Inhoudsopgave van Editie 13 - 2022 - Quest

Als er ooit een vuilniswagen over de oceaanbodem zou kunnen rijden, wat voor troep zou die dan tegenkomen? In ieder geval schrikbarend veel afval dat afkomstig is van vissers. Onderzoekers van onder meer de University of Tasmania (Australië) vroegen 450 beroepsvissers uit zeven landen hoeveel spullen ze jaarlijks verliezen op zee, bijvoorbeeld door slecht weer. Op basis daarvan maakten ze een schatting van wat er wereldwijd in zee verdwijnt. Het gaat om ongeveer twee procent van al het gebruikte vistuig: zo’n 740.000 kilometer vislijn, bijna 80.000 vierkante kilometer aan visnetten, 25 miljoen vangkooien en vallen en veertien miljard vishaken. Als het zo doorgaat, waarschuwen de onderzoekers, liggen er over 65 jaar genoeg visnetten in de oceanen om de hele aarde te overspannen.…

‘Je moet minstens twee liter vocht per dag drinken’ We eten te veel in Nederland, maar drinken te weinig. Want te weinig vocht, dat zou ongezond zijn. Maar hoeveel ellende levert een watertekort echt op? Zit er iets in? Water is een onmisbaar onderdeel van ons lijf, en vochtverlies is onvermijdelijk. We gebruiken water namelijk om te zweten en om afvalstoffen af te voeren via onze urine. Ook door enkel te ademen, verliezen we al vocht. Wat er uitgaat, moet er ook weer in, dus is het belangrijk om dat vocht weer aan te vullen. Maar vraagt dat om tenminste twee liter per dag? Gek genoeg is dat helemaal niet zo vanzelfsprekend. Die twee liter lees je overal, maar geldt lang niet altijd en voor iedereen. Op warme zomerdagen zweet…

Een heel gedreven man was het. Avontuurlijk en ondernemend. Een lieve vader ook. Maar wel een tikkeltje impulsief. Gerrit Tieke was iemand, vertelt jongste dochter Yvonne Holland-Tieke (60), die van het ene op het andere moment zijn kinderen in de auto zette en naar Oostenrijk reed om een week vakantie te vieren. Zodat zijn zwangere vrouw thuis even rust had. Iedereen wist dat Tieke, poelier te Enschede, altijd in was voor iets geks. Zijn hele leven was een aaneenschakeling van avonturen (zie kader ‘Leven vol tegenslagen’). Dat hij begin jaren zestig naast zijn poelierswinkel en pluimvee slachterij aan de Gronausestraat in Enschede een volière voor tropische vogels bouwde, viel dus niet bepaald op. Maar wie Gerrit Tieke goed kende, kon ook weten dat het daar niet bij zou blijven. De…

Dat is alleen een raadsel als je denkt zoals Isaac Newton. De vader van de zwaartekrachttheorie opperde ruim drie eeuwen geleden dat alle objecten met massa aan elkaar trekken. Een zwart gat waaraan geen licht kan ontsnappen, zou volgens Newtons logica niet kunnen bestaan, omdat licht nu eenmaal geen massa heeft. Albert Einstein bedacht een eeuw geleden de oplossing. Hij zag in dat massa helemaal niet trekt, maar buigt. Net zoals een bowlingbal op een matras, verbuigt massa de omgeving. Een zwart gat (met een gigantische massa) verbuigt de structuur van het heelal zelf. Lichtstralen volgen dan vanzelf, zonder dat er actief aan ze wordt getrokken, het gekromde parcours in de buurt van een zwaar zwart gat.…

De eerste kaartspelen werden vermoedelijk in de zevende eeuw in China gespeeld. Maar dat weten we alleen van beschrijvingen. De speelkaarten zelf zijn niet bewaard gebleven. De kaarten die wij kennen, vonden hun weg naar Europa aan het eind van de veertiende eeuw, via de Mammelukken. Dat was een Arabische militaire orde, die bestond uit voormalige slaven. Destijds beheersten zij de specerijenhandel met Europa. Hun kaartspel had 52 kaarten met de waarden een tot en met tien, aangevuld met drie extra kaarten: koning, onderkoning en tweede onderkoning. Als symbolen werden zwaarden, staven, bekers en munten gebruikt. FLITS ■ De huidige kaartsymbolen stammen uit de zestiende eeuw en staan voor de standen van die tijd. ■ Harten symboliseerden de geestelijken, schoppen de adel, ruiten de kooplieden en klaveren de boeren. ■…

‘Omdat een hapje bloem in je taart of koek niet zo lekker smaakt’, reageert Joey Maartense, bakker bij BBROOD. Hij weet uit ervaring dat de bloem vaak flink aangestampt in de verpakking zit. Daardoor ontstaan er soms klontjes. Zeef je die niet weg, dan kunnen ze rechtstreeks in je eindproduct belanden. ‘Vooral voor banketbakkerijen is dat belangrijk om te voorkomen’, vervolgt Maartense. ‘Bij broodbakkerijen komt bloemzeven maar zelden voor.’ De reden? ‘Brooddeeg bevat meer water en wordt langer gekneed. Daardoor lossen eventuele droge klontjes vanzelf wel op’, verklaart de bakker. FLITS ■ Zoals een bloem het mooiste deel van een plant is, kreeg bloem vroeger ook de betekenis van ‘het fijnste’ of ‘het beste’. ■ Denk aan ‘de bloem der natie’: de beste mensen die een land te bieden heeft.…

Dat heeft er alle schijn van. Als je iemand bijvoorbeeld veel ‘ronde’ en ‘zachte’ moves ziet maken, heb je waarschijnlijk met een sympathiek type te maken. Tenminste, volgens een onderzoeker van de University of Jyväskylä (Finland). In 2012 liet hij proefpersonen een persoonlijkheidstest afleggen, en bracht daarna hun dansmoves in kaart met motion capture. Zo ontdekte hij ook dat mensen die snel last hebben van negatieve gedachten, minder uitbundig headbangen en met hun armen zwaaien. ‘Karakter en dansstijl zijn sterk verbonden’, bevestigt dansdocent Karin Lucassen (Hogeschool In-Holland). Zo herkent ze gemakkelijk ‘denkers’: mensen die gewend zijn analytisch te opereren. ‘Zo is typerend dat ouderen die vroeger advocaat of rector waren, elk pasje in detail uitgelegd willen krijgen, en minder vertrouwen op het spontane gevoel van hun lichaam’. FLITS ■ Kunstmatige…

Waar ligt het echte midden van ons land? Het westelijkste puntje van (Europees) Nederland? Dat is een makkie. Een snelle blik op de landkaart leert je dat je daarvoor naar Zeeuws-Vlaanderen moet, naar Sint Anna ter Muiden om precies te zijn. Op dezelfde manier is het een eitje om vast te stellen dat het oostelijkste puntje bij Bad Nieuweschans ligt (Groningen), het noordelijkste puntje op Rottumerplaat (ook Groningen), en het zuidelijkste stukje Nederland zich bevindt in de buurt van het fraaie Kuttingen (Limburg). Maar wat nu als je op zoek bent naar het midden van Nederland? En dan niet ongeveer het midden, zoals de provincie Utrecht ongeveer in het midden van Nederland ligt. Nee, het absolute middelpunt, op basis van keiharde criteria. Waar je dan uitkomt, ligt er maar net…

Ze draaien in 51 minuten een rondje om hetzelfde punt. Daarmee is ZTF J1813+4251 het dubbelstersysteem met de kortste omlooptijd ooit ontdekt. Het duo werd gespot door astronomen van het Massachusetts Institute of Technology (VS). De twee sterren draaien dicht bij elkaar en dartelen heel snel om hetzelfde zwaartepunt. De ene ster is tien keer zo klein en licht als de zon. De andere is een witte dwerg, een uitgebrande ster. Hij is honderd keer kleiner dan de zon, en half zo zwaar. De witte dwerg zuigt tijdens het draaien de waterstofatmosfeer van de grotere ster op. Volgens de sterrenkundigen kruipen de sterren de komende zeventig miljoen jaar nog dichter naar elkaar toe. Dan zal hun omlooptijd nog maar achttien minuten zijn.…

KORT DOOR DE BOCHT ■ De Grote Oceaan is de oudste oceaan op aarde. ■ Het is ook de grootste oceaan. De plas beslaat zo’n 28 procent van het aardoppervlak. ■ De Grote Oceaan krimpt nu met zo’n 2,5 centimeter per jaar, oftewel een halve vierkante kilometer. Over 200 tot 300 miljoen jaar liggen alle continenten weer tegen elkaar aan als één groot supercontinent. Dat berekenden geologen van Curtin University in Australië. De aardkorst is verdeeld in een aantal grote puzzelstukken, de continentale platen. Die bewegen tergend langzaam in verschillende richtingen, waarbij ze worden voortgestuwd door de hitte in de aarde. Met behulp van een supercomputer simuleerden de geologen hoe de aarde de komende 300 miljoen jaar vanbinnen afkoelt en hoe de aardplaten en hun bewegingen veranderen. De uitkomst: de…

Zet jij elke dag 10.000 stappen? Goed bezig. Artsen van de University of Sydney (Australië) onderzochten de gegevens van 78.000 mensen tussen de 40 en 79 jaar die twee jaar lang een tracker droegen. Daarna werd hun gezondheid nog zeven jaar lang bijgehouden. De mensen die dagelijks 10.000 stappen of meer zetten, leden minder aan dementie, hartziekten en kanker, en hadden een kleinere kans op vroegtijdig overlijden. Ook de snelheid van het lopen telt: bij deelnemers die in een hoger tempo stapten, kwamen de onderzochte aandoeningen nog minder vaak voor. Ook voor wie de 10.000 passen niet haalt, is wandelen toch een aanrader: bij mensen die dagelijks 2000 stappen extra zetten komen een vroegtijdige dood, hartziekten en kanker ongeveer tien procent minder vaak voor. KORT DOOR DE BOCHT ■ De…

Dat de aarde nooit ‘af’ is, zie je nergens in Europa zo goed als in IJsland MEER INFORMATIE Terug naar IJsland, Theo Bosboom (Door de Bomen Uitgeverij, 2022): 176 pagina’s vol foto’s van de natuur op IJsland.…

Om je een idee te geven van het formaat: 24/25ste deel van de recordboom staat niet op deze foto. KORT DOOR KORTDE BOCHT ■In Redwood National Park in Californië (VS) staat de hoogste boom ter wereld: 115,92 meter. ■De oudst bekende boom staat al 4854 jaar in oostelijk Californië (VS). ■De hoogste boom van Nederland, een douglasspar van 50,45 meter hoog, staat achter de koninklijke stallen bij Paleis Het Loo (Apeldoorn). Dat er in een natuurreservaat in noordelijk Brazilië een werkelijk gigantische boom staat, weten onderzoekers al sinds 2019, toen ze het gevaarte zagen op een satellietfoto. Maar er daadwerkelijk naartoe gaan bleek een ander verhaal. Verschillende expedities slaagden er niet in de reuzenboom (voor de kenners: een Dinizia excelsa) te vinden. Een groep van negentien experts, onder meer van…

S amen zijn de zeven boers en de vijf zussen van een Spaans gezin meer dan duizend jaar oud. Liefst 1058 jaar om precies te zijn. Ze hebben volgens Guinness World Records de hoogste opgetelde leeftijd van twaalf broers en zussen ter wereld. Daarmee versloegen de kinderen van wijlen Modesto Hernández en Martina Pérez uit Gran Canaria het vorige twaalfkoppige recordgezin, uit Pakistan, met zestien jaar. De jongste telg van het gezin Hernández-Pérez is 76 en de oudste 98. Lijkt je dit een leuk record om te verslaan? Het bestaat voor elk aantal broers en zussen. Je hoeft dus alleen maar allemaal heel erg oud te worden. Succes! KORT DOOR KORTDE BOCHT ■De hoogste opgetelde leeftijd van zestien broers en zussen is 1270 jaar en 264 dagen. ■ Het grootste…

Aanvallen! Scoren? Laat aanvallers schieten. De techniek? Een inkoppertje: de beste schutters benutten ook de meeste strafschoppen. Voorhoedespelers moeten dus zeker meedoen vanaf elf meter. 83 procent van de penalty’s van aanvallers is raak. Bij verdedigers is dat 74 procent, becijferde voetbalpsycholoog Geir Jordet (Norwegian School of Sport Sciences). Schot in de roos? Tijdens een strafschoppenserie moeten vijf spelers hun kunstje tonen, als de tegenstander niet ontstellend veel mist. Vijf aanvallers opstellen tijdens een wedstrijd heeft nadelen, dus ook andere spelers moeten een schot wagen. Hopelijk zijn dat middenvelders, want die doen het ook beter dan verdedigers. Herhaaloefening Scoren? Bouw op het verleden. De techniek? Voetbal is een oneerlijk spelletje. Teams die eerdere penaltyseries hebben gewonnen, blijken meer kans te maken om de volgende zenuwslopende schotensessie te winnen, ontdekte de…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Dat de maan van ons wegdrijft, is makkelijk te meten. Astronauten die er vijftig jaar geleden waren, lieten spiegels achter. Schiet daar vanaf de aarde laserlicht op en meet hoelang het duurt voordat het weerkaatste licht op aarde is. Klaar. Het licht blijkt steeds net iets langer onderweg. Conclusie: de afstand tussen de aarde en de maan neemt toe, elk jaar met gemiddeld 38 millimeter. Nou ja, dat meten we nu. Maar die snelheid moet vroeger kleiner zijn geweest. Als het altijd al 38 millimeter per jaar was, zou de maan zo’n 1,5 miljard jaar geleden vanaf de aarde zijn…

Oorspronkelijk werd met ‘het honderd’ een grote hoeveelheid mensen bedoeld. Dat zie je bijvoorbeeld ook in de ouderwetse uitdrukking ‘een knuppel in het honderd gooien’: kritiek uiten zonder een bepaalde persoon te noemen. ‘Honderd’ stond hier voor ‘veel’, net als duizend of miljoen vaak gewoon ‘heel veel’ betekent. Bijvoorbeeld wanneer je zegt: ‘dat gebeurt nog in geen miljoen jaar’. Later kreeg ‘in het honderd’ volgens neerlandicus Riemer Reinsma (1940-2022) de betekenis ‘op goed geluk’, of ‘lukraak’. Daaruit ontstond de betekenis die het nu heeft gekregen in de uitdrukking ‘in het honderd lopen’, namelijk ‘ordeloos’ of ‘chaotisch’.…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Zure mattens spelen in op onze voorliefde voor licht masochistische sensaties met een happy end. Het is net zoals met een heet bad, een stevige massage of scherpe chilisaus. Wanneer we een prettig gevoel laten volgen op een ietwat pijnlijke sensatie, zo betoogt psycholoog Brock Bastian (University of New South Wales, Australië), verhogen we de contrastbeleving en voelt de prettige ervaring intenser. In dit specifieke geval zorgen hoge concentraties citroenzuur en/of appelzuur voor de pijnprikkel, waarna de zoete smaak van suiker verlossing brengt. En dat laatste is het verschil tussen zuur snoep (met veel suiker) en zure azijn (zonder suiker).…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Nee, dat verschilt per stad. In Utrecht zitten oneven huisnummers bijvoorbeeld altijd aan de rechterkant van de straat, gezien vanaf nummer 1. In Amsterdam zitten ze juist links. Huisnummers stammen uit de Franse tijd (1795-1813). In 1875 besloot Amsterdam om het systeem in te voeren met oplopende even nummers aan de ene kant van de straat en oplopende oneven nummers aan de andere kant van de straat. Zo kon je makkelijk huisnummers terugvinden, en hoefden de nummers niet veranderd te worden als de straat verlengd werd. Andere steden volgden en nu kent elke gemeente de nummering met een kant even…

Oorspronkelijk waren de bewegwijzeringsborden op de snelweg wit met zwarte letters. Maar die bleken ’s nachts heel lastig leesbaar. Daarom werd in de jaren 50 een nieuwe standaard geïntroduceerd: blauwe borden met reflecterende witte letters. Die waren wel goed te lezen in het licht van een (kop)lamp. In 1956 werden de eerste 1400 blauw-witte borden geplaatst door de ANWB. Deze organisatie heeft meer dan een eeuw lang gezorgd voor het ontwerp en de plaatsing van de bewegwijzering in Nederland. De eerste wegwijzers voor fietsers werden al geplaatst in 1894, een jaar na de oprichting van de bond. In april 2013 nam de Nationale Bewegwijzeringsdienst deze taak over van de ANWB.…

Vet voedsel, wie kan dat weerstaan? Vet bevat per gram ruim dubbel zoveel energie als eiwitten of koolhydraten. In tijden dat we nog moesten scharrelen voor elke calorie, was vet eten een zegen. Logisch dus dat we er zo van genieten. Maar het is best een prestatie dat we überhaupt vet voedsel kunnen eten. Zo’n energiebom is voor ons lichaam niet zo eenvoudig te verwerken. Om dat voor elkaar te krijgen, moet het de vetmoleculen eerst zien te kraken. Het probleem Kom maar door met die patat met mayo. Bij flinke trek zwicht je al snel voor zo’n vette hap, juist omdat die het hongergevoel snel bevredigt. Maar zodra je trek is gestild, begint voor je lijf het werk. Zo’n frituurhap met dikke saus is een vreemde eend in de…

Achter de schermen bij eetreclame die je doet watertanden De filmers werken met grote hoeveelheden eten: alleen de mooiste blaadjes sla zijn goed ‘ Drie, twee, één’, telt specialeffectsassistent Inge van Heezik af. ‘Keng!’ Een hamburger, een plakje kaas, reepjes bacon, schijfjes tomaat en uienringen vallen omlaag. Daar vormen ze na de landing een treurig bergje etenswaren. De kaas flatst zelfs op de grond. Ten slotte ploft de mooi bruingetoaste bovenkant van een broodje op het hoopje. ‘De hamburger viel net te ver naar links’, zegt specialeffectssupervisor Willem van Muijden. Hij filmde de val van de voedingswaren met zijn telefoon en speelt de opname nog eens af. De vleesschijf stuiterde na de landing terug naar boven, laat het filmpje zien, en tikte daarbij de bacon aan. Daarop lanceerde de bacon…

GADGET Kunstmatige kunstenaar Een aap in een reuzenrad op de maan. Twee giraffen in een minibusje zoals Van Gogh ze zou schilderen. Je gekste fantasieën kun je in beeld brengen, ook zonder artistiek talent, en dat allemaal dankzij kunstmatige intelligentie. Het fascinerende programma Dall-E van onderzoeksorganisatie Open AI is nu gratis beschikbaar. Je voert een omschrijving in, en de website komt op de proppen met vier (meestal) verbluffend kloppende plaatjes. Zo kun je zien wat AI allemaal kan, én de meest idiote plaatjes voor verjaardagen genereren. Info? labs.openai.com Prijs? Gratis (met maandelijkse limiet) PODCAST Gezond geluid Over weinig dingen wordt meer onzin verkocht dan over eten. De een roept dat je suiker moet vermijden, de ander zegt dat brood slecht is. Ook in podcastland hoor je veel trendy en flinterdun…

Koningin Máxima schittert in een cactusleren rok en modegigant H&M hangt jassen van ananasleer aan de rekken. De modebranche wil graag verduurzamen en trekt daarbij de bizarste materialen uit de kast. Druivenleer van wijnafval of schimmeltextiel van champignonwortels? Niets lijkt te gek. Zijn deze hippe materialen dé oplossing voor een duurzamere modeindustrie? ■ Katoen vervuilt Zo simpel is het niet, zegt Tjeerd Veenhoven meteen. Als onderzoeker bij ArtEZ Hogeschool voor de kunsten in Arnhem ontwikkelde hij onder andere een textiel van algen en een leervervanger van palmblad (zie het kader ‘Leren van experimenteren’). Over de duurzaamheid van nieuwe modematerialen is volgens hem nog niet heel veel bekend. Dierlijk leer kan wel zestig jaar meegaan, maar zo lang houdt ananasleer het niet vol, zegt hij. ‘Hoe duurzaam is dat dan? Het…

D at heel veel televisiekijken niet goed voor kinderen is, is geen nieuws. Maar hoe slecht het precies is, hangt wel af van wat ze kijken. Dat blijkt uit een studie van onder andere de University of Portsmouth (VK). Onderzoekers analyseerden 478 eerder gedane studies naar de effecten van tv-kijken op de ontwikkeling van kinderen. Wat bleek? Als ze kijken naar kwalitatief goede programma’s die speciaal op hun leeftijd zijn afgestemd, dan kunnen schermuren een positief effect hebben. Ze kunnen er bijvoorbeeld iets van opsteken. Het is belangrijk om programma’s met een zwak verhaal en snelle beeldwisselingen te mijden. Wat ook helpt, zo bleek uit de studies, zijn meekijkende ouders die vragen stellen (en beantwoorden) over wat er te zien is.…

Hoelang duurde in 1500 een enkele reis Zwolle-Nijmegen? Dat vind je op de site van Viabundus. Historicus Maartje A.B. van de Radboud Universiteit bracht het Nederlandse wegennet van 1350 tot 1650 in kaart. Waar lagen wegen vroeger? ‘ De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed had belangrijke doorgaande wegen in het huidige Nederland al voor een groot deel in kaart gebracht. Die kaart is aangevuld met gegevens uit boeken en archieven. Ook legden we oude kaarten op de kaart van nu.’ En dan weet je hoelang mensen deden over de reis? ‘Je kunt nagaan hoe snel iemand te voet is of te paard. Maar ging het in het echt ook zo snel? In de archieven zochten we reisverslagen, bijvoorbeeld van kooplui of pelgrims. En steden noteerden wanneer ze een bode op…

Uit het lood Deze ongewone auto moest hoge ogen gooien in de befaamde 24-uursrace van Le Mans. De chauffeur zit rechts, de motor ligt verscholen in het linkerdeel. De asymmetrische constructie oogt vreemd, maar is bloedsnel. Met een topsnelheid van dik 200 kilometer per uur ging hij in 1955 als een raket. Helaas bleek de balans van de auto minder op orde. De windvlaag van een inhalende auto blies deze Nardi Bisiluro al van de weg, waardoor de race uitrijden er niet meer bij was. Gezinsauto Een auto om in te leven. Zo valt deze omgevallen kliko uit 1972 wel te omschrijven. De binnenruimte is volledig open en bevat fijne stoelen die gedraaid kunnen worden. Ook het dak kan omhoog, waardoor je zelfs kunt staan in de auto. Het model…

Wil je dit artikel liever beluisteren, om onderweg of tijdens het koken een stukje wijzer te worden? Dat kan! Zoek Quest op Spotify of scan deze QR-code. ‘Het lijkt wel alsof de hersenen de laatste decennia om steeds meer eten vragen’ ‘Het heeft niets met zwakte te maken dat het mensen met obesitas vaak niet lukt om op eigen kracht af te vallen.’ Mireille Serlie, internist-endocrinoloog en hoogleraar inwendige geneeskunde in het Amsterdam UMC, wil het maar gezegd hebben. Ze kan zich er oprecht kwaad over maken dat veel ‘slanke’ mensen een oordeel klaar hebben als het gaat om overgewicht. ‘Mensen met obesitas zijn lui, hoor je dan. Of: ze doen gewoon niet genoeg hun best. Maar zo simpel is het echt niet. Er komt steeds meer wetenschappelijk bewijs dat…

Vraag & Antwoord Vragen waar je al jaren mee rondloopt? Quest geeft antwoord. Mail je vraag naar redactie@quest.nl. Of stuur de vraag naar Redactie Quest, Moermanskkade 500, 1013 BC Amsterdam. Sneeuw bes taat voor een groot deel uit lucht. Na smelten blijft er daardoor weinig van over. De vuistregel is dat een centimeter sneeuw gelijkstaat aan een millimeter regen. Een laag sneeuw van tien centimeter komt dus neer op tien millimeter water (tien liter water per vierkante meter). Maar het hangt ook van de soort sneeuw af. De poedersneeuw die je vooral ziet als het heel koud is, bevat veel lucht en weinig water. Dan is het vaak maar de helft: vijf millimeter bij tien centimeter sneeuw.…

Best wel vies. Iedere keer dat je de wc doortrekt, treedt er een ‘nieseffect’ op, toonde microbioloog Charles Gerba (University of Arizona, VS) aan. Er stijgt dan een grote wolk op van piepkleine druppels wc-inhoud (inclusief bacteriën, urine en uitwerpselen). Deze wolk vult rap de ruimte en daalt daarna langzaam neer, met name in de buurt van het toilet. Eerder al toonde onderzoek aan Cambridge University (VK) aan dat badmatten broeinesten zijn van potentieel ziekmakende bacteriën. Voor toiletmatjes zal op zijn minst hetzelfde gelden. ‘In ziekenhuizen zijn toiletmatten echt helemaal uit den boze’, zegt Diana Haverkate, deskundige infectiepreventie van het Rivierenziekenhuis. ‘Ze veroorzaken viezigheid, verspreiden voetschimmel en leiden tot valpartijen.’ Dat betekent nog niet dat jij jouw wc-kleedje per se in de ban moet doen. Veel ziekmakende bacteriën richten weinig…

Als je kijkt naar hoeveel mensen een bepaalde taal als moedertaal hebben, zou het logischer zijn dat Chinees de wereldtaal zou zijn, of Spaans. Naar schatting 918 miljoen mensen hebben Chinees als moedertaal, 460 miljoen Spaans en ‘maar’ 379 miljoen Engels. Maar tel je mensen die het als tweede taal spreken mee, dan wint het Engels ruimschoots: dat heeft anderhalf miljard sprekers. Dat Engels door zoveel mensen wordt gesproken is te danken aan het grote aantal (voormalig) Britse koloniën, maar ook aan de belangrijke positie die de Verenigde Staten op het wereldtoneel innam na de Tweede Wereldoorlog. Terwijl andere landen nog aan het herstellen waren van de (economische) schade van de oorlog, nam de VS een voortrekkersrol op het gebied van wetenschap, technologie en film. Engels werd niet alleen de taal…

Veel dieren zitten niet te wachten op vers kroost op het verkeerde moment. In de winter bijvoorbeeld, als er geen eten is. Of tijdens het droogteseizoen. Of tijdens de terugkerende migratietochten. Daarom regelen hormonen bij veel dieren dat ze eens per jaar in een handig getimede periode vruchtbaar en seksueel lustig zijn. Onze voorouders in het oerwoud konden vermoedelijk wel het hele jaar door aan ruim voldoende voedsel komen. Vandaar dat zowel chimpansees, gorilla’s als wijzelf bij de zeldzame dieren horen die geen broedseizoen kennen, maar 365 dagen per jaar ‘hengstig’, ‘krols’ of ‘loops’ gedrag kunnen vertonen. Waarom de menselijke ovulatiecyclus dan zo’n 28 dagen duurt (gemiddeld), en niet 15 of 40 dagen, is onbekend. Geleerden van Aristoteles tot Darwin hebben geprobeerd een link te leggen met de 29-daagse maancyclus,…

Het begin is er: het puntje van de staart is al blootgelegd Merry Christmas!’ zegt Jessica Taylor vrolijk. Het is hartje zomer en 38 graden Celsius. Er zijn opvouwbare partytenten die voor wat schaduw zorgen, maar die staan nu even op andere plaatsen waar paleontologen aan het werk zijn. Het is een nadeel als je grote dino’s opgraaft, merkt Anne Schulp van Naturalis droogjes op: er past geen overkapping over de hele vindplaats. Dus heb ik pech en zit ik in de zon brokken grond weg te steken met een troffel. Het goede nieuws is: ik heb net mijn eerste stukje dinosaurusbot opgegraven. Een donkerbruine flinter van een paar centimeter lang. ‘O ja, dat is bot’, bevestigt Taylor. ‘Waar heb je het gevonden, ligt er nog meer?’, vraagt de preparateur…

In Beieren, Duitsland, is een 1400 jaar oude klapstoel opgegraven. Archeologen van het Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege ontdekten tijdens opgravingen een graf met daarin een ijzeren constructie. Dit bleek het frame te zijn van een stoel, die opgeklapt 70 centimeter lang en 45 centimeter breed is. Het is de tweede vroegmiddeleeuwse klapstoel ooit in Duitsland gevonden. De stoel laat volgens de archeologen zien wat voor meubilair mensen in de vroege middeleeuwen gebruikten, en in dit specifieke geval wat voor grafgiften de leden van de bovenklasse elkaar gaven. In het graf lag waarschijnlijk een vrouw van stand.…

Tien gevaarlijke planten die gewoon in Nederland groeien Gifappel Naam? Doornappel (Datura stramonium) Waar? Vooral in de duinen, het rivierengebied en in de stedelijke omgeving. Klachten? Hallucinaties, verlammingsverschijnselen Fatale dosis? 25 gram zaden (al zijn andere delen van de plant ook giftig). ‘Planten en bloemen zijn heel goed in chemische oorlogsvoering’, vertelt Marnel Scherrenberg, collectiebeheerder botanie bij Naturalis Biodiversity Center. Zo ook de doornappel, die met stekels en honderden supergiftige zwarte zaadjes vraatzuchtige vijanden afweert. ‘Vroeger werd hij veel gebruikt als hallucinerend middel’, zegt Scherrenberg. Dat is niet ongevaarlijk, want de giftige stoffen hyoscyamine en scopolamine in de plant zijn moeilijk te doseren. Doornappel werd ook gebruikt in gifmengsels. Napoleon Bonaparte zou er een (mislukte) zelfmoordpoging mee hebben gedaan. Stekels betekenen: wegblijven. Een terechte waarschuwing. Schone schijn Naam? Kardinaalsmuts (Euonymus…

In april 1722 ging de Nederlandse handelaar Jacob Roggeveen op zoek naar het onbekende land Terra Australis. Dat vond hij niet (omdat het niet bestond, zo bleek later). Wel stuitte hij op een eiland vol ‘moai’, metershoge gebeeldhouwde hoofden. Hoewel het eiland een Polynesische naam had, Rapa Nui, verzon Roggeveen ook een Nederlandse: ‘Paaseiland’. Het was eerste paasdag toen hij er aankwam, vandaar. In Museum Volkenkunde zie je in de tentoonstelling Schatten uit het depot: Paaseiland de geschiedenis van de Polynesische bevolking. Ook draait de documentaire Te Kuhane o te Tupuna (‘De geest van onze voorouders’), over een Polynesische grootvader en kleindochter die een moai uit het British Museum willen terughalen. Waar? Museum Volkenkunde, Leiden Wanneer? t/m 8 januari 2023 Meer info? volkenkunde.nl…

Quest is een uitgave van Hearst Netherlands Postbus 10209, 1001 EE Amsterdam tel. +31 (0)20 535 36 00 hearst.nl E-mail: redactie@quest.nl Social media: @QuestNL (Twitter), www.facebook.com/QuestBraintainment (Facebook), @Questnl (Instagram) Chief Executive Officer Marscha Krouwel Chief Brand Officer Lieneke van den Heuvel Group Brand Director Marieke Sutiono Consumer Sales Director Job Scheepers Manager Retail Sales Brenda van den Broek Subscription Manager Wendy Timmerman Chief Commercial Officer Anne Marije de Vries Lentsch Commercial Sales Director Tugba Metin Commercial Back Office Annabel Hermarij, Babiche Hilgers, Marije Tijhuis Chief Financial Officer Erik de Bruin Chief Technology Officer Remmert Bolderman Chief Digital Officer Marjolein Denekamp HR Business Partner Maaike ten Velden Communications manager François Engelhart Production Management Bram Balkenende, Joyce van Onselen Photo Director Copyright & Syndication Caroline Brugman Print Senefelder Misset, Doetinchem Distribution Aldipress…