Inhoudsopgave van Editie 3 - 2022 - Wetenschap in Beeld

Stel je voor: je hoest al een tijd en je raakt snel buiten adem. Je gaat naar een arts, die je na allerlei onderzoek vertelt dat je nog maar een paar jaar te leven hebt als je niet stopt met roken. Maar een amateurtherapeut op Facebook beweert dat roken geen kwaad kan en dat je lichaam zichzelf zal genezen. Heeft de therapeut net zo veel recht van spreken als de arts? Absoluut. Zouden beide meningen even zwaar moeten tellen? Absoluut niet. Je arts baseert zich op empirisch bewijs en wetenschappelijke methoden. De therapeut niet. In het klimaatdebat zie je iets dergelijks. Iedereen heeft recht op zijn mening – maar niet alle meningen tellen even zwaar. Vanaf bladzij 16 lees je over het klimaatrapport van de VN, waarin wetenschappers unaniem en…

Schedel is afkomstig van een Denisova De mensensoort Denisova is slechts van enkele vondsten bekend, maar DNA-sporen tonen aan dat hij kinderen kreeg met Neanderthalers en Homo sapiens. Een in 2019 in Tibet gevonden halve Denisova-kaak lijkt ook te passen bij de nieuwe schedel. Schedel is een Homo daliensis De nieuwe vondst is wellicht vergelijkbaar met de schedel van Dali, een 250.000 jaar oude schedel die ook primitieve en moderne kenmerken heeft. De schedel is een van de vele Chinese vondsten die onderzoekers nog niet hebben kunnen identificeren. Schedel is een nieuwe soort Met zijn combinatie van primitieve en moderne trekken gaat het om een nieuwe verwant van Homo sapiens, menen Chinese wetenschappers. Met behulp van een computermodel vergeleken zij de schedel met honderden andere fossiele menselijke schedels.…

DE WETENSCHAP WEET HET: WAT WERKT BETER, HARDLOPEN OF LICHTTHERAPIE? Kou brengt gelukshormonen in omloop De huid komt in contact met koud water en de bloedvaten trekken zich samen om de vitale organen, zoals het hart, warm te houden. Tegelijkertijd stijgen de bloeddruk en hartslag om onderkoeling te voorkomen. Wanneer winterzwemmers uit het koude water komen, zetten de bloedvaten weer uit en wordt warmte door het lichaam verspreid. Het bloed stroomt door de aderen en de huid kan gaan tintelen. In de hersenen vindt een vuurwerk van signaalstoffen plaats. Adrenaline, serotonine, cortisol en dopamine belonen de hersenen voor het overleven van de kou. De hersenen zenden bovendien endorfine uit. Deze lichaamseigen morfine heeft een pijnstillend effect dat meestal twee tot vier uur aanhoudt. Winterzwemmen kan dus een antidepressief effect hebben.…

MILJOEN JAAR GELEDEN Slechts 800 miljoen jaar na het ontstaan van de aarde werd het fundament van Scandinavië gelegd. 3,7 miljard jaar geleden ontstond grijze gneis, een van de oudste gesteenten, dat o.a. in Finland voorkomt. Door een stijging van de zeespiegel liepen delen van Zweden onder, o.a. in het cambrium, toen geavanceerd leven zich snel ontwikkelde. Organisch materiaal van dieren en planten belandde in een zuurstofarm milieu en vormde zwarte schalie. Licht magma steeg op door scheuren in de oude sokkel en stolde een paar kilometer onder het oppervlak. Hierbij ontstonden de fraaie kristallen in het graniet van o.a. het eiland Bornholm.] Toen het supercontinent Pangea uiteenviel en tektonische krachten Noorwegen in tweeën probeerden te scheuren, borrelde er donker, ijzerrijk magma op uit de aardmantel, dat stolde. Dit vormde…

Leden van de Lunar Society hebben uitvindingen gedaan die nu nog in gebruik zijn. Erasmus Darwin vond een mechanische kopieermachine uit en een besturingssysteem dat later door Henry Ford overgenomen werd. Dokter William Withering bedacht een manier voor het behandelen van onregelmatige hartritmes. En William Murdoch vond de gasverlichting uit. De ontmoetingsplaats van de groep in The Soho House in Birmingham doet nu dienst als museum.…

Matthew Boulton Metaalwarenfabrikant Bedacht de fabriek met seriële productie naar het principe van de lopende band. Joseph Priestley Dominee Ontdekte zuurstof en vond de prik uit toen hij water mengde met kooldioxide. James Watt Ingenieur Bouwde de eerste efficiënte machine op stoom. Josiah Wedgwood Porseleinmaker Bedacht moderne verkoopmethoden met branding, reclame en garantie op de waren. Erasmus Darwin Arts Poneerde dat de mens niet door God geschapen is, maar het resultaat is van evolutie. Zijn kleinzoon Charles bouwde een theorie rond dat idee.…

TECHNOLOGIE Een superdrukballon (superpressure balloon, SPB) houdt steeds een hogere druk binnen in de ballon dan eromheen. En dat ongeacht de temperatuur. Wanneer de temperatuur daalt, daalt ook de druk in een gewone ballon, zodat deze lager wordt dan de druk erbuiten. Daarom krimpt de ballon. Het drijfvermogen van een ballon hangt af van het volume. Als het groeit, neemt het drijfvermogen toe – en af als het krimpt. Daarom verliezen gewone ballonnen ’s nachts hoogte, tenzij hun gewicht afneemt, bijvoorbeeld door ballast overboord te gooien. Een SPB houdt zijn hoogte vast met behulp van twee dingen: een zorgvuldig afgemeten hoeveelheid helium en een omhulsel dat zijn vorm altijd behoudt, ondanks stijgende en dalende druk. Zelfs als de temperatuur ’s nachts daalt, neemt het volume van de ballon niet af en…

Een open oog voor een fantastische wereld ZO ONTSTOND SCANDINAVIË 1/3. Lees hoe een gigantische botsing Denemarken aan het wiebelen kreeg en de bergen van Noorwegen opstuwde. blz. 52 Overzicht en inzicht, zodat je mee kunt praten In 1977 pikten astronomen het zogeheten WOW-signaal uit de ruimte op. Nu hebben ze de afzender gevonden: een zonnestelsel op 1801 lichtjaar afstand. Nu moeten we nog iets terugzeggen. blz. 30 Het meest relevante en boeiende nieuws De verguisde kernenergie is wellicht toe aan een comeback. Een nieuwe techniek maakt de reactors zo klein en veilig dat ze kunnen aanmeren bij de energieverslindende steden. blz. 44 LEES OOK ... de betrouwbare feiten Is de vijfsecondenregel van kracht, wat is je sterkste spier en bestaan er sneeuwrollers? Lees het antwoord op alle vragen waarvan…

Veelvoorkomend in de Melkweg Astronomen schatten dat meer dan 50 procent van de sterren aan de hemel uit meerdere sterren bestaat, dus dubbelsterren, drievoudige sterren, enzovoort. Twee soorten zonnestelsels Dubbelsterren kunnen twee typen planetenstelsels hebben. Als de afstand tussen de sterren groot is, kunnen planeten om een van de sterren draaien. Als de afstand klein is, kunnen ze om beide sterren draaien. Op de helft kan leven zijn Om sommige dubbelsterren kunnen planeten niet stabiel draaien. Waarschijnlijk kan circa de helft van de dubbelstersystemen bewoonbare rotsplaneten met een stabiele baan bevatten.…

STERRENSTELSELS Met telescopen kunnen we de vorm en structuur van verre sterrenstelsels waarnemen. Maar onze eigen Melkweg is moeilijk te overzien vanaf de positie van de aarde in een van de armen van het spiraalstelsel. Nu heeft de grootste radiotelescoop op aarde, FAST, de grootste en verste gas-en stofwolk van de Melkweg tot dusver ontdekt, van 3600 tot 16.000 lichtjaar lang. Dit zogeheten filament, naar zijn langwerpige vorm Cattail genoemd, hoort wellicht bij een nog onontdekte spiraalarm. Deze structuur doemde bij toeval op toen Chinese astronomen zochten naar neutraal waterstofgas in het stervormingsgebied Cygnus X. Neutrale waterstof, HI, bevindt zich meestal in spiraalarmen en zendt radiogolven uit, die ultraprecieze telescopen kunnen zien. Kleine verschillen in de golven onthullen het aantal gaswolken en de afstand ertussen, wat een idee geeft van…

RUIMTEVAART Het wetenschapsfonds van China, National Natural Science Foundation of China, verzocht onlangs ingenieurs en experts de mogelijkheden te onderzoeken om een enorm ruimtestation te bouwen in een baan om de aarde. Het station moet maar liefst 1 kilometer lang worden. Ter vergelijking: het internationale ruimtestation ISS is maar 110 meter lang, inclusief de grote zonnepanelen. Volgens de Chinezen is het grote ruimtstation bedoeld ‘voor de toekomstige exploitatie van de grondstoffen in de ruimte, het onderzoek van de raadsels van het heelal en een langdurig verblijf in een baan om de aarde’. Het zal niet meevallen om bouwmaterialen te ontwikkelen die licht genoeg zijn om de ruimte in te sturen en om bouwtechnieken te bedenken waarmee het mogelijk en veilig is om zo’n enorm object om de aarde te laten…

Kettingreactie begint in brandstofzout 1 De reactor wekt energie op door de splijting van uranium-235. Bij spontane splijtingen in het zout komen neutronen vrij die andere kernen raken. Door toevoeging van een neutron aan de kern van een uranium-235-atoom wordt dit uranium-236, dat zeer instabiel is. Bij splijting van uranium komt energie vrij 2 De instabiele uranium-236-kern splijt en de kernkrachten komen vrij. Bij de splijting komen ook twee of drie neutronen vrij, die met hoge snelheid het moderatorzout in vliegen. De neutronen zijn te snel om nieuwe atoomkernen te kunnen splitsen. Moderatorzout is klaar voor nieuwe splijtingen 3 In het moderatorzout worden de neutronen vertraagd, zodat ze nieuwe splijtingen kunnen veroorzaken als ze opnieuw in het brandstofzout belanden. De vertraging vindt plaats binnen enkele centimeters. Reactors met grafiet als…

In de zomer van 1977 vangt de telescoop van The Ohio State University in de VS een serie radiogolven op. Ze zijn zo krachtig dat astronomen over de hele wereld direct alles uit hun handen laten vallen. Want opeens lijkt het idee dat we misschien niet alleen zijn in het heelal niet meer zo gek. Er is nooit meer zo’n krachtig signaal gemeten. Vele onderzoekers hebben geprobeerd om de herkomst van het signaal te vinden. Is het afkomstig van een geavanceerde beschaving? Of is er een meer alledaagse verklaring? Jerry Ehman, die het signaal ontdekte, dacht in eerste instantie dat het van de aarde kwam en teruggekaatst was door een stuk ruimtepuin. En in 2017 opperde de astronoom Antonio Paris dat het signaal afkomstig was van de kometen 266P/Christensen en…

Gezicht van Homo longi steekt minder uit 1 Het prominente, brede gezicht bij vroege mensachtigen wordt als primitief beschouwd. Hoewel de Homo longi een zeer breed gezicht heeft, is het compacter, korter en platter dan dat van de Neanderthalers. Schedel van Homo longi heeft geen kuiltje 2 Het kuiltje dat Neanderthalers bij de achterhoofdsknobbel hebben door een holte in het achterhoofd, komt bij Homo longi niet voor. De laatste lijkt in dit opzicht meer op ons, al is de schedel lang en plat als die van de Neanderthaler. Homo longi heeft plattere jukbeenderen 3 Jukbeenderen die uitsteken zijn een primitief kenmerk die het gezicht prominenter maken. Ook hier verschilt de Homo longi van de Neanderthaler met lage, platte, naar voren gerichte jukbeenderen die lijken op die van de Homo sapiens.…

Tandwielkast zo groot als een molenrad De kracht van de molenbladen wordt overgebracht op een enorme tandwielkast vol tandwielen met een diameter tot 5 meter. Offshore windturbines worden op land geproduceerd, maar vaak dicht bij de plaats van verscheping om het transport kort te houden. Transport van vleugels blokkeert wegen De onderdelen van de windturbine worden vanuit de fabriek vervoerd. De bladen worden in één stuk gegoten, dus ingenieurs maken de bladen voor de allergrootste turbines zo flexibel dat ze kunnen buigen en een hoek om kunnen bij het vervoer. Varende krik plant turbines Speciale vaartuigen als de Seajack Scylla installeren zeewindmolens snel en efficiënt. De 100 meter lange poten van het schip zetten zich af tegen de zeebodem en krikken het op tot boven de waterspiegel, waar het een…

‘Runner’s high’ is onder ervaren hardlopers een bekend verschijnsel. Beweging produceert neurotransmitters in de hersenen en geeft je lichaam een shotje geluk of zelfs euforie. Dankzij die neurotransmitters werkt lichaamsbeweging tegen depressie. In een onderzoek moesten mensen met een milde tot matige depressie drie keer per week hardlopen en fietsen. Hun symptomen waren na 12 weken bewegen 47 procent afgenomen. Maar krachttraining helpt ook. Slechts 15 minuten zwaar sporten per dag is genoeg om symptomen van depressie tot 26 procent te verminderen. De verklaring is dat de neuronen bij lichaamsbeweging signaalstoffen aanmaken, zoals morfineachtige bèta-endorfinen en cannabisachtige endocannabinoïden. De neurotransmitters geven de euforie van een runner’s high, maar hun belangrijkste functie is het verzachten van de pijn die het lichaam door zwaar sporten ondergaat. Endorfine verlicht niet alleen de pijn,…

Scandinavië lag er warmpjes bij 1 Het continent Baltica, met Scandinavië, behoorde ruim 1,5 miljard jaar geleden tot het supercontinent Nuna, dat zich over het noordelijk halfrond uitstrekte. Scandinavië lag bij de evenaar, niet ver van de huidige locatie van Hawaï. Amazone en West-Afrika waren buren 2 600 miljoen jaar geleden maakte Baltica deel uit van het supercontinent Rodinia, waarvan Noorwegen een stuk van de oostkust vormde. Dit was waar nu de Stille Oceaan ligt, maar West-Afrika, de Amazone en Groenland waren de buren. Scandinavië wandelde naar Egypte 3 Het bekendste supercontinent is Pangea, Grieks voor ‘al het land’. Scandinavië lag bij de evenaar, waar nu de Rode Zee ligt. De rest van de aarde was bedekt met de oceaan Panthalassa, ‘alle zee’. Terug naar de Stille Oceaan 4 Over 250…

Supernova veroorzaakt explosie van licht 1 Sterren met meer dan acht keerde zonnemassa kunnen als supernova ontploffen. Het binnenste implodeert dan tot een compacte neutronenster, de buitenste lagen exploderen en schieten de ruimte in. Het licht is te zien tot in verre stelsels. Mislukte supernova eindigt als zwart gat 2 Volgens de theorie kunnen reuzensterren met een massa van 18 tot 25 maal de zonnemassa volledig imploderen, waarbij hun massa in een onzichtbaar zwart gat wordt samengeperst. De mislukte supernova zendt weinig of geen licht uit. Sterren verdwijnen spoorloos van de hemel 3 In 2007 vond de telescoop Hubble een reuzenster in een stelsel op 22 miljoen lichtjaar afstand (l). In 2015 was de ster weg (r). De ontbrekende reus kan een mislukte supernova zijn, maar ook een onbekende veranderlijke…

Groot-Brittannië maakte een grote sprong voorwaarts in de 18e eeuw. Doorbraken op het gebied van wetenschap waren aan de orde van de dag, en uitvindingen maakten het onmogelijke mogelijk. De regering stelde geen strategieën op, universiteiten speelden slechts een bescheiden rol en de grootste doorbraken vonden niet plaats in Londen, dat Groot-Brittannië voor en na die tijd aan de gang hield. De revolutie werd in gang gezet door gewone ambachtslieden, handelaren en gentlemen uit de Midlands – de leden van de Lunar Society in Birmingham, die overdag gewoon werkten, maar’s avonds amateurwetenschap bedreven. Bij kaarslicht studeerden en experimenteerden ze, en uit hun nieuwsgierigheid kwam een nieuwe wereld voort. Op zoek naar het eerste leven De Lunar Society was een heel gemêleerd gezelschap van mannen die één ding met elkaar…

LICHAAM De spier die op zichzelf de sterkste spiervezels heeft en dus de meeste kracht levert ten opzichte van zijn grootte, is de wangkauwspier ofwel de musculus masseter. Bij maximale spanning creëert hij tussen de bovenste en onderste voortanden een druk van 25 kilo en tussen de kiezen van wel 90 kilo. De wangkauwspier zit vast aan het jukbeen en onder aan de onderkaak. Je kunt de spier en de kracht ervan goed voelen door je vingertoppen een paar centimeter onder je oorlellen tegen je wangen te houden en je kiezen zacht op elkaar te klemmen. Hoewel de musculus masseter onmisbaar is bij het kauwen van hard of taai eten zoals wortels en vlees, veroorzaakt de kracht ook problemen. Zo is de spier schadelijk voor mensen die tandenknarsen, waardoor de kauwvlakken…

1 Droge etenswaren zoals chips, koek en brood nemen de minste bacteriën van de grond op en zijn daarom de veiligste keuze wanneer je iets wilt eten dat je hebt laten vallen. 2 Voedingsmiddelen zoals kaas, boter en vlees, die een hoog vochtgehalte hebben, nemen eerder schadelijke bacteriën op van de vloer waarop ze zijn gevallen. 3 Als de schil er nog om zit en de val de vrucht niet heeft beschadigd, kun je het meeste fruit veilig eten als je het eerst afspoelt.…

▪ Elektroshock voor homo’s Tot ver in de 20e eeuw werd homoseksualiteit beschouwd als een psychische ziekte, die te genezen viel.▪ Kinderen gekalmeerd met morfine Rond 1900 gaven veel ouders hun onrustige kinderen een middel met de naam ‘Mevrouw Winslows rustgevende siroop’ (Mrs Winslow’s Soothing Syrup).▪ Heroïne tegen de hoest In 1898 begon het Duitse chemiebedrijf Bayer heroïne te verkopen tegen hoest en tuberculose. Het bedrijf was ervan overtuigd dat het nieuwe medicijn niet verslavend was.…

MILIEU Om het broeikaseffect af te remmen mag de hoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer niet verder stijgen. De uitstoot kan worden beperkt door geen kolen, gas of aardolie meer te verbranden. Daarnaast kan een deel van het al uitgestoten CO2 worden afgevangen. In Schotland is nu de grootste installatie ter wereld voor het afvangen van CO2 gepland. Hij moet per jaar een miljoen ton CO2 uit de atmosfeer halen – evenveel als 40 miljoen bomen doen. De installatie haalt via een chemisch proces CO2 uit de lucht. De lucht wordt door een aantal turbines naar binnen gezogen en dan over een kunststof oppervlak geleid dat is gedrenkt in een onschadelijke kaliumhydroxide-oplossing. Hier bindt CO2 uit de lucht zich als een zout aan het kaliumhydroxide. Deze oplossing wordt ‘gedestilleerd’, waardoor het…

De auteur van de column is Nicolai Franck, een tech-expert met een schat aan kennis op het gebied van technologie, gadgets, internet en digitale diensten. Speel je met de gedachte om over te stappen op een elektrische auto? Net als met veel andere technologie zijn er duidelijke voordelen, een paar minpuntjes en wat nieuwe dingen waarin je je moet verdiepen. Dit is wat ik heb geleerd na zeven maanden als elektrische rijder. VOORDEEL #1 Een voet doet alles Het allerbeste van een elektrische auto (van die van mij althans) is one-pedal drive. Dit concept, dat is ontwikkeld door Nissan onder de naam e-Pedal, houdt in dat je de auto grotendeels met één voet bedient. Zodra je het gaspedaal loslaat, remt de auto vanzelf af, en je hoeft het rempedaal alleen…

Het eerste deelrapport van het VN-klimaatpanel IPCC zal ten grondslag liggen aan belangrijke beleidsbeslissingen. Het is gebaseerd op de kennis van honderden experts en duizenden onderzoeken. 234 Echte experts uit alle geledingen 1 Het rapport is samengesteld door 234 van de beste klimaatwetenschappers ter wereld. Zij zijn uitgekozen vanwege hun ervaring, maar het IPCC heeft ook gezorgd voor een diversiteit aan nationaliteiten, geslachten en leeftijdsgroepen. 14.000 Talloze onderzoeken meegenomen 2 Voor het rapport hebben de auteurs meer dan 14.000 wetenschappelijke studies bestudeerd om een volledig en gedetailleerd beeld te krijgen van het nieuwste onderzoek naar het klimaat van nu, het verleden en de toekomst. 78.000 Rapport extra gecontroleerd 3 klimaatwetenschappers en VNvertegenwoordigers nagekeken om er zeker van te zijn dat de bevindingen correct zijn. Deze controle leverde meer dan 78.000…

Pandemiejagers patrouilleren in de jungle Diep in de jungle van Kameroen nemen onderzoekers monsters van vleermuizen, apen en andere dieren, op zoek naar nieuwe virusvarianten die tot een volgende pandemie zouden kunnen leiden.Het CREMER-team is gespecialiseerd in het afnemen van bloed en feces van dieren om meer te weten te komen over virustypen. Na zonsondergang spannen de onderzoekers een net om de vleermuizen te vangen en monsters te nemen, waarna ze de dieren weer vrijlaten. Sinds 2016 hebben onderzoekers bij vleermuizen meer dan 200 coronavirussen en diverse soorten filovirus (ebola en marburg) gevonden. Zeven virustypen zijn reeds op mensen overgedragen, en van drie typen zijn mensen ernstig ziek geworden. Kleine antilopen, duikers genoemd, dragen waarschijnlijk ook het filovirus. Lokale jagers helpen bij het vangen van de dieren, en onderzoekers nemen…

De reactor kan niet smelten 1 Een meltdown, die de oorzaak was van de kernongevallen in Tsjernobyl en Fukushima, kan niet plaatsvinden in een gesmoltenzoutreactor. Het brandstofzout is namelijk al gesmolten tijdens de normale werking, die plaatsvindt bij 700 °C. Bodemplug beschermt tegen stroomuitval 2 De ramp in Fukushima werd veroorzaakt doordat de stroom uitviel na een orkaan en een tsunami. Als dit in een gesmoltenzoutreactor gebeurt, zal een speciale bodemplug van gestold zout smelten doordat de vriezer eromheen geen stroom krijgt. Kettingreactie komt tot stilstand 3 Als de bodemplug gesmolten is, stroomt het brandstofzout uit de reactor in de opvangtank. Daarin verspreiden de uraniumatomen zich zo sterk dat ze de kettingreactie onmogelijk gaande kunnen houden.…

SIGNAAL 72 seconden verbaasden de wereld 1 De Big Ear-telescoop ving in 1977 het beroemde radiosignaal op dat we het Wow!-signaal noemen. Het kwam uit een van de twee gemarkeerde gebieden aan de hemel, waar Big Ear tijdens de waarneming op gericht was. STERREN Telescoop catalogiseerde 1,3 miljard sterren 2 De ruimtetelescoop Gaia heeft 1,3 mld sterren in de Melkweg geobserveerd en op basis daarvan een sterrenkaart gemaakt. Alberto Caballero bestudeerde de twee secties waar Big Ear op was gericht. ADRES Ster voldeed aan zonnecriteria 3 Caballero checkte zijn dataset op sterren die in helderheid, grootte en oppervlaktetemperatuur vrijwel identiek zijn aan de zon. Eén ster voldeed aan alle criteria: 2MASS 19281982-2640123.…

Molen wordt zachtjes neergelaten 1 De basis van de molen bestaat uit een of meer holle zuigankers die naar de zeebodem afdalen. Door lucht uit de ankers te laten, wordt het drijfvermogen en dus het gewicht van de toren ten opzichte van het omringende water aangepast. Gewicht doet een deel van het werk 2 Wanneer de turbinetoren op de zeebodem staat, wordt de lucht uit de ankers gelaten, waardoor de hele constructie drijfvermogen verliest en zakt. Het gewicht van de toren duwt het zuiganker het eerste stukje de modder in. Onderdruk zuigt molen vast 3 Water, zand en modder worden uit het zuiganker gepompt en er ontstaat een vacuüm. Doordat er ook water langs het zuiganker gezogen wordt, wordt drijfzand gevormd, dat er samen met het vacuüm voor zorgt dat…

Dankzij de kolenmijnen in Midden-Engeland was er brandstof genoeg, waardoor zich in de 17e eeuw ambachtslieden in steden als Derby en Birmingham vestigden. En in de streek waren veel vrije geloofsgemeenten, die de doctrine van de anglicaanse kerk naast zich neerlegden. Deze combinatie leidde tot een bevolking van ondernemers, die in de 18e eeuw naar nieuwe methoden op zoek ging en aan de dogma’s van weleer twijfelde. De zwarte karren op de kaart staan voor de kolenmijnen. De gele lijn is het Trent and Mersey Canal.…

BOOMGIF VEROORZAAKT MISSELIJKHEID EN KANKER ▪ Fysostigmine Kan misselijkheid, diarree, duizeligheid en hoofdpijn veroorzaken. ▪ Phorbol Kan de groei van tumoren bevorderen. DENATUUR Volgens het boek Guinness World Records is de Hippomane mancinella, ofwel de manzanillaboom, de giftigste ter wereld. De tot 15 meter hoge boom groeit in mangroves en langs zandige kusten in Noord-, Midden-en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied. In het Spaans betekent de naam van de boom ‘kleine appel’, genoemd naar zijn vrucht. De boom wordt echter ook arbol de la muerte genoemd, de ‘boom des doods’. Het witte sap, dat zich in de schors, bladeren en vruchten bevindt, bevat een hele reeks toxines, die nog niet allemaal volledig zijn geïdentificeerd. Het sap van de manzanilla veroorzaakt nare blaren op de huid en blindheid als het in de…

VOEDSEL Als je eten op de grond laat vallen, mag je het nog steeds opeten, zolang je het binnen vijf seconden opraapt. Zo luidt althans de bekende vuistregel. Volgens de wetenschap kunnen we echter niet met zekerheid zeggen of de regel opgaat of niet. Dat komt doordat voedingsmiddelen in verschillende mate schadelijke bacteriën aantrekken op de grond. Bacteriën hechten zich eerder aan vettig, kleverig en nat voedsel zoals worst, boter en gelei dan aan droge producten zoals koekjes en noten. Diverse onderzoekers over de hele wereld hebben de geldigheid van de vijfsecondenregel onder de loep gelegd. En over één ding zijn ze het eens: bacteriën worden bij vloercontact onmiddellijk overgedragen, maar hoe sneller voedsel wordt opgepakt, des te minder bacteriën worden opgenomen. Volgens de onderzoekers hangt het al dan niet kunnen…

Lobotomie is een chirurgische ingreep in de hersenen voor de behandeling van psychische stoornissen als depressie en schizofrenie. Daarbij wordt een snee gemaakt in de zogeheten witte stof in de hersenen. De witte stof zorgt voor de overdracht van informatie vanuit het voorste deel van de hersenen (de frontale kwabben) door het centrale zenuwstelsel via vertakkingen in de zenuwcellen, axonen genaamd. Lobotomie is bedacht door de Portugese neuroloog António Egas Moniz. Volgens hem werden geestesziekten veroorzaakt door abnormale verbindingen in de zenuwbanen van de frontale kwabben. De oplossing van het probleem was dus om de verbinding tussen de voorkant van de hersenen en de rest ervan door te snijden. Arts boort gat in schedel De eerste lobotomie werd in 1935 uitgevoerd bij een 63-jarige Portugese vrouw die volgens Moniz na…

20 MAART DIT VALT ER TE ZIEN IN MAART De zon gaat momenteel nog vroeg onder, maar na zonsondergang kun je nog een paar uur van het licht genieten. Vanaf de westelijke horizon is er vaag, ‘vals’ schemerlicht te zien als een strook van licht een eindje hemelopwaarts. Om dit te kunnen waarnemen, moet de lucht donker en onbewolkt zijn. Het fenomeen heet zodiakaal licht omdat het de zodiak volgt, ofwel de dierenriem. De dierenriem volgt op zijn beurt de ecliptica, het spoor waarin de schijf van het zonnestelsel onze nachthemel doorklieft. Op dit moment strekt het zodiakaal licht zich uit van Ram bij de horizon via Stier in het midden tot Tweelingen hoog in de lucht. Het verschijnsel is in het donker te zien, maar in de winter vooral…