Inhoudsopgave van Editie 5 - 2022 - Wetenschap in Beeld

Vrouwen nemen het ruimer 1 Vrouwen kunnen vaak van beide seksen opgewonden worden, terwijl mannen de neiging hebben het bij één sekse te houden. De evolutionaire verklaring kan zijn dat mannen van oudsher meer seks opzoeken en dus doelgerichter zijn. Mannen dromen van vreemden 2 Fantasieën over seks met een vreemde komen veel vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. De reden kan zijn dat mannen minder kritisch zijn in hun keuze van een sekspartner omdat ze niet zoveel in nageslacht hoeven te investeren als vrouwen. Iedereen wil seks op het toilet 3 De meeste mannen en vrouwen fantaseren over seks op een ongewone plaats, zoals op kantoor of in een openbaar toilet. De onbekende omgeving en het risico ontdekt te worden prikkelen waarschijnlijk de zintuigen en scheppen genot.…

Elektron is een wolk van mogelijkheden 1 Ongestoorde atomen en elementaire deeltjes, zoals elektronen, zijn niet op dezelfde manier concreet als biljartballen. Het elektron bevindt zich in superpositie: het heeft alle mogelijke kwantumtoestanden en draait bijvoorbeeld met de klok mee én ertegenin. Bewuste meting maakt het elektron echt 2 Het elektron wordt pas werkelijkheid wanneer een wetenschapper er een meting aan verricht. Dan stopt de superpositie van het elektron en begint het deeltje een kant op te draaien, terwijl de andere mogelijke toestand verdwijnt. Meting vertelt niet alles 3 We kunnen de positie en snelheid van een biljartbal op elk moment exact meten. Maar niet die van een elektron. Als we de positie van het elektron bepalen (l), kunnen we niet tegelijkertijd de snelheid meten (r) – alleen berekenen.…

In een baai op de Filipijnen stuitte de fotograaf op dit raadselachtige schouwspel: een zwartgevlekte kogelvis zwemt rond met een kleinere soortgenoot in zijn krachtige bek. Het gedrag is nog niet eerder bij kogelvissen gezien. Misschien droeg de vis een dood jong rond, zoals soorten van hogere orde wel doen. Of misschien at een vrouwtje een mannetje op na het kuitschieten. Zwartgevlekte kogelvissen eten onder meer schaaldieren, sponzen en algen, maar het is mogelijk dat ze hun dieet aanvullen met kannibalisme.…

KLEINE VULKANEN Lichte erupties in het huidige klimaat 1 Een deel van de zwavelzuurdruppels van lichte en matige erupties bereikt nu de stratosfeer, de laag boven de troposfeer. De druppels weerkaatsen het zonlicht en koelen het klimaat met een paar tienden van een graad af. Lichte erupties in een 6 °C warmer klimaat 2 In een 6 °C warmere toekomst schuift de stratosfeer 1500 meter omhoog, zodat slechts een paar druppels zwavelzuur van lichte uitbarstingen hem bereiken. De afkoeling door lichte erupties neemt af met 75 procent. GROTE VULKANEN Zware erupties in het huidige klimaat 1 Zware uitbarstingen zijn zeldzaam, maar hebben een grote invloed op het klimaat. Veel zwavelzuurdruppeltjes uit vulkanen bereiken de stratosfeer, waar ze het klimaat met 0,5 tot 4 °C afkoelen. Zware erupties in een 6…

De auteur van de column is Nicolai Franck, een techexpert met een schat aan kennis op het gebied van technologie, gadgets, internet en digitale diensten. De columnist is onafhankelijk, en producenten hebben niet betaald voor een recensie. Stel je een toekomst voor waarin je mede-eigenaar kunt worden van je lievelingsmuziek of van de eerstvolgende speelfilm van je favoriete regisseur – en er zelfs geld aan kunt verdienen. Het is een scenario dat nu al werkelijkheid wordt met de hulp van enkele van de meest gehypete concepten van 2021, zoals cryptovaluta, NFT’s, slimme contracten, het metaverse en de creator economy. Samen vormen deze de kernelementen van wat Web3 wordt genoemd: de derde fundamentele transformatie van internet. Dit zijn technologieën die soms moeilijk te begrijpen zijn. Maar houd vol, en hopelijk steek…

Nieuwe serie: SCANDINAVIË ONTSTAAT SCANDINAVIË ON TSTOND IN DE HEL SCANDINAVIË WAS EEN MONSTERPARADIJS ZOEKTOCHT NAAR DE EERSTE SCANDIN AVIËRS De wijde neusgaten zuigen ijzige lucht naar binnen en de harige vuist omklemt een houten speer. Geconcentreerd volgen de diepliggende ogen de sporen van een reuzenhert over de Scandinavische vlakten. Het hert wordt geruisloos gevolgd naar een gebied met dicht struikgewas, waar het met een paar snelle, krachtige steken wordt overmeesterd. Jarenlang beschouwden archeologen het beeld van een Neanderthaler op jacht in Scandinavië als iets onrealistisch. De 55e breedtegraad noord, iets onder Zweden, stond bekend als de noordelijkste grens van de Neanderthalers. Maar wat ooit als een mal idee werd afgedaan, ontwikkelt zich nu tot een nieuw onderzoeksterrein. Na verrassende nieuwe ontdekkingen zijn onderzoekers op zoek gegaan naar sporen van…

Met zijn extreem brede kop is de hamerhaai niet moeders mooiste, maar zijn kopvorm helpt hem bij de jacht. De ogen staan aan weerszijden van de hamervormige kop, en door de afstand ertussen kan de haai 360 graden in het rond kijken. Net als andere haaien heeft hij een zintuig dat elektrische signalen van prooidieren opvangt. De kop fungeert dus als een zeer brede radioantenne, die de omgeving scant op zoek naar voedsel. Bovendien kan de haai dankzij de vorm van zijn kop bliksemsnel draaien.…

BIOLOGIE Een half uur na het overlijden ontstaan al de eerste zichtbare tekenen: lijkvlekken, donkerpaarse verkleuringen van de huid. Dat komt doordat de bloedsomloop is gestopt en het bloed naar de laagst gelegen delen van het lichaam zakt, waar de bloedkleurstof, hemoglobine, in het omliggende weefsel dringt. Drie à vier uur na het overlijden beginnen de spieren te verstijven. De oorzaak van deze rigor mortis is dat de spieren geen energie meer krijgen. Na een paar dagen verdwijnt de stijfheid echter weer, als het ontbindingsproces inzet. Als het lichaam begraven is, meestal ongeveer een week na het overlijden, gaat het ontbindingsproces door en wordt het lichaam van binnenuit opgegeten door bacteriën. Ze krijgen gezelschap van maden en andere larven, die zich ook tegoed doen aan het lijk. Tegelijkertijd verdampt het…

BIOLOGIE Aardolie is giftig. Dieren die met aardolie in contact zijn gekomen, kunnen hem in hun lichaam krijgen via de huid of de spijsvertering. Gassen uit de olie kunnen ook in de longen en daarmee het bloed terechtkomen, met orgaanschade of een verzwakt afweersysteem tot gevolg. Onderzoek naar olievlekken van het boorplatform Deepwater Horizon in de Golf van Mexico in 2010 stuitte onder andere op misvormde vissenjongen. De onderzoekers toonden ook aan dat ultraviolette zonnestraling de olie 10 tot 100 keer zo giftig maakte voor de eitjes en larven van vissen en ongewervelde dieren aan het zeeoppervlak. Afhankelijk van de soort zinkt de olie direct of pas na een tijdje, als hij niet wordt opgeruimd. Gelukkig zijn er de afgelopen jaren organismen ontdekt die gelekte aardolie eten. Alcanivorax borkumensis is…

100 miljoen lichtjaar van de aarde is er een galactische dans aan de gang. Twee spiraalvormige sterrenstelsels zijn zo dicht bij elkaar gekomen dat de zwaartekracht ze tot elkaar veroordeelt. Het stelsel rechts ziet eruit alsof het zijn danspartner een spiraalarm reikt. De dans zal nog miljoenen jaren doorgaan, tot de twee stelsels één zijn. Volgens astronomen zijn zogeheten elliptische sterrenstelsels het resultaat van precies zo’n botsing tussen spiraalstelsels. De dansende sterrenstelsels werden vastgelegd door de ruimtetelescoop Hubble.…

MATERIALEN Miljoenen mensen in de buurt van luchthavens ondervinden hinder van vliegtuiglawaai. Maar onderzoekers van de Britse universiteit van Bath hebben nu een nieuw materiaal voor geluidsisolatie uitgevonden dat de herrie van straalmotoren van vliegtuigen flink kan verminderen. Grafeenoxidepolyvinylalcohol-aerogel (GPA) weegt slechts 2100 gram per m3 en is het lichtste geluidsisolatiemateriaal dat er is. In het frequentiegebied 400-2500 Hz dempt het materiaal het geluid met maar liefst 80 procent, en bij gebruik in de cilinder onder de vleugel waarin de straalmotor zich bevindt, kan het lawaai met ongeveer 16 dB worden verminderd. Dit betekent dat de geluidsdruk van een overvliegend straalvliegtuig teruggebracht wordt van ongeveer 105 dB tot niet meer dan 90 dB, wat vergelijkbaar is met het geluid van een haardroger. En de isolatie van een hele vliegtuigmotor zal…

Hippocampus haalt pikante herinneringen op De hippocampus helpt bij het vormen, opslaan en weer terughalen van herinneringen. Dit hersencentrum wordt geactiveerd tijdens seksuele opwinding en diept waarschijnlijk ideeën uit het geheugen op als we fantaseren over seks. Amygdala schroeft de geslachtsdrift op De amygdala stuurt hoe we reageren op emotionele en seksuele signalen, dus het hersencentrum speelt een hoofdrol bij seksuele opwinding. Uit onderzoek blijkt dat mensen met een zeer grote amygdala meer zin in seks hebben dan anderen. Frontale kwab stelt zich genot voor De frontale kwab van de hersenen verbindt gewaarwordingen met gedachten en schept genot. Ook is hij betrokken bij onze verbeelding, en daarom speelt hij een grote rol bij het scheppen van seksuele beelden in onze geest.…

Door het bloemenperk loopt een slijmerig spoor van vernieling. Aan het eind daarvan schuift een dikke, bruinige slak heel langzaam voort terwijl zijn 27.000 tanden zich een weg frezen door aardbeien en sierplanten. Hij ziet er niet bijster angstaanjagend uit, maar is toch een van de meest gehate dieren, die onder tuiniers de bijnaam ‘killerslak’ heeft gekregen. En de slak is niet alleen een nachtmerrie voor achtertuinen. De zwarte wegslak wordt met uitsterven bedreigd nu de killerslak zich steeds verder over de wereld verspreidt. Maar nu staan wetenschappers klaar om een eind te maken aan deze invasie. Een nieuwe techniek kan ecosystemen op tijd redden voordat ze overmeesterd worden door de slijmerige plaag. Al 500 miljoen jaar slakken Slakken behoren tot de oudste diergroepen op aarde, de weekdieren. De vroegste…

We lopen voortdurend langs discoballen als we in het bos wandelen, maar merken ze zelden op – ze zijn nog geen millimeter groot. De bollen zijn slijmzwammen, die groeien op boomstammen en verrotte bladeren. Ze beginnen hun leven als eencellig organisme dat zich voedt met bacteriën in de bosbodem en schimmeldraden vormt. Als de zwam klaar is om zich voort te planten, schiet hij kleine bolletjes weg. Die bolletjes barsten en laten sporen los, waarna de levenscyclus van de zwam opnieuw begint.…

SERIE 7 TECHNISCHE WONDERWERKEN Onze moderne wereld van bruggen, wolkenkrabbers en monstermachines zou niet bestaan zonder vreselijke tragedies en geniale invallen van knappe koppen 1 WOLKENKRABBER Burj Khalifa 2 RUIMTERAKET Saturnus V 3 (HANG)BRUG Akashi 4 GIGANTISCHE MOTOR Wärtsilä RT-flex 96 C 5 ENERGIECENTRALE Drieklovendam 6 TUNNEL Gotthard-basistunnel 7 HOGESNELHEIDSTREIN SCMaglev L0 WERNER VON SIEMENS Siemens voerde bovenleiding in De Duitse uitvinder Werner von Siemens ontdekte in 1866 het dynamo-elektrisch effect en de voordelen van wisselstroom. Zijn bedrijf introduceerde in 1879 de eerste trein die stroom kreeg uit leidingen boven het spoor. WALTER REICHEL Reichel vond de pantograaf uit De Duitse ingenieur Walter Reichel vond een van de eerste pantografen uit, die de stroom van de bovenleiding naar de elektrische treinmotor geleiden. Reichel hielp in 1903 mee aan een snelheidsrecord…

Doemscenario’s over de klimaatcrisis zijn helemaal hot. In de film Termination Shock van Neal Stephenson hebben outlaws al het geloof in de politiek verloren en nemen ze het heft in eigen hand door zwavel in de atmosfeer te brengen om het zonlicht te reflecteren. En in de nieuwe film Don’t Look Up van Adam McKay ligt de politiek ook onder vuur. Op het eerste gezicht gaat Don’t Look Up niet over klimaatproblematiek, maar over een catastrofale planetoïde-inslag. Maar de film is ook een parodie op de manier waarop politici omgaan met de klimaatcrisis. Is een dodelijke planetoïde op ramkoers met de aarde, het equivalent van een klimaatcrisis, genoeg voor politici om in actie te komen? Don’t Look Up geeft de ernst van de dreiging goed weer. Maar de wetenschappelijke basis…

130.000: Zeespiegel steeg 4-6 meter In het Eemlien was het zo’n 4 graden warmer dan nu, maar de zeespiegel was ook 4-6 meter hoger. Daarom kan het voor Neanderthalers moeilijk zijn geweest om vanuit Duitsland Denemarken te bereiken. 50.000: Klimaat wordt steeds kouder In het Midden-Weichselien werd het steeds kouder, toen het ijs drie keer vanuit het noorden en zuidoosten binnendrong. In die tijd stierven de Neanderthalers wereldwijd uit, rond 40.000 v.Chr. 100.000: Prooidieren te over In het begin van het Weichselien daalde het zeeniveau zeker 25-50 meter. Er groeiden berken en dennen in het open landschap en er leefden prooien als de mammoet, steppewisent en muskusos. 25.000: Homo sapiens bereikte Scandinavië Het Laat-Weichselien was het koudste deel van de laatste ijstijd. Maar 11.700 jaar terug warmde het op en…

METEOROLOGIE Hagel ontstaat over het algemeen in grote donderwolken met onderkoelde waterdruppels. Onderkoeld water is vloeibaar, al is de temperatuur ervan onder het vriespunt, en kan wel-48 °C koud zijn voor het bevriest. Het verschijnsel komt het meest voor bij piepkleine waterdruppels in de atmosfeer, zogeheten wolkendruppels. De druppels bevriezen niet doordat ze uit heel schoon water bestaan. Daarin ontbreken de zogeheten nucleatiekernen, waar de ijskristallen omheen ontstaan. Dit kunnen onder meer microscopische stofkorrels zijn, die in de waterdruppel zijn ingevangen. Maar wanneer het water voordat het afkoelt wordt verstoord door hevige bewegingen, kunnen er ook zonder deze nucleatiekernen ijskristallen ontstaan. Hoe hoger in de atmosfeer je komt, hoe kouder het wordt, en daardoor kunnen flinke opwaartse winden de waterdruppeltjes tot een hoogte brengen waar de temperatuur een eindje onder…

GEOLOGEN ZIJN 1 MILJARD JAAR KWIJT: Grote diefstal Een miljard jaar uit de geschiedenis van de aarde is van de aardbodem verdwenen. Dat is al ruim 150 jaar een cold case, maar onderzoekers zitten de dader nu op de hielen. VERDACHTE NR. 1: Supercontinent Nuna WERKWIJZE: Jarenlange erosie VERDACHTE NR. 2: Supercontinent Rodinia WERKWIJZE: Verschroeide aarde VERDACHTE NR. 3: DeSturtische ijstijd WERKWIJZE: IJskoud platwalsen NIEUWS ■ Hersenimplantaat moet depressie tegengaan ■ Alle katten zijn psychopaten ■ Katapult lanceert satellieten ■ Onderzoekers gaan na wat de perfecte knuffel is Q&A ■ Praten vrouwen meer dan mannen? ■ Waarom zijn alle planeten rond? ■ Hebben planten zintuigen? Wild verhuisplan moet de vlinder redden De vlinder loopt gevaar. We moeten mogelijk afscheid nemen van deze stralende schoonheid en belangrijke bestuiver. Gelukkig ligt er…

ASTRONOMIE Sinds de ontdekking van de eerste exoplaneet in 1995 zijn er ruim 4500 planeten waargenomen die om een andere ster draaien dan de zon. Toch is de ontdekking van de planeet M51-ULS-1b een sensatie. Dit is namelijk de eerste exoplaneet die is gespot buiten onze eigen Melkweg. M51-ULS-1b draait om twee sterren in een dubbelstersysteem in het zogeheten Draaikolkstelsel op 28 miljoen lichtjaar van de aarde. De meeste exoplaneten zijn ontdekt via de transitmethode: Astronomen meten daarbij het licht van een ster over een lange periode. Als de lichtsterkte met een vast interval een paar promille varieert, komt dat doordat een planeet die om de ster draait tussen ons en de ster schuift. Die methode is echter niet bruikbaar voor objecten die zo ver weg staan. Het licht is…

Handboeien, een flinke zweep en een blinddoek – het klinkt misschien als een seksuele fantasie van een paar zonderlingen. Maar dat is het niet. Minstens de helft van ons fantaseert over totale overheersing of volledige onderwerping aan onze sekspartner. 30 procent fantaseert zelfs wel eens over verkrachting. Dergelijke fantasieën lijken misschien onnatuurlijk, maar uit een nieuwe Belgische studie blijkt dat onze seksuele fascinatie voor pijn en vernedering een natuurlijke verklaring heeft. Het onderzoeksteam bestudeerde stellen die aan sadomasochisme deden, en vond een aantal onthullende sporen in hun bloed. En de Belgische studie is niet de enige met die uitkomst. Seks is een heet onderwerp in de wetenschap, en onderzoekers wereldwijd willen weten waarvan onze sappen sneller gaan stromen. In hun speurwerk komen ze uit bij onze verre voorouders en ons…

Eerste zoon lokt antistoffen uit 1 Jongens hebben het eiwit NLGN4Y (blauw), dat vrouwen niet hebben. Als een vrouw zwanger wordt van haar eerste zoon, herkent haar immuunsysteem het eiwit daardoor niet en begint ze antistoffen (rood) aan te maken die tegen het eiwit gericht zijn. Antistoffen zoeken hersenen van broertje op 2 Als de vrouw zwanger is van een tweede zoon, maakt haar immuunsysteem snel antistoffen tegen NLGN4Y aan, die dus talrijker zijn dan bij de eerste zwangerschap. De antistoffen hechten zich aan het eiwit in de hersenen van de baby. Hersenen ontwikkelen zich verschillend 3 De antistoffen hebben waarschijnlijk invloed op de hersenontwikkeling, al is niet precies bekend hoe. Sommige studies duiden erop dat hetero- en homoseksuele mannen verschillen vertonen in bepaalde hersencentra, waaronder de thalamus.…

Kleverig slijm doodt bacteriën De killerslak scheidt een bijzonder taai slijm (roze) af uit negen soorten slijmklieren. Het slijm bestaat uit een soort vloeibare kristallen en helpt de slak over oppervlakken te glijden en bacteriële infecties af te wenden. Uitwerpselen komen er van voren uit De ingewanden van de slak zijn 180 graden gedraaid, dus sommige organen zitten elders dan bij andere dieren. De darmen en plasbuis komen daardoor aan de voorkant van het dier uit, vlak bij het ademgat. Doet het met alles en iedereen De killerslak is tweeslachtig. Zijn geslachtsorgaan, ovotestis, produceert zowel eitjes als sperma, die via de geslachtsopening in de kop vrijkomen. Als twee slakken paren, worden ze beide bevrucht en leggen ze elk 20-30 eitjes. Meer tanden dan een mensenhaai De tong is bezaaid met…

Als er een boom in het bos omvalt, maar geen mens ziet het, is de boom misschien toch niet gevallen. Het klinkt absurd, maar kwantumfysici leven al tientallen jaren met deze paradox. Atoomdeeltjes veranderen pas van een diffuse wolk van mogelijkheden in echte deeltjes op het moment dat we ze meten. Dit is hetzelfde als zeggen dat de boom wel én niet omgevallen is, tenzij we het in het bos gaan checken. Nu maakt een baanbrekend experiment de kwantumwereld nog absurder. Natuurkundigen van de Australische Griffith University hebben met behulp van lasers en prisma’s een gedachteexperiment gesimuleerd waarbij vier natuurkundigen kwantummetingen verrichten en daarbij ook elkaar meten. In het experiment zou het viertal altijd hetzelfde resultaat moeten krijgen – maar zo verliep het niet. Als twee natuurkundigen de boom zien…

Vulkaanuitbarsting kostte een hele zomer De uitbarsting van de Indonesische vulkaan Tambora in 1815 veroorzaakte de grootste klimaatverandering in de recente geschiedenis. De kou piekte in 1816, dat zowel in Europa als in de VS bekend werd als ‘het jaar zonder zomer’. De kaart toont de temperatuur in Europa in de zomer van 1816. De uitbarsting is zo hevig dat die vanuit de ruimte te zien is. De Filipijnse vulkaan Pinatubo stuurt lava, as en gassen 40 kilometer de atmosfeer in. 350 mensen komen om door de uitbarsting zelf, en modderstromen en ziekten onder de evacués brengen het dodental op ruim 700. Maar even plotseling als het begon is er stilte. Lavastromen, metershoge ashopen en gloeiende lawines – het is allemaal voorbij. De wereldwijde gevolgen daarentegen zijn nog maar net…

10 km Dagen: Gloeiende lawine vaagt alles weg Als de uitbarstingszuil boven de vulkaan instort, ontstaat er een gloeiende lawine van lavadruppels en bijtende gassen. De 400-800 °C hete lawine kan kilometers ver rond de vulkaan stromen en alles op zijn pad wegvagen. 100 Weken: Huizen storten in door as Binnen 100 kilometer van de vulkaan is alles bedolven onder as. De as is zo zwaar dat ook de stevigste gebouwen instorten, en mensen kunnen zelfs stikken. Evacuatie en vervoer over land is onmogelijk. 1000 Maanden: Deeltjes vervuilen de lucht Piepkleine asdeeltjes en vulkanische gassen drijven mee op de wind en vervuilen lucht, water en voedsel tot 1000 kilometer ver. De fijne as veroorzaakt irritatie van de luchtwegen en verstopt filters in voertuigen, fabrieken en energiecentrales. 10.000 Jaren: Zwavel koelt…

Lever kreeg zijn grafschrift Toen de Deense anatoom Thomas Bartholin in 1654 het lymfestelsel in kaart bracht, bewees hij ook dat de lever niet werkte zoals eerder gedacht werd. Tot Bartholins ontdekking waren artsen ervan overtuigd dat de lever voeding uit de darmen opnam en in bloed omzette. Maar nu bleek dat dit niet waar kon zijn, want de voedingsstoffen werden juist afgevoerd uit de lever via het lymfestelsel. De lever kon dus geen bloed aanmaken. Bartholin ontdekte ook dat er lymfevaten te vinden zijn in alle organen, en dat de heldere, zoute vloeistof die ze bevatten via een ingewikkeld systeem naar de aderen wordt afgevoerd. Met deze ontdekking kon hij nu precies verklaren hoe de menselijke bloedsomloop werkt. De werkelijke functie van de lever – gal produceren – stond…

743 verschillende voorjaarstekenen uit de laatste 86 jaar laten zien dat de overgang naar de lente dankzij de opwarming van de aarde vervroegd is. KLIMAAT In astronomisch opzicht bepalen de lengte van de dag en de hoogte van de zon de seizoenen. De klimaatverandering verandert daar niets aan. Door de opwarming van de aarde verschuift echter de tijd van verschijnselen die we associëren met seizoenen. In 2017 analyseerden drie onderzoekers in het tijdschrift Nature Scientific Reports maar liefst 743 voorjaarsverschijnselen uit de laatste 86 jaar van het noordelijk halfrond. Zo bleek dat zaden nu vroeger uitkomen, planten vroeger knoppen krijgen en de insecten vroeger beginnen te zoemen. Ook bleek dat de lente in de 10 jaar vóór de publicatie ter hoogte van Kreta één dag was vervroegd. Noordelijker, rond Parijs,…

KLIMAAT Al in de jaren 1970 ontstond het idee om de instraling van de zon te beperken om de door de mens veroorzaakte opwarming van de aarde tegen te gaan. Zulke technische oplossingen, die ingrijpen in het klimaatsysteem, heten geo-engineering. Er zijn verschillende opties voor geoengineering in de ruimte. De eenvoudigste zijn spiegels die het zonlicht terugkaatsen voor het de dampkring bereikt. Dat zorgt wel voor grote schaduwen op het aardoppervlak. Een alternatief is een lens op 1,5 miljoen kilometer van de aarde. Die breekt het licht enigszins, zodat het wereldwijd bijvoorbeeld 1 procent wordt beperkt. Geo-engineering in de ruimte is echter erg duur vergeleken met oplossingen hier op aarde. Dat is in ieder geval de conclusie van de Royal Society, de Britse academie voor wetenschappen, die in 2015 de…