Inhoudsopgave van Editie 7 - 2022 - Wetenschap in Beeld

Kinderen moeten hun mond houden. Althans, zo was het vroeger: je moest stil zijn als volwassenen spraken. Daar denken de meeste ouders nu gelukkig anders over. Junior wordt bij het gesprek betrokken en krijgt de ruimte om zijn of haar eigen mening en persoonlijkheid te vormen. Het aantal jongeren dat gediagnosticeerd wordt met ADHD en andere aandoeningen, rijst de pan uit. Heeft dat te maken met de opvoedingsidealen van nu, of komt het door het vertekende beeld van de werkelijkheid in de sociale media? Is er gewoon een inflatie van afkortingen? Hebben ouders liever een diagnose dan dat ze naar hun eigen inbreng kijken en hun verwende kroost wat harder aanpakken? Zoals altijd is de verklaring niet zo eenvoudig. Vanaf bladzij 34 ontdek je wat al die afkortingen betekenen en…

ENERGIE Lucht- en zeetransport moet klimaatvriendelijker worden door de CO2-uitstoot te beperken, maar er zijn nog te weinig fossielvrijebrandstofopties. Daar willen onderzoekers van de ETH Zürich verandering in brengen met een zonnereactor die lucht en zonnestralen omzet in CO2-neutrale brandstof. De onderzoekers experimenteren al twee jaar met de technologie op het dak van hun eigen universiteit. Een proeffabriekje haalt hier CO2 en water uit de lucht en verandert het in een gas bestaande uit waterstofgas en koolmonoxide. Dit gas, dat syngas wordt genoemd, wordt dan omgezet in kerosine, methanol en andere koolwaterstoffen die kunnen fungeren als brandstof voor vliegtuigen en zeeschepen. Als de brandstof wordt verbrand in krachtige motoren, stoot het precies zoveel CO2 uit als werd opgevangen bij de productie. Dat maakt deze brandstof fossielvrij. Volgens de studie, die…

Sojuz 11, 1971: Astronauten krijgen drukpak Een klep ging open en sloot de lucht van het ruimtevaartuig Sojoez 11 af terwijl het nog in de ruimte was, op de terugweg vanaf het Sovjetruimtestation Saljoet 1. Sindsdien dragen de astronauten een drukpak bij de lancering en landing. Challenger, 1986: Spaceshuttles krijgen parachutes De Challenger ontplofte kort na de lancering omdat door vorst een pakking van een van de draagraketten was gaan lekken. Na het ongeluk werd het ontwerp veranderd en nu kunnen astronauten met een parachute naar buiten komen. Columbia, 2003: Reddingsvaartuig is stand-by Een stuk isolatieschuim doorboorde tijdens de lancering de linkervleugel van het ruimteveer Columbia, waardoor het zijn terugreis door de dampkring niet kon maken. Bij latere missies stond een shuttle stand-by om de bemanning te evacueren.…

Onverwachte beloning maakt je blij 1 Als je een grotere beloning krijgt dan je had gedacht of als de beloning geheel onverwacht komt (zoals een verrassend groot aantal likes op Instagram), komt er een grote hoeveelheid dopamine vrij. Verwachtingen nemen de besturing over 2 Na verloop van tijd verwacht je een bepaalde beloning voor een handeling en komt de dopamine niet langer vrij door de beloning zelf, maar door de verwachting ervan, bijvoorbeeld als je Facebook opent. Uitblijvende beloning leidt tot koude douche 3 Als je niet de beloning krijgt die je had verwacht (zoals de likes als je een app opent), keldert de productie van dopamine. Dit is een teken dat je gewoonte misschien een verslaving is.…

Toen de piloot van een laagvliegend vliegtuig naar de zee keek, dacht hij dat hij een walvishaai dicht bij de kust had gezien. Daarop dook een fotograaf het water in om op verkenning uit te gaan, maar de vloeiende beweging door het water bleek van een enorme school roggen te zijn. Deze Pacifische koeneusroggen maten ongeveer 30 centimeter en moeten dus jong geweest zijn – volgroeide roggen zijn 80 centimeter. De roggen zwommen waarschijnlijk samen om zich tegen roofdieren te beschermen.…

Wetenschappers nemen monsters 1 De onderzoekers verzamelden 535 bodemmonsters op 74 plaatsen in het noordpoolgebied. De monsters uit de permafrost bevatten DNA van dieren en planten – het DNA ligt los in de bodemmonsters. IJs bevat erfelijk materiaal 2 In het lab extraheren onderzoekers DNA uit de monsters, en vermenigvuldigen het met de techniek PCR. Als er meer DNA is, beginnen de onderzoekers met het sequencen en in kaart brengen van het DNA. Determinatie van dieren en planten 3 De onderzoekers slaan de DNA-sequenties op in een databank en vergelijken ze met gegevens uit een databank van bekende planten en dieren. Zo kunnen de onderzoekers zien van welke soort het DNA afkomstig is.…

Rijd niet al te hard op de snelweg 1 Als de snelheid verdubbelt, wordt de luchtweerstand verviervoudigd, en dat gaat ten koste van de capaciteit. Je kunt dus laadtijd besparen door 110 in plaats van 130 km/h te rijden op de snelweg – of door soms voor een andere weg te kiezen. Gebruik bergen om op te laden 2 Hoe hoger je klimt, hoe meer energie het kost om de zwaartekracht (mg) te trotseren die je naar achteren én naar beneden trekt. Maar je kunt de accu weer opladen als je naar beneden rijdt. Kies voor een maximaal regeneratief remeffect. Zoek een laadpaal in de schaduw 3 De elektrische accu laadt het best op als de temperatuur iets boven 20 °C ligt. Op zeer warme zomerdagen moeten de accu en…

Het is nacht in Kameroen. Het Nyosmeer glanst in het maanlicht. Maar ineens begint het water te borrelen, alsof het kookt. De bellen zitten vol koolstofdioxide, en als ze aan het oppervlak uiteenspatten komt het gas vrij. We kennen kooldioxide als een broeikasgas dat de atmosfeer opwarmt, maar op die avond in 1986 stroomt het gas langs de grond en vormt het een verstikkende deken. Als de zon een paar uur later boven het West-Afrikaanse land opkomt, zijn zeker 1700 mensen omgekomen. En door de ijzerverbindingen die met de bellen mee naar boven zijn gekomen, is het Nyosmeer niet langer blauw, maar bloedrood. Na de ramp in het Nyosmeer ging een internationaal onderzoeksteam op pad, op zoek naar soortgelijke meren op aarde die gas dreigen te laten ontsnappen. Het team…

De Griekse arts Galenus snelt door de straten van Rome naar een villa. Hier vecht een 25-jarige man voor zijn leven. Hij heeft hoge koorts, en het advies van andere artsen om niets te eten of drinken heeft zijn toestand juist verergerd. Galenus werkt vlug. Hij neemt de pols van de man op en stelt vast dat hij een ‘doodsmasker’ heeft: zijn gezicht is ingevallen. Galenus is er daarom van overtuigd dat de man binnenkort weer een koortsaanval zal krijgen en voeding nodig heeft om die te overleven. ‘Ik ga onmiddellijk havermoutpap maken,’ noteert hij. Een paar uur later is de koortsaanval daar, en de patiënt ligt te kronkelen in zijn bed. Een week lang brengt de arts hem elke dag pap en granaatappels, waarna de aanvallen afnemen. Maar andere…

24 werken werden in het Latijn vertaald door de Italiaanse natuurkundige Niccolò da Reggio. 130 werken van de Griek werden in 855 herontdekt en door de geleerde moslim Ibn Ishaq vertaald in het Arabisch en het Oudsyrisch. 20 van zijn boeken werden gebruikt bij de studie geneeskunde in de universiteitsstad Alexandrië in Egypte. Alles kwam op papier Hoeveel boeken Galenus schreef, is niet bekend. 150 van zijn werken zijn overgeleverd, en samen vormen die een achtste van de Oudgriekse literatuur die we nog hebben.…

ANATOMIE Ons skelet telt meer dan 200 botten, die met elkaar verbonden zijn door verschillende soorten gewrichten. We hebben er meer dan 300, maar veel daarvan zijn zogenoemde onbeweeglijke of onechte gewrichten, zoals de verbinding tussen ribben en borstbeen. De echte gewrichten zijn flexibel en vallen uiteen in zes groepen. Drie daarvan zitten in onze handen. De pols is een eigewricht, waarmee we onze hand op en neer kunnen bewegen, maar minder naar opzij. Tussen de handwortelbeentjes hebben we vlakke gewrichten, waarbij de botjes over elkaar kunnen rollen. Ten slotte hebben we een zadelgewricht bij de duimwortel. De laatste drie soorten gewrichten zijn het draaigewricht van de nek, het kogelgewricht van de heup en het scharniergewricht van de knie.…

HAARWORTEL MENGT DE KLEUR 1 De haarwortels bevatten speciale pigmentcellen, melanocyten, die melanine produceren. De combinatie van de varianten van dit pigment bepaalt onze haarkleur. KLEUR GROEIT MET HET HAAR MEE 2 De haarwortels brengen de kleurstof over op de groeiende haren. De schacht bestaat verder alleen uit het kleurloze eiwit keratine, dus zonder de melanine uit de haarwortels zou het haar kleurloos zijn. TOEVOER VAN KLEUR STOPT 3 Met de jaren worden de melanocyten in de haarwortels minder actief, en krijgen de haren minder melanine. Het haar wordt daardoor lichter, tot de melanineproductie helemaal stopt en het haar wit wordt.…

Circa 75 procent van de bliksem in een jaar slaat in juni, juli en augustus in. De zomerhitte stuurt vochtige luchtmassa’s hoog de atmosfeer in, waar ze bevriezen en hagelstenen vormen – en de vallende hagel treft lichtere ijskristallen die opstijgen. De botsing geeft de hagelstenen een positiev lading en de lichtere kristallen een negatieve lading. De geladen deeltjes zijn zo verdeeld dat de aankomende donderwolk aan de bovenkant positief en aan de onderkant negatief geladen is. Als het spanningsverschil groot genoeg is, breken de elektronen in de lucht los van hun atoomkernen – een toestand die plasma heet. Het plasma vormt een kanaal in de lucht met vertakkingen waar de elektronen doorheen stromen, en dicht bij de grond stuit het kanaal op positieve ontladingen – met als resultaat een…

In het zomerseizoen zijn drie van de helderste sterren aan de hemel – Wega, Altair en Deneb – hoog in de lucht te zien in een duidelijke driehoek, die dan ook de Zomerdriehoek heet. Hij is ondanks de naam ook zichtbaar in de winter, maar dan staan de sterren dichter bij de horizon en is de driehoek niet zo gemakkelijk te vinden. Patronen aan de sterrenhemel als de Zomerdriehoek en de Steelpan worden asterismen genoemd en zijn geen sterrenbeelden. Anders dan sterrenbeelden bestaan asterismen uit objecten van duizenden lichtjaren uit elkaar, die echter dicht bij elkaar lijken te staan. De drie sterren in de Zomerdriehoek liggen elk in hun eigen sterrenbeeld. Vroeger was de Zomerdriehoek een belangrijk hulpmiddel voor zowel schepen als vliegtuigen, die er ’s nachts op navigeerden. ZELF…

R Aquarii in het midden van de foto bestaat uit twee sterren die vlak om elkaar heen draaien: een koude rode reus en een warme, compacte witte dwerg. De dwerg, een uitgedoofde ster, zuigt materiaal van de reus aan, die aan het eind van zijn leven is. Gas en stof hopen zich op in de dwerg, wat leidt tot hevige explosies die de twee sterren in een dichte wolk hullen. Hier zijn foto’s van zichtbaar licht (rood en blauw) en röntgenstraling (paars) gecombineerd tot één beeld van de wolk, die zich over bijna een lichtjaar uitstrekt.…

Op het zuidelijk halfrond zijn de wolken anders dan op onze breedtegraden. Dat komt omdat een groter deel van het zuidelijk halfrond door oceaan bedekt is, en in zeelucht zitten minder fijne deeltjes waaromheen waterdruppels van wolken kunnen bevriezen. Zuidelijke wolken bevatten daarom meer druppels, die meer zonlicht weerkaatsen dan ijskristallen. Een vergelijking van de wolken in Punta Arenas in Zuid-Chili en Leipzig in Duitsland toont aan dat de Chileense wolken tot 40 procent minder ijs vormen en daardoor lichter zijn.…

Zwavel maakt batterij lichter en sterker 1 Over 5-10 jaar krijgen we lithiumen zwavelbatterijen die tot vijf keer zo energiedicht zijn als we nu gewend zijn. Hierdoor worden de batterijen kleiner en lichter, wat een voordeel is voor telefoons, elektrische auto’s en drones. Elektrische auto komt verder met zuurstof 2 Over 10-15 jaar komen er batterijen waarbij de ene elektrode uit lithium bestaat en de andere uit zuurstof uit de lucht. Ze bevatten tot 10 keer zo veel energie als de huidige accu’s, waardoor elektrische auto’s 5000 kilometer ver kunnen komen. Natrium kan lithium vervangen 3 We kunnen onbeperkt natrium uit zeewater halen, en verschillende bedrijven werken al aan batterijen met natrium in plaats van lithium. Natriumbatterijen hebben een lagere energiedichtheid, maar kunnen wel groene energie opslaan.…

Drijvend platform voedt energiecentrale 1 Sinds juni 2016 pompt het platform KivuWatt aardgas uit het bodemwater van het Kivumeer naar een elektriciteitscentrale op het land. Het platform pompt zwaar en zout water vol gas op vanaf 355 meter diepte (donkerblauw). Gaswinning door druk en spoeling 2 Het bodemwater bevat naast aardgas ook zouten, waterstofsulfide en CO2. Als het opgepompt wordt, daalt de druk en komen de gassen vrij (geel). Die worden gespoeld met schoon water, dat CO2 en waterstofsulfide opneemt en 85 procent zuiver methaan achterlaat. Zwaar water wordt teruggepompt 3 Bodem- en spoelwater bevatten verschillende zouten en gassen en worden daarom naar 240 en 60 meter gepompt. Hier komt hun dichtheid overeen met die van het meerwater. KivuWatt verstoort de waterlagen niet en voorkomt een kettingreactie.…

De dogmatische school ca. 400 v.Chr. gesticht De arts Hippocrates dacht dat ziekten ontstonden door een onbalans tussen de vier lichaamssappen: bloed, slijm, gele gal en zwarte gal. Artsen moesten zoeken naar de diepere oorzaak van de ziekte en die behandelen in plaats van de symptomen bij de patiënt te bestrijden. De empirische school ca. 250 v.Chr. gesticht Empirici werkten niet op basis van theorieën, maar behandelden puur op grond van persoonlijke ervaringen en observaties. De diepere oorzaak van een ziekte is sowieso niet te achterhalen, meenden ze, want de wegen van de natuur zijn ondoorgrondelijk. De methodische school ca. 50 v.Chr. gesticht Deze school ontstond als reactie op de eerste twee. Volgens de methodisten moesten artsen zich niet bezighouden met complexe theorieën of opgedane ervaringen, maar zich richten op…

BIOLOGIE De geuren van vers gemaaid gras noemen we GLV’s, de afkorting van het Engelse ‘green leaf volatiles’. We vinden GLV’s lekker ruiken omdat ze ons aan voedsel doen denken. Groenten geven GLV’s af als ze gesneden worden, en vruchten als ze rijpen. En we zitten genetisch zo in elkaar dat we positief reageren op de geur. GLV’s vormen een groep vluchtige organische verbindingen op basis van zes koolstofatomen. Bijna alle groene planten geven deze af, en meestal in grotere hoeveelheden als ze worden aangevallen of beschadigd raken. Dus eigenlijk zijn ze een noodkreet, die wordt opgepikt door andere planten en door dieren. Zo toont een studie van maïsplanten aan dat ze GLV’s afgeven als ze worden aangevreten door ongedierte. De GLV’s zorgen ervoor dat andere maïsplanten stoffen produceren waarmee…

EEN OP DE 11 KRIJGT Een zieke relatie met eten Gevaarlijke eetstoornissen grijpen om zich heen. Artsen staan vaak machteloos, maar nu moet een nieuwe techniek dwanggedachten uit de hersenen bannen. NIEUWS ■ Uitgediende reactor verbrijzelt het record voor fusie-energie ■ Het risico op een hartstilstand is in je ogen te lezen ■ Oerkrokodil at dinosauriërs Q & A ■ Waarom zijn honden zo goed te trainen? ■ Tot hoe ver kun je een vulkaan horen uitbarsten? Flamingo danst zich naar succes Ga mee naar de bonte wereld van de flamingo, waarin de soort kan overleven dankzij een zorgvuldige choreografie. VRIJE VISIE Toekomsttrein haalt vliegtuig in Over enkele jaren stap je in Groningen in en 20 minuten later in Brussel weer uit. Technologie maakt de weg vrij voor een generatie…

GENEES KUNDE Een onderzoeksteam aan de Osaka Prefecture University in Japan heeft ontdekt welk eiwit de meeste allergische reacties op honden veroorzaakt. Dat is goed nieuws voor iedereen met een hondenallergie, want het is de eerste stap op weg naar een vaccin. Er zijn zeven soorten allergenen die een allergische reactie op honden opwekken. Het meest voorkomende wordt Can f 1 genoemd en stond centraal in het nieuwe onderzoek. Het allergeen Can f 1 is afkomstig van de tong van de hond en zou de boosdoener zijn bij driekwart van de allergische reacties op honden. De wetenschappers hebben een bijzondere werkwijze gebruikt in hun zoektocht naar een vaccin: met röntgenkristallografie isoleerden ze de zogeheten epitopen van het allergeen. Röntgenkristallografie is een methode om de atomaire en moleculaire opbouw van kristallen…

Ruimteambulance rond de aarde 1 Het Amerikaanse miniruimteveer X-37B kan een paar jaar rond de aarde draaien en kan een gestrand ruimtevaartuig snel te hulp schieten. Als alternatief kan een ruimteraket met een reddingsvoertuig paraat staan op de aarde. Standaardkoppeling voor vaartuigen 2 Astronauten in nood moeten kunnen overstappen op een andere ruimtecapsule of een ruimtestation. Daartoe moeten de ruimtevaartuigen van alle landen uitgerust zijn met koppelpoorten volgens een gemeenschappelijke norm. Vloten van ruimtecapsules 3 Bij langere ruimtemissies naar de maan of Mars beveelt Grant Cates aan dat er altijd meerdere ruimtevaartuigen tegelijk gestuurd worden. Als er op het ene vaartuig iets misgaat, kan de bemanning naar een ander uitwijken.…

Veel psychologische onderzoeken wijzen uit dat sociale media als Facebook en dochterplatform Instagram je geestelijke gezondheid beïnvloeden. Een drie jaar lopende enquête van Harvard laat zien dat bij het gebruik van alleen Facebook, een stijging van één procent in het aantal posts en likes een daling van 5-8 procent betekent voor je subjectieve geestelijke gezondheid. Een meta-analyse van 50 studies heeft onder meer aangetoond dat depressies vaker voorkomen bij mensen die veel tijd besteden op sociale media of vaak hun sociale media checken. Een van de grootste studies in deze categorie toont aan dat het humeur van 1500 Amerikanen licht verbeterde nadat ze een maand met Facebook gestopt waren. Het effect was het grootst bij jonge mensen. Circa een op de tien ging daarna wel weer sociale media gebruiken. Uit…

Ver weg van de aarde, in het sterrenbeeld Jachthonden, woont een kosmisch monster dat alles op zijn pad opvreet. Dit monster is een ultrazwaar zwart gat dat circa 66 miljard keer zo veel weegt als de zon en even groot is als ons hele zonnestelsel. Het zwarte gat bij de quasar TON 618 is het grootste tot nu toe in de recordboeken van de astronomen – maar volgens nieuw onderzoek is het een onderdeurtje vergeleken met verschillende nog niet waargenomen zwarte gaten, die we SLAB’s (stupendously large black holes) noemen. ‘We definiëren SLAB’s als zwarte gaten van meer dan 100 miljard zonnemassa’s. Ze zijn niet waargenomen in het hart van sterrenstelsels – misschien omdat ze hun stelsel hebben opgeslokt – maar ze kunnen wel bestaan in de intergalactische ruimte,’ zegt…

REISTIJD Benzineauto is sneller op bestemming 1 Benzine heeft een hogere energiedichtheid dan een accu, en de benzineauto komt dus verder op een volle tank. Tanken gaat ook sneller dan laden, dus de benzineauto haalt de elektrische auto op dit punt letterlijk in. ■ Elektrisch: 16 uur (1380 km) ■ Benzine: 14.32 uur (1372 km) KOSTEN Goedkopere vakantie met elektrische auto 2 Elektriciteit is meestal goedkoper dan benzine, en elektrische auto’s zijn goedkoper in onderhoud, want minder onderdelen gaan snel kapot. Je hebt wel vaker nieuwe wielen nodig omdat de auto zwaarder is. ■ Elektrisch: 0,38 €/km ■ Benzine: 0,47 €/km KLIMAAT Minste CO2-uitstoot bij elektrische auto 3 Energie komt onder meer uit steenkool, zon en wind, en gemiddeld wint de elektrische auto in Europa dan op klimaat. De accuproductie…

De auteur van de column is Nicolai Franck, een techexpert met een schat aan kennis op het gebied van technologie, gadgets, internet en digitale diensten. Hij publiceert de Deenstalige nieuwsbrief Techliv en presenteert de gelijknamige podcast. Het slimme huis is best een complex geheel. Enerzijds ben ik dol op automatisering, stembesturing en de mogelijkheid om mijn muziek en verlichting op een moderne en eenvoudige manier te bedienen. Aan de andere kant maken al dit soort nieuwe mogelijkheden het huis niet per se beter als er sensoren, microfoons en camera’s bij komen kijken. Ik heb de nieuwste videodeurbel van Google getest, de Nest Doorbell, die is ontworpen om het leven makkelijker en veiliger te maken. Maar hij laat ook zien dat alle nieuwe technologie ook nieuwe uitdagingen met zich meebrengt. Daar…

De najaarsdagen in India zijn warm en vochtig, maar de nachten zijn koel en ’s morgens valt de dauw op het gras en de bloemen. Soms vullen de bloemblaadjes zich als kleine badkuipjes, en deze honingzuiger neemt er een ochtendbad in. Het vogeltje steekt zijn lange snavel in bloemen en zuigt er met zijn buisvormige tong nectar uit op. Omdat nectar niet veel eiwitten bevat, vult de vogel zijn dieet aan met insecten. De foto werd geroemd in de wedstrijd Nature TTL Photographer of the Year.…

Zenuwstelsel Galenus besefte dat de hersenen de spieren aansturen via signalen door het ruggenmerg. Met die kennis diagnosticeerde hij patiënten die door rugletsel verlamd raakten. Oogoperaties Met een naaldvormig instrument wist Galenus grijze staar te opereren. Pas honderden jaren later durfden andere artsen de operatie aan. Nog altijd wordt voor de ingreep een dergelijk instrument gebruikt. Bloedsomloop De Griek maakte onderscheid tussen het zuurstofarme donkere aderbloed en het zuurstofrijke lichte slagaderbloed. Anatomie Het ontleden van mensen werd in 150 v.Chr. verboden in het Romeinse Rijk. Daarom bestudeerde Galenus dode dieren. Hij sneed ze open en beschreef als eerste in detail onder meer de luchtpijp, het strottenhoofd en de spieren tussen de ribben.…

Groenlandse haai 1 392 jaar. De Groenlandse haai kan vermoedelijk 400 jaar worden en is daarmee het langstlevende gewervelde dier dat we kennen. Met een nieuwe methode analyseerden onderzoekers van de universiteit van Kopenhagen in 2016 de ooglenzen van een aantal Groenlandse haaien, en de oudste was wel 392 jaar geworden. SEYCHELLENREUZENSCHILDPAD 255 JAAR 2 In 1757 kwam er een jonge Seychellenreuzenschildpad aan op een landgoed van de Brit Robert Clive in India. De schildpad kreeg de naam Adwaita en leefde op het landgoed tot 1875, toen hij aan de dierentuin van Alipore in India geschonken werd. Daar stierf hij in 2006 aan leverfalen, waarschijnlijk op 255-jarige leeftijd. KEIZERBAARS 230 JAAR 3 In 2019 onderzocht de Nieuw- Zeelandse bioloog Peter Horn het binnenoor van een aantal keizerbaarzen of oranje zaagbuikvissen.…

DE MENS Volgens de historische overlevering zouden koningin Marie Antoinette en anderen de nacht voor hun executie wit haar gekregen hebben. Wat de overleveringen met elkaar gemeen hebben, is dat deze personen te maken hadden met een ernstig psychologisch trauma. In sommige gevallen werd niet alleen het hoofdhaar wit. Een artikel uit 1902 in het British Medical Journal beschrijft hoe een jonge vrouw ontdekte dat haar schaamhaar wit was geworden, de dag nadat ze een andere vrouw vermoord had zien worden. Het punt is dat alleen de wortel van de haar, die in de huid zit, leeft. De haar zelf is een dode buis gevuld met kleurstof. Het haar kan dus alleen vanaf de wortel van kleur veranderen als het uitgroeit – en dat duurt niet één nacht, maar weken…

De schappen van de apotheek staan vol met voorbehoedsmiddelen voor vrouwen. De pil is een bestseller sinds hij in de jaren 1960 op de markt kwam. Sindsdien heeft hij gezelschap gekregen van spiraaltjes, pessariums en anticonceptieringen. Voor mannen is er alleen het condoom. Al duizenden jaren lang – mannen hebben allerlei aparte dingen over hun penis getrokken, van schapendarmen tot visblazen. Maar binnenkort grijpen mannen misschien naar iets anders dan het slijtvaste rubber als het om seks gaat. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van een reeks nieuwe voorbehoedsmiddelen voor de man om zwangerschap te voorkomen – waaronder een mannenpil en hormoongels. Wetenschappers proberen al meer dan een halve eeuw een anticonceptiepil voor mannen te ontwikkelen en de eerste klinische proeven met de mannenpil in de VS gaan…

Onder de juiste omstandigheden kun je de laatste zonnestralen van een julidag als een groene gloed zien. Dit komt omdat de atmosfeer van de aarde werkt als een lens die de kleuren van het zonlicht breekt dat schuin de atmosfeer in komt. Het moet kalm en helder weer zijn en de lucht net boven zee moet in lagen van temperatuur en moleculaire dichtheid zijn verdeeld. Deze brekingslagen werken als een vergrootglas en versterken enkele seconden de laatst zichtbare bovenrand van de zon, waardoor de stralen uiteenvallen in groene en rode golflengten. In 75 procent van de gevallen is dat de oorzaak, maar de gloed kan op meer manieren ontstaan – en ook blauw zijn. Om het verschijnsel te ervaren moet je iets boven de brekingslaag staan, zoals op een duin…