond te pompen. In het ergste geval stopt het hart helemaal en helpt alleen een acute behandeling.…

Gentherapie beschermt tegen straling 1 Het beerdiertje beschermt zijn cellen tegen straling met het eiwit Dsup. In experimenten waarbij onderzoekers het gen achter dit eiwit in menselijke cellen inbrachten en blootstelden aan röntgenstraling, was de DNAschade 40 procent minder. Mensen zijn g-kracht-beginners 2 Voor sterrenreizen in een mensenleven is extreme snelheid nodig. De Starlight-sondes moeten gelanceerd worden bij versnellingen boven 100.000 g, maar mensen vallen flauw en sterven na een paar minuten bij 9 g. Hiervoor is nog geen oplossing. Astronauten moeten de hele weg slapen 3 Om tijdens de reis eten en drinken te sparen, moeten astronauten sluimeren in een toestand die torpor genoemd wordt. Wetenschappers hebben ratten in torpor gebracht met medicijnen die delen van de hersenen uitschakelen die de stofwisseling regelen.…

ZO ZIET EEN DUURZAAM DIEET ERUIT Het klimaatdieet bevat meer groenten en minder vlees. Dat komt neer op 50 g zetmeelrijke groenten, 84 g dierlijke eiwitten, 250 g zuivel, 300 g groenten, 232 g volkoren granen, 200 g fruit en 125 g plantaardige eiwitten per dag. ZO VER ZIJN WE VAN HET KLIMAATDIEET VERWIJDERD De grafieken laten zien wat een gemiddelde inwoner van elke regio per dag eet. De doorzichtige balken geven aan dat we minder van dat voedseltype eten dan het klimaat-dieet voorschrijft. De stippellijnen geven aan dat we meer eten. De overstap naar een klimaatdieet zal wereldwijd gevolgen hebben. → Noord-Amerika: Te veel vlees De VS en Canada eten te veel vlees en zuivel en veel te weinig fruit, groenten en volkoren granen. → Midden-Oosten en Noord-Afrika: Voldoende groenten Dit…

1 Wandel dagelijks en leef langer → 10.000 stappen per dag. Tot nu toe was dat het advies voor een gezond lichaam en een lang leven. Maar nu blijkt uit een nieuw onderzoek dat je met een goed geweten nog even lekker op de bank kunt blijven zitten. Amerikaanse wetenschappers analyseerden gegevens van bijna 50.000 mensen uit vier werelddelen en kwamen uit op een iets makkelijker te halen aantal stappen die je elke dag moet zetten om een vroegtijdige dood te voorkomen. En dat ligt dichter bij 8000 stappen per dag. Maar je leeftijd speelt ook een rol. Naarmate je huid wat rimpeliger wordt, hoef je namelijk minder ver te wandelen. Volgens de onderzoekers zouden mensen boven de 60 jaar eigenlijk 6000 tot 8000 stappen per dag moeten zetten. Mensen…

1 Algoritme krijgt vragen AI is gebaseerd op een algoritme dat kijkt naar de betekenis en de plaats van woorden in zinnen. Zo krijgt het de vraag: ‘Is het oké om een telefoontje van een vriend te negeren als je aan het werk bent?’ 2 Antwoord wordt beoordeeld Het algoritme herkent de vraag van een eerdere situatie, waarbij het antwoord nee was. De vraag was: ‘Is het oké om een telefoontje van een vriend te negeren?’ Het algoritme antwoordt dus opnieuw ‘nee’. 3 Algoritme probeert het opnieuw Omdat het antwoord ja zou moeten zijn, neemt een programmeur het over, die het algoritme laat opslaan dat het antwoord fout was. Het algoritme past nu zijn berekeningsmethode aan en antwoordt voortaan juist.…

SERIE Psychische ziekten grijpen om zich heen De ziekte van Gilles de la Tourette heeft de social media stormenderhand veroverd. Video’s van mensen die last hebben van deze neurologische aandoening en onwillekeurige, snelle bewegingen en geluiden maken, zijn op videodienst TikTok al 5,6 miljard keer bekeken. En op YouTube groeien mensen met Tourette uit tot ster. Een van hen is de 23-jarige Duitser Jan Zimmermann. De video’s op zijn kanaal ‘Gewitter Im Kopf’ – ‘Bliksem in mijn hoofd’ – zijn sinds het begin in 2019 ruim 300 miljoen keer bekeken. Tegelijk worden vooral jonge tienermeiden in landen als de VS, Duitsland en Denemarken de laatste jaren massaal doorverwezen naar Touretteklinieken. Maar hebben de tics van youtubers en tiktokkers ook maar iets te maken met het syndroom van Tourette, of is…

Beter een half ei dan een lege dop Op de zuidpunt van Macquarie-eiland tussen Nieuw-Zeeland en Antarctica broeden 500.000 pinguïnparen. Ze behoren tot een van de zeven soorten kuifpinguïns en hun broedgedrag verschilt duidelijk van dat van andere soorten. Vrouwtjes leggen veelal twee eieren, waarvan het eerste kleiner is en vaak verlaten wordt, waarna ze het tweede legt. Daardoor heeft het eerste ei maar half zoveel kans om uit te komen als het tweede. Misschien vond deze zeevogel dat hij wel een van de achtergelaten pinguïneieren mee kon grissen.…

11 kg zouden de testikels van een man wegen als ze in verhouding even groot waren als die van de sprinkhaan Platycleis affinis. Dat is 13,8% van het lichaamsgewicht. ZOÖLOGIE De testikels van de echte walvis kunnen ruim 500 kilo per stuk wegen en 4,5 kilo sperma bevatten. De winnaar is echter de Platycleis affinis – een sabelsprinkhaan uit Zuid-Europa. In 2010 bleek uit een onderzoeksproject onder leiding van de Britse entomoloog Karim Vahed dat de testikels van Platycleis affinis wel 13,8 procent van het lichaamsgewicht van volwassen mannetjes kunnen vormen. Bij de bekendmaking van het record zei Vahed dat de testikels ‘… vrijwel de gehele buik vulden’ van de circa 2,5 centimeter grote sprinkhaan. Bij Platycleis affinis paren de vrouwtjes in het paarseizoen gemiddeld 11 keer. Volgens de onderzoekers heeft…

LOGISCHINZICHT 1 Zes tonnen zijn opgestapeld zoals afgebeeld. Elke ton heeft een diameter van 1 meter. Hoe hoog (h) is de stapel? P: 2,53 meter O: 2,63 meter L: 2,73 meter A: 2,83 meter R: 2,93 meter L. Volgens de stelling van Pythagoras (rode driehoek) is x2 + 12 = 22. Dat betekent dat x = 1,73 m, en dat h = 0,50 + 1,73 + 0,50 = 2,73. GETALBEGRIP 2 Plaats de cijfers 1-9 zo, dat alle sommen kloppen. H: 7 moet bovenaan links staan. A: 7 moet bovenaan in het midden staan. L: 7 moet bovenaan rechts staan. O: 7 moet in het middelste vakje staan. S: 7 moet onderaan links staan. H. VISUELE INTELLIGENTIE 3 Wat is het kleinste aantal rechte lijnen waarmee je de rode cirkel…

De vijf sterrenstelsels in Hickson Compact Group 40 zitten op een kluitje. Drie spiraalstelsels, een elliptisch stelsel (rechtsonder) en een lensvormig stelsel (middenboven) moeten het doen met een stukje heelal van twee keer de Melkweg. Dergelijke groepen vind je normaal alleen in gigantische clusters, maar deze groep is op zichzelf ontstaan. De oorzaak is mogelijk dat de sterrenstelsels gevangen zitten in een wolk van donkere materie, die hun snelheid afremt en ze naar elkaar toe dwingt, waardoor ze uiteindelijk zullen samensmelten.…

ZOÖLOGIE Onderscheid maken tussen even en oneven getallen is een abstracte hersenoefening, en onderzoekers dachten dat alleen mensen dat konden. Maar nu hebben wetenschappers aangetoond dat honingbijen ook het verschil tussen even en oneven getallen kennen. De onderzoekers hopen dat hun simpele rekenmethode gebruikt kan worden voor computers en rekenmachines, waardoor er minder rekenkracht nodig is. De meeste mensen kunnen even en oneven getallen onderscheiden. Sommigen gebruiken de basisregel dat een getal dat eindigt op 1, 3, 5, 7 of 9 oneven is en dat getallen op 0, 2, 4, 6 of 8 even zijn. En als je een heel getal krijgt als je een getal door twee deelt, is het ook even. Onderzoekers zoeken al jaren naar andere soorten die ook deze twee typen getallen kunnen onderscheiden. Om de honingbijen…

Afgelopen zomer bezocht ik het Sequoia National Park in Californië, dat genoemd is naar de sequoia’s of mammoetbomen die daar groeien. De oudste is 3200 jaar oud. Aan iemand die zo oud is, zou je graag willen vragen wat hij allemaal heeft meegemaakt. Hoe is de wereld veranderd sinds hij klein was? Bomen kunnen niet praten, maar een mens kan fantaseren. Alleen: ook in mijn fantasie is het antwoord van de boom ontiegelijk saai. Alles wat hij de moeite van het vertellen waard vindt gaat over wat andere bomen gedaan en gezegd zouden hebben in die tijd. Of nou ja, gezegd: gecommuniceerd via die rare wortel-naar-worteluitwisseling van chemische stoffen tussen bomen waar wij mensen niet eens een woord voor hebben. Ik wil horen wat de mensheid in de tussentijd heeft…

Je genen bepalen sterk hoe oud je wordt, maar ze bepalen niet je lot. Hoe lang je leeft, wordt bepaald door de wisselwerking tussen genen en omgeving, en volgens onderzoekers heeft je omgeving drie keer meer invloed op je levensduur dan je genen. Er kunnen allerlei dingen in je omgeving gebeuren waar je geen vat op hebt, zoals ongelukken en rampen, maar er zijn ook een aantal dingen die je wel in de hand hebt. Dus als je durft, kun je nog vele jaren aan je leven toevoegen. In deze gids kijken we naar de meest voorkomende doodsoorzaken in elke leeftijdsgroep en geven we je adviezen om ze te vermijden. Als je het advies opvolgt – en verder geluk hebt met je genen en het vermijden van ongelukken – maak…

DAAROM RADEN WE HET ARTIKEL AAN Mensen moeten het vermogen van taaie dieren om kosmische straling te weerstaan en jarenlang te sluimeren, nabootsen. Dán kunnen we naar de sterren. Je houdt van snelheid en vindt een stevige dosis straling niet erg. En je kunt jaren zonder eten of drinken. Als je aan deze drie criteria voldoet, ben je waarschijnlijk de kandidaat die we zoeken. Zo luidt de personeelsadvertentie als het Starlight-project kandidaten zoekt voor een sterrenreis. Maar de advertentie zal waarschijnlijk niet geplaatst worden, want de wezens die ervoor in aanmerking komen, kunnen niet lezen. De strenge eisen sluiten mensen vanzelf uit, en de ruimtesondes, die door een laser naar de sterren worden geschoten, zullen zeer klein zijn – nog kleiner dan je pinpas. De Starlight-onderzoekers van de universiteit van…

Nathan Copeland raakte bij een auto-ongeluk vanaf de borst naar beneden verlamd, maar dankzij een robothand die hij met zijn gedachten bestuurt, is hij nu weer wat mobieler. Artsen van het University of Pittsburgh Medical Center in de VS hebben de geavanceerde prothese met zijn hersenen verbonden. Als hij aan een beweging denkt, worden de zenuwsignalen opgepikt door elektroden in de cortex en doorgegeven aan een computer die de robotarm bestuurt. Het doel is de hand verder te ontwikkelen, zodat hij de beweeglijkheid van een echte hand krijgt.…

Vegetariërs krijgen zelden diabetes type 2 → Vegetariërs eten geen vlees, maar bijvoorbeeld wel eieren en zuivelproducten. Groenten en fruit bevatten minder calorieën dan vlees, waardoor obesitasgerelateerde ziekten, zoals diabetes type 2, minder voorkomen. Pescotariërs hebben minder kans op kanker → Pescotariërs eten ook vis. Vis bevat gezonde vetten als omega 3 en helpt om aminozuren binnen te krijgen die we zelf niet kunnen aanmaken. Hierdoor is het risico op kanker nog kleiner dan bij vegetariërs. Klimaatdieet voorkomt kanker en hart-en vaatziekten → Het nieuwe klimaatdieet bevat alle voedingsmiddelen, maar dan in beperkte en goed gebalanceerde hoeveelheden. De eerste resultaten wijzen op een lager risico op kanker en hart-en vaatziekten.…

WIND Windenergie is technisch ver ◼ Waar en hoe: Windturbines werken met het eenvoudige principe dat de rotatie van de bladen een dynamo aandrijft, die elektriciteit opwekt. De efficiëntie is het hoogst in de twee gematigde westelijke windgordels van de wereld, zoals Noordwest-Europa, waar het het hele jaar door winderig is maar waar geen zware orkanen zijn. ◼ Zo ver is de technologie: 90 procent – dus een ontwikkelde en beproefde technologie. ◼ Rendement: Windmolens wekken wel 44 keer zoveel energie op als het kost om ze te bouwen. ◼ Huidige productie: Windturbines leveren 12 procent van het wereldwijde elektriciteitsverbruik. ◼ Potentieel in 2050: Windenergie kan 34 procent van ons stroomverbruik dekken. ◼ Baseload: NEE. ZON Zonne-energie kan nog beter ◼ Waar en hoe: Zonnecellen zetten de straling van de zon om in elektriciteit met…

12 nummers € 59,95 + NANO SHELL-JAS t.w.v. € 110 NANO SHELL-JAS Met deze nano shell-jas blijf je droog en warm tijdens de regenachtige en winderige wandelingen in het bos of in de stad. Hij is behandeld met een unieke nanotechnologie, Nano-tex®, waardoor hij extreem water-en vuilafstotend is. De jas heeft een zeer goed ademend vermogen en de dunne, geperforeerde microfleece aan de binnenkant geeft optimaal comfort. Verkrijgbaar in de maten M, L en XL. Perfect voor het actieve buitenleven in de natuur Ontdek meer met Wetenschap in Beeld! De nano shell-jas t.w.v. € 110,00 ontvang je nu gratis bij een jaarabonnement (12 nummers) op Wetenschap in Beeld! Voor slechts € 59,95 (i.p.v. € 71,40 in de winkel) krijg je elke maand het magazine thuisbezorgd en lees je het gratis…

Op een klamme dag ontmoetten twee van de dodelijkste roofinsecten elkaar in een droge rivierbedding in India. De agressieve zandloopkever wordt niet voor niets ook wel ‘tijgerkever’ genoemd. Wevermieren vallen erbij in het niet, maar gaan wel met z’n allen op jacht. Toen de zandloopkever de mieren een voor een begon op te peuzelen, ging deze mier de reus te lijf. Een tel later had de kever het lichaam van de mier in tweeën gebeten, maar de overgebleven helft peinsde er niet over om los te laten.…

Zeven clusters spuien sterren Het zonnestelsel is omgeven door de zogeheten Lokale Bel – een reusachtige bel van stof en gas. De bel is geen perfecte bol, maar strekt zich rond de 500 lichtjaar uit aan weerszijden van de zon. Om een beeld te krijgen: de ster die het dichtst bij de zon staat, Proxima Centauri, staat op ongeveer 4,2 lichtjaar afstand. Binnenin is de bel vrijwel van materie verstoken, maar aan de buitenkant hebben waterstof en andere elementen zich verzameld in zeven clusters, waaronder de sterrenbeelden Vlieg en Kameleon. De clusters zijn sterrenfabrieken: door de hoge materiedichtheid ontstaan er steeds nieuwe sterren. Volgens astronomen is de Lokale Bel niet de enige, en ze denken dat de meeste sterren in het heelal op het oppervlak van soortgelijke bellen gevormd zijn.…

METEOROLOGIE Een zomerse regenbui maakt de lucht schoon. De regendruppels spoelen stof, pollen en verschillende andere onzuiverheden uit de atmosfeer – wat fijn is voor mensen met een allergie. Hoe schoon de zomerlucht in West-Europa is, hangt vooral af van de windrichting. Doorgaans is de lucht het schoonst bij noordwestelijke of noordoostelijke wind. Maar verwar schoon niet met fris. Zomerregen gaat vaak gepaard met een daling van de temperatuur, wat op zich al een fris gevoel geeft. Bovendien kunnen onweersbuien de lucht wat extra frisheid geven, doordat bliksem chemische reacties op gang brengt die ozon vormen in de atmosfeer. Ozon bestaat uit drie zuurstofatomen, terwijl gewone zuurstofmoleculen er maar twee bevatten. Al is ozon ongezond om in te ademen, we associëren de stof toch met fris en lekker. Sommige wetenschappers…

ZOÖLOGIE Hij kan meer dan 18 meter lang en 30 ton zwaar zijn. En op dit moment wordt hij met uitsterven bedreigd. Ondanks zijn indrukwekkende status als ’s werelds grootste vis is het aantal walvishaaien de afgelopen 75 jaar gehalveerd. En in 2016 werd de zachtmoedige reus toegevoegd aan de groeiende lijst van bedreigde haaien-soorten. Uit onderzoek blijkt nu dat er vlak onder de zeespiegel mogelijk een verborgen doodsoorzaak ligt: grote commerciële vaartuigen doden veel meer walvishaaien dan we tot nu toe dachten. De walvishaai voedt zich met visjes en plankton, die hij door zijn enorme bek filtert. De helft van zijn tijd brengt de reus daarom vlak onder de zeespiegel door, waar veel diertjes zich koesteren in de zonnestralen. Dat maakt de walvis-haai extra kwetsbaar voor de honderden meters lange…

TECHNIEK Nu elk jaar zo’n 4 miljoen Europeanen sterven aan hart-en vaatziekten, zijn onderzoekers hard op zoek naar nieuwe behandelingen. Dat werk zou in de toekomst wel eens verlicht kunnen worden. Een Amerikaans onderzoeksteam van de universiteit van Boston heeft nu een miniatuurmodel van een hartkamer ontwikkeld, dat is gemaakt van menselijke hartstamcellen en 3D-geprinte kunststofonderdelen. MiniPUMP, zoals de uitvinding heet, is niet groter dan een postzegel en pompt zelf, net als een echt hart. Het minihart geeft onderzoekers een gedetailleerd en nauwkeurig beeld van de werking van het menselijk hart, waarmee ze kunnen kijken hoe ziekten het orgaan aantasten en de effectiviteit van nieuwe behandelingen kunnen testen zonder experimenten op levende mensen te hoeven uitvoeren. De ondersteunende structuur van de miniPUMP lijkt op een cirkelvormige steiger of op een raster…

ZO WORD JE 100 ARTIKEL: ONDERZOEKERS PAKKEN ’S WERELDS GROOTSTE KILLER AAN DIY-GIDS: VOORKOM DAT JE STERFT TEST: WAAR KUN JE ZOAL AAN STERVEN? JE VINDT DE TEST OP wib.nl/dood. Het hart van David Bennett gaf er de brui aan. Deze 57-jarige Amerikaan was volledig afhankelijk van een machine die zijn bloed van zuurstof voorzag en het rondpompte in zijn lijf. Alleen een baanbrekende nieuwe behandeling zou zijn leven nog kunnen redden. Net als 126 miljoen landgenoten leed Bennett aan hart-en vaatziekten. Elk jaar overlijden meer dan een miljoen Amerikanen hieraan – één per halve minuut. De artsen van David hadden echter andere plannen met hun patiënt. Ze wilden een controversiële methode uitproberen die nog nooit eerder op mensen was toegepast: zijn hart zou worden vervangen door een genetisch gemodificeerd varkenshart. De…

Je loopt door de supermarkt om boodschappen te doen. Maar telkens als je iets in je winkel-mandje wilt leggen, twijfel je. Groenten zijn beter dan vlees, maar deze biologische avocado’s komen helemaal uit Spanje, dus wat moet je eigenlijk kopen als je gezond wilt eten en tegelijkertijd het klimaat wilt helpen? Als je dit herkent, hebben we goed nieuws. Wetenschappers hebben name-lijk een dieet samengesteld waarmee je tegelijkertijd klimaatvriendelijk, duurzaam en gezond kunt eten. Het klimaatdieet is opgesteld door de EAT-Lancet-commissie, die een uitgebreid rapport over onze voedselsystemen heeft gepubliceerd in het medische tijdschrift The Lancet. In dit rapport presenteren 37 wetenschappers uit 16 landen een overwegend plantaardig dieet dat alle 8 miljard mensen op onze planeet – en nog een paar miljard meer – kan voeden met goed,…

DE GROENE REVOLUTIE De ambitie van de VN om de wereldwijde temperatuurstijging onder de 1,5 °C te houden, vraagt om nieuwe technologie. Wij laten zien hoe we dat doel kunnen bereiken.…

DAAROM RADEN WE HET ARTIKEL AAN: Nog even en computers komen voor ethische dilemma’s te staan, zoals de vraag welke levens een zelfrijdende auto moet sparen. Daarom willen onderzoekers ze nu de menselijke moraal bijbrengen. Je beste vriend proberen te helpen, doe je daar goed aan? Natuurlijk, zouden de meeste mensen zeggen. Maar geldt dat ook als je je vriend helpt bij het verspreiden van nepnieuws en complottheorieën? Over het algemeen beschouwen we helpen en de waarheid spreken als moreel juiste handelingen. Maar de juiste keuze hangt altijd af van een context waar we, zelfs als mens, soms moeilijk mee uit de voeten kunnen. Toch proberen wetenschappers nu een kunstmatige intelligentie (AI) te ontwikkelen die ons geweten volgt. Ze willen computers en robots uitrusten met een moreel kompas en leren…

MINIREACTO Met nieuwe supergeleidende materialen kunnen we reactors bouwen die tien keer zo klein zijn als de bekende. CENTRIFUGE In een draaiende reactor vol vloeibaar metaal worden waterstofkernen tegen elkaar geperst om ze te laten fuseren. VERSNELLER Een versneller laat ringen van waterstof en helium botsen, zodat ze fuseren en stroom opwekken. De groene revolutie De ambitie van de VN om de wereld-wijde temperatuurstijging onder de 1,5 °C te houden vraagt om nieuwe technologieën. Wij laten zien hoe we het doel kunnen bereiken. DAAROM RADEN WE HET ARTIKEL AAN Fusie is een perfecte aanvulling op duurzame energiebronnen als zon en wind. Fusie-energie kan volledig fossielebrandstofcentrales en traditionele kernenergie vervangen. De machine lijkt wel uit de werkplaats van een gekke uitvinder te komen: twee koffietrechters, met de punt naar elkaar toe…

ZOÖLOGIE Een aardbol zonder mensen zou er globaal uitzien als de Afrikaanse nationale parken met hun rijke dierenleven. Dat blijkt uit een onderzoek uit 2015, waarbij wetenschappers van de Deense universiteit van Aarhus simuleerden hoe de zoogdieren over de wereld zouden zijn verdeeld als de mens niet had bestaan. De grote zoogdieren zouden volgens de onderzoekers waarschijnlijk over bijna de hele wereld zijn verspreid. Vooral Noord-en Zuid-Amerika hadden dan veel meer grote zoogdieren gehad – mogelijk net zo veel als Afrika. In Zuid-Amerika zouden 45 soorten grote zoogdieren hebben geleefd in plaats van maar vijf. Nu heeft alleen Afrika zo veel grote zoogdieren, zoals olifanten, nijlpaarden, neushoorns en giraffen. In alle andere werelddelen zijn de grotere soorten verdwenen door de verspreiding en de levenswijze van de mens. WIJ VERDRINGEN DE GROTE…

Insuline bestrijdt diabetes Insuline werd voor het eerst voorgeschreven in 1922. Al 100 jaar is het hormoon van zeer groot belang voor de behandeling van diabetes. 1 Welk land isoleerde als A) Australië B) Canada C) India D) Zuid-Afrika 2 Welke insulineproducent werd A) Cigna B) Johnson C) Roche D) Novo Nordisk 3 Uit welk dierlijk orgaan werd insuline voorheen geïsoleerd? A) Blaas B) Lever C) Nieren D) Alvleesklier 4 Het woord ‘insuline’ komt van het Latijnse insula. Wat betekent dit woord? A) Isolatie B) Eiland C) Ziekte D) Internationaal Vraag 1: B) Canada. Twee onderzoekers van de universiteit van Toronto isoleerden insuline. Vraag 2: D) Novo Nordisk. Het bedrijf is een van de grootste insulineproducenten ter wereld. Vraag 3: D) Alvleesklier. Nu wordt insuline meestal biotechnologisch geproduceerd. Vraag 4: B)…