Inhoudsopgave van Editie 3 - 2019 - Quest

WAT IS DIT? Het blokje van Eef van Druijtens zwager uit Quest 179 kreeg vrij veel reacties. Een paar lezers menen dat het blokje dienst deed bij edelsmeden, om zilver mee hol te slaan. Maar de meesten houden het op naaigerei om knopen te maken. ‘In mijn jeugd werd het veel gebruikt. Het zat ook in de naaidoos van mijn moeder’, mailt Rina Moonen. ‘Het is een hulpstuk om stoffen knoopjes te maken, de zogeheten picpacknoopjes’, weet Nelleke Pilanen. ‘Dan heb je dit blokje nodig, een metalen pijpje, een hamer en een setje binnenknopen om het knoopje te maken. En stof natuurlijk. Het blokje laat zien dat je verschillende knoopmaten kunt maken.’ Hoe? Dat legt Jenny van der Linden uit. ‘Eerst gaat er een lapje stof in het blokje, dan…

Spaar voor later Wanneer wordt het tijd om aan je pensioen te gaan denken? Zodra je als twintiger begint met werken. Want elk jaar die paar procent extra opbouwen, tikt over veertig jaar flink aan. Psycholoog Job Krijnen promoveerde in 2017 op de vraag waarom we het regelen van ons pensioen toch uitstellen. De meeste mensen weten heus wel dat hun pensioen belangrijk is. Krijnen concludeerde dat we onze oude dag niet regelen omdat het zo belangrijk is. Belangrijke beslissingen stellen we vaker uit. We denken dat ze moeilijk zijn, we zijn bang dat we spijt krijgen van een verkeerde keuze en nemen ons voor om er later een keer goed naar te kijken, als we eens echt de tijd hebben. Intussen besluiten we niks en daar krijgen we later…

Lijk in je broekzak Zwartgeblakerde longen, ranzige tumoren: sinds 2016 moeten tabaksfabrikanten smerige plaatjes op sigarettenpakjes zetten. Ze laten zien wat de gevolgen kunnen zijn van roken. Gaan daardoor minder mensen roken? Het effect valt wat tegen volgens een onderzoek uit 2017 van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Rokers wennen aan de tumoren die ze op tafel hebben liggen. Mogelijke oplossing: kom regelmatig met nieuwe narigheid. Een ander probleem is dat de afbeeldingen misschien te extreem zijn waardoor rokers denken dat het bij hen niet zo erg zal worden. In 2018 lanceerde het ministerie van Volksgezondheid het plan om vanaf 2020 alleen nog maar ‘generieke’ verpakkingen voor sigaretten toe te staan. Daar staan geen logo’s op, alle pakjes zien er hetzelfde uit. Zo zijn ze nog minder aantrekkelijk,…

BROODJE AAP? ER WORDT VAN ALLES BEWEERD OVER VOEDSEL. WELKE CLAIMS MOGEN WE SLIKKEN ALS ZOETE KOEK EN WELKE KUNNEN WE BETER MET EEN KORREL ZOUT NEMEN? SHUTTERSTOCK ‘E-nummers zijn ongezond’ Wil je gezond leven, dan moet je volgens sommigen natuurlijk eten. E-nummers zou je maar het best volledig kunnen mijden. Want E-nummers? Dat is maar ongezonde, kunstmatige troep. Zeggen ze. Zit er iets in? Wie weleens kookt, weet dat een snufje van het een of het ander wonderen kan doen. Een beetje citroensap voorkomt dat geschilde appels bruin worden. Kurkuma kleurt je rijst mooi. Hulpstoffen kunnen een maaltijd meer kleur, geur of smaak geven. Maar zijn die stoffen wel goed voor je? Voor voedselproducenten zou het handig zijn als er een lijst bestond met veilige hulpstoffen voor voedsel, bedacht…

Liedje? Let op Ga je harder rijden met een goed nummer op de achtergrond? Veel mensen denken van wel. In 2013 onderzocht Berfu Ünal van de Rijksuniversiteit Groningen of dat ook klopt. Ze liet proefpersonen in een rijsimulator allerlei verkeerssituaties ondergaan terwijl er een muziekje opstond. Deelnemers moesten bijvoorbeeld over de snelweg of in het drukke stadsverkeer rijden. Veel mensen hebben in het laatste geval de neiging de radio zachter te zetten omdat ze op willen letten. Maar tijdens de proef mocht dat niet. Met de snelheidsovertredingen bleek het mee te vallen. Mensen gaan zich juist beter concentreren door muziek, ontdekte Ünal. De proefpersonen gingen zich tijdens drukke of onoverzichtelijke situaties automatisch meer op het verkeer focussen en wisten achteraf niet meer welke muziek er te horen was. Ook op…

Sterk water Het zou toch handig zijn als je met elke slok water uit de kraan de kans op gaatjes verkleint? Dat dachten de Amerikanen ook. Vlak na de Tweede Wereldoorlog experimenteerden zij met fluoride in het drinkwater. Omdat de Amerikaanse gebitten er duidelijk een stuk beter van werden, wilde Nederland hetzelfde proberen. In de jaren vijftig begonnen experimenten en een paar jaar later kwam er bij een kwart van de Nederlanders fluoridewater uit de kraan. Alleen was niet iedereen daar even blij mee. Mensen vroegen zich af of die fluoride wel veilig was en er kwamen protesten tegen de ‘massamedicatie’. Er kwamen onderzoeken naar de schadelijke effecten van fluoride (in extreem hoge doseringen kan het gevaarlijk zijn) en er ontstond een grote maatschappelijke discussie over het recht op fluoridevrij…

Wie is Tania Kross? 3 augustus 1976: ‘Mijn moeder zegt dat ik op toonhoogte op de wereld kwam: ‘Tadaa! Hier ben ik.’’ Kross wordt geboren op Curaçao. 1982: ‘Ik zong elke zondag in de kerk. Ik was zes, ik mocht vooraan staan en een solo zingen!’ 1990: elke woensdagavond was er karaoke in de pub. ‘Je kon 200 gulden winnen. Als ik binnenkwam, keek iedereen al van: ‘O nee.’ Zo verdiende ik mijn zakgeld.’ Kross zingt ook in metal- en hardrockbands. ‘Ik ben een rockchick.’ 1994: Kross komt naar Nederland om te studeren aan het conservatorium in Utrecht. 1995: ze wint de eerste prijs op het concours van Stichting Jong Muziektalent Nederland. 2000:de zangeres schrijft het Christina Deutekom Concours op haar naam. ‘Dat was een keerpunt. Nu telde ik echt…

Onder de keldertrap RECLAME ARSENAAL De dienst Bescherming Bevolking (BB), ooit beheerder van de commandopost in Rijswijk, werd in 1952 opgericht. De naam zegt het al: het was de bedoeling zoveel mogelijk burgers te redden in het geval van een (atoom)aanval door de Sovjet-Unie. De organisatie bestond uit mensen in overheidsdienst en uit vrijwilligers. Ze werden onder meer getraind in reddingswerk. De BB deed ook aan voorlichting. In 1961 werd huis aan huis een envelop bezorgd. In de envelop zaten instructies voor de bevolking: waar je het beste kon schuilen bij een atoomaanval (onder de keldertrap) en welk voedsel je het beste kon inslaan. Omdat weinig mensen geloofden dat een atoomaanval überhaupt te overleven viel, werd de BB niet door iedereen serieus genomen. In 1986 werd de organisatie formeel opgeheven.…

Pech in Drenthe HOLLANDSE HOOGTE Bij de dreiging van een atoomoorlog hadden de autoriteiten in de jaren zestig en zeventig hun zaakjes redelijk op orde: zo waren er schuilplaatsen en commandoposten voor burgemeesters, ministers, BB’ers en technisch personeel van de PTT en Rijkswaterstaat ingericht. Voor gewone burgers lag het heel anders. Er was veel te weinig geld, en dus veel te weinig capaciteit, voor openbare schuilplaatsen. Die kwamen er wel: in veel steden zijn ze zelfs nog steeds te bezichtigen. Wie tijdens een atoomaanval op straat liep kon erheen vluchten. Maar de openbare schuilkelders hadden nauwelijks basisvoorzieningen (zoals een voedselvoorraad) en waren nogal ongelijk over het land verdeeld. Drenthe had er bijvoorbeeld niet eentje. Naar schatting kon een kwart van de bevolking veilig schuilen in de eigen woning en nog…

Machtige sterren Drie beroemde mensen waarvan bekend is dat ze hun beslissingen vaak van de sterren en planeten lieten afhangen. ■ Napoleon Bonaparte (Leeuw): de Franse keizer en legerleider Napoleon zou rond 1800 altijd een ‘oraculum’ bij zich dragen, een klein orakelboek. Daarin stonden antwoorden op vragen en adviezen, gebaseerd op astrologie. Handig als hij een knoop moest doorhakken. ■ Ronald Reagan (Waterman): voor elke grote beslissing nam de Amerikaanse president Reagan in de jaren tachtig contact op met zijn astroloog Joan Quigley. Zij bekeek hoe de planeten ervoor stonden. Dat was geen geheim. Quigley schreef in 1990 een boek over haar invloed op de president: What Does Joan Say: My Seven Years As White House Astrologer to Nancy and Ronald Reagan. ■ Charles de Gaulle (Schorpioen): de Franse ex-president…

Seizoen heeft invloed Wetenschappelijk bewijs dat je karakter wordt gevormd door je geboortedag, is er niet. Maar het seizoen waarin je ter wereld kwam, heeft waarschijnlijk wel invloed op je biologische klok. Zo ontdekten onderzoekers van de Amerikaanse Vanderbilt University in 2010 dat muizen die in de winter waren geboren een iets andere biologische klok hadden dan proefdieren die in de zomer ter wereld waren gekomen. Nu ja, kunstmatig dan, want de dieren leefden in het lab. De onderzoekers bootsten bij de helft van de muizen (en hun moeders) de zomer na, door de lichten langer aan te laten. Bij de andere helft van de dieren fingeerden ze de winter, door het langer donker te maken. Nadat de muisjes niet meer zoogden, werden ze in een tegenovergestelde cyclus gezet. De…

Computercrash De goedkoopste botsproef is een virtuele. Steeds meer botsproeven worden alleen op de computer uitgevoerd. Computerprogramma’s simuleren de krachten die vrijkomen tijdens een botsing, en berekenen wat dat zal betekenen voor de inzittenden. Maar simulaties kunnen nog niet elke echte botsproef vervangen, vertelt botsproef-hoofd Stephan Knack van Ford. ‘Hoe materialen reageren in een crash is moeilijk te berekenen. Daarvoor hebben we gegevens uit de praktijk nodig.’ De resultaten van een echte crash worden gebruikt om de computermodellen te verbeteren. Maar uiteindelijk zullen er altijd echte auto’s tegen muren blijven rijden, denkt Knack. ‘Er zijn vaak verrassingen. Niet elke test is exact hetzelfde.’ Als een testdummy net iets anders in zijn stoel zit, kan hij bijvoorbeeld zomaar een andere klap maken. Alleen door het in de praktijk te testen, weet…

Duur beroep Het leven is niet echt gemakkelijk als testdummy. De stevige poppen zijn gebouwd om te crashen. De dummy’s zijn even zwaar als een mens, hebben gewrichten en nepbotten. Ze zitten bovendien propvol sensoren die meten hoeveel krachten de dummy’s doorstaan tijdens een crash. Op basis daarvan kan bepaald worden of een inzittende de klap zou overleven. Omdat niet ieder mens gelijk is, bestaan er ook verschillende dummy’s: kinderen, vrouwen en mannen van allerlei gewichten. Want ook kleine mensen moeten bijvoorbeeld bescherming hebben van een airbag. Een accurate crash-mens nabouwen heeft wel een prijs: zo’n 200.000 euro. Gelukkig kunnen losse onderdelen vervangen worden als er iets kapotgaat. En ze klagen niet bij een botsing. Dat maakt ze een stuk flexibeler dan echte mensen. PEPIJN VAN DER GULDEN…

KORT MENS & LICHAAM Bewegen helpt erectie SHUTTERSTOCK Mannen die last hebben van een erectiestoornis zouden hun problemen weleens op een simpele manier op kunnen lossen: meer bewegen. Onderzoekers van de Deense Syddansk Universitet maakten een analyse van verschillende internationale studies naar erectieproblemen uit de afgelopen tien jaar. De problemen komen vooral voor bij mannen met overgewicht en bij fysiek inactieve mannen. Dat had bij driekwart van de gevallen te maken met dichtslibbende aders. De penis is daardoor minder goed doorbloed en zwelt minder makkelijk op. En dikke aders zijn te voorkomen door meer te bewegen. Hoeveel? De onderzoekers ontdekten de beste formule. Met zes maanden lang vier keer per week zo’n veertig minuten bewegen waren de meeste onderzochte mannen al uit de slaapkamerproblemen. DOOR DE BOCHT • Zo’n 15…

Draaibaar hoofd GETTY IMAGES Veel dieren zijn flexibeler dan mensen. Uilen bijvoorbeeld kunnen hun kop 270 graden draaien. Dat kunnen ze zonder dat hun aderen beschadigen of afknellen, wat bij mensen nog weleens gebeurt als ze hun nek te ver draaien. Onderzoekers van de Johns Hopkins University (VS) ontdekten in 2013 hoe uilen dat doen. De slagaders in hun kop hebben veel meer ruimte dan die van andere dieren. Dit zorgt ervoor dat ze veel speling hebben als hun kop draait. Uilen hebben ook extra brede bloedvaten in hun nek die ook onder spanning bloed doorlaten. Bovendien zijn verschillende bloedvaten met elkaar verbonden. Als er tijdens het draaien toch een bloedvat wordt afgekneld, kan er desondanks altijd bloed naar hun brein blijven stromen.…

Gek op de zee De eenzaamheid, de krappe ruimte, het weer, ziekten: op zee krijg je heel wat voor je kiezen. Soms is het gewoon om gek van te worden. ■ TEKST: MARK TRAA Het is helemaal niet gek dat je een beetje gek wordt op zee. Alle ingrediënten zijn aanwezig voor een zenuwinzinking. Vooral als het misgaat. Als de proviand opraakt, of erger nog: het water. Als je ziek wordt. Als je het te kwaad krijgt met de eenzaamheid of de heimwee. Als je schipbreuk lijdt. Maar scheepslieden praten niet graag over geestelijke gebreken, schrijft auteur Nic Compton in Het noorden verloren. Nergens zie je zoveel machogedrag als op het water. Uit alle schrijnende en fascinerende verhalen die Compton vertelt, wordt wel duidelijk dat het vroeger allemaal erger was…

VERDER IN DE VOLGENDE QUEST: ■ Vroeger stelde het nog wat voor als je de Mount Everest beklom. Maar nu kan iedereen het, zowel blinden als bejaarden. Bijzondere bergbedwingers. ■ Hoe bepaal je of een boom gezond is, of misschien wel gaat omvallen? En kun je een ziekige boom genezen met een operatie? ■ Nekpijn, rugpijn: erg veel mensen hebben er last van. Doen we iets fout? En hoeveel zin heeft een bezoekje aan de fysiotherapeut? VANWEGE DE ACTUALITEIT OF VANWEGE ANDERE OMSTANDIGHEDEN MOETEN WE SOMS BESLUITEN OM ONDERWERPEN TE SCHRAPPEN OF UIT TE STELLEN.…

maart 2019, jaargang 16 Slomo! Wij mensen zijn niet geschikt om auto te rijden, vertelt verkeerspsycholoog Karel Brookhuis in het coververhaal (pagina 20). Dat is wat ik altijd al dacht: we zijn er niet op gebouwd om zo snel te gaan en kunnen daardoor slecht inschatten wat de impact van snelheid is. Jarenlang durfde ik niet hard in mijn Citroën C15, maar wel hard genoeg om als journalist rond te tuffen. Tot ik een ongeluk kreeg in Iran. Ik was bijrijder. Mijn vriendin, die achter het stuur zat, haalde een vrachtwagen in toen er plots een tegenligger aankwam. Hoe we het overleefd hebben, snap ik nog steeds niet. Zelfs mijn C15 was nog redelijk intact. Ik bleef na het ongeluk de weg op gaan, totdat de paniek mij een keer…

NIEUWE VRAAG Jeffrey Vos kocht dit voorwerp in een kringloopwinkel. ‘Ik dacht eerst dat het een vaasje was. Maar toen ik het oppakte, merkte ik de drie losse onderdelen op: de houder, de kelk en onderin de kelk een dop waar vier gaten in zitten. Als de kelk in de houder staat, rust de onderkant van de dop op het schaaltje waardoor er een kleine opening ontstaat. De dop zit los in de kelk. Onderop staat dat het hele stuk verzilverd is.’ Weet iemand wat het is? Mail het ons dan (redactie@quest.nl) of stuur een briefje naar Quest, Wat is dit?, Spaklerweg 52, 1114 AE Amsterdam-Duivendrecht. Stuur ook in Heb je zelf een voorwerp waarvan je niet weet wat het is? Maak er een scherpe foto van, niet kleiner dan…

Hakken in het zand Maak benzine een paar cent duurder in de hoop dat meer mensen de auto laten staan en het halve land trekt gele hesjes aan en gaat stenen gooiend en plunderend de straat op. Dat gebeurde in het Frankrijk van president Macron. Nou speelde er wel wat meer in dat land, maar de Fransen staan er wel om bekend dat ze hun weerstand tegen politieke besluiten luid en duidelijk kenbaar maken. Psychologische weerstand komt in drie smaken, vertelt hoogleraar gedragsverandering Rick van Baaren van de Radboud Universiteit: 1. ‘Inertia’ of daadloosheid is de lichtste vorm van weerstand. Je weet wel dat het voor het milieu beter is om met de fiets te gaan maar ach, je pakt toch maar gewoon de auto. 2. Bij scepticisme of ongeloof…

Goed gemikt Je kunt missende mannen vragen of ze willen gaan zitten op de wc. Maar ja, iets hardnekkigs in hun achterhoofd verplicht ze staand te plassen. Dat een deel van de blaasinhoud daarbij naast de pot belandt, lijken ze niet te merken. En wie er wat van zegt, is al snel een zeurpiet. Een simpele ingreep heeft meer succes: geef ze iets om op te mikken. De vlieg die je vaak in urinoirs ziet, is een bekend voorbeeld van een succesvolle nudge: met een eenvoudige en vriendelijke ingreep krijg je mannen zo ver dat ze doen wat je wil, zonder ze een keuze op te leggen. Mannen vinden het leuk om ergens op te richten, daardoor werkt de vlieg in de pot. Zonder zeurderig briefje op te hoeven hangen,…

ADVERTORIAL Weet jij waar je écht van droomt? De Staatsloterij liet onlangs een EEG-onderzoek uitvoeren om te achterhalen wat je zou doen als je de Jackpot wint. Geeft een hersenscan een andere uitslag dan als je het aan mensen zelf vraagt? JOHANNES ABELING JOHANNES ABELING Heb je weleens gedacht wat voor leven je zou leiden als je de Jackpot wint? Zou je de winst op je spaarrekening zetten en rustig doorgaan op de manier waarop je nu leeft? Of zou je geen moment aarzelen en direct beginnen met het waarmaken van je stoutste dromen? Als je het mensen vraagt, dan kunnen ze meestal wel vertellen waar ze van dromen. Maar klopt dat wat ze zeggen wel? Mensen beweren soms het ene en denken onbewust het andere, weet Roeland Dietvorst. Hij…

En het ergste is... In opdracht van Quest vroeg onderzoeksbureau Multiscope een representatieve groep van 1000 Nederlanders naar hun grootste ergernissen op de weg. Dit zijn hun antwoorden. Waar erger je je het meest aan? 1. Afval uit het raam gooien 93% 2. Geen richting aangeven 88% 3. Smartphonegebruik 87% 4. Bumperkleven 86% 5. Door rood rijden 83% Mensen ergeren zich het minst aan vroeg ritsen. Mannen hebben een grotere hekel aan onnodig links rijden dan vrouwen. En vrouwen ergeren zich weer wat meer aan hardrijders. Hoe reageer je op weggebruikers waar je je aan ergert? Ik zucht, maar ik doe verder niks 69% Ik scheld hardop 24% Ik toeter 12% Ik steek mijn middelvinger op 2% Dat wat zij bij mij doen, doe ik terug 2% Hoe vaak vertoon…

Mens & Lichaam Nooit meer gaatjes Twee keer per dag poetsen en niet te vaak suiker eten. Zo moeilijk is het niet om je gebit gezond te houden. Waarom hebben dan toch zoveel mensen gaatjes? ■ TEKST: ANNE VEGTERLO Hoe zorg je dat je gebit niet langzaam wegrot? Elke ochtend en avond moet je weer: eerst de buitenkanten, dan de binnenkanten, dan bovenop de kiezen en als je echt toegewijd bent, haal je ook nog een stukje flosdraad langs je tanden. Als je tenminste je gebit een beetje fris wilt houden. Wie het ritueel te vaak overslaat, riskeert een gaatje en dus een afspraak met de tandartsboor. Alleen al die boor vermijden is reden genoeg om goed te poetsen, zou je denken. Toch is cariës (of tandbederf) het meest voorkomende…

Schuur je glazuur Op de Quest-redactie zorgt het nog weleens voor discussie: poets je voor of na het ontbijt? Wie na het ontbijt poetst, gaat met een schone mond de deur uit. Ook smaakt je eten na het tandenpoetsen lang niet altijd lekker. Maar vóór het ontbijt poetsen zou dan weer beter zijn voor je gebit. De beste oplossing volgens tandarts en onderzoeker Erik Vermaire? Poetsen na het ontbijt. Maar als je een zuur ontbijt had, wel een uurtje wachten. ‘Yoghurt, appels of sinaasappelsap zorgen dat het tandglazuur langzaam wegslijt. En als het eenmaal weg is, komt het nooit meer terug. Als je net iets zuurs hebt gegeten en je gaat meteen daarna poetsen, vererger je het slijtproces. Je poetst dan het nog wat weke glazuur weg.’ Ook kun je…

Taal Ik naam, jij naamt, wij namen Hoe krijg je een werkwoord naar jezelf vernoemd? Als man je zaad verspillen bijvoorbeeld. Of flink wat mensen van kant maken. Zeven werkwoorden die ook eponiemen zijn: woorden die naar iemand vernoemd zijn. TEKST: BERRY OVERVELDE Zeven figuren naar wie een werkwoord is vernoemd Franse viespeuk WAT ZEG JE? Abelardiseren: ik abelardiseer, jij abelardiseert, wij abelardiseren. VERNOEMD NAAR? De Franse theoloog Pierre Abélard (1079-1142) WAAR HEEFT HIJ DAT AAN TE DANKEN? Eigenlijk zou Abélard alleen bijles geven aan de minderjarige Héloïse, een non in opleiding. Het werd bijles-plus: de twee kregen een heftige affaire. Toen Héloïses oom erachter kwam, liet hij de theoloog castreren. Pardon: abelardiseren, zoals het eeuwenlang werd genoemd (dat woord stond lange tijd in Nederlandse woordenboeken, maar nu niet meer).…

Mikpunt Hofvijver Waar gaan de Sovjet-atoombommen vallen? Niemand die het wist. Maar de legerleiding probeerde het wel te voorspellen. In een Nationale Militaire Onderstelling, die vaak werd geactualiseerd, stond een lijst van mogelijke atoomdoelen van de Sovjet-Unie in Nederland. Militaire objecten (vliegvelden, kazernes, radarstations) waren een logisch doelwit. Daarnaast zouden de Sovjets ongetwijfeld onze belangrijkste bruggen willen vernielen. Maar ook steden konden het mikpunt zijn. In de vier grote steden werd een ‘grondnulpunt’ bepaald voor een atoombom. Hierop, zo dacht de legerleiding, zou de vijand weleens kunnen gaan mikken. In Den Haag ging het om het eilandje in de Hofvijver, in Amsterdam om het Centraal Station en de Munttoren, in Utrecht om de Leidseveer (naast Hoog Catharijne) en in Rotterdam om het Noordereiland (tussen de Willems-brug en de Koninginnebrug). Maar…

Leeuw, je bent Kreeft Astronomen (sterrenkundigen) hebben weinig op met astrologie. Een van de redenen? Astrologen gebruiken de sterrenbeelden zoals die lang geleden aan de Griekse hemel stonden. Maar de sterrenbeelden die je tegenwoordig boven je hoofd ziet, zijn helemaal niet dezelfde als die Ptolemaeus zag toen hij zijn astrologisch stelsel optekende, zo meldt onder meer de site van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA. Hoe dat komt? In de loop der tijd is de verticale as van de aarde een klein beetje gekanteld. Daardoor hebben we tegenwoordig een iets ander uitzicht op de sterrenhemel. Dat betekent dat sterrenbeelden intussen allemaal een stukje zijn opgeschoven. Als je ooit het sterrenbeeld Leeuw was, dan ben je tegenwoordig een Kreeft. En een Kreeft is Tweelingen, enzovoorts. Dan zijn de sterrenbeelden ook nog eens niet…

Aanpassen of sterven Zo’n 25 jaar geleden brak het internet in Nederland voorzichtig door. In 1993 was Xs4all de eerste commerciële internetprovider. En begin 1994 bood De Digitale Stad internettoegang in Amsterdam. ‘Daarvóór was internet het terrein van een handvol computerwetenschappers en andere specialisten’, zegt cultuurwetenschapper en media-archeoloog Imar de Vries van de Universiteit Utrecht. Van het internet uit de begintijd is weinig bewaard, zegt De Vries. ‘Papieren archieven blijven eeuwenlang intact. Om een oude website te reconstrueren, moet je op zoek naar lokale kopie-en op harde schijven en cd-roms. Herschrijfbare cd’s lijden binnen een jaar of tien aan cd-rot. Gelukkig zijn er nu pogingen om De Digitale Stad en Hyves te archiveren.’ Dat zoveel grote websites uit de begintijd dood en begraven zijn, is volgens De Vries een kwestie…

Oud maakt stijf Je leeftijd heeft ook invloed op de soepelheid van je gewrichten. Onderzoekers van de Ajou University in Zuid-Korea onderzochten in 2015 achttien bewegingen in acht gewrichten. Bij elf van die bewegingen ging het de oudere mensen slechter af. Bovendien kostte het ze meer tijd om de beweging te maken. Waarom oudere mensen verstijven? De onderzoekers denken dat het vooral met het in onbruik raken van bepaalde bewegingen te maken heeft. Het heeft dus altijd zin om te blijven bewegen, want dan houd je jezelf soepel. Ook vonden ze dat mannen minder lenig waren in vier van de achttien bewegingen. Dat kan te maken hebben met de verschillen in bouw tussen mannen en vrouwen, menen de onderzoekers. Vrouwen hebben bijvoorbeeld een breder bekken dan mannen.…

DOEN Melanie Metz TOPSTUK Bijzondere bij Wat een mooie bij. Is dat zijn echte kleur? ‘Ja, dat is natuurlijk pigment. Fotograaf Levon Biss maakte deze, en zijn andere insectenfoto’s, met een microscopische lens. Daarmee kun je maar een klein deel van het hele beeld scherpstellen. Om de gehele foto scherp te krijgen, fotografeerde Biss het insect in delen, die hij vervolgens aan elkaar vastplakte. Deze foto bestaat uit ongeveer 8000 stukken. Biss deed er een week of drie over om hem te maken. Ik ben zelf fotograaf, ik zou daar geen geduld voor hebben. Ik heb daar veel bewondering voor.’ Waarom deze foto? Ben je dol op bijen? ‘Niet speciaal. Maar als ik door de tentoonstelling loop, blijf ik bij deze altijd langer staan. Die metaalachtige kleur, die doorzichtige vleugels...…

POST ■ Schoonmoeder Na het lezen van het artikel over schoonmoeders (‘Heks in huis’ in Quest Extra - Familie), wil ik laten weten dat er ook schoonmoeders zijn die wel gepruimd worden. Ik ben zelfs door mijn schoonzoon uitgenodigd om samen met hem naar de film te gaan. Dus wanhoop niet: er is een kans dat alles goed gaat. Of zou mijn schoonzoon een tovenaarsleerling zijn? Marianne Heijkants ■ Kattenbaan Ik zit weer met plezier Quest te lezen, vooral het artikel ‘Carrièretijgers’ over negen katten met een baan (Quest 180). Ik ben een enorme fan van katten, heb al diverse exemplaren onderdak verschaft, waaronder mijn huidige kater Sir Montgomery, Monty voor vrienden. Hij lijkt erg op kat nummer negen in jullie artikel. Daar staat bij dat het een siamees is,…

Maatschappij Lees de les Volwassenen doen een hoop onverstandige dingen. Hard rijden, veel drinken, ruzie maken met de buren, ongezond eten. Het is moeilijk om daar iets aan te veranderen, want het liefst houden we alles bij het oude. Hoe kun je volwassen mensen opvoeden? ■ TEKST: PAUL SERAIL Grote mensen opvoeden: waarom is dat zo moeilijk? ILLUSTRATIES: HEIN DE KORT / COMIC HOUSE Veilig Verkeer Nederland wil graag dat we niet meer appen achter het stuur. Stichting Verantwoorde Alcoholconsumptie zou graag zien dat we niet al te hard zuipen. Die stichting werkt met Veilig Verkeer Nederland samen: beide organisaties vinden het geen goed idee als we achter het stuur kruipen met een paar biertjes achter de kiezen. En ook het Voedingscentrum ziet graag minder alcohol in de mens, maar…

Ja tenzij nee Hoe krijg je mensen wat guller? Met een eenvoudige ingreep kun je mensen zelfs gewilliger maken om hun organen af te staan. Onderzoekers van de Columbia University (VS) deden een online onderzoek onder 161 proefpersonen dat bestond uit één muisklik. Stel: je verhuist naar een staat waar je standaard geen orgaandonor bent. Bevestig even of je ‘geen donor’ wil zijn of verander je keuze in ‘wel doneren’. Een tweede groep werd benaderd alsof ze naar een staat gingen waar donor zijn de standaard was en moest zijn keuze doorgeven. Een derde groep kreeg simpelweg de vraag of ze orgaandonor wilden zijn. Van de laatste twee groepen wilde rond de tachtig procent na de dood organen afstaan. In de eerste groep was maar veertig procent bereid om orgaandonor…

Zuinige glimlach Goed voor het milieu en voor je banksaldo: energie besparen. Toch is het lastig om huishoudens wat zuiniger te krijgen. Gelukkig zijn we mensen, en mensen vergelijken zichzelf graag met andere mensen. Bij grootverbruikers helpt het om ze te laten zien dat ze er meer energie doorheen jagen dan gemiddeld. Na die vervelende vergelijking doen ze vaak rustiger aan. Maar mensen die juist weinig verbruiken, worden minder spaarzaam als ze zien dat ze onder het gemiddelde zitten. Een studie aan de California State University, San Marcos (VS) vond in 2007 precies deze resultaten, maar de psychologen voegden nog iets toe. 290 huishoudens deden mee met het onderzoek. Op een met de hand ingevuld formulier lazen ze hun verbruik. Bij de helft van de deelnemers tekenden de psychologen er…

Margot kent haar dromen wel De droom van kandidaat Margot is om van haar werk haar hobby te maken. In het interview gaf ze te kennen dat ze het liefst haar baan zou opzeggen om fulltime illustrator van kinderboeken te worden. Uit de hersenscan blijkt dat dit écht de droom is van haar onbewuste brein. Haar hersenen sloegen niet aan op dure auto’s en grote huizen, maar wel op dingen die met zelfstandigheid en vrijheid te maken hebben. Daar past een eigen bedrijf bij, maar bijvoorbeeld ook een space trip.…

Rijkaard rijdt harder Welke vooroordelen hebben we eigenlijk over automerken? Dat vroegen we aan zo’n 350 bezoekers van Quest.nl. Zij vinden Audi -en BMW-rijders het minst sympathiek. Dat zijn de grootste bumperklevers, ze rijden het hardst en stoppen niet voor een zebrapad. Deze chauffeurs zijn bovendien het asociaalst, vinden de deelnemers, samen met mensen in een Mercedes. Types in een Fiat of Kia zijn daarentegen nogal sloom en rijden steevast in de weg. Wat te hard rijden betreft kloppen die vooroordelen wel: mensen in een Audi kregen in 2017 het vaakst een boete, gevolgd door BMW-chauffeurs.…

Fietser is ook erg Over de verkeersergernissen van automobilisten is een stuk meer bekend dan over die van fietsers. Maar ook over de tweewieler kun je je flink opwinden. In 2014 ondervroeg de ANWB 7000 leden naar hun grootste fietsergernissen. Vooral wielrenners zonder bel en naast elkaar rijdende scholieren werden erg irritant gevonden. Ook zonder licht rijden, tegen de richting in fietsen, en scooters, brommers en snorfietsen stonden in het lijstje met ergernissen. Het grootste probleem van de scholieren, wielrenners en scooters is dat ze te weinig rekening met de andere weggebruikers houden, vinden veel mensen.…

MASTER CLASS Hoge noot Ze zong in hardrockbands en evenaart zonder moeite Whitney Houston. Maar ze koos voor klassiek. In februari en maart reist mezzosopraan Tania Kross nog één keer langs de schouwburgen met Carmen. Hoe belandt een meid uit Curaçao die kan zingen wat ze wil in de operawereld? ■ TEKST: PAUL SERAIL FOTOGRAFIE: CORNÉ VAN DER STELT ‘Ik zing niet met mijn stem, ik zing met mijn oren’ ‘Eigenlijk wilde ik tekenfilmfiguur worden. Tom and Jerry, Bugs Bunny: ik luisterde naar tekenfilms. Je hoort geweldig grote orkestrale partijen. Ik luisterde naar wat er allemaal gebeurde in die muziek. Toen ik vijftien jaar was, werd er op Curaçao een nieuwe bibliotheek geopend. Op de muziekafdeling vond ik een videoband: ‘Carmen Glindeborne’ stond erop en de naam ‘Maria Ewing’. Ik…

Waar is de wasmachine? Er valt me iets op in de ondergrondse atoombunker in Rijswijk: er is geen wasmachine te bekennen. Terwijl er toch tientallen mensen gedurende weken of maanden achtereen zouden moeten verblijven. Hoe zit dat? Locatiemanager Riko van der Stap zegt dat hij er nog niet eens bij heeft stilgestaan. Volgens Kees van Leeuwen, co-auteur van het boek Schuilen in Den Haag, Erfgoed van de Koude Oorlog (2017), hadden commandoposten inderdaad geen wasmachine. ‘In noodgevallen zou dat te veel water en stroom kosten. In de noodonderkomens van ministeries in Den Haag waren ook geen wasmachines. Die van het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken was een uitzondering.’ Een handwasje dan? De Rijswijkse bunker heeft wel wastafels (met alleen koud water), maar geen ruimte om natte kleding op te hangen.…

Dood en verderf Het valt onmogelijk te zeggen hoeveel atoombommen de Sovjets daadwerkelijk tijdens een Derde Wereldoorlog op Nederland zouden hebben gegooid. In 1956 ging de legerleiding nog uit van drie tot vijf. Maar de nucleaire wapenwedloop maakt dat de schattingen elk jaar hoger uitvallen. Dat geldt ook voor het aantal mogelijke slachtoffers. In 1962 staat dat op 200.000, zes jaar later wordt al gesproken over 650.000 doden, weer een jaar later over 700.000. Slachtoffers die later bezwijken door de gevolgen van de fall-out (de nucleaire neerslag) zijn niet eens meegeteld. En dan zijn er ook nog honderdduizenden gewonden. Er zou geen tijd en geen plaats zijn geweest voor individuele teraardebestellingen. In 1968 maakte een commissie lugubere becijferingen over massagraven: die moesten 15 bij 30 meter groot zijn en één…

Jouw horoscoop? Lees deze beschrijving eens: ‘Je wilt graag dat anderen je aardig vinden, maar bent ook geneigd tot zelfkritiek. Hoewel je karakter enkele zwakheden vertoont, kun je die doorgaans goed compenseren. Je hebt een aanzienlijk ongebruikt talent waar je geen profijt van trekt. Je straalt discipline en zelfbeheersing uit, maar van binnen ben je weleens een onzekere tobber. Soms twijfel je of je de juiste beslissing hebt genomen. Je houdt van afwisseling en het zint je niet als regels en beperkingen je bewegingsvrijheid indammen. Je gaat er prat op een onafhankelijk denker te zijn en neemt niet zomaar iets van anderen aan. Uit ervaring weet je dat het niet verstandig is jezelf al te zeer bloot te geven. Je kunt extravert en gezellig zijn, maar ook introvert en behoedzaam.…

Liever niet Veilig botsen is handig, maar niet botsen is nog handiger. Daarom kijkt de Europese veiligheidstest nu ook naar actieve veiligheid: camera’s en computers die gevaar zien aankomen en remmen voordat het misgaat. Zo’n systeem levert wel nieuwe vragen op. ■ Voor wie moet een auto wel en niet automatisch stoppen? Onverwacht noodremmen kan gevaarlijk zijn voor achterliggers. Daarom remmen auto’s wel uit zichzelf voor volwassenen en kinderen, maar niet voor overstekende dieren. ■ Wie heeft de controle in de auto? Als bestuurder wil je niet dat je auto zomaar remt, omdat er mogelijk iets misgaat. Fords grijpen pas in bij het point of no return: als er dan niet ingegrepen wordt, valt er zeker een slachtoffer. Geeft de autopassagier zelf gas, dan wordt toch doorgereden. ■ Automatisch remmen…

ONMOGELIJK ONDERZOEK ALS ETHISCHE, PRAKTISCHE OF ANDERE OBSTAKELS NIET ZOUDEN BESTAAN, WELKE EXPERIMENTEN ZOUDEN WETENSCHAPPERS DAN DOLGRAAG EENS UITVOEREN? Slapen in stukjes AFLEVERING 23: MARTIN DRESLER, ONDERZOEKT SLAAP EN GEHEUGEN AAN DE RADBOUD UNIVERSITEIT. Welk experiment zou je willen uitvoeren? ‘Veel mensen proberen hun dagen productiever te maken door minder te slapen. Dat kan leiden tot slaaptekort, en dat heeft allerlei bijwerkingen. Ik wil kijken of je met een ‘polyfasisch slaappatroon’ minder kunt slapen, zonder de nadelen van slaaptekort. Zo’n patroon houdt in dat je ’s nachts niet in één keer doorslaapt, maar in etappes. De eerste groep proefpersonen laat ik hun slaappatroon radicaal veranderen: zij doen in 24 uur zes dutjes van twintig minuten. Op internetfora zijn er mensen die al met zo’n slaappatroon experimenteren, maar we hebben eigenlijk…

LEZEN QUEST KIEST BOEKEN Elke maand zoekt Quest de boeiendste boeken voor je uit. Wat mag je niet missen? Mark Traa Menselijke dieren Je hebt mensen en je hebt dieren. Maar soms lijken dieren best veel op mensen. Honden kunnen empathie tonen, cavia’s vermijden sociale stress en chimpansees voeren (ook) oorlog. De mens in het dier, Waarom dieren zo op ons lijken in denken, doen en laten, Norbert Sachser (Spectrum, € 19,99) Beroemde onthoofding Dit jaar is het 400 jaar geleden dat raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt op het Binnenhof werd onthoofd. Wat gebeurde er die dag precies, en wat ging er aan die terechtstelling vooraf? De zaak Oldenbarnevelt, Val, proces en executie, Wilfried Uitterhoeve (Vantilt, € 23,50) Bedreigd gevogelte Er zijn veel, heel veel vogels in Nederland. Maar…