Inhoudsopgave van Editie 3 - 2021 - Wetenschap in Beeld

TECHNIEK Nadat vrachtschepen 100 jaar vooral door steenkool en diesel zijn aangedreven, keert het zeilschip terug in een nieuwe vorm. Zweedse ingenieurs ontwikkelen het grootste zeilschip ter wereld vanuit een nieuw concept, met zeilen die lijken op vijf enorme vliegtuigvleugels. Onder de naam Oceanbird moet het schip al in 2024 te water gaan, om auto’s over de Atlantische Oceaan te vervoeren. Dat gebeurt nu met circa 450 schepen, die bij elkaar 40 ton diesel per dag verbruiken. De Oceanbird zal in 12 dagen de oceaan oversteken. Dat is langzamer dan schepen op diesel, maar het klimaat krijgt wel 90 procent minder broeikasgassen te verwerken dan met een vergelijkbaar dieselschip. Het windschip zal 32.000 ton wegen, wordt 200 meter lang en 40 meter breed. De zeilen worden zodanig gebouwd dat ze…

4000 km/h is genoeg voor gewichtloosheid Op een korte ruimtereis, zoals met Virgin Galactic, stijgt het vaartuig 100 km op en landt het weer dicht bij de lanceerplaats. Dit vereist een snelheid van circa 4000 km/h, wat een simpele raket met één rakettrap kan bereiken. Ruimtetoeristen zijn een paar minuten gewichtloos tijdens een korte vrije val. Alleen een kolossale raket ontkomt aan de aarde Voor een baan rond de aarde, zoals met de Starliner van Boeing, is minimaal 27.000 km/h nodig. Alleen een kolossale raket met meer dan één rakettrap haalt dit. In hun vrije val zijn de toeristen gewichtloos. En omdat de val de kromming van de aarde blijft volgen, kan deze in principe eeuwig duren.…

De 25-jarige Franse ontwerpster Anaïs kan haar ogen bijna niet geloven als ze in december 2012 een YouTube-filmpje ziet met een Amerikaanse actrice die als twee druppels water op haar lijkt. Ze neemt contact op met haar, ene Samantha, die net zo verbaasd is als ze Anaïs ziet. De twee vrouwen schrijven wat heen en weer op sociale media en komen erachter dat ze veel gemeen hebben. Ze zijn geboren op dezelfde dag in Korea en geadopteerd – de een in de VS en de ander in Frankrijk. Als ze elkaar kort daarna ontmoeten via een videogesprek, klikt het zo goed dat het lijkt alsof ze zussen zijn. En dat zijn ze ook, blijkt uit een DNA-test. Eeneiige tweelingen zelfs. Voor wetenschappers vormen eeneiige tweelingen die elkaar pas ontmoeten als…

Mysterieuze flitsen komen uit ver sterrenstelsel 1 Astronomen hebben zogeheten snelle radioflitsen waargenomen. Die zijn meestal afkomstig van verre stelsels. Ze worden getriggerd door neutronensterren met sterke magnetische velden, magnetars genaamd. En ze duren enkele milliseconden, maar zenden meer energie uit dan de zon in tientallen jaren. Zeer ijle waterstofwolken vertragen lange golven 2 Als het heelal helemaal leeg zou zijn, zouden korte en lange radiogolven met dezelfde snelheid bewegen. Maar omdat de radiogolven langs ijle, miljoenen graden hete waterstofwolken komen, worden ze gebroken, zoals licht wordt gebroken in een prisma. De lange golven raken daardoor vertraagd. Radiotelescoop meet vertragingen van de golven 3 De ASKAP-telescoop in Australië observeert radioflitsen van verre stelsels en de tijdverschuiving tussen de korte en lange golflengten van de flitsen. Hoe meer de lange golven…

Bijen zijn geldmachines 1 96 procent van alle bloeiende planten in de wereld – inclusief 70 van de 100 meest gangbare gewassen – is afhankelijk van bestuivers om zichzelf te reproduceren. Bijen zijn verreweg de belangrijkste bestuivers en wilde bijen en honingbijen dragen elk ruim 2500 euro per hectare bij aan de productie van gewassen. Kevers doen het vuile werk 2 Elk van de circa 1 miljard koeien op de planeet scheidt jaarlijks tot 10 ton poep uit. We zouden eronder bedolven raken als we de 6000 soorten mestkevers op aarde niet hadden. De kevers breken poep af en zorgen er bijvoorbeeld voor dat een koeienvlaai zo’n 20 procent sneller wordt afgebroken dan anders. Sprinkhanen belanden op ons bord 3 Zonder insecten kunnen we alle aardbewoners over een paar decennia…

Bekijk nu van heel dichtbij insecten of andere vondsten Deze wifi microscoop vergroot tot 1.000x en heeft 8 leds waardoor je zelfs de kleinste details kunt waarnemen. Of je nu de natuur of je eigen huis aan het verkennen bent, je maakt haarscherpe foto’s of video’s van al je vondsten. Dankzij de draadloze module op de microscoop heb je altijd een wifi verbinding en heb je geen last van onnodige snoeren. Download de Max See-app voor iPhone-, iPad- of Androidapparaten en laat de wonderbaarlijke microwereld zijn weg vinden naar je telefoon. TECHNISCHE SPECIFICATIES: • tot 1000x vergrotingsbereik• Werktijd: 1,5 uur• Videoresolutie: 1920 x 1080 pixels• Met oplaadkabel en houder van metaal De wifi microscoop ontvang je nu gratis* bij een jaarabonnement (12 nummers) op Wetenschap in Beeld! Voor slechts €…

WEEK 15 De hersenen beginnen hun basisstructuur aan te nemen en geleidelijk krijgen de grote en kleine hersenen vorm. Maar het brein is nog lang niet functioneel. WEEK 16 De longen beginnen zich te vertakken. Wanneer de baby vóór dit moment wordt geboren, zijn de longen niet in staat om zuurstof op te nemen. WEEK 23 De longen vormen de basis voor de longblaasjes. Die produceren smeer, dat de longen verzacht. Als de baby eerder wordt geboren, kan hij alleen met hulp ademen. WEEK 25 Er ontstaan gespecialiseerde hersencentra waarin de cellen nauw samenwerken. Als het kind eerder wordt geboren, is er een grote kans op epilepsie en blindheid. WEEK 28 De hersencellen krijgen een vetlaagje, dat de snelheid van de zenuwsignalen verhoogt. Als de baby eerder wordt geboren, is…

Boodschappers kiezen de nervus vagus 1 Als rabiës in de maag wordt gespoten, reist het virus door het parasympathische zenuwstelsel, dus door zenuwcellen in de nervus vagus. Het komt aan in een klein gebied in de hersenstam, de NTS (nucleus solitary tract), en bereikt dan de rostrale insula en de mediale frontaalkwab. Plan B-route gaat via wervelkolom 2 Als de nervus vagus beschadigd is, loopt het virus via het sympathische zenuwstelsel – van de maag naar de buikholteganglia, een verzameling zenuwcellen in de zonnevlecht, dan verder door neuronen in de wervelkolom naar de hersenstam en vervolgens naar de hersenschors. Route bepaalt bestemming in het brein 3 Het virus belandt her en der in de hersenen, afhankelijk van de gekozen route. Het bereikt via het parasympathische zenuwstelsel de insula van de…

Vrachtschepen pendelen tussen Noorwegen en Denemarken 1 De Aasnes en de Aasheim zijn momenteel twee van de drukste schepen bij de Fehmarnbouw. De coasters pendelen vanuit Noorwegen met gra niet voor de bouw van pieren voor de nieuwe werkhaven. De Aasnes van 100 x 17 m kan 7200 ton per keer meenemen, de Aasheim ‘slechts’ 5800 ton. In acht overtochten wordt 2 miljoen ton graniet verscheept. Baggerschepen plaatsen 1000 ton graniet per dag 2 Het graniet wordt gestort op bakken die op laag water kunnen varen. De bakken worden gesleept naar de 60 m lange en 20 m brede baggerschepen Fetsy en Bolle VIII, die elk een pier bouwen op 500 m van de kust. Ze zijn verankerd, zodat ze niet meegaan met de zeestromingen, en gebruiken gps om per…

OÖLOGIE Vogelpoep is meestal groen of bruin met witte klodders. Het donkerste deel komt overeen met de poep van een zoogdier, en het witte deel is een soort vogelurine. De witte kleur is afkomstig van een dikke pasta die urinezuur bevat, dat de nieren van de vogels produceren als ze afvalstoffen uitscheiden. Terwijl zoogdieren urine en poep afzonderlijk uitscheiden, komen ze bij vogels uit dezelfde opening, de cloaca geheten. Vogels hebben geen blaas, want dan zouden ze met extra ballast rond moeten vliegen. Het spijsverteringssysteem van vogels is – in tegenstelling tot dat van zoogdieren – geoptimaliseerd om afvalstoffen uit te scheiden met zo min mogelijk vocht erin. Reptielen lozen hun afvalstoffen op dezelfde manier als vogels. Veel soorten leven in droge, hete gebieden en daarom moeten ze met heel…

Je ziet het niet zo een, twee, drie, maar de blauwe vinvis stamt – net als alle andere walvissen – van dezelfde zoogdierorde af als kamelen, antilopen en elanden. De voorouders van de walvissen, de oerwalvissen, regeerden over de prehistorische Tethyszee, waar nu India en Pakistan liggen. Oerwalvissen waren aanvankelijk een soort hoefdieren, dus zoogdieren met hoeven in plaats van klauwen. 50 miljoen jaar terug begon de oerwalvis zich echter van andere hoefdieren te onderscheiden toen hij uitgroeide tot amfibie: een dier dat op het land en in het water leeft. In 2019 dook er een zeer zeldzaam exemplaar van een geheel nieuw geslacht en een nieuwe soort van de oerwalvis op, Peregocetus genoemd, in 42,6 miljoen jaar oude sedimenten in Peru. Uit die vondst blijkt dat de oerwalvissen op…

PALEONTOLOGIE Voor het eerst hebben onderzoekers de afmetingen berekend van de grootste haai die ooit op aarde heeft geleefd. Overal op aarde zijn tanden gevonden van de megalodon, die 20 miljoen jaar lang de oceanen beheerste, tot hij 3 miljoen jaar terug uitstierf. Maar hoe hij eruitzag, is onzeker. Haaienskeletten bestaan uit kraakbeen, dat snel vergaat, dus alleen uit het gebit kunnen we iets opmaken. Uit een vergelijking met het gebit van de grootste haai van nu, de witte haai, blijkt dat de oerhaai 12 tot 18 meter lang werd. Hij wordt meestal voorgesteld als een uit de kluiten gewassen witte haai, maar onderzoekers van de universiteit van Bristol geven een gedetailleerder beeld. De wetenschappers gingen niet uit van de witte haai, maar maten de lichaamsdelen van vijf huidige haaiensoorten…

Kleren maken de man – en de vrouwtjesinktvis. Bij de soort met de Latijnse geslachtsnaam Tremoctopus kunnen de vrouwtjes een kleurrijke mantel uitvouwen, waardoor ze er indrukwekkender uitzien. De mantel bestaat uit twee sluiers, elk verbonden met twee van de tentakels. Mogelijk worden prooidieren aangetrokken door de oplichtende kleuren van de mantel. De vrouwtjes kunnen 2 meter lang worden en zijn echte reuzen in vergelijking met de mannetjes, die niet veel groter worden dan enkele centimeters. Foto // Magnus Lundgren…

Het aftellen is begonnen. Drie toeristen en hun reisleider gorden zich vast in de vormgegoten stoelen. Ze gaan dit jaar niet naar het zuiden, maar naar boven – de ruimte in, naar het internationale ruimtestation ISS, dat in een baan op 420 kilometer van de aarde draait. De vier passagiers zitten in het ruimtevaartuig Crew Dragon boven op de 62 meter hoge ruimteraket Falcon 9. De raket versnelt sterk en de passagiers worden hard in de stoel geduwd. Al na een minuut gaan ze sneller dan het geluid en zijn ze 9 kilometer boven de ruimtehaven in Florida. Na twee minuten en 33 seconden is de snelheid 6800 km/h en gaan de raketmotoren uit. En even is alles kalm. De eerste rakettrap ontkoppelt zich en valt terug naar de aarde.…

Zeven maanden per jaar is de Baffinbaai tussen Groenland en Canada bedekt met zo’n dik pak zee-ijs dat de fotosynthese van algen niet mogelijk zou moeten zijn. Maar met robotvaartuigen hebben wetenschappers nu de duisternis onder het ijs bestudeerd, en het resultaat is verrassend. Al in februari, als de zon net terug is, beginnen de algen energie aan het licht te onttrekken, en de groei piekt in april-mei – meer dan twee maanden voordat het ijs zich terugtrekt. Wetenschappers weten nog niet hoe de algen zich hebben aangepast aan het minimale licht. Foto // MESA Project…

Darmwand wordt door ontsteking aangetast Circa 10 procent van alle kinderen geboren vóór week 32 krijgt necrotiserende enterocolitis, waarbij stukken darmwand afsterven. Oorzaken zijn mogelijk onderontwikkelde darmen, een slechte bloed- en zuurstoftoevoer en infectie. Belaste longen lopen meer risico op astma De longen rijpen door tot de geboorte, dus premature baby’s kunnen problemen met de ademhaling krijgen. Een slechte longfunctie kan ook de verdere longontwikkeling beïnvloeden en het risico op astma of COPD vergroten. Loslatend netvlies kan leiden tot blindheid Door vroeggeboorte kan de ontwikkeling van bloedvaten in het netvlies verstoord raken. Een baby kan last krijgen van bloedingen, de groei van bloedvaten in het glasvocht van het oog en een loslatend netvlies. Behandeling beschadigt het gehoor Premature baby’s krijgen vaak antibiotica en diuretica tegen longproblemen en infecties. De stoffen…

Lassen van ijzeren stangen 1 Tot 12 meter lange stangen van gewapend ijzer worden de fabriek in gereden, waar smeden en lassers er een skelet van maken. Zodra de ijzeren kooi in elkaar zit, wordt deze op rails naar de volgende schakel geschoven. FEMERN A/S Beton loopt in ijzeren skelet 2 De kooi rijdt een mal in, waar lange leidingen 100 m3 beton per uur verdelen en samen met de overige segmenten storten. Negen segmenten vormen één afgewerkt tunnelelement. Er gaat zeker 3.000.000 m3 beton in de tunnelbouw zitten. FEMERN A/S Voltooide elementen vertrekken 3 Wanneer de betonelementen van 217 x 40 x 8,9 m (LxBxH) uitgehard zijn, krijgen ze in het droogdok aan de uiteinden waterdichte schotten. Dan wordt het dok gevuld met water, zodat de holle elementen de…

VIROLOGIE Virussen laten geen fossielen achter. Daarom is er weinig bekend over het ontstaan ervan. Uit onderzoek komen echter drie centrale hypothesen naar voren. Volgens de eerste hypothese zijn virussen cruciaal voor de sprong van niet-leven naar leven op de nog jonge aarde. De reductiehypothese stelt dat virussen ontstaan door een omgekeerde evolutie van parasitaire, eencellige organismen. En ten slotte beweert de vermijdingshypothese dat virussen ontstaan uit brokjes genetisch materiaal van grotere organismen. De drie hypothesen noemen elk een andere ouderdom van het eerste virus, met een maximum van ruim 4 miljard jaar. VIRUSSEN ZIJN MILJARDEN JAREN OUD ▪Virus eerst-hypothese: >4,0 miljard jaar▪ Reductiehypothese: 3,7 miljard jaar▪ Vermijdingshypothese: 2,6 miljard jaar IN HET VOLGENDE NUMMER ▪Hoeveel kou kun je overleven▪ Wordt een kolonie op Mars vegan▪ Landen alle katten op…

KRAAK DE CODE Beantwoord drie vragen met verschillende delen van je brein en puzzel het codewoord bij elkaar. VISUELE INTELLIGENTIE 1 Welk gewicht moet op de plaats van het vraagteken komen om de weegschaal in balans te krijgen? Antwoordopties: H: 5,5 I: 6 J: 4,5 K: 7 L: 5 M: 4 LOGISCH INZICHT 2 Stefan heeft een rond perceel gekocht met een diameter van precies 13 meter. Dat wil hij inzaaien met gras voor een rechthoekig voetbalveld. Het idee is zo veel mogelijk plek ervoor in te ruimen. Hoe breed wordt het veld als het 12 meter lang is? Antwoordopties: P: 4,5 meter S: 5 meter T: 5,5 meter V: 6 meter Y: 6,5 meter GETALBEGRIP 3 Bij lokale verkiezingen zijn er 12.345 stemmen te tellen. Die gaan naar vier…

ASTRONOMIE Astrofysici waren onlangs getuige van de tot nog toe grootste botsing tussen twee zwarte gaten. Het resultaat is een zwart gat van een type dat we nooit hebben gezien. De twee zwarte gaten hadden 66 en 85 keer zo veel massa als de zon, en uit berekeningen blijkt dat de versmelting resulteerde in een zwart gat van 142 keer de zonnemassa. De botsing gaf een energie van negen zonnemassa’s vrij. De meeste energie vliegt door de ruimte in de vorm van gravitatiegolven, die de twee detectoren LIGO in de VS en Virgo in Italië kunnen meten. De samensmelting van de twee zwarte gaten is niet alleen de grootste, maar ook de verste waarvan onderzoekers gravitatiegolven opgevangen hebben. Het gebied bevindt zich op 17 miljard lichtjaar afstand. Dat wil niet…

GEOLOGIE Dankzij analyses van diamanten weten we voor het eerst hoe diep het leven zijn sporen nalaat in de aarde. Al het leven op aarde is onderdeel van de koolstofkringloop. Planten en dieren worden opgebouwd uit koolstof en weer afgebroken tot koolstof, die zich afzet in de bodem. Deze koolstof schiet mee de aarde in als tektonische platen onder elkaar schuiven, en keert later terug naar de oppervlakte via vulkaanuitbarstingen. Hoe diep de koolstof komt, was onzeker. Maar onderzoekers van de universiteit van Alberta in Canada kwamen erachter door verschillende varianten van koolstof, zuurstof en stikstof in diamanten te analyseren. De meeste diamanten worden in de buitenmantel gevormd, tot 250 kilometer diepte. Veel zeldzamer zijn diamanten uit diepere lagen, en de kostbaarste zijn de ‘superdiepe diamanten’, waarvan enkele in de…

ASTRONOMIE Uit nieuwe berekeningen blijkt dat de zon hoogstwaarschijnlijk ooit een zusterster had. Wetenschappers van Harvard University in de VS hebben onderzocht hoe het zonnestelsel zoals we dat nu kennen kan zijn ontstaan als de zon oorspronkelijk deel heeft uitgemaakt van een dubbelstersysteem. Het blijkt dat met name twee verschijnselen beter verklaarbaar zijn als er een extra ster in het spel was. Het ene verschijnsel is een enorme bol van kleine, met ijs bedekte stenen ver buiten de baan van de planeten: de Oortwolk. Hoewel de Oortwolk nog nooit rechtstreeks is waargenomen, zijn de astronomen zeker van het bestaan ervan, omdat kometen die dieper in het zonnestelsel op bezoek komen er hun oorsprong hebben. De oorsprong van de Oortwolk was altijd een raadsel, maar de berekeningen laten zien dat de…

Voor ik zelf medisch onderzoek ging doen, dacht ik dat proefpersonen in klinische studies netjes naast elkaar in een ziekenhuiszaal liggen terwijl de onderzoekers ze ‘live’ in de gaten houden. In werkelijkheid komen de patiënten op hun eigen moment (af en toe) naar het ziekenhuis, verspreid over meerdere jaren. De eerste studiepatiënt is vaak al dood voor de laatste begint. Ergens wel jammer: met alle proefpersonen tegelijk voor je neus zullen onverwachte patronen je eerder opvallen dan wanneer je (zoals ik nu) alleen de droge data achteraf hebt. Gelukkig bestaat die situatie ook: bij plantenonderzoek. Planten lopen niet weg. Ik ontdekte dit bij toeval toen ik langs zo’n experiment fietste. ‘De overheid heeft in 2020 toestemming gegeven,’ las ik op een bord, voor het importeren van de Japanse bladvlo. Die…

Grote motoren sturen de capsule veilig aan Als de draagraket tijdens de lancering uitvalt, kunnen acht Dracoraketmotoren, elk met een vermogen van 73.000 newton, de capsule snel van de raket weg sturen. Kleine motoren stellen koers bij Met 16 kleine Draco-raketmotoren kan het vaartuig door het heelal zoeven. Elke motor levert slechts 400 newton, maar bij elkaar is het genoeg om de hoogte of oriëntatie van de Crew Dragon te veranderen. Laadruim verbrandt Het 37 m3 grote laadruim zit vol voorraden voor het ISS, zoals voedsel, water en wetenschappelijke instrumenten. Zodra het ruim leeg is, koppelt het af en verbrandt het in de atmosfeer. Alles draait op zonnecellen Eén kant van het laadruim staat vol zonnecellen. Dit om de kwetsbare zonnepanelen te vermijden, die in de ruimte moeten uitklappen. Veilig…

Chemie geeft genotsdrang 1 Dopamine drijft zenuwsignalen aan tussen de nucleus accumbens en de area tegmentalis ventralis in de hersenstam. Die vormen de hoofdmoot van het beloningssysteem, en dankzij de signalen daarvan wil je handelingen blijven verrichten die je plezier en bevrediging bezorgen. Zo vergroot dopamine de zin in seks, drugs en nieuwe belevenissen. Frontaalkwabben dragen creatieve oplossingen aan 2 Zenuwbanen van de area tegmentalis ventralis naar de frontaalkwabben motiveren je om handelingen uit te voeren en gehoor te geven aan gevoelens. Dopamine activeert die zenuwverbindingen, waardoor je nieuwsgierig en onderzoekend bent en dus makkelijker creatieve oplossingen vindt om je doel te bereiken. Sterke ervaringen leiden tot daadkracht 3 Een circuit van zenuwverbindingen tussen het striatum en de zwarte stof in de hersenen is betrokken bij de coördinatie van je…

In het donker tussen de sterrenstelsels is het leeg. Of bijna dan. Hier zweven ijle wolken waterstofgassen, maar die zijn zelfs met de krachtigste telescopen niet te zien. Ze bevatten maar een paar atomen in een volume van enkele kubieke meters. Maar ze strekken zich over miljarden kilometers uit, en als je al hun massa bij elkaar optelt, krijg je een speciaal getal – dat een 24 jaar oude som oplost. Circa de helft van alle gewone, zichtbare materie – sterren, planeten, stof, gassen – ontsnapt aan de telescopen sinds in 1997 werd berekend hoeveel er waarneembaar zou moeten zijn. Tot nu toe, want de massa in de waterstofwolken blijkt exact overeen te komen met de ontbrekende massa. En nu richten astronomen hun blik op de donkere energie, die 68…

De zon is nog niet op, maar de bioloog Bradford Lister en zijn assistenten zijn al aan de slag in het regenwoud van Puerto Rico. Ze leggen insectenvallen op de bosbodem en in de bomen. En 12 uur later, bij zonsondergang, komen Lister en zijn mensen terug om de vangst op te halen. Toen Lister 36 jaar eerder exact dezelfde procedure op deze plaats uitvoerde, ving hij in een val die op de bodem lag gemiddeld 473 milligram drooggewicht aan insecten per dag, en met een val die in de bomen hing 37 milligram. Nu vangt hij 13 milligram per val op de bodem en 5 milligram per val in de bomen – een daling van respectievelijk 97,3 en 86,5 procent sinds het laatste bezoek. De verdwijning van de insecten…

Vergeet exotische planten 1 Exotische planten zijn mooi, maar lokale planten zijn beter voor wilde dieren. Het aantal insectenlarven neemt af naarmate een tuin meer exotische planten krijgt, omdat meer dan 90 procent van de plantenetende insecten gespecialiseerd is in lokale planten. Laat de hark staan 2 Gevallen herfstbladeren zijn een doorn in het oog van perfectionistische tuinbezitters. Maar laat ze lekker liggen. Koninginnenbijen, poppen en larven van motten en vlinders overwinteren onder de bladeren, die de kou en insecteneters weghouden. Stop met spuiten 3 Het onkruidmiddel glyfosaat, ook wel Roundup genoemd, tast een enzym in planten aan. Maar het enzym zit ook in darmbacteriën van insecten, en het verstoort de bacteriële balans bij onder meer bijen, waardoor ze gevoeliger worden voor infecties. Grasmaaien kan wachten 4 Als je het…

• GROEI VAN DE FOETUS • ZIEKTE EN HANDICAP • LEVEN REDDEN Camille woog maar 920 gram toen ze ruim drie maanden te vroeg werd geboren. In 1992 hadden de meeste ziekenhuizen niet de technologie om baby’s te redden die zo prematuur waren, maar Camille had geluk, want het Sainte-Justine University Hospital Center in het Canadese Montreal had net een nieuwe behandeling ingevoerd om de onvolgroeide longen van minibaby’s te laten rijpen. Dat werd haar redding. Nu is Camille Girard-Bock 28 jaar en doet ze haar promotieonderzoek in hetzelfde ziekenhuis, waar ze de gevolgen voor het latere leven na extreme vroeggeboorte bestudeert. Ieder jaar komen 15 miljoen kinderen te vroeg ter wereld, meer dan 10 procent van alle baby’s op aarde. Van hen overleven er 14 miljoen, want de laatste…

Milde luchttoevoer versterkt de longen 1 Vroeger kregen premature baby’s zuurstof via mechanische beademing. De hoge druk belastte echter de longen van de baby, en nu gebruiken artsen een mildere methode: CPAP, die verwarmde, bevochtigde lucht met extra zuurstof aanvoert en tegelijkertijd de longfunctie versterkt. Doorsmeren voorkomt dat longen inklappen 2 Normaal scheiden de longen van de foetus vanaf week 23 surfactant uit, een complex mengsel van eiwitten en vetten. Deze smeer moet voorkomen dat de longblaasjes, die zuurstof tot het bloed doorlaten, bij uitademing inklappen. Premature baby’s krijgen kunstmatige smeer. Medicijnspray ontziet de longen 3 Tot nu toe voegden artsen surfactant toe via een dunne katheter in de longen van de baby. Maar het is een invasieve methode die het longweefsel kan beschadigen. Daarom voeren onderzoekers nu klinische proeven…

Rostrale insula maakt de maag hongerig Signalen van de insula midden in de hersenen stimuleren de spijsvertering door enzymen en zoutzuur in de maag af te scheiden, en samentrekkingen in de spieren van de maagwand kneden het voedsel. De insula draagt ook bij aan lichamelijke reacties in sociale context, zoals hartkloppingen en vlinders in de buik. Hersenschors remt het eetfestijn De signalen die de spijsvertering in demaag stoppen, komenvandeprimaire motorische en de primaire sensorische hersenschors. Die liggen rond de rostrale insula. De signalen vertragen de samentrekkingen van demaagspieren en voorkomen dat spijsverteringsstoffenworden uitgescheiden.…

Simson heeft honger. Als graafmachine in de zwaargewichtklasse heeft hij zijn dagelijkse portie zeebodem nodig. In één keer schept de gulzige graafbak 34 kubieke meter zand, zeewier en stenen weg – de inhoud van 300 volle kruiwagens. En hij is in het gezelschap van twee baggerschepen, de Fetsy en Bolle VIII, die ieder wel 500 ton graniet per dag lusten. De drie reuzen werken aan de eerste fase van wat ooit ’s werelds langste afgezonken tunnel zal worden: een vaste verbinding onder de Fehmarnbelt tussen Denemarken en Duitsland, en dus tussen Scandinavië en Centraal-Europa. Die kan automobilisten en treinreizigers uren besparen, en het milieu ontzien doordat veel goederenvervoer van de autoweg de elektrische trein in gaat. Tunnel is jarenlang een brug De Fehmarnbelt tussen het Duitse eiland Fehmarn en het…

Vier satellietstations zenden signalen voor het afzinken 1 Vier GNSS-stations (global navigation satellite systems) staan op de kust – twee aan Deense en twee aan Duitse zijde. De stations kunnen meer satellietsignalen benutten dan gps en sturen correctiesignalen naar de zinkpontons die de tunnelelementen moeten laten zakken. Zinkpontons plaatsen zichzelf ultraprecies 2 Samen met zes ankers op de zeebodem houden de signalen de twee zinkpontons in de juiste positie. Het systeem werkt tot op 8 millimeter precies. Ter vergelijking: de gps in een mobiele telefoon is meestal beperkt tot een nauwkeurigheid van ongeveer 5 meter. Geluidstransponders zorgen voor precisie in de diepte 3 Ballasttanks van het tunnelelement worden gedeeltelijk gevuld met water en zakken naar de bodem. Transponders verzenden en ontvangen geluid, waardoor de elementen exact in elkaars verlengde komen…