Inhoudsopgave van Editie 6 - 2022 - Wetenschap in Beeld

Waar zouden we zijn zonder ons autonome zenuwstelsel? Dit houdt vitale lichaamsfuncties als bloeddruk, spijsvertering en ademhaling vanzelf in stand, zodat we ons op andere dingen kunnen concentreren – zoals het lezen van dit blad. Nu lijkt het er echter op dat we wat de ademhaling betreft toch moeten ingrijpen. Het punt is dat we verkeerd ademen. Terwijl je deze regels leest, heeft je autonome zenuwstelsel waarschijnlijk al een paar keer ademgehaald. Maar dat ademen zouden we veel langzamer moeten doen – slechts zes keer per minuut. Onderzoek toont aan dat onze snelle manier van ademhalen inefficiënt is. We voorzien ons systeem niet goed van zuurstof, wat onze prestaties nadelig beïnvloedt. Dus haal diep adem, en kijk eens op bladzijde 34. Hier lees je alles over het optimaliseren van je…

PREHISTORISCHE DIEREN Er is een hele mammoetfamilie ontdekt in een groeve bij de Engelse stad Swindon. Het gezin bestaat uit twee volwassenen, twee grote jongen en een baby die vermoedelijk in de ijstijd hebben geleefd. Het gaat hier om de steppemammoet, de grootste soort onder de mammoeten. Een volwassen dier kon wel 10 ton wegen. Nooit eerder werden er in dit stukje wereld zulke gave exemplaren gevonden, dus archeologen en paleontologen waren met stomheid geslagen. Maar de groeve herbergde nog veel meer dan alleen mammoeten. Naast de vijf mammoeten werden er ook restanten van bizons en beren, fossielen van planten, zaden en pollen en stenen werktuigen van Neanderthalers gevonden – waaronder een goed bewaard gebleven vuistbijl. Dat deze verzameling vondsten op één plek gevonden werd, is uniek en geeft de…

DIEREN Katten worden al duizenden jaren door mensen gefokt, gewaardeerd en zelfs aanbeden. Britse wetenschappers hebben nu ontdekt dat onze schattige huisgenoten een duistere kant hebben die veel weg heeft van psychopathie. Onderzoekers van twee universiteiten in Liverpool hebben samen de test CAT-Tri+ ontwikkeld, de eerste in zijn soort. De gratis te downloaden test bestaat uit een vragenlijst met 46 stellingen. De testvragen vinden hun oorsprong in een wetenschappelijke studie waarin in totaal 2042 katten met behulp van de observaties van hun baasjes zijn geanalyseerd. De test is ontworpen om de drie hoofdkenmerken van menselijke psychopaten te herkennen: vrijmoedigheid, boosaardigheid en ongeremdheid. Verder wordt gevraagd hoe vriendelijk een kat is tegen mensen en tegen andere huisdieren. Op basis van de antwoorden van de kattenbaasjes beoordelen de onderzoekers dat alle katten…

DE BLOKKEN WEGEN 35 TON EN WORDEN 70 METER OPGETILD Hij houdt alles in het heelal bijeen en zorgt ervoor dat wij stevig op de grond staan. En nu moet de zwaartekracht ook nog energie opslaan. Dat is althans de visie van Energy Vault, een bedrijf met een duidelijke missie: de zwaartekracht gebruiken om bijvoorbeeld overtollige windenergie op te slaan die consumenten niet direct nodig hebben. Daarom heeft Energy Vault een zesarmige kraan gebouwd die 70 meter boven de Zwitserse stad Bellinzona uittorent. Aan de kraan bungelen 35 ton zware betonblokken, en al zie je het er niet aan af, ze doen dienst als reusachtige batterijen. De kraan slaat overtollige energie op in de vorm van zwevende betonblokken, die van pas kunnen komen op dagen dat de consument een enorme…

Voelsprieten nemen geluiden en geuren waar Het belangrijkste zintuig van de vlinder zijn de sprieten op zijn kop. Ze nemen onder meer geuren, luchtbewegingen en geluiden waar. De voelhaartjes op de sprieten sturen via zenuwcellen berichten naar de hersenen. Snuit is rietje en spons tegelijk De snuit is 1 millimeter tot wel 30 centimeter lang. De vlinder kan er nectar door opzuigen door zijn spieren samen te trekken. En dankzij de oppervlaktestructuur kan de snuit ook passief vloeistof absorberen, zoals een spons. Ogen bestaan uit 17.000 lenzen Twee ogen puilen uit de kop en geven de vlinder een gezichtsveld van 360 graden. De ogen bestaan uit wel 17.000 deeloogjes, ommatidia genoemd, die op hun beurt bestaan uit een lens en twee tot zes lichtreceptoren. Die houden het insect alert. Doorzichtige…

Middenrif INADEMING: Borstkas zet uit door spieren 1 Als we inademen, wordt de gebogen middenrifspier plat en zorgen de spieren die over de ribben lopen ervoor dat de borstkas uitzet. Daardoor ontstaat een vacuüm in de borstkas, waardoor lucht naar beneden stroomt en de longen uitzetten. UITADEMING: De spieren ontspannen zich weer 2 Als het middenrif en de ribspieren ontspannen, keert de borstkas terug naar zijn oorspronkelijke grootte, waardoor lucht naar buiten wordt geperst. Uitademen gebeurt meestal passief, maar als we bijvoorbeeld sporten, helpen spieren de lucht eruit te persen.…

Duiker verlaagt hartrimte Vóór de duik ademen duikers rustig en kort in en vervolgens lang uit om de hartslag te vertragen. Door na de uitademing iets langer te pauzeren dan na de inademing, verlagen duikers bovendien hun ademhalingsfrequentie. Monnik leegt longen en hersenen Boeddhistische monniken gebruiken de ademhalingstechniek pranayama voor meditatie. Ze zitten met een rechte rug en ademen in door de neus. Dan trekken ze de snel naar de ruggengraat toe, zodat alle lucht door de neus naar buiten wordt geperst. Topsporter neemt maximaal zuurstof op Sporters hebben een efficiënte zuurstofopname nodig. Ze ademen daarom met het middenrif in plaats van met de borst. En dan ademen ze langzaam uit – de uitademing duurt twee keer zo lang als de inademing.…

Rotatie creëert kunstmatige zwaartekracht ˃ De habitat bestaat uit een kern met een schil. De kern maakt één omwenteling per minuut, aangedreven volgens het principe van magnetische treinen. De rotatie creëert een kunstmatige zwaartekracht die lijkt op die van de aarde. Water, grond en lucht komen van Ceres ˃ Een habitat krijgt een 1,5 meter dikke bodem die is opgebouwd uit materialen afkomstig van Ceres. Water kan ook van Ceres worden verkregen, evenals stikstof, dat nodig is om een atmosfeer zoals op aarde te creëren. Nauw contact tussen land en stad ˃ De stadsomgeving van een habitat ligt boven het landschap met bossen, meren, rivieren en landbouwgrond. Tunnels aan het uiteinde van de cilinder bieden toegang tot de andere habitats van de kolonie. Spiegelsysteem regelt het licht ˃ Zonlicht komt…

Prostituees haalden klanten over met lsd De CIA richtte bordelen op, waar prostituees de klanten stiekem lsd moesten geven. Vervolgens probeerden de prostituees de klanten aan te zetten tot bijvoorbeeld misdaden – en CIA-agenten volgden dit alles vanachter een doorkijkspiegel. Elektroshock brak patiënten Psychiater Ewen Cameron werd door de CIA betaald om de persoonlijkheid van patiënten af te breken, zodat die weer volledig kon worden opgebouwd. Hij gebruikte onder meer slaappillen, stroomstoten en elektromagnetische straling. Hypnose moest moordenaars maken De CIA betaalde psycholoog Martin Orne om zijn studenten te hypnotiseren en hen bijvoorbeeld te bevelen zuur te gooien naar andere mensen. Dat deden ze, maar volgens Orne hadden de studenten door dat het geen echt zuur was.…

PLACEBO? BEWIJS ONTBREEKT VOOR POPULAIRE NEUSSPRAY. Wetenschap zaait twijfel Als je weleens een pufje Otrivin neemt bij een verstopte neus of Strepsils slikt als je keelpijn hebt, ben je beslist niet de enige. Samen met paracetamol behoren deze twee middelen tot de best verkochte medicijnen, en ze zijn bijna overal in Europa zonder recept verkrijgbaar bij de drogist of supermarkt. Maar volgens onderzoeken is er weinig bewijs dat deze populaire medicijnen ook daadwerkelijk effectief zijn. In 2021 verscheen er een groot rapport, waaruit naar voren kwam dat paracetamol slechts bij vier van de 44 soorten pijn die in de loop der tijd zijn getest, een goed gedocumenteerd effect heeft. En zelfs in die paar gevallen is het middel slechts marginaal beter dan een placebo. De onderzoeken leggen een ernstig hiaat…

Druk verwarmt materiaa 1 Een zuiger drukt van buitenaf tegen een elastocalorisch metaal. Er komt chaos in de structuur van het materiaal, dat van vorm verandert. Zo komt er warmte de kamer in, en door de warmte zet een gas rond het materiaal uit. Vloeistof stroomt verder 2 Rechts van de drukkamer gaat een ventiel open, waardoor het gas maar in één richting verder kan stromen. Zo loopt het uitgezette gas verder het systeem in om de druk overal weer gelijk te maken. Materiaal koelt weer 3 De zuiger wordt nu weer uitgetrokken en de kamer koelt af. De druk neemt af en zo koelt ook het elastocalorische materiaal in de kamer af. De kamer wordt koud omdat de moleculen weer een geordende structuur krijgen en de entropie dus afneemt.…

ASTRONOMIE In de rampenfilm Moonfall wordt de maan door een onbekende kracht uit zijn baan gestoten, waardoor hij de aarde nadert. De getijden worden zo sterk dat ze wereldwijde natuurrampen veroorzaken, en alleen een missie van gepensioneerde astronauten kan de aarde nog redden. In het echt zou het ook grote gevolgen hebben als de maan dichter bij de aarde zou komen. Als de afstand gehalveerd werd, tot 192.000 kilometer, zou de maan vanaf de aarde gezien vier keer zo groot lijken. Dan zouden de nachten aanzienlijk lichter zijn, maar daar zouden we nog wel mee kunnen leven – maar met de getijdenkrachten niet. Met de huidige afstand tot de maan ontstaan er vloedgolven van 0,7 meter hoog op open zee. Als de afstand gehalveerd wordt, zouden die golven wel 5,5…

DIT IS ER TE ZIEN IN JUNI DIT KUN JE OOK ZIEN IN JUNI De zon nadert het volgende hoogtepunt in zijn cyclus van 11 jaar. Dat is te zien aan de donkere vlekken op het oppervlak ervan. Deze zonnevlekken worden gevormd op plekken waar bundels krachtige, complexe magneetvelden ontstaan die voorkomen dat de warmte uit de zon naar buiten stroomt. Als gevolg daarvan wordt het gebied kouder dan de omgeving en oogt het donkerder. Dit jaar krijgen we zo’n 59 zonnevlekken per maand. Vorig jaar waren dat er 16 en volgend jaar zullen het er 78 zijn. Het hoogtepunt wordt in 2025 verwacht, met gemiddeld 114 per maand. De magnetische velden van de zonnevlekken zenden zonnevlammen uit, die wolken ultrasnelle protonen vrijgeven. Op aarde ervaren we die als magnetische…

Hard nodig: een reddingsdienst voor de ruimte Alle ruimtetoeristen zijn tot op heden veilig naar de aarde teruggekeerd, maar het verkeer in de ruimte neemt toe, en als er een vaartuig in gevaar is, is hulp ver te zoeken. De ruimte heeft een reddingskorps nodig. NIEUWS ■ De meeste vissen kunnen praten ■ Nieuwe kerosine bestaat uit lucht ■ Vitamine D bestrijdt autoimmuunziekten ■ Robotchirurg opereert op eigen houtje Q & A ■ Waarom ruikt pas gemaaid gras zo lekker? ■ Kan je haar in één nacht wit worden? ■ Waarom zoemen insecten? ■ Welke metalen zitten er in een mobiele telefoon? Nieuwe accu laadt op met zwavel en suiker Suiker is het magische ingrediënt in nieuwe accu’s, waarmee elektrische auto’s binnen tien jaar een bereik van 1500 kilometer halen.…

RUIMTEVAART Zoiets heb je vast nog nooit gezien: een gigantische centrifuge op elektriciteit, die objecten met wel 8000 km/h de ruimte in katapulteert. Toch is dat wat het Amerikaanse SpinLaunch heeft gebouwd in de staat New Mexico. Het ruimtebedrijf werkt sinds 2015 aan een testversie van dit kinetische lanceringssysteem. De centrifuge is 50,4 meter hoog – 4,4 meter hoger dan het Vrijheidsbeeld in New York – en heeft een geslaagde testlancering uitgevoerd zonder ook maar een druppel brandstof te verbruiken. Een 3 meter lange raket werd kilometers de lucht in geslingerd, hoewel het systeem op slechts 20 procent capaciteit draaide. Het doel was om te zien wat er met de lading gebeurt onder invloed van de hevige Gkrachten tijdens een centrifugale lancering. De testlading bestond uit elektronica als smartphones, camera’s…

Kern verhit de mantel 1 2900 kilometer onder het oppervlak begint de gloeiende kern van de planeet met het verwarmen van de laag daarboven, de mantel. Daarbij ontstaat een bel van heet mantelmateriaal met lage dichtheid, die langzaam opstijgt. Bel stuwt landschap op 2 De bel nadert de onderkant van de aardkorst en stuwt het hele landschap enkele kilometers op. De hoge grond is meer blootgesteld aan weer en wind, waardoor de bovenste gesteentelagen langzaam beginnen weg te eroderen. Wind en weer slijten gesteente weg 3 De bel spreidt zich uit en koelt af, waardoor hij de aardkorst niet verder verheft. Maar de erosie zet het werk voort totdat kilometers gesteente zijn weggesleten en het hele oppervlak zo plat is als een pannenkoek. Nieuwe lagen bedekken oude 4 De bovenste…

De auteur van de column is Nicolai Franck, een techexpert met een schat aan kennis op het gebied van technologie, gadgets, internet en digitale diensten. Hij publiceert de Deenstalige nieuwsbrief Techliv en presenteert de gelijknamige podcast. Zoek jij een hypermoderne elektrische fiets met extra slimme features, lees dan verder. Hier vind je drie fraaie elektrische fietsen met de meeste technische snufjes, die nog betaalbaar zijn ook. 1. Cowboy 4 & 4ST Telefoon haalt fiets van het slot De tijd van lompe e-bikes met een enorme accu op de bagagedrager is allang voorbij. Een van de best elektrische fietsen met het beste ontwerp van deze tijd is de Cowboy 4 van het Belgische bedrijf Cowboy. De fiets ziet er niet alleen zeer gelikt uit, hij zit ook nog eens stampvol interessante en…

RIBBEN LONGEN MIDDENRIF Normale ademhaling levert 0,5 liter verse lucht op 1 Na een normale uitademing zit er nog 2 liter lucht in de longen. Als je dan 0,5 liter nieuwe, zuurstofrijke lucht inademt (grafiek), wordt circa 10 procent van het longvolume van 5,5 liter gevuld met verse lucht. Diepe ademhaling levert 4,5 liter frisse lucht op 2 Na een diepe (maximale) uitademing blijft er nog maar 1 liter lucht in de longen achter. Als je dan 4,5 liter zuurstofrijke lucht inademt, wordt circa 80 procent van het longvolume van 5,5 liter gevuld met verse lucht.…

Lift draait met Ceres mee 1 Door de rotatie van Ceres is het mogelijk om een ruimtelift te bouwen die de bodem via een kabel met een satelliet verbindt. De satelliet draait mee, en blijft dus boven dezelfde plek op het oppervlak hangen. Eerste etappe is de zwaarste 2 De lift kan 5 ton lading verplaatsen en doet het zwaarste werk: de lading uit het zwaartekrachtveld rond Ceres krijgen. Zonnepanelen leveren stroom voor de lift, die de lading naar 1024 kilometer hoogte brengt. Ruimteschepen maken de lange reis 3 Zodra de lading rond Ceres draait, zullen de ruimtevaartuigen de resterende 99.000 kilometer naar de kolonie afleggen. Het ruimteschip bespaart enorm veel brandstof doordat het niet hoeft te landen op en op te stijgen van Ceres.…

In 2016 opende een nieuwe tunnel, de Gotthard Basistunnel, onder de Alpen. Met ruim 57 kilometer is het’s werelds langste spoortunnel. De rails zijn ook geschikt voor hogesnelheidstreinen, die passagiers in 20 minuten met 230 km/h door de tunnel brengen. Om het milieu te ontzien, kan de tunnel veel vrachtverkeer verplaatsen van vrachtwagens naar goederentreinen.…

Uit onderzoek blijkt dat de pijnstiller paracetamol slechts bij vier van de 44 soorten pijn een effect heeft. En er zijn ook studies die helemaal geen significant effect van paracetamol hebben gevonden. WERKING GOED GEDOCUMENTEERD Perineale pijn na bevalling Pijnverlichting Artrose in heup en knie Pijnverlichting Cranio-tomie Pijnverlichting Spannings-hoofdpijn Pijnverlichting WERKING NIET GOED GEDOCUMENTEERD Acuterugpijn Pijnverlichting Kies - pijn Pijnverlichting Middenooront - steking Pijnverlichting Pijn na operatie Pijnverlichting…

Antennes vangen radiogolven uit de ruimte op 1 De schotels en antennes van de SKA vangen radiogolven van meer frequenties op. De Zuid-Afrikaanse schotels van 15 meter doorsnee werken met hoge frequenties, en de kleinere in Australië met de lage frequenties. Supercomputer verzamelt de signalen 2 Door hun verschillende locaties registreren de vele antennes de signalen iets verschoven ten opzichte van elkaar. Een supercomputer ontvangt alle gegevens en berekent het faseverschil, en synchroniseert de signalen tot één signaal. Radiogolven krijgen zichtbare kleuren 3 Radiogolven zijn voor ons niet zichtbaar, maar kunnen ingekleurd worden aan de hand van hun golflengte. Zo ontstaat een beeld van het object waarvan de radiostraling afkomstig is – zoals hier een quasar, een zeer actieve stelselkern.…

DAAROM RADEN WE HET ARTIKEL AAN: › Speciale materialen kunnen kou of warmte leveren met een minimaal stroomverbruik. › Koelkasten, warmtepompen en airco’s zijn voorbeelden van apparaten die van de technologie kunnen profiteren. Pak eens een elastiekje en trek het zo ver uit als je kunt. Als je het maar snel genoeg doet, is het elastiekje warmer dan toen het in je handpalm lag. Als je het elastiekje loslaat, koelt het weer af tot de oorspronkelijke temperatuur. Dit is het elastocalorische effect dat wetenschappers willen gaan gebruiken. Nieuwe soorten materialen worden blootgesteld aan mechanische spanningen – zoals samenpersen of uittrekken – en kunnen van temperatuur veranderen met wel 30 °C. De laatste jaren hebben onderzoekers uit de VS, China en Spanje een temperatuurverschil van 31,5 °C weten te creëren in…

AANRAKING LAAT CALCIUM VRIJKOMEN 1 Na aanraking van de voelharen hoopt de vleesetende plant calcium op in zijn vangbladeren. Op de foto’s zie je het calciumniveau op een schaal van laag (violet) naar hoog (geel). DREMPEL WORDT GEHAALD 2 De eerste aanraking is niet genoeg om de val te laten dichtklappen. Er zijn minstens twee aanrakingen nodig tot het calciumniveau in de vangbladeren de drempel voor de val overschrijdt. DE VAL KLAPT DICHT 3 Als die drempel gehaald is, klapt de vliegenvanger dicht. Daarna zijn er nog drie aanrakingen nodig tot de plant de enzymen gaat produceren die nodig zijn om de prooi te verteren.…

Heroïne valt onder de opiaten. Die worden gewonnen uit het sap van de opiumpapaver en hebben een pijnstillend effect op ons centrale zenuwstelsel. Het sap van de opiumpapaver bevat circa 10 procent morfine, en door toevoeging van azijnzuur wordt het omgezet in heroïne. Heroïne is er in verschillende vormen. Witte heroïne is een poeder dat gesnoven of ingespoten wordt, terwijl bruine heroïne gerookt of opgelost in zuur en vervolgens geïnjecteerd kan worden. Als heroïne op straat verkocht wordt, is het vaak vermengd met andere, onbekende stoffen. De gebruiker weet dus nooit precies wat hij of zij inneemt of hoe het middel gemaakt wordt, en dat kan uiteindelijk fataal zijn. Volgens een VN-rapport zijn opiaten als heroïne mogelijk verantwoordelijk voor tweederde van alle drugsdoden in de wereld. Heroïne vertraagt lijf en…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. VISUELE INTELLIGENTIE 1 Hoeveel driehoeken staan er op de tekening? S: 40 M: 42 A: 44 R: 46 T: 48 LOGISCH INZICHT 2 De kerkklok doet exact 30 seconden over 6 slagen. Hoe lang duren 12 slagen? D: 58 seconden R: 60 seconden E: 62 seconden A: 64 seconden M: 66 seconden GETALBEGRIP 3 Zet de cijfers 1-9 zo in het raster dat alle sommen kloppen. M: 1 komt in het middelste veld van de bovenste rij. I: 1 komt in het middelste veld van de middelste rij. N: 1 komt in het rechterveld van de middelste rij. U: 1 komt in het middelste veld van de onderste rij. T: 1 komt…

ASTRONOMIE Onderzoekers hebben in een ander zonnestelsel, op bijna 5500 lichtjaar van de aarde, met 99 procent zekerheid een enorm grote nieuwe maan gevonden. De vermeende maan is pas de tweede in zijn soort die astrofysici hebben ontdekt. De wetenschappers hopen dat de maan ons iets kan leren over de vorming van planeten en manen in andere zonnestelsels – en van de aarde en onze buurplaneten. Kepler-1708 b-i, zoals de nieuwe maan wordt genoemd, is een soort mini-Neptunus die rond een planeet als Jupiter draait. Dat schrijven de wetenschappers in hun rapport, want de kandidaat-maan heeft een grote massa en een kleine straal – ook al is hij waarschijnlijk een paar keer zo groot als de aarde. De wetenschappers kunnen pas na meer tests zeggen of het object echt bestaat…

SCHEPEN Onderzoekers en ingenieurs van de Amerikaanse MIT en het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions hebben nu een autonome robotboot ontwikkeld die te water wordt gelaten in de grachten van Amsterdam. De elektrische boot heet Roboat en kan vijf personen vervoeren. Met een volle accu kan de boot vijf uur blijven varen. Om de route door de drukke grachten van de stad te kunnen afleggen, gebruikt de boot gedetailleerde kaarten en gps. Lidar en 360-gradencamera’s zorgen ervoor dat de boot soepel obstakels ontwijkt. De romp van de boot is gemaakt van aluminium en het bovenste gedeelte kent verschillende vormen: Roboat kan ingezet worden als watertaxi of om afval in te zamelen, en als er een paar Roboats aan elkaar bevestigd worden, vormen ze een drijvende brug. De Roboat vaart…

ZEE Marien biologen zijn blij met een onderzeese orgie in het Great Barrier Reef in Australië, waar zwevende zaadcellen en miljarden eitjes samen het leven een boost hebben gegeven. Het Great Barrier Reef is het grootste koraalrif ter wereld. Het is een van de meest complexe ecosystemen en bevat een veelzijdig dieren- en plantenleven. Helaas is sinds 1995 meer dan de helft van het koraal uit het rif verdwenen omdat het zeer gevoelig is voor het warmere weer en de stijgende watertemperatuur. Koralen zijn niet alleen een broedplaats voor een bloeiend dierenleven, zelf leven ze ook. En één keer per jaar, wanneer de watertemperatuur optimaal is, komen er zaad en eitjes vrij uit de koralen en vormen ze een explosief gekrioel van miljarden zwevende cellen, met koraalbaby’s als gevolg. Daarom…

AI verlicht de pijn 1 Pijn brengt veel hersenactiviteit teweeg: de patiënt wordt lichamelijk en emotioneel sterk beïnvloed. De DecNef-technologie kan via kunstmatige intelligentie de hersenactiviteit veranderen en pijn beter beheersbaar maken. Magneten zijn goed voor je humeur 2 De TMS-methode stuurt een magnetisch veld door de hersenen om de elektrische zenuwsignalen in specifieke gebieden te beïnvloeden. Door de signalen tussen de frontale kwabben en het limbisch systeem te veranderen, kan de techniek depressies behandelen. Patroon laat blinden zien 3 Met behulp van lasers kunnen onderzoekers duizenden hersencellen activeren in een 3D-patroon, wat bijvoorbeeld beelden oproept in de hersenen van blinden. Er is een zware hersenoperatie voor nodig en de methode is alleen getest bij muizen.…

Adrenaline geeft je lucht 1 Op het oppervlak van de bloedvaatjes in het neusslijmvlies zit een eiwit, de alfareceptor. Gewoonlijk bindt het hormoon adrenaline (groen) zich hieraan, waardoor de bloedvaten samentrekken en er ruimte in de luchtwegen ontstaat. Ziekte doet bloedvaten opzwellen 2 Bij een verkoudheid of luchtweginfectie daalt het adrenalineniveau. Hierdoor kunnen de bloedvaten wijder worden (rood) en immuuncellen naar het neusslijmvlies vervoeren om de infectie te bestrijden. Het slijmvlies zwelt dan op. Otrivin fopt bloedvaten 3 De werkzame stof in Otrivin, xylometazoline (geel), lijkt op adrenaline en bindt zich aan de alfareceptor. Daardoor trekken de bloedvaten en de slijmvliezen in de neus zich samen en kan de lucht vrij passeren.…

Hoe ontstonden de eerste stelsels? Door de gevoeligheid en het bereik van de SKA kunnen astronomen sterrenstelsels aan de rand van het zichtbare heelal in kaart brengen. Zo kunnen ze de ontwikkeling terugvoeren tot de begintijd van het heelal, ruim 13 miljard jaar geleden. Waarom versnelt de uitdijing van het heelal? Het heelal dijt voortdurend uit, maar niet constant – de laatste 5 miljard jaar is het versneld. De SKA zal onderzoeken waarom dit gebeurt door te kijken naar de verspreiding van het meest voorkomende element, waterstof. Houdt Einsteins theorie over zwaartekracht stand? Volgens de relativiteitstheorie van Einstein buigen ruimte en tijd af door grote massa’s in beweging. Door pulsars waar te nemen die om zwarte gaten draaien en radiogolven uitzenden, kan de SKA zien of de theorie ook bij…

Smeltend ijs vergroot entropie Js dat smelt in water, suiker die oplost in een kop koffie – dat zijn voorbeelden van entropie. Het glas met ijs geeft kou af (entropie neemt toe) tot het glas op kamertemperatuur is en het ijs gesmolten is. Moleculen komen in chaos Het ijs en de suiker gaan van orde naar wanorde, van moleculen in een geordende structuur naar chaotische structuren. Dit proces kennen we ook als de tweede wet van de thermodynamica.…

GENEESKUNDE Zonnebrandcrème is nodig zodra er gevaar is om te verbranden, en dat is al vroeg in het voorjaar. De eerste keer dat je huid na de winter weer zon ziet, ben je vaak bleek en extra gevoelig. Daardoor verbrand je in april door zon die je in augustus, als je huid meer gebruind is, makkelijk kunt verdragen. Vanaf wanneer je moet opletten, hangt af van je huidtype en de zonkrachtwaarde. De zonkrachtwaarde is een maat voor de sterkte van de ultraviolette component van zonlicht. Je vindt de waarde op apps of websites met de weersverwachting. Het bekendste hulpmiddel om je huidtype te beoordelen is de schaal van Fitzpatrick, met zes categorieën. Hoe lager je huidtypenummer, hoe makkelijker de straling de huid kan binnendringen. De straling kan het DNA van…