Inhoudsopgave van Editie 8 - 2022 - Wetenschap in Beeld

ENERGIE De Britse Joint European Torus-reactor bij Oxford heeft nu zijn eigen record voor fusie-energie uit 1997 weten te verdubbelen. Het record is het resultaat van een speciale brandstof en de jarenlange verbetering van de zogeheten tokamakreactor. Hoewel deze oudere reactor bijna is uitgediend, is het laatste recordexperiment van grote betekenis voor de ITER-reactor – een vergelijkbaar model dat gebouwd zal worden in Frankrijk. En daarmee ook voor onze kans om de sleutel tot oneindige energie in handen te krijgen. In vijf seconden produceerde de oudere JET-reactor maar liefst 59 megajoule. Dat is meer dan het dubbele van de 21,7 megajoule die JET in 1997 in vier seconden wist te genereren. Hoewel de test in 1997 zorgde voor een hogere maximale energie, is het doorsnee energiegehalte veel hoger bij de…

DINOSAURUS Circa 95 miljoen jaar geleden klemde een voorouder van een krokodil zijn krachtige kaken om een kleine dinosaurus en slikte hem in één hap door. Nu hebben paleontologen het spectaculaire bewijs van de oude voedselketen opgegraven in het westen van Queensland, Australië, schrijven ze in een nieuw rapport. De nieuwe vondst werpt licht op de nieuwe oerkrokodil en bewijst bovendien het wetenschappelijke vermoeden dat die op dinosaurusjongen joeg. De krokodil, een vroege voorouder van de huidige, was rond de 2,5 meter lang toen hij stierf. Het fossiel mist het hele achterlijf. Maar uit analyses van de intacte schedel en andere botten van het reptiel blijkt dat het een middelgrote krokodil was in vergelijking met zijn huidige nakomelingen. Volgens de wetenschappers had hij veel groter kunnen zijn als hij langer…

Wat is een planeet? Astronomen zijn al jaren sterk verdeeld over die vraag. Aan de ene kant staat de Internationale Astronomische Unie, IAU, die alleen de huidige acht planeten in het zonnestelsel erkent. Aan de andere kant staat een groep astronomen onder leiding van de Amerikaanse planeetwetenschapper Philip Metzger van de University of Central Florida, die pleit voor een eenvoudigere definitie. Metzger werkt al ruim 30 jaar bij de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA, en volgens hem en zijn collega’s is een planeet een hemellichaam dat geologisch actief is of is geweest. Punt uit. ‘We weten allemaal wat een planeet is: een geologisch complexe wereld,’ zegt Philip Metzger tegen Wetenschap in Beeld. Behalve Pluto omvat Metzgers definitie ook de maan en een groot aantal andere huidige manen en dwergplaneten. Hierdoor zou het…

IJsgebied verbergt vloeibare zee 1 Metingen tonen aan dat getijdekrachten van de maan Charon de hartvormige Tombaugh-regio op Pluto zo hebben opgeschud dat er een vloeibare oceaan moet zijn onder kilometers bevroren stikstof. Gladde bodem heeft eeuwige jeugd 2 Het gladde uiterlijk van de Tombaugh-regio wijst op geologische activiteit die de bodem vernieuwt en oude afzettingskraters wegvaagt. De bodem vertoont ook patronen gevormd door gletsjers tot 75 kilometer doorsnee. Vulkanen en geisers veranderen de bodem 3 Donkere gebieden kunnen veroorzaakt worden door geisers die materiaal de lucht in spuwen. Bovendien kunnen scherpe pieken aan het oppervlak zogeheten cryovulkanen zijn, die geen gloeiend magma spuwen maar vloeibaar ijsgruis.…

In Zwitserland zijn 100 meter onder de grond mysterieuze krachten aan het werk: wetenschappers van het CERN, het Europese instituut voor kernonderzoek, zien dat hun meetresultaten afwijken van de fundamentele natuurkundetheorieën. Al 14 jaar laten de wetenschappers deeltjes botsen in de LHC, een versneller van wel 27 kilometer lang, waarna ze de energierijke producten bestuderen. De experimenten bevestigen in grote lijnen wat we weten over de samenstelling van het heelal en over de natuurkrachten die alles aansturen. Maar de afgelopen vijf jaar zijn de resultaten in een van de detectoren, de LHCb, zeer verrassend. De detector heeft een exotisch deeltje gemeten dat zich niet gedraagt zoals het zou moeten zodra het vervalt tot deeltjes met lagere energie. Er moet daarom wel een onbekende kracht zijn die het proces beïnvloedt –…

In de kraters op de zuidpool van de maan komen geen zonnestralen. De donkere diepte is dan ook een goede plaats om naar waterijs te zoeken. Maar de bellen verraden dat de foto niet op de maan genomen is, maar in een trainingsbekken, waar de Artemis IIIastronauten aan een lage zwaartekracht wennen voor ze in 2025 naar de maan gaan. Waar de Apollo-missies van 1969-1972 landden bij de evenaar van de maan, zal Artemis III de donkere zuidpool verkennen, waar de astronauten onder meer naar water gaan zoeken.…

Bevruchting is al lastig Een ruimteverblijf kan bij een vrouw de productie van eitjes aantasten, of het gele lichaam waardoor de baarmoeder een bevrucht eitje kan ontvangen. Bij een man kunnen de spermaproductie en het bewegingspatroon van de zaadcellen beïnvloed worden. Kosmische straling schaadt de foetus Mars heeft geen magnetisch veld dat beschermt tegen kosmische straling. De gevaarlijke stralen dringen het lichaam van een zwangere vrouw gewoon binnen en kunnen het DNA van de foetus beschadigen, waardoor het kind afwijkingen of kanker kan krijgen. Zwakke zwaartekracht, zware bevalling Op aarde zorgt de zwaartekracht ervoor dat de baby zo draait dat zijn achterhoofd het eerst geboren wordt. In de ruimte helpt de zwaartekracht de bevalling niet op gang en de vrouw kan de weeën niet verlichten door rond te lopen. Kind…

Trein zweeft centimeters boven het spoor Elektromagneten onder de rijtuigen en in het spoor – N en Z – stoten elkaar af, en door het magnetisch veld zweeft de trein 1-10 centimeter boven het spoor. Dankzij magneten langs de trein en het spoor schiet de trein niet opzij. Aantrekking en afstoting geven snelheid Het magnetisch veld in het spoor drijft de trein aan. Afstoting tussen twee gelijke polen duwt de trein voort en aantrekking tussen twee tegenovergestelde polen trekt hem voort. Zwevend boven het spoor is de weerstand minimaal. Omgekeerd magnetisch veld remt de trein af Wanneer de trein moet remmen of keren, draait het magnetisch veld in het spoor. De elektriciteit gaat steeds naar het deel van het spoor waar de trein zich bevindt. Als de trein moet versnellen,…

De ruimtetelescoop Hubble heeft een heldere sterrenkraamkamer ontdekt in het sterrenbeeld Kameleon. Het gas in de zogeheten reflectienevel is blauw omdat het wordt verlicht door babysterren. De nevel is met 522 lichtjaar afstand de meest nabije stervormende regio. Gasstromen van de babysterren botsen met gas en stof in de ruimte. Hierdoor ontstaan zogeheten Herbig-Haro-objecten, de witte gebieden onderin de foto. De dunne kruisjes op sommige sterren zijn ontstaan door licht dat buigt rond de kabels die de secundaire spiegel van de Hubble vasthouden.…

GENEESKUNDE De circa 600 soorten gifslangen op aarde zijn verantwoordelijk voor 80.000 tot 140.000 doden per jaar. Dat cijfer zou veel lager kunnen liggen als iedereen toegang had tot snelle behandeling met tegengif. Slangengif werkt op diverse manieren. Het kan je zenuwen aantasten, waardoor je stuiptrekkingen krijgt of verlamd raakt, of de cellen in je bloed kapot maken. Maar als je op tijd tegengif krijgt, kan het je leven redden. Tegengif wordt gemaakt door slangengif in te spuiten bij een dier, bijvoorbeeld een paard, waarna het immuunsysteem van het paard antistoffen gaat aanmaken. Antistoffen zijn eiwitten die het lichaam helpen vreemde stoffen te weren, en vormen het hoofdbestanddeel van het tegengif. Het paard krijgt eerst een beetje gif toegediend, maar gedurende enkele weken steeds meer – tot het zo veel…

ZOÖLOGIE Een hond leert makkelijk bevelen en kan met wat training zelfs heel ingewikkelde kunstjes uitvoeren, terwijl katten alleen gehoorzamen als ze dat willen. Dit komt vooral omdat honden van oorsprong roedeldieren zijn. Ze hebben een aangeboren vermogen om in een hiërarchie te functioneren en hoger geplaatste roedelleden te gehoorzamen. In de relatie tussen een hond en zijn baas neemt de hond de baas meestal waar als de hogere in rang. Maar katten leven, op een enkele uitzondering na, alleen of in paren. Daarom hebben ze geen reden om onderdanig of gehoorzaam te zijn. De enige katachtige die in echte troepen leeft is de leeuw, en het is dan ook makkelijker om de koning der dieren te leren luisteren dan andere katten. Tamme katten kunnen tot op zekere hoogte getraind…

In de lente duiken hordes mannetjeskikkers het water in op zoek naar een partner. Zodra een mannetje een vrouwtje tegenkomt, grijpt hij haar onder de oksels en houdt hij haar vast. Met zijn sterke ledematen en de ruwe huid op zijn duimen kan het mannetje zich lang vasthouden. Als het vrouwtje haar eitjes legt, kromt ze haar rug, zodat het mannetje ze kan bevruchten. Dan pas laat hij los. De paringsdrang is echter zo sterk dat sommige mannetjes zich in de haast op andere mannetjes, padden of zelfs vissen storten.…

Extra X-chromosoom van vrouwen vormt een risico Veel immuungenen liggen op het X-chromosoom. Normaal is een van de X-chromosomen bij vrouwen inactief, zodat er geen twee actieve kopieën van hetzelfde gen zijn – met twee actieve is er meer risico op auto-immuunziekten. Roken brengt immuunsysteem in de war Sigarettenrook kan het immuunsysteem actiever maken en ontstekingen veroorzaken, wat het lichaam op den duur schaadt. Bovendien kan roken de vorm van sommige eiwitten veranderen, waardoor het immuunsysteem ze als indringer ziet. Immuuncellen raken het spoor bijster In de strijd tegen een virus of bacterie kunnen de B-cellen het spoor bijster raken en antistoffen aanmaken tegen hun gedode kameraden. Die hechten zich ook aan de levende cellen van het lichaam, die dan aangevallen worden.…

Toen Mark C. Lee en Nancy Jan Davis in januari 1991 in het huwelijksbootje stapten, gaven ze daar weinig ruchtbaarheid aan. Hun werkgever, NASA, had geen idee van hun romance, en kreeg niets te horen over het huwelijk. De twee astronauten waren verliefd geworden toen ze trainden voor een shuttlemissie, maar wisten dat de liefde hun droom – de ruimte veroveren – in de weg kon staan. Volgens NASA mochten echtgenoten niet deelnemen aan dezelfde missie, dus Lee en Davis hadden goede redenen om zich gedeisd te houden. Pas toen de astronauten een punt in hun opleiding bereikt hadden waarop ze niet vervangen konden worden, brachten ze hun geheim naar buiten, en op 12 september 1992 werden ze het eerste en tot nu toe enige echtpaar in de ruimte ooit.…

IDEE 1 ONJUIST ‘Je moet plassen op een kwallenbeet’ Je hebt misschien weleens gehoord dat urine een perfect middel is tegen kwallengif, maar het ergste wat je kunt doen, is op de beet plassen. Een ontmoeting met de meterslange tentakels van een kwal kan tot vuurrode zwellingen en spierkrampen leiden en elke strandvakantie in het water laten vallen. Maar urine is niet de oplossing. Kwallententakels zijn bedekt met duizenden netelcellen die naaldjes met een verlammend zenuwgif door de huid schieten. Die naaldjes zitten goed vast met weerhaken en kunnen zelfs lang na de steek gif in de cellen van het lichaam blijven pompen. Volgens de wetenschap maakt urine het er alleen maar erger op. Onderzoekers van de universiteit van Hawaï in Manoa en NUI Galway in Ierland hebben in 2017…

Horizontaal boren bepaalt de omtrek 1 Eerst worden er langs de hele beoogde tunnel bodemmonsters uitgeboord. De boringen maken het mogelijk om een nauwkeurig 3D-model van de tunnel en zijn omgeving te maken. Dan wordt de omtrek van de tunnel uitgeboord via 20-40 boorgaten. Robots 3D-printen de tunnel 2 Een zwerm boorrobots wordt de boorgaten in gestuurd die de omtrek van de tunnel vormen. De robots boren de buitenrand van de tunnel uit en bekleden hem via 3D-printing. Daarna wordt de tunnel uitgehold via zeer precieze explosies. Machine verwijdert aarde en stenen 3 Een door kabels getrokken machine loopt door de hele tunnel en veegt aarde en stenen op. Hij hakt ook de tunnelbuis bij, terwijl andere robots de tunnelwand met beton bedekken en zelfrijdende karretjes het puin verwijderen.…

A ls een skelet, slechts bedekt door huid.’ Zo beschreef de Britse arts Richard Morton in 1684 een patiënt. Deze jonge vrouw van 18 jaar was extreem ondervoed, maar verder ogenschijnlijk gezond. Morton was ten einde raad en behandelde haar met van alles, van geurzakjes tot antihysterisch water. Ze knapte kortstondig op, maar stierf een paar maanden later. Volgens de artsen is dit een van de oudste gedocumenteerde gevallen van de eetstoornis anorexia. Deze is nog net zo gevaarlijk als in de 17e eeuw, en de dodelijkste psychische stoornis die er is. Maar anders dan in Mortons tijd zijn eetstoor nissen niet langer zeldzaam. Anorexia, boulimia en binge eating disorder (BED, ofwel vreetbuien) treffen samen tot 9 procent van de bevolking – twee keer zo veel als nog maar 20…

ASTRONOMIE Op maandag 21 juni gingen we weer donkerder dagen tegemoet. Vanaf 11.13 uur om precies te zijn, want dan treedt op het noordelijk halfrond de zomerzonnewende op. Al op de dag erna krijgen we minder daglicht, maar dan gaat het om enkele seconden. De zomerzonnewende is het tijdstip dat de noordelijke as van de aarde het meest richting de zon helt, en daardoor het meeste daglicht ontvangt. Het verschijnsel ontstaat doordat de aarde niet ‘rechtop’ om de zon draait, maar 21,8 tot 24,4 graden scheef staat. De hellingshoek verandert in een cyclus van circa 40.000 jaar. Op dit moment is de hoek 23,44 graden. Tijdens de winterzonnewende staat de zon op zijn zuidelijkste positie aan de hemel. De twee tijdstippen dat de zon precies tussen beide uitersten in staat,…

GEHEUGEN 1 Bekijk de illustratie 2 minuten, dek deze af, draai het blad op z’n kop en beantwoord de zeven vragen. 1. Welk dier staat in vak B2? 2. Wat is de enige rij waarin zowel een roofdier als zijn prooidier voorkomen? 3. Hoeveel armen heeft de inktvis? 4. Wat staat er in vak D4? (De eerste letter vul je in bij Kraak de code.) 5. Welk dier strekt zich als enige uit over twee vakken in het schema? 6. In welk vak vind je de mosselen? 7. Hoeveel dieren staan er in rij C? LOGICA 2 Hoe laat is het op de vierde wekker als de logica moet kloppen? A. 2.30 B. 1.50 C. 3.20 D. 7.25 E. 2.40 GETALBEGRIP 3 Wat is de logica op het bord? En…

SONDE REIST AF NAAR DE KERN VAN DE AARDE Als de sonde Psyche de ruimte in gaat, dringt hij ook diep de aarde in. Planetoïden bevatten alle bouwstenen waaruit de aarde is ontstaan. En de bestemming is een planetoïde die precies lijkt op de kern van de aarde. NIEUWS Nieuwe scanner vindt huidkanker Enorm fossiel zeedier duikt op in Zwitserland Onderzoekers creëren fusie met een kogel Q&A Waar halen we ons aardgas vandaan? Waar is de ruimtetelescoop James Webb nu? Is een groot brein slimmer dan een klein brein? ‘Recyclen loont niet’ ‘Ons giftige afval gaat naar arme landen’ en ‘plastic is makkelijk te sorteren’. Er zijn veel ideeën over het recyclen van afval. Wij helpen je feit van fictie te onderscheiden. De vliegende auto stijgt op Een Japans voorstel…

AARDE Diep onder de koele buitenkant van de aarde ligt een verborgen wereld van geheimzinnige wezens, schuivende continentale platen, gloeiende metalen en extreme drukverschillen. En in het hart van dit alles, zo’n 5000 kilometer onder de grond, ligt de binnenkern van ruim 1300 kilometer doorsnee – als een massieve, gloeiende bal van ijzer en nikkel. Dat dachten de onderzoekers althans. Maar nu blijkt uit een nieuwe studie, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature, dat deze binnenkern misschien niet zo solide is als we ons hadden voorgesteld. Hij zou zich in een zeldzame tussentoestand kunnen bevinden die vast noch vloeibaar is – een zogeheten superionische toestand. Onderzoekers gebruiken seismische golven van aardbevingen om te peilen wat er duizenden kilometers diep in de aarde gebeurt. De golven reizen met verschillende snelheden door…

TECHNOLOGIE Stel je voor dat je naar een opticien kunt gaan voor een oogtest die je vertelt of je een bril nodig hebt – maar ook of je op het punt staat een hartinfarct te krijgen. Dit zou werkelijkheid kunnen worden dankzij een nieuw hulpmiddel, dat met behulp van kunstmatige intelligentie het risico op een hartinfarct binnen een jaar kan opsporen – slechts door naar beelden van het netvlies te kijken. Het werd ontwikkeld in het kader van een studie die onlangs gepubliceerd werd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature. En volgens de onderzoekers kan het het risico inschatten met een nauwkeurigheid van 70 tot 80 procent. De onderzoekers richtten zich vooral op het dunne membraan achter in het oog, het netvlies. Dat bestaat uit lichtgevoelige cellen die ons in staat…

Wanneer heeft u voor het laatst een breuk vereenvoudigd? Stel, het was op uw 12e en u bent nu 48, dan is dat dus 36/48 van uw leven geleden. Maar 36/48 is nou net zo’n getal waar niemand chocola van kan maken. U kunt beter zeggen: ¾ van mijn leven geleden, dan snapt iedereen weer waar u het over heeft. Dat is het mooie van breuken vereenvoudigen. Hoe kom je nu van 36/48 tot ¾? De snelste manier is 36 en 48 allebei delen door 12. Maar u kunt ze ook allebei eerst door 2 delen, en die nieuwe getallen allebei door 3 en zo door tot u bij ¾ aankomt en niet verder kunt. Lekker nostalgisch, even ouderwets rekenen. Maar nu iets nieuws: Als ik op een goed moment…

Maan is welkom in de planetenclub Aardbevingsgegevens van de Apollomissies tonen aan dat de maan ooit geologisch actief was – en wellicht nog is. Afhankelijk van waar ze zich in haar baan rond de aarde bevindt, zal de maan dus de derde of vierde planeet vanaf de zon zijn. Zoute vloeistoffen stromen op Ceres Foto’s van de sonde Dawn laten zien dat de dwergplaneet Ceres in de planetoïdengordel geologisch actief kan zijn. Heldere plekken in de Occator-krater duiden op dikke, zoute ammoniak die via ijsvulkanen is opgeweld. Jupiters ijsmaan is vloeibaar Vier van Jupiters manen moeten als planeten worden ingedeeld. Eén ervan is Europa, die waarschijnlijk een gigantische zee onder het ijs verbergt. Op de zeebodem kan warm water uit hydrothermale bronnen opwellen en leven mogelijk maken. Geisers schieten de…

Wij vinden het vanzelfsprekend dat we droge voeten hebben en dat het land als een veilig scheepsdek boven de golven van de oceanen uitsteekt. Maar voor geologen viel het niet mee om te verklaren hoe de continenten zijn ontstaan – en wat belangrijker is, waarom ze er nu nog zijn. Het ligt bepaald niet voor de hand dat een planeet de lichte soort korst vormt waaruit de continenten bestaan, want die vind je niet op de andere rotsplaneten in ons zonnestelsel. Nog verbazingwekkender is het dat de eerste continenten niet door het gloeiend hete hart van de aardbol zijn opgeslokt en dat sommige al meer dan 2,5 miljard jaar bestaan. Maar nu heeft een team onderzoekers onder leiding van professor Graham Pearson van de universiteit van Alberta in Canada ontdekt…

Thu-Thao V kreeg op haar 16e last van hevige pijn, gewrichtsontstekingen en uitslag op tal van plaatsen op haar lichaam. Door ademhalingsproblemen sliep ze heel slecht en was ze erg lusteloos. Wanhopig raadpleegde ze verschillende artsen, maar pas in het medisch centrum van de Friedrich-Alexander-Universität in Duitsland kreeg ze de definitieve diagnose. De oorzaak van de slopende aandoening was haar eigen immuunsysteem. De patiënte werd gediagnosticeerd met de auto-immuunziekte systemische lupus erythematosus, een mysterieuze ziekte waarbij immuuncellen weefsels in het hele lichaam aanvallen. Op elk moment kon de ziekte zich naar haar organen verspreiden en in het ergste geval dodelijk zijn. Thu-Thao V onderging vier jaar lang alle bekende behandelingen, maar vergeefs. Dus toen dokters in de Duitse kliniek haar in 2021 een nieuwe en ongeteste behandeling aanboden, stemde ze…

Bloed trekt weg uit onderlijf In gewichtloze toestand wordt het bloed van het onderlijf omhoog gepompt naar vooral het hoofd en de borst. De verminderde doorbloeding staat de mannelijke erectie en het seksueel verlangen bij beide seksen in de weg. Gewichtloze erotiek maakt misselijk De gewichtloze geliefden voelen geen verschil tussen boven en onder. Dit brengt de evenwichtszenuw in het binnenoor in de war, wat een soort zeeziekte kan veroorzaken. Lichamelijke inspanning kan de kans daarop vergroten. Nabijheid zorgt voor afstoting Als de zwaartekracht de geliefden niet meer vasthoudt, zweven de partners weg na de minste of geringste aanraking. De oplossing kan zijn om een of beide partners met touw of klittenband aan beugels aan de muur vast te binden. Kortsluiting door natte seks Zweetdruppels en andere lichaamssappen vallen niet…

Waarom een vliegtuig pakken als je ook zonder vleugels kunt zweven? In de trein van de toekomst laat je vliegschaamte en tijdverspilling op luchthavens achter je en zoef je in een vorstelijke stoel vliegensvlug van stad naar stad. De trein is al stukken beter dan het vliegtuig als het om klimaat gaat, en nu wordt de droom van een trein die ook de vliegtijd verslaat werkelijkheid. Hogesnelheidstreinen denderen al met meer dan 300 km/h voort in Frankrijk en Japan, maar binnenkort worden deze conventionele treinen ingehaald door supersprinters die als vliegtuigen over magnetische sporen zweven. Op 20 juli 2021 rolde er een nieuwe Chinese maglevtrein (een samentrekking van magnetische levitatie) in Qingdao uit de montagehal. De trein wordt ’s werelds snelste vervoermiddel over land en haalt een topsnelheid van 600…

Inchecken: Je gezicht is je ticket Dankzij gezichtsherkenning hoef je geen kaartje te kopen. Je uploadt een foto van jezelf via een app en kijkt dan in een camera om te betalen en toegang te krijgen door de poort. De Moskouse metro gebruikt het systeem al. Instappen: Spring op de rijdende trein Met het systeem Moving Platforms hoeven hogesnelheidstreinen niet te stoppen op stations. Een stoptrein komt er gewoon via een parallelspoor naast rijden en sluit erop aan om passagiers te laten instappen. Interieur: De magie van het treinreizen herleeft De Japanse luxetrein Shiki-Shima geeft een indruk van wat we in de toekomst kunnen verwachten. Dubbeldekkers krijgen bovenin een uitkijkplatform en onderin een speelruimte en luxueuze lounge met banken en een bar.…

GEOLOGIE Een vulkaanuitbarsting kan zo hevig zijn dat er een krachtige drukgolf ontstaat die zich voortplant door de atmosfeer en op duizenden kilometers afstand te horen is. Dat gebeurde ook op 15 januari 2022, toen het Polynesische vulkaaneiland Hunga Tonga-Hunga Ha'apai uitbarstte met een dreun die tot in Anchorage en Fairbanks in Alaska werd geregistreerd, ongeveer 9000 kilometer verderop. Getuigen van het eiland Tonga vergeleken de extreem luide explosies met bommen. Het geluid komt van drukgolven die zich voortplanten door de lucht, en op satellietbeelden is de drukgolf van Hunga Tonga-Hunga Ha'apai te zien. Toen de golf Alaska bereikte, was het geluid te horen als een diep gerommel. Metingen van het Alaska Volcano Observatory bevestigden dat het geluid afkomstig was van de vulkaan, want het gerommel klonk op het moment…

1000 miljoen miljard ampère – zo hoog is de stroomsterkte in het plasma van het sterrenstelsel 3C303. Dat zijn duizend miljard bliksemschichten. NATUURKUNDE De hoogste stroomsterkte die direct is gemeten is 100.000 ampère. Als een schakelbord die belasting zou moeten regelen, zouden daar zo’n 10.000 zekeringen voor nodig zijn. Het record werd in 2014 door Japanse onderzoekers gevestigd toen ze experimenteerden met supergeleidende materialen voor sterke elektromagneten. Bij een supergeleider kan stroom zonder weerstand bewegen. De stroom beweegt zonder verlies en zonder warmte te creëren – anders zou het materiaal ook smelten. De elektromagneten zijn gemaakt voor fusiereactoren, waarbij het noodzakelijk is dat brandstof in een magnetisch veld zweeft, omdat het 100 miljoen graden heet is. Indirect hebben onderzoekers echter hogere sterkten gemeten. In 2011 ontdekten astronomen van de universiteit…