Inhoudsopgave van Editie 9 - 2021 - Wetenschap in Beeld

Dianne DeFontes is de eerste die op 11 september 2001 op het werk is. Om 8.30 uur komt ze het advocatenkantoor Drinker Biddle & Reath binnen, sluit de deur achter zich en trekt haar naaldhakken aan. Door de kleine raampjes van de noordtoren van het World Trade Center kijkt ze naar de felblauwe lucht. Het uitzicht over Manhattan vanaf de 89e verdieping is schitterend. DeFontes kijkt uit op het Empire State Building en de andere wolkenkrabbers van Midtown. De 51-jarige receptioniste neemt een slok koffie op ruim 300 meter boven de straten van New York. Terwijl de telefoons beginnen te rinkelen, eet ze haar yoghurt en neemt ze berichten voor de advocaten aan. Het volgende kwartier komen collega’s binnendruppelen, en om kwart voor negen is het kantoor al aardig volgelopen.…

komt hij mensen tegen die zich juist naar boven slepen en hem waarschuwen om niet nog verder door de rook naar beneden te gaan. Fern slaat de waarschuwingen in de wind, zet met brute kracht een ingestort stuk muur overeind dat de weg verspert en loopt door de hitte en rook verder naar beneden. Negen treden naar het volgende platje, dan weer negen treden en nog een platje. Steeds maar rond. In totaal 1512 traptreden. 20 minuten later komt Fern wankelend de deur bij Church Street uit. Richard Fern is een van de slechts vier mensen die levend van de verdiepingen boven de inslagplek zijn gekomen – door geluk en eigenwijsheid. De andere drie overlevenden, onder wie Stanley Praimnath, vertellen hetzelfde verhaal. Iedereen die naar boven liep, waarschuwde ze om…

1 Officieel konden de Twin Towers drie uur brand weerstaan. Daarom dacht de brandweer genoeg tijd te hebben voor de evacuatie. 2 Uit gewoonte sleepten de brandweerlieden slangen en andere zware uitrusting mee. Op de trappen raakten ze snel buiten adem. 3 De brandweer had geen helikopters en de leiding kon niet in de gaten houden wat het vuur met de torens deed. 4 Doordat de radio’s oud waren, verloren degenen in de torens het contact met de leiding en wisten ze niet dat het gebouw ging instorten. 5 De dagploeg loste de nachtploeg net af toen het alarm afging. Daardoor gingen er twee keer zo veel mensen naar de rampplek – en velen kwamen om.…

Zuurstof houdt eiwit passief Het PHD2-eiwit (groen) zorgt ervoor dat weefsels niet beschadigd raken als de lucht voldoende zuurstof bevat. Onder deze omstandigheden blijft het eiwit passief en werkt het als een rem, en dan zendt het geen boodschap naar het weefsel. Zuurstofgebrek beschadigt cellen Op grote hoogte of onder zuurstofarme omstandigheden kan het PHD2-eiwit niet langer voorkomen dat de rem het begeeft. Het gevolg is dat er meer weefsel afbreekt en beschadigd raakt door het gebrek aan zuurstof. Mutatie veroorzaakt weinig schade Tibetanen in het hoogland hebben een gemuteerde versie van PHD2 die ervoor zorgt dat de verdedigingsrem van het lichaam deels wordt geactiveerd, zelfs wanneer het lichaam geen zuurstof krijgt. De cellen kunnen overleven en het weefsel herstellen zonder dat het lichaam langdurige schade oploopt.…

Motoren komen van spaceshuttles 1 De vier hoofdmotoren, die de 2,8 miljoen liter vloeibare zuurstof en waterstof van de raket verbranden, zijn afkomstig van de spaceshuttles. Aan weerszijden bevinden zich twee 54 meter lange vastebrandstofraketten, die NASA ook uit de shuttles heeft gehaald en waaraan 25 procent meer brandstof is toegevoegd. Raket wordt afgestemd op lading 2 Het hoofdonderdeel en de vastebrandstofraketten worden aan het ruimtevaartuig gekoppeld. De schakel wordt gekoppeld aan de raketlading zelf, zoals de ruimtecapsule Orion, maar kan ook kleine satellieten vervoeren. Ruimtecapsule biedt plaats aan vier astronauten 3 De ruimtecapsule Orion is 5 meter in diameter en 3,3 meter lang en biedt plaats aan vier astronauten. De capsule heeft twee keer zoveel ruimte als de Apollo-ruimtecapsule. Het hitteschild van de Orion is bestand tegen temperaturen tot…

12 nummers € 59,95 + OORDOPJES t.w.v. € 50 Kristalhelder geluid TECHNISCHE SPECIFICATIES: • Tot 5 uur afspelen • Oplaadtijd: 1 uur • Bereik van 15 meter • Weegt slechts 8 gram • Inclusief automatische oplaadcase • Inclusief 3 sets oordopjes in verschillende maten IN-EAR DRAADLOZE OORDOPJES Ga helemaal op in de muziek met deze volledig draadloze oordopjes. Je luister direct vanaf je telefoon naar de muziek zonder een kabel in je nek of broekzak. En je ervaart niet alleen veel bewegingsvrijheid, maar je hebt ook altijd de oplaadcase bij je, die de oordopjes automatisch oplaadt. De in-ear draadloze oordopjes maken je muziekervaring beter zonder in te leveren op de kwaliteit van het geluid. Ze zijn extra veilig, omdat je ook er handsfree mee kunt bellen. Geniet van het kristalheldere…

Sue heeft water nodig. De enorme T. rex heeft een brok in de keel, en ze beent op een uitgedroogde rivierbedding af. Het voelt alsof er een homp vlees is blijven steken, die te groot is om door te slikken. In haar jonge jaren had Sue dat soort problemen niet. Toen was ze een angstaanjagend roofdier met 13 meter spieren van snuit tot staartpunt. Nu is ze rond de 30 jaar oud, lijdt ze aan artritis en heeft ze permanent honger. Haar botten zijn duidelijk te zien onder haar vel, en bij elke stap giert de pijn door haar poten en rug. En de klomp in haar hals maakt haar bijna krankzinnig. Zo zagen de laatste uren van Sue er mogelijk uit, ergens in South Dakota, waar deze dinosaurus 65…

PATIËNT: Een gehoornde dinosaurus, Centrosaurus, die 76 miljoen jaar geleden leefde in Alberta, Canada. Op het bovenste deel van het scheenbeen zit een grote knobbel van extra botweefsel. Eerder werd gedacht dat het scheenbeen zo’n vreemde vorm had door een botbreuk die niet goed was geheeld, maar de inwendige structuur van de knobbel was niet onderzocht met chirurgische en radiologische instrumenten. DIAGNOSE: Paleontologen maken een CT-scan van het bot en vergelijken die met beelden van een gezond menselijk scheenbeen en een soortgelijk bot met botkanker van een 19-jarige man. Daaruit blijkt dat er een tumor in en rond het dinosaurusbot groeide. Omdat botkanker vaak kinderen en jongeren treft, denken de onderzoekers dat de kanker het agressiefst is tijdens de snelste groeifasen van het bot. PROGNOSE: Lopen was pijnlijk en ging…

>100% VAN DE LICHTSNELHEID Een bal die een muur raakt, stuitert terug, maar deeltjes gaan er soms dwars doorheen. Dit verschijnsel wordt een kwantumtunnel genoemd, en de reis door die tunnel kan theoretisch sneller gaan dan het deeltje nodig zou hebben om dezelfde afstand in vacuüm af te leggen. Misschien kunnen deeltjes zelfs het licht inhalen door een stukje af te snijden via een kwantumtunnel. Een nieuw experiment van de universiteit van Toronto in Canada heeft het sterkste bewijs tot nu toe geleverd. De onderzoekers gebruikten ultrakoude rubidiumatomen die langzaam naar een magnetische barrière van 1,3 micrometer breed dreven. Sommige passeerden de barrière via kwantumtunnels. Metingen van kwantumverschijnselen zijn altijd onzeker, maar de proef was nauwkeurig genoeg om aan te tonen dat de atomen gemiddeld 0,61 milliseconden over hun reis…

METEOROLOGIE Een wolkbreuk is een korte periode van zeer zware regenval. Gewoonlijk is die zo hevig dat we er in Nederland en België ongeveer één per jaar meemaken. Er bestaat geen internationaal overeengekomen definitie van de hoeveelheid regen die moet vallen voordat we kunnen spreken van een wolkbreuk. Gewoonlijk slaan meteorologische instituten alarm op basis van het aantal millimeters regen dat naar verwachting problemen zal veroorzaken, zoals overstromingen. In Bagdad kan de regen bijvoorbeeld nauwelijks ondergronds worden afgevoerd, want zware regens zijn er zeldzaam. Als er dan een wolkbreuk plaatsvindt, loopt een groot deel van de stad onder. In Nederland spreekt het KNMI van een wolkbreuk bij een regenval van meer dan 25 milliliter regen per uur. De Belgische meteorologische dienst, de KMI, gaat uit van 10 milliliter regen in…

ACHTER HET VERSCHIJNSEL…

JEUK IS HET MYSTERIEUZE ZUSJE VAN PIJN Tientallen jaren zochten artsen vergeefs naar het mechanisme achter jeuk. Nu hebben ze het gevonden vlak bij de pijnzenuwbanen en hopen ze jeuk voorgoed te kunnen uitbannen. NIEUWS In de Melkweg wemelt het van de waterplaneten Zonne-auto rijdt 1500 kilometer na één keer opladen Je darmen tellen 140.000 virussen Neanderthalers verstonden taal Q&A Kan een telescoop het ruimteschroot op de maan zien? Waarom slaat het immuunsysteem soms op hol? Welk gesteente is het oudste? Hoe werkt een bril met nachtzicht? Ingenieurs willen ruimte opschonen Elk jaar gaan er duizenden nieuwe vaartuigen in een baan rond de aarde, maar nu is het genoeg. De rotzooi moet opgeruimd worden. Vreemde eend in de bijt Een gifklauw, eieren van een soort leer, een snavel, melkklieren en…

Pythons zijn populaire huisdieren, maar kunnen letterlijk hun eigenaar boven het hoofd groeien. De tijgerpython, een van de grootste slangen op aarde, kan 7 meter lang worden. Sommige mensen laten hun slang daarom maar vrij in de wetlands van de Everglades in Florida. Maar hier heeft de Aziatische wurgslang geen natuurlijke vijanden en vormt hij een ernstige bedreiging voor het ecosysteem. Om de slangenplaag te bestrijden hebben de autoriteiten een beloning uitgeloofd voor elke gevangen python. De vergoeding is gebaseerd op de grootte van de slang.…

BIOLOGIE Diep onder een ijsplateau op Antarctica bevinden zich diverse levensvormen, ook al komt er geen zonlicht. Dat is het verrassende bericht van biologen van de British Antarctic Survey in Engeland, die door het FilchnerRonneijsplateau boorden om een camera op de zeebodem neer te laten. Ze wilden foto’s nemen van modder op de bodem, waarvan ze dachten dat het een levenloos milieu was. Maar de camera landde op een grote ronde steen, waarop zich duidelijk levensvormen bevonden. Op de foto’s zijn sponzen en andere dieren te zien – mogelijk rankpootkreeften, een groep kreeftachtigen waartoe de zeepokken behoren. Op de steen zaten 16 sponzen en 22 andere dieren. De wetenschappers konden niet vaststellen wat het precies waren, maar denken dat het niet alleen bekende soorten zijn. Sponzen en rankpootkreeften zijn niet…

ENERGIE In 2019 werd de grootste windmolen ter wereld, HaliadeX, gebouwd in de haven van Rotterdam, waar hij tot 2024 getest wordt. Maar nu al zijn de resultaten zo veelbelovend dat de windmolen de hoofdrol heeft gekregen in die ambitieuze zeewindprojecten. In zijn huidige vorm kan de molen 13 megawatt leveren, en in 2020 bewees hij wat hij waard was door in een etmaal 288 megawattuur stroom te produceren. Zijn toren is 153 meter hoog, en met zijn 107 meter lange wieken reikt hij in totaal 260 meter de lucht in. Met één rotatie, die een seconde of tien duurt, kan hij één etmaal lang twee huishoudens van stroom voorzien. GrootBrittannië heeft nu besloten de molen te installeren op de Doggersbank in de Noordzee. Het park daar wordt in drie…

Kern van zuidtoren wordt scheef belast 1 Elke toren heeft 44 stalen kernkolommen, die 60% van het gewicht van het gebouw dragen. Vlucht 175 beschadigt de zuidtoren voornamelijk aan één kant, en de botsing heeft zo veel kracht dat 7-20 kolommen doormidden breken. Extra belasting verzwakt staal 2 De overgebleven stalen balken aan de inslagkant worden nu tot drie keer zwaarder belast. Uiteindelijk kunnen ze het dode gewicht van de etages erboven niet meer dragen. Die kantelen en verpletteren de rest van de toren. Brand teistert hele noordtoren 3 De noordtoren wordt recht geraakt en er breken maar 412 kolommen. Maar het brandwerende materiaal van het staal wordt weggereten. Direct verspreidt er zich een felle brand, gevoed door 37.000 liter kerosine, over drie etages. Verdiepingen vallen op elkaar 4 Het…

DE VRACHTWAGEN NEWGLENN Draagraket brengt lading weg 1 De zeven BE-4-motoren onder aan de raket worden aangedreven door vloeibare zuurstof en aardgas. Het gas verbrandt relatief schoon in vergelijking met traditionele raketbrandstof als kerosine, wat betekent dat de motoren kunnen worden hergebruikt. Draagraket keert terug 2 Het onderste deel van de raket, dat nu het grootste deel van zijn brandstof heeft verbruikt, ontkoppelt zich van het bovenste deel en daalt af. Dankzij de vinnen kunnen de raketonderdelen uiteindelijk op een schip landen. Vracht komt rond de aarde 3 De zijkanten van de laadruimte laten los. De lading, zoals een satelliet, wordt naar een baan rond de aarde gestuurd. Terug op aarde kan er een nieuwe lading op de eerste rakettrap worden gemonteerd.…

Tel eens langzaam tot drie. Klaar? In deze drie seconden zijn er op aarde ongeveer 150 bliksemschichten ingeslagen. Elk jaar slaan er wereldwijd wel 1,4 miljard bliksemschichten in, en nu blijkt uit metingen van satellieten en van het internationale ruimtestation ISS dat er net zo veel mysterieuze flitsen omhoog schieten, de atmosfeer in. De waarnemingen bevestigen de 100 jaar oude theorie van de Schotse natuurkundige Charles Wilson dat de bliksems naar boven en beneden een reusachtig elektrisch circuit van de aarde maken. Het is als een wereldwijde hartslag die de atmosfeer voortdurend oplaadt en ontlaadt – waardoor het klimaat in de toekomst op hol zou kunnen slaan. De kracht van ruimtedeeltjes Traditionele bliksem ontstaat als hagel en ijskristallen tegen elkaar schuren in een donderwolk en elektronen losrukken. De ijskristallen creëren…

Blauwe bliksem schiet 40-50 km omhoog Met 100 km/s schieten blauwe bliksems uit de wolkentoppen op 40-50 kilometer hoogte. Ze worden veroorzaakt door een spanningsverschil tussen de positieve top van een onweerswolk en een negatief geladen grens tussen de wolkentop en de lucht erboven. Gigaflitsen steken sprites aan Red sprites worden getriggerd door de zeldzame positieve bliksem, die tien keer zo krachtig is als gewone bliksem. De bliksem rukt elektronen uit de atomen van de lucht en zet ze om in positieve ionen, die omhoog spuiten in de ionosfeer en de sprite aansteken. Bliksemkanaal zendt gammaflits uit Waarnemingen met de ASIM op het ISS tonen aan dat onweerswolken gammaflitsen uitzenden wanneer energierijke elektronen aan het uiteinde van een bliksemkanaal zich in schokken verplaatsen naar de aardbodem of tussen wolken. Stroomstoot…

EEN ONTSTOKEN BEK 1 Achter in haar bek had Sue een ernstige ontsteking die geleidelijk haar kaak afbrak. Dit kan zijn veroorzaakt door een infectie met de parasiet Trichomonas. ARTRITIS EN GEBROKEN RIBBEN 2 Een voorpoot vertoont sporen van jicht, een pijnlijk gevolg van urinezuur dat zich ophoopt in de gewrichten. Sue had ook meerdere gebroken ribben en letsel aan een schouderblad. PIJN IN ACHTERPOOT EN STAART 3 Een dijbeenbot is zeer verdikt, vermoedelijk vanwege een infectie die zich uit de bek kan hebben verspreid. In de staart zijn sporen van artritis aangetroffen.…

PATIËNT: Een roofdino, Dilophosaurus, die in de jura in Arizona leefde, heeft uitzonderlijk veel verwondingen en misvormingen. De rechterpoot staat in een onnatuurlijke hoek en heeft drie bulten. Eén vinger is misvormd en kan niet buigen. Het linker schouderblad en het linker spaakbeen hebben verdikt botweefsel en in het botweefsel van de ellepijp en de duim zitten gaten. DIAGNOSE: Op basis van vergelijkingen met zijn naaste nu levende verwanten, reptielen en vogels, concluderen paleopathologen dat het dier aangeboren misvormingen aan de rechterarm en -hand heeft, en dat de drie bulten het gevolg zijn van kanker. Links is de dino gewond geraakt bij gevechten. Het schouderblad en spaakbeen zijn gebroken bij een botsing met een boom of rots, maar weer geheeld. Een deel van het botweefsel is afgebroken door een infectie.…

Gravitatiegolven zijn rimpelingen in de ruimte die ontstaan tijdens grote kosmische gebeurtenissen – zoals toen twee neutronensterren 130 miljoen jaar geleden in de Melkweg op elkaar botsten en een zwart gat vormden. Hoewel neutronensterren slechts 20 kilometer in diameter zijn, hebben ze meer massa dan de zon, en bij de botsing werden er gravitatiegolven en licht in de vorm van een gammaflits uitgezonden. Toen de signalen de aarde bereikten, werden die voor de eerste en tot nu toe enige keer tegelijk geregistreerd. De gravitatiegolven werden opgepikt door twee detectors in de VS en één in Europa, en de gammaflits werd tegelijk opgepikt door de Fermi-satelliet van NASA. Tot verrassing van de onderzoekers kwamen de gravitatiegolven 1,7 seconde vóór de gammaflits aan. Op het eerste gezicht leken de gravitatiegolven het licht…

Het absolute nulpunt ligt op -273,15 °C. Volgens de klassieke natuurkunde staan de atomen dan stil afgezien van hun rotatie, maar de kwantummechanica zegt iets anders. De snelheid van atomen in een gas neemt af bij dalende temperaturen tot 200 miljoenste graad boven het nulpunt. Daar is de snelheid 20 cm/s of 0,00000667 procent van de lichtsnelheid. Maar door ze nog verder te koelen raken de atomen hun identiteit als deeltjes kwijt en worden ze een collectieve kwantumgolf, een atoomwolk, die zich verspreidt als ringen in water. Dit heet een bose-einsteincondensaat. Al na een paar milliseconden trekt de zwaartekracht de atoomwolk naar de bodem van het vat, waardoor hij opwarmt. Dat maakt het lastig om het absolute nulpunt op aarde te onderzoeken, en de proeven zijn dan ook verplaatst naar…

HEELAL Het Internationale ruimtestation ISS heeft over het algemeen geen probleem om zijn temperatuur op peil te houden. Afgezien van de grote ramen is het station vrij goed geïsoleerd. De buitenmuren kunnen echter ijskoud worden wanneer het station zich in de schaduw van de aarde bevindt, waar de buitentemperatuur kan dalen tot -157 °C. De buitenwanden van het ISS worden vanbinnen daarom verwarmd door wel honderden kleine, platte elektrische radiatoren die doen denken aan elektrische dekentjes. Zonder de radiatoren zou zich op de oppervlakken condens vormen: vocht dat de gevoelige en vitale elektronica van het station makkelijk zou kunnen beschadigen. De energie om het ISS te verwarmen komt van vier sets zonnepanelen, die gemiddeld 84.000 tot 120.000 watt leveren per 24 uur, afhankelijk van de verdeling van zonlicht en schaduw…

NATUUR Katten spinnen om met elkaar te communiceren, maar ook met mensen. Dat doen ze vooral als je ze aait op een plek die ze prettig vinden. Verder snorren katten als ze door een andere kat worden gewassen, of tijdens het eten. Dat laatste is waarschijnlijk een overblijfsel uit de begintijd van de kat, toen de moeder haar kittens opspoorde via het snorren en ze liet drinken. In al deze situaties is de boodschap dezelfde: Blijf doen wat je doet! Het spinnen van de kat ontstaat wanneer spieren in het strottenhoofd, vergelijkbaar met onze stembanden, met snelle tussenpozen samentrekken en ontspannen, waarbij ze naar binnen en naar buiten trillen. Als de kat dan ademhaalt, stroomt de lucht langs de trillende spieren. De daaropvolgende trillingen brengen de lucht in beweging en…

LICHAAM Al onze tranen ontstaan in de traanklieren, die zich aan de zijkant boven het oog bevinden en ongeveer 10 tot 20 openingen per oog hebben. De meeste tranen die uit onze ooghoeken lopen, worden aangemaakt om onze gevoelige kijkers te beschermen tegen bacteriën en stof, en in de loop van een normale dag maken ze ongeveer 2 milliliter traanvocht aan. De samenstelling van tranen varieert al naargelang de reden dat ze ontstaan. Het meest voorkomende traanvocht bevat slijm, vet, zouten, bacteriëndodende enzymen en antistoffen. Het traanvocht wordt voortdurend als een beschermend membraan over het oog verspreid wanneer we knipperen. Andere tranen ontstaan als reactie op een onaangename invloed van buitenaf, bijvoorbeeld wanneer we uien snijden, waarbij er een gas vrijkomt dat de ogen irriteert. Dit type traan bestaat hoofdzakelijk…

ASTRONOMIE Australische onderzoekers weten nu hoe de enorme ster Betelgeuze de astronomen de afgelopen jaren zo heeft kunnen verwarren. In 2019 kwam de ster in de belangstelling, toen zijn helderheid opeens sterk afnam. De afname was veel groter dan de schommelingen die je gewoonlijk ziet bij variabele sterren als Betelgeuze, en astronomen zagen het als een teken dat hij bijna was opgebrand en spoedig zou eindigen als supernova. In de maanden erop werd de ster echter weer helderder, dus er moest iets anders aan de hand zijn. Eén verklaring is dat het licht werd geblokkeerd door een enorme stofwolk. Het onderzoeksteam van de Australian National University bekeek het licht van de ster en de dips daarin sinds 2019 en vergeleek de data met computermodellen die deze kunnen verklaren. Het team…

TECHNIEK Het patroon van bloedvaten op de rug van je hand is even uniek als je vingerafdruk en is daarom een goede manier om je te identificeren. Nu hebben onderzoekers van de University of New South Wales in Australië daar een techniek voor ontwikkeld. Een infraroodcamera maakt een gedetailleerde opname van de bloedvaten, die een computer met kunstmatige intelligentie kan herkennen. De onderzoekers testten de techniek met 500 foto’s van de handen van 35 proefpersonen. Daarna voerden ze de foto’s in in de computer, zodat die de patronen van elk individu leerde kennen. Vervolgens kon het systeem een nieuwe foto van een hand van een van de proefpersonen met een nauwkeurigheid van 99,8 procent identificeren. De techniek kan een goede aanvulling worden op andere identificatiemethoden als vingerafdrukken en gezichtsherkenning. Je…

GEOLOGIE Circa 1,8 miljard jaar geleden nam de evolutie een flinke pauze. Hoewel het eencellige leven zich had ontwikkeld tot cellen met celkernen, die de basis vormen voor complexe meercellige organismen, kwam de ontwikkeling vrijwel tot stilstand. Geologen spreken zelfs van de ‘Boring Billion’, de saaie miljard jaar, die daarop volgde. Nu heeft een team wetenschappers van Peking University in China de verklaring gevonden. De oorzaak is dat er in die periode opvallend weinig bergen werden gevormd op aarde. De aardplaten bewogen langzamer, waardoor er geen nieuwe bergketens omhoog werden gestuwd. De bergen sleten juist af door de regen en de wind, met als gevolg dat het landschap vlakker werd en de aardkorst dunner. Daardoor ging er geen nieuw materiaal uit de aardmantel naar de aardkorst, en belandden er minder…

De grote pijlinktvis kan als een vliegende vis uit het water springen om aan roofdieren te ontkomen. Maar net als de meeste andere inktvissen heeft dit Filipijnse exemplaar nog een troef om uit te spelen. Als hij zich bedreigd voelt, brengt hij zijn vijand in de war met een wolk inkt die hij afscheidt uit zakjes tussen zijn kieuwen. De inkt bestaat hoofdzakelijk uit melanine – de stof die onze huid en haren kleur geeft – en kan ook als doeltreffende camouflage dienen wanneer de inktvis op een prooidier loert.…

IN SAMENWERKING MET HET TIJDSCHRIFT 9 / ll 20 JAAR 8.46 UUR:EERSTE TOESTEL VLIEGT WTC BINNEXN 9.03 UUR:ZUIDTOREN WORDT GETROFFEN 9.57 UUR:TORENS STORTEN IN…

De sirenes van ambulances, brandweer- en politieauto’s zorgen voor een kakofonie van geluid, waardoor het moeilijk is om je verstaanbaar te maken. Op de stoep staat Gerry Drohan, een van de bouwinspecteurs van het World Trade Center. Via een walkietalkie probeert hij te volgen wat er in de noordtoren wordt gezegd. Opeens hoort hij een nasale stem die hij herkent als die van Frank De Martini, een architect die zich op een van de hoogste verdiepingen van het gebouw bevindt. Ondanks de ernst van de situatie klinkt De Martini kalm en beheerst. Hij zegt dat hij iets in de staalconstructie heeft gezien wat hem niet bevalt. Drohan begrijpt niet goed wat hij bedoelt, maar als De Martini zich zorgen maakt, is het niet best. Hij is tenslotte degene die in…

Het gebrul is oorverdovend als NASA op 16 januari 2021 de gigantische raketmotoren van Space Launch System aanzet. De zirkoondeeltjes vonken in de lucht rondom de vlammende raketstraalpijpen. ‘Het was als een aardbeving,’ merkte Jim Bridenstine, CEO van NASA, na afloop op tijdens een persbriefing over de test, waarbij de raketmotoren tot het uiterste werden gedreven. De motoren van Space Launch System leveren 15 procent meer vermogen dan de grootste raket die ooit heeft gevlogen, de maanraket Saturnus V. De nieuwe reuzenraket zal in november 2021 voor het eerst worden gelanceerd. En nog drie nieuwe reuzenraketten maken binnenkort hun debuut. Het Starship van SpaceX zal deze zomer voor het eerst in een baan rond de aarde gaan. De raket New Glenn van Blue Origin zal volgend jaar dezelfde reis gaan…

DE TOERISTENBUS STARSHIP Starship met brandstof stijgt op 1 De draagraket Super Heavy stuurt een Starship vol brandstof in een baan rond de aarde. De Super Heavy koppelt zich los en landt weer op aarde. De draagraket tankt bij en er wordt een bemand Starship op geplaatst. Bemand Starship tankt bij 2 Het bemande Starship wordt ook in een baan om de aarde gebracht, koppelt zich vast aan het wachtende Starship vol brandstof en tankt bij. Een voor een worden bemande Starships klaargemaakt, die nu in een baan om de planeet afwachten. Starship zet koers naar Mars 3 Om de 26 maanden liggen de banen van de aarde en Mars op één lijn en kunnen we naar de rode planeet vliegen met het meest efficiënte gebruik van brandstof. Een hele…

Het gerommel van onweer in de warme avondlucht en het onophoudelijke flitsen aan de horizon associëren we vooral met chartervakanties. In de bliksemgevoeligste delen van de tropen vinden elk jaar 20-70 inslagen per vierkante kilometer plaats, terwijl dat bij ons nog geen inslag per vierkante kilometer is. Maar het is de stilte voor de storm. Een onderzoeksteam onder leiding van Anja Rädler van het European Severe Storms Laboratory in Duitsland heeft 14 regionale klimaatmodellen gecombineerd om te voorspellen hoe het aantal blikseminslagen zich in Europa de komende 80 jaar ontwikkelt. En de conclusie belooft niet veel goeds. Enorme hagel vernielt auto’s De berekeningen werden uitgevoerd voor twee scenario’s: het ene met een mondiale temperatuurstijging van 2 °C ten opzichte van het pre-industriële tijdperk, het andere met een temperatuurstijging van 4…

cadeau voor jou t .w.v. € 21,75 Met Historia beleef je de belangrijkste veldslagen uit de krijgsgeschiedenis en geniet je van spannende en boeiende verhalen over misdrijven en internationale conflicten, gewaagde ontdekkingsreizen, vernuftige bouwwerken en legendarische personen. Kijk voor dit abonnement op wib.mijntijdschrift.net/combi-historia Abonnementen zijn tot wederopzegging na genoemde periode. Cadeau-abonnementen stoppen automatisch.…

PATIËNT: Sue, een T. rex van rond de 30 uit South Dakota, waar ze 65 miljoen jaar geleden leefde. Het dier heeft gaten in de onderkaak. DIAGNOSE: De gaten zijn veroorzaakt door een infectie met de parasiet Trichomonas. Bij de mens veroorzaakt de parasiet soa’s, maar hij tast ook de slokdarm en keel van vogels aan. Amerikaanse onderzoekers stellen de diagnose als ze onderzoeken of gaten in tyrannosauruskaken afkomstig zijn van een beet of een infectie. Ze vergelijken de gaten in 61 kaken met Tyrannosaurustanden en met gaten in de snavels van roofvogels met diverse infecties. 15 procent komt overeen met beten en 15 procent met gaten die de Trichomonas maakt – waaronder die in Sues kaak. PROGNOSE: Sue had veel last van de parasiet. De infectie was pijnlijk en…

PATIËNT: De zes jaar oude Allosaurus Big Al, die 150 miljoen jaar geleden in Big Horn, Wyoming leefde, heeft een groot gezwel aan de middelste teen van zijn rechtervoet. DIAGNOSE: Het gezwel is te wijten aan een infectie. Dat blijkt uit het oneffen oppervlak van het nieuwe botweefsel en uit gaatjes als gevolg van een etterende ontsteking. Behalve de teen had Big Al nog 18 misvormde botten door breuken en infecties. De infecties zijn mogelijk veroorzaakt doordat bacteriën via het bloed van elders werden meegevoerd en de wonden binnendrongen. PROGNOSE: Uit de genezen verwondingen blijkt dat het immuunsysteem op de infecties kon reageren, zodat het dier er mogelijk nog lang mee heeft geleefd. De misvormde teen was waarschijnlijk het ergst en droeg bij tot zijn dood. Big Al kon er…

De snelste chemische reacties zijn gepiept in miljoensten van een miljardste seconde. De laatste 20 jaar hebben wetenschappers lasers ontwikkeld die snel genoeg flitsen om reacties te meten terwijl ze plaatsvinden. Nu hebben Duitse natuurkundigen onder leiding van Reinhardt Dörner van de Goethe-Universiteit in Frankfurt een nog kortere tijd gemeten. Die wordt uitgedrukt in zeptoseconden: biljoensten van een miljardste seconde. Met de röntgenlaser Petra III in Hamburg maten ze hoe lang een lichtdeeltje erover doet om door een waterstofmolecuul te gaan, met een doorsnede van 120 biljoenste meter het kleinste molecuul dat er is. Het bevat twee protonen (blauw) en twee elektronen. De natuurkundigen bestookten het molecuul met individuele röntgenfotonen. Het foton (geel) bewoog door het molecuul met de snelheid van het licht en duwde eerst het ene en daarna…

0,012% VAN DE LICHTSNELHEID Geluidsgolven planten zich voort door atomen te laten trillen. Geluid gaat het traagst in gassen, sneller in vloeistoffen en het snelst in vaste stoffen. Hoe harder en stijver de stof, hoe sneller het geluid erdoorheen gaat. Het record is gemeten in diamant, waar geluid 12.000 m/s haalt. Kostya Trachenko van de Queen Mary University of London heeft theoretisch vastgesteld dat geluid net als licht een topsnelheid heeft, die niet te overschrijden is. Die voorspelling stoelt op metingen in 130 vaste stoffen, waaruit blijkt dat de snelheid wordt bepaald door de massa van de atomen. Hoe lichter de atomen, hoe sneller de geluidsgolven zich voortplanten. In vast waterstofmetaal, dat de lichtste atomen van het heelal heeft, piekt het geluid dan ook met 36.000 m/s. Natuurkundigen willen waterstofmetaal…

Een ijstijd is een periode waarin de mondiale temperatuur aanzienlijk daalt, waardoor er aan de polen ijskappen en gletsjers worden gevormd die zich over de aarde verspreiden. Sinds het ontstaan van de aarde, circa 4,5 miljard jaar geleden, zijn er zeker vijf grote ijstijden geweest. Elke ijstijd duurde miljoenen jaren, en naar schatting heeft de aarde tot een kwart van zijn totale bestaan in ijstijdperioden doorgebracht. De laatste grote ijstijd begon 2,6 miljoen jaar geleden en is nog niet voorbij. We leven dus nog steeds in een ijstijd. Tussen de grote ijstijden in is de aarde namelijk volledig ijsvrij, en dat is nu niet zo: circa 10 procent van het landoppervlak is bedekt met ijs. De grote ijstijden bestaan uit perioden van kleinere ijstijden – glacialen genoemd – die duizenden…