Inhoudsopgave van Editie 2 - 2019 - Quest Special

Een economische crisis, een wereldoorlog en nog eens 74 jaren gingen er voorbij sinds You’re Darn Tootin’ in de bioscoop draaide. De stomme film uit 1928 gaat over twee ontslagen muzikanten die hun geluk beproeven als straatartiest. Uiteraard gaat alles mis, zoals altijd in het werk van Laurel en Hardy. Dat we 91 jaar oude grappen nog steeds begrijpen is eigenlijk bijzonder. Humor is lang niet zo universeel als je denkt. Grappen van een Nederlander vallen in België vaak al dood. Want het publiek moet wel begrijpen waar de grappenmaker het over heeft. Wat volgens onderzoeker Giselinde Kuipers nog het dichtst in de buurt komt van universele humor, is Mr. Bean. ‘Daarin zit geen taal, wel veel mimiek.’ Dat geldt ook voor de stomme films van de Dikke en de…

Zijn we een beetje schoon? Onderzoeksbureau Multiscope vroeg het voor Quest aan duizend Nederlanders. ■ 46 procent van de Nederlanders is elke dag wel een keer in bad of in de douche te vinden. ■ 44 procent slaat wel eens een dagje over, acht procent, vooral vijftigplussers, wast zich eens in de week. ■ 82 procent trekt dagelijks een schone onderbroek aan. Vijf procent van de vrouwen wisselt meerdere keren per dag. Bij twee procent van de mannen gaat een onderbroek een week lang mee. ■ 62 procent van de mannen en 77 procent van de vrouwen pakt dagelijks schone sokken. Drie procent van de mensen wisselt wekelijks, een procent houdt sokken langer dan een week aan. ■ 10 procent van de mannen doet een week met een set kleren.…

De tong ligt om verschillende redenen tegen het gehemelte. Die positie heeft een positieve impact op allerlei lichaamsdelen en -functies. Om te beginnen wordt op die manier je bovenkaak naar voren en omhoog geduwd. Daardoor steunt je hoofd recht op je nek. Dat gaat hoofdpijn, nek-pijn en gespannen schouders tegen. Een goed gepositioneerde tong voorkomt ook kaakklachten zoals knarsen, klemmen, schuren en een over-of onderbeet omdat de onder- en boventanden elkaar net niet raken. Een tong die niet goed tegen het gehemelte ligt, zorgt soms ook voor snurken en ademhalingsproblemen. De luchtwegen zijn dan vernauwd en dat heeft weer effect op de sinussen (holtes). Tot slot gaat slikken beter als de tong het voedsel in een golfbeweging omhoog en naar achter richting de keel stuurt. De voorkant van de tong…

Nee, zegt Kees van Oers, onderzoeker bij het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). Een beetje angst voor hoogtes is normaal in het dierenrijk. Weinig mensen lopen gedachteloos over hoge glazen platforms. Ook veel andere dieren (zoals loopvogels) zullen terugschrikken bij het randje van een klif. En dat is maar goed ook. Als we niet zouden oppassen, zou het snel met ons gedaan zijn. Maar angst is nog geen hoogtevrees. Hoogtevrees wordt het pas als je veel banger bent dan nodig. En dat lijkt bij dieren zeldzamer dan bij mensen. Wij mensen ontwikkelen vaak hoogtevrees zonder duidelijke oorzaak (waarom is niet bekend). Muizen en ratten worden pas bang als ze een evenwichtsstoornis hebben, of een andere duidelijke reden. Wie kan vliegen, hoeft überhaupt niet bang te zijn voor hoogtes. Er zullen…

Het lijkt logischer de scharnieren aan de andere kant te plaatsen zodat het deurtje rechtsdraait, zoals ook standaard is bij koelkasten. Toch is er goed over nagedacht. ‘Juist met het oog op alle rechtshandigen is een magnetron linksdraaiend’, vertelt woordvoerder Sanneke Swen van BSH. Dit bedrijf maakt onder meer de huishoudelijke apparaten van de merken Bosch en Siemens. ‘Zo is er aan de rechterkant plaats voor de bedieningsknoppen en de druktoets om de deur te openen.’ Die kun je makkelijk bedienen omdat je rechterhand vrij is. Voor linkshandigen die hun afhaal-nasi ook zonder gehannes willen opwarmen, zijn er altijd nog de magnetrons met een klepdeur.…

Als reactie op licht en donker en de aanmaak van melatonine zorgt je biologische klok ervoor dat je gedurende de avond een slaperig gevoel krijgt. Je voelt door dit signaal dat het tijd is om naar bed te gaan. Je spieren ontspannen, de lichaamstemperatuur daalt en de hartslag gaat omlaag. ‘Maar op het moment dat je jezelf actief verzet tegen de slaap, verstoor je deze aansturing van het slaapritme’, zegt Reinier de Groot, longartssomnoloog en directeur van het Nederlands Slaap Instituut. ‘Waar je cortisolgehalte normaal afneemt om pas rond het waakmoment in de ochtend weer te stijgen, blijft dat nu op niveau. Als een hormoon dat je gewoonlijk alert en waakzaam maakt, weerhoudt het je lichaam ervan te ontspannen.’ Hetzelfde geldt voor adrenaline, als dat nog flink rond giert omdat…

Een verrassing misschien, maar zo werkt het niet alleen als je verkouden bent. Er bestaat zoiets als de nasale cyclus. Dit mechanisme van het autonome zenuwstelsel dirigeert wisselend bloed naar zwellichamen van het linker-en het rechterneusgat. Die zetten daardoor om de beurt uit, waardoor je als reactie automatisch door het niet opgezwollen neusgat gaat ademen. In geval van verkoudheid wordt de bloedtoevoer opgekrikt voor de af- en aanvoer van afweercellen en zetten de zwellichamen dus nog meer uit. Bovendien zwelt neusslijmvlies op en neemt de slijmproductie toe om de verslagen resten van het virus te kunnen afvoeren. In combinatie met de alledaagse zwelling gaat het neusgat zo dicht zitten, dat er vrijwel geen lucht meer doorheen komt. Dat maakt dat je ineens merkt dat je maar door één neusgat tegelijk…

In wolken plakken kleine ijskristallen aan elkaar vast. Zo vormen ze sneeuwvlokken. Hoe meer ijskristallen aan elkaar vastplakken, hoe zwaarder de sneeuwvlok wordt. Sneeuwvlokken die te zwaar worden om nog in de wolk te blijven hangen, vallen naar beneden: het sneeuwt. Hagel is ook bevroren water, maar dan anders. Hagelstenen zijn harde klompjes ijs, die door sterke luchtstromingen in buienwolken op en neer geslingerd worden. Onderin de wolk is het niet zo koud, daar smelt het water van de steen langzaam. Het vormt een mooi doorzichtig laagje. Hoog in de wolk is het kouder. Daar krijgt de hagelsteen een nieuw, sneeuwachtig, ondoorzichtig laagje. Dit proces kan heel lang doorgaan. Als je een hagelsteen doormidden snijdt en de laagjes ijs telt, zie je hoe vaak hij op en neer geslingerd is.…

Het meeste onderzoek richt zich op homoseksualiteit, en dan vooral de mannelijke variant. Over andere oriëntaties is minder bekend, maar wel het volgende. ■ Aan biseksualiteit valt op dat dit vooral bij vrouwen voorkomt. Mannen zijn meestal of hetero of homo, terwijl bi bij vrouwen gewoner is dan lesbisch. De oorzaak is nog onduidelijk. Wel is er wat bewijs dat biseksuelen een soort tussencategorie vormen: er is niet genoeg testosteron om alleen op vrouwen te vallen, maar net genoeg om wel interesse te hebben in méér dan mannen. Meer onderzoek is nodig om dat echt aan te tonen. ■ Ongeveer één procent van de bevolking is aseksueel. Ze vallen niet op mannen of vrouwen. Onderzoeker Anthony Bogaert denkt dat hier ook hormonale processen spelen, waardoor in de puberteit geen enkele…

Homodieren gelden als het bewijs dat homoseksualiteit hartstikke natuurlijk is. Bij honderden diersoorten zijn paartjes waargenomen van hetzelfde geslacht. En toch is dat vaak geen echte homoseksualiteit, vindt neurowetenschapper Simon LeVay. Tot wel twintig procent van de grauweganzenpaartjes bestaat uit twee mannetjes. Maar dat lijkt vooral te komen door een vrouwtjesgebrek: die zijn dankzij roofdieren vaak in de minderheid. Het homobestaan lijkt dan vooral een strategische keuze, want samen sta je sterker als ganzenman. Zijn er wel genoeg vrouwtjes, dan kiezen mannetjes voor het andere geslacht. Onderling hebben de mannetjesparen wel seks, maar dat is misschien meer vergelijkbaar met mannenseks in de gevangenis. Bij dieren is alleen onder schapen échte homoseksualiteit waargenomen. Zo’n tien procent van de mannetjes heeft in een wei vol ooien alleen oog voor de rammen.…

Heb je je geliefde bij de hand? Geef hem of haar dan een knuffel. Als het goed is, komt er nu oxytocine vrij in jullie lichamen. Dat stofje draagt de bijnaam ‘knuffelhormoon’. Maar gebeurt dat ook als jullie lepeltje-lepeltje slapen? Uit een overzichtsstudie van de Duitse Klinikum Nürnberg blijkt dat mensen die een bed met een partner delen, zeiden dat ze lekkerder sliepen dan wanneer ze in hun eentje in bed lagen. Dat wil zeggen: zolang de relatie goed is en de partner niet vreselijk snurkt. Maar of dat iets met het knuffelhormoon te maken heeft? Dat is niet onderzocht. Een enkel onderzoek (Swansea University, VK) liet zien dat de gemeten hoeveelheid oxytocine in het speeksel van alleenslapers amper veranderde ’s nachts. Maar speekselmetingen zijn behoorlijk onbetrouwbaar als je iets…

Wij zeggen ‘broeder’, Fransen ‘frère’ en Russen ‘brat’. Toch stammen het Nederlands, Frans en Russisch af van dezelfde taal. Dat Proto-Indo-Europees werd tot zo’n 6000 jaar geleden gesproken. Er zijn meer taalfamilies waarvan de leden uitwaaierden en een eigen tak aan de taalstamboom vormden. ‘Verschillende talen kunnen ontstaan als groepen mensen uit elkaar gaan en minder of geen taalcontact meer hebben met elkaar’, vertelt Margit Rem, historisch taalkundige aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Talen veranderen ook als sprekers van verschillende talen elkaar ontmoeten. ‘Daardoor veranderen bijvoorbeeld verbuigingssystemen, zoals werkwoordvervoegingen en uitgangen. Er komen ook woorden bij en er kunnen klankverschillen optreden.’ Tevens speelt het taalsysteem een rol dat kinderen maken wanneer zij een taal leren. ‘Kinderen leren op basis van de input van ouders en de directe omgeving. Maar…

Tijdens de uren dat de zon op ‘onze’ kant schijnt, staat hij voldoende dichtbij om de aarde te verlichten. Maar als enkele ster kan hij onmogelijk het hele heelal verlichten. Dat is daarvoor ten eerste gewoon te groot. Bovendien neemt de lichtkracht af met de afstand, waardoor het zonneschijnsel steeds zwakker wordt. Maar waarom zijn alle sterren bij elkaar dan niet in staat om de ruimte uit de duisternis te halen? Dat is een vraagstuk waarover astronomen zich al eeuwen het hoofd breken. Zoals Heinrich Olbers, die de kwestie in 1823 als Olbers’ paradox formuleerde. Een sluitend antwoord is er nog steeds niet, wel twee mogelijke verklaringen. De eerste luidt dat het licht van sterren die verder dan veertien miljard lichtjaren van de aarde af staan, nog niet de tijd…

Je zou er spontaan vegetarisch van worden, van de gedachte dat de kolonie bacteriën in de kerven van het slagershakblok overloopt naar jouw biefstukje, en vanaf daar naar je darmen om je eens lekker ziek te maken. Gelukkig wil de slager dat ook koste wat het kost voorkomen. En dus reinigt hij zijn hakblok elke dag grondig. ‘Eerst schraapt hij het grove vuil eraf’, vertelt Marian Lemsom van branchevereniging Koninklijke Nederlandse Slagers. ‘Om het blok vervolgens te schrobben met een speciale staalborstel. Aanvullend strooit hij er zout op en laat dat intrekken, zodat vocht en micro-organismen uit de kieren worden onttrokken. Tenslotte haalt hij met een schraper het natte en vervuilde zout eraf.’ Zo is het blok weer schoon en gereed voor een nieuwe dag vlees hakken. ‘Als er na…

Op zich verliest ieder lichaamsdeel evenveel warmte. In die zin doen je onbedekte hoofd en je armen dus niet voor elkaar onder. Wel is het oppervlak dat wordt blootgesteld aan de lage temperatuur van belang. Want hoe meer blootstelling, hoe meer warmteverlies. Vergelijk je een arm en een hoofd (dat meestal nog een isolerende bos haar heeft), dan krijgt je arm het kouder. Maar er is nog een andere oorzaak. Het lichaam reageert namelijk op de kou door de bloedvaten in de ledematen te vernauwen. De toevoer van bloed (met daarin opgeslagen de warmte die door je spieren is geproduceerd) naar armen en benen neemt door de vernauwingen af. En dat zorgt ervoor dat er meer warmte beschikbaar is voor de romp en het hoofd. Daardoor blijven in elk geval…

De recordhouder navelpluis verzamelen, de Australiër Graham Barker, weet gemiddeld 3,03 milligram pluis per dag uit zijn navel te peuteren. Na hoeveel dagen heeft hij daarmee genoeg voor een kleurrijke trui? Laten we uitgaan van een doorsnee trui van zo’n 250 gram. Om 250 gram aan navelpluis te verzamelen, hebben we 250 : 0,00303 = 82.508 navelpluisjes nodig, verzameld in evenveel dagen. En dan gaan we nog uit van maximale brei-efficiëntie. Als je elke dag de pluis uit je navel zou halen en zou gebruiken voor die trui, zou je maar liefst 82.508 : 365,25 = 225,9 jaar bezig zijn. Zo lukt het natuurlijk nooit om je zelfgebreide navelpluistrui te dragen. Dus beter is het om een crowdfundingactie te starten. Als het je lukt om duizend mensen ervan te overtuigen…

Een enkel velletje keukenrol kan grofweg veertig milliliter vocht opnemen, als we uitgaan van een A-merk. Aan een rol zitten vijftig velletjes, dus met een hele keukenrol kun je 2000 milliliter opnemen. Oftewel: we werken met een absorptievermogen van twee liter per keukenrol. De schattingen lopen uiteen, maar in totaal is er ongeveer 1,26 triljard liter water op aarde. Een triljard is een 1 met 21 nullen. Als je elke seconde een Olympisch zwembad zou vullen met water, zou je 16 miljoen jaar bezig zijn om de aarde droog te scheppen. Wat betekent dit voor de hoeveelheid keukenrollen die we nodig hebben? 1,26 triljard liter : 2 liter per rol = 630 triljoen keukenrollen. Dat zijn 315 triljoen pakken van twee. De kosten? Een slordige 0,99 euro*315 triljoen = 312…

Je ziet het zwemmers weleens doen: vlak voordat ze een duik nemen een keer diep ademhalen en hun wangen dan met lucht vullen zodat ze een reservevoorraad hebben om langer onder water te kunnen blijven. Maar ze kunnen die hamsterlook maar beter achterwege laten. ‘Een gemiddeld mens heeft ongeveer zes liter zuurstof in de longen’, legt Claudia Broeke van ZwemAnalyse uit. Als trainer en analist adviseert ze zwemmers. ‘Een flinke voorraad dus, en daarbij vergeleken is de hoeveelheid die je in je wangen kunt bewaren maar heel klein. Bovendien komt zuurstof alleen via de haarvaten van de longen in het bloed terecht. Dat beetje lucht uit je wangen levert dus geen enkele bijdrage in de afgifte van extra zuurstof.’ Wil je toch zo lang mogelijk onder water blijven? Volgens Broeke…

Het dragen van gordels voorin de auto is sinds 1976 verplicht, en vanaf 1992 ook voor passagiers achterin. Maar je zult niet heel snel betrapt worden als je hem niet draagt. Agenten moeten met eigen ogen waarnemen dat je je gordel niet om hebt. Aan snufjes zoals camera’s langs de snelweg hebben ze niets. Die camera’s scannen nummerplaten om zo personen op te sporen die worden gezocht of boetes open hebben staan. Flitspalen op hun beurt zijn voor snelheidsovertredingen, de scanauto’s van de parkeerwacht controleren of er wel is betaald, en nieuwe camera’s in aanhangwagens van wegwerkers en dakkoffers richten zich op het negeren van rode kruizen en appen of bellen achter het stuur. Kortom: de agent moet het met zijn eigen ogen zien.…

Neem de vlaggen van Nederland en Luxemburg, die lijken op elkaar. Maar ‘ons’ blauw is donkerder. Het lijkt erop dat vlaggenbedenkers weinig behoefte voelden los te gaan op spannende nieuwe designs en vooral voortborduurden op wat er al wimpelde. Klopt, zegt Marcel van Westen-hoven, secretaris van de Nederlandse Vereniging van Vlaggenkunde: ‘Om aan de ongeschreven regel te voldoen dat een nationale vlag eenvoudig, zichtbaar en herkenbaar moet zijn, volgen veel landen de ontwerptradities die al heel lang bestaan.’ Zo werd de kleurcombinatie rood-wit-blauw door de revoluties van Frankrijk en Amerika een symbool voor vrijheid. Het patroon van drie banden werd symbool voor de bevrijding van het volk. Zulke belangrijke elementen werden vervolgens door ontwerpers van heel veel nationale vlaggen graag overgenomen.…

Door een kapot bloedvat in de neus. Dat kan komen door een linkse directe van iemand die boos op je is, of doordat je per ongeluk tegen een lantaarnpaal aanloopt. Maar zo’n bloedend bloedvat in de neus kan ook komen door een beschadiging van het neusslijmvlies. Bijvoorbeeld als je te veel neusspray hebt gebruikt. Ook verhoogde bloeddruk, bloedverdunners of een gaatje in het neustussenschot kunnen tot bloedingen leiden. In de winter zijn verkoudheden die het neusslijmvlies irriteren vaak de boosdoener. Je krijgt dan korstjes, die door krabben of te hard snuiten losraken en het onderliggende slijmvlies beschadigen. Dat gaat bloeden. 75 procent van de bloedende neuzen ontstaat zonder duidelijke oorzaak. Gelukkig is een bloedneus bijna altijd onschuldig.…

Het idee vatte voor het eerst post in de negentiende eeuw, toen seismologen bewegingen van de aarde structureel gingen meten en registeren. Dat onze planeet tijdens een aardbeving golvende brom-geluiden produceert, wisten ze al snel te constateren. Maar hoe zat dat als de tektonische platen zich rustig hielden? Een eerste poging om de ‘hum’, het gezoem van de aarde, op te nemen mislukte in 1959. Het duurde nog tot 1998 voordat Japanse wetenschappers het bestaan van een continue zoem konden bewijzen met een op de zuidpool gestationeerde seismische zwaarte-krachtmeter. Dat werd nog eens bevestigd toen onderzoekers in 2017 het geluid ook op de bodem van de Indische Oceaan konden registreren. Vanaf land stelden de Japanners (en anderen na hen) het geluid vast op een frequentie die varieert tussen de 0,3…

Het was wel weer raak hoor, dit jaar. Zelden kregen we zulke goede vragen binnen als voor deze Vraag & Antwoord-special. Tot nu toe bundelden we de leukste ieder jaar in de special Quest101. Dit jaar besloten we het anders te doen. We zochten naar de 135 slimste vragen (en de vijf domste, blader snel naar pagina 54) en riepen jullie op om zoveel mogelijk in te sturen. Dat hebben we geweten. Bedankt voor al die goede vragen! Het doornemen van zulke vragen vind ik altijd een hoogtepunt van mijn baan. Wat valt onze lezers op? Sluit het aan bij wat de redactie zelf bedenkt? Natuurlijk heb je altijd je eigen voorkeuren. Mijn favoriet? Ik hou wel van kwesties die over de verschillen en overeenkomsten tussen vrouwen en mannen gaan,…

Doekjes zijn vies, sponsjes zijn vies: is stoppen met schoonmaken dan niet het beste? Nee, waarschuwt Peter Molenaar van het RIVM. ‘Op oppervlakken die je een tijdje niet schoonmaakt, kan een biofilm ontstaan.’ Schoonmakers in kantoren bijvoorbeeld mogen vaak vlugvlug alleen de contactoppervlakken, zoals bureaus en tafels doen en gaan zelden met hun doekje langs de muren of de deur. ‘Er ontstaat een hechtingslaag van bacteriën die slijm afscheiden. Eenmaal ontwikkeld is zo’n biofilm veel minder gevoelig voor schoonmaakproducten. Het is veel lastiger weg te krijgen.’ Regelmatig poetsen dus. Overal.…

Je handen wassen, hoe doe je dat? Niet door lafjes aan een waterstraal te friemelen, twee seconden lang met drie vingers. Lang zal ze leven moet je zingen, inclusief drie keer ‘hieperdepiep hoera’. En intussen volg je de richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie. Die helpen daadwerkelijk sterfgevallen te voorkomen: ■ Maak je handen nat. ■ Neem genoeg zeep. ■ Wrijf met je palmen over elkaar. ■ Wrijf met de palm van je hand over de rug van de andere hand, met de vingers tussen elkaar. ■ Wrijf met de palmen over elkaar met de vingers tussen elkaar. ■ Met je vingers tegen elkaar buig je je vingers, haak ze om elkaar en wrijf. ■ Haak je vingers om je duim en was de duim. ■ Was met je vingertoppen de handpalmen.…

Nee. Suikers in fruit bestaan uit glucose en fructose, net als toegevoegde suikers. Ook de suiker in je koffie heeft een natuurlijke oorsprong, zoals suikerriet of -biet. Fruitsuikers en tafelsuiker doen hetzelfde in je lichaam. De suiker bij de koffie is vaak geraffineerde suiker, zoals kristalsuiker en rietsuiker. Die is gezuiverd, wat betekent dat de suiker uit bijvoorbeeld suikerbiet ontdaan is van andere stoffen in de biet, zoals vitaminen, vezels, en mineralen. Ongeraffineerde suiker, zoals die uit palm-suiker, bevat nog een beetje van die stoffen. Dat zijn er echter zo weinig dat het effect verwaarloosbaar is. Gezonde suiker bestaat gewoon niet. Toch kun je beter fruit eten dan snoep. In een kiwi of sinaasappel zitten vitaminen en vezels. En in tegenstelling tot bij ongeraffineerde suiker zijn dat er genoeg om…

‘Dit is zó onwaarschijnlijk, dat hier niets voor geregeld is’, zegt Eddy Habben Jansen, directeur van ProDemos, het voorlichtingscentrum over democratie dat ook de StemWijzer ontwikkelt. ‘Kandidaat-volksvertegenwoordigers komen zeker opdagen, namelijk om op zichzelf te stemmen.’ Ook Heleen Horman, coördinator van de Kiesraad, laat weten dat de situatie zo hypothetisch is dat hiervoor in de wet geen aanknopingspunten zijn. ‘Herstemming is geen optie, want daarvoor nodig je alleen maar kiezers uit die eerder hebben gestemd.’ Mochten we ooit op een verkiezingsdag getroffen worden door een levensgevaarlijk stralingsveld waardoor niemand naar buiten kan, dan krijg je óf nieuwe verkiezingen óf alles blijft gewoon zoals het is.…

‘Een wij-zij-mentaliteit zit helaas in onze biologie ingebakken’, zei Eric Knowles na de racistische rellen in Charlottesville in 2017. Volgens de hoogleraar psychologie van de New York University, die al decennia onderzoek doet naar vooroordelen, is er erg veel bewijs dat we sterk geneigd zijn om mensen van elkaar te onderscheiden op basis van het ras waar ze toe behoren. Michael Savelkoul, socioloog aan de Radboud Universiteit met hetzelfde specialisme, is het met Knowles eens: ‘Om de complexe werkelijkheid wat minder complex te maken, categoriseren we. We delen onszelf en anderen in hokjes in om ons eigen hokje vervolgens hoger te waarderen en positief voor te trekken.’ Een andere belangrijke oorzaak van racisme is concurrentie tussen verschillende groepen. Savelkoul: ‘Wanneer mensen competitie ervaren, bijvoorbeeld als anderen hun banen, huizen, waarden…

Nederland telt volgens de Wielersportbond NTFU zo’n 190 officiële MTB-routes. Aan die routes werken 2750 vrijwilligers. De aanleg wordt vaak begeleid door professionals. Bosbeheerder Patrick Jansen bouwt MTB-routes in Nederland, in opdracht van gemeenten en terreinbeheerders. Jansen: ‘Ik vraag terreinbeheerders wat ‘no gozones’ zijn, zoek uit waar ruiter-routes en wandelpaden liggen en kijk of de aanleg ecologisch en cultuurhistorisch verantwoord is.’ Als alles uitgestippeld is en vergunningen geregeld zijn, markeert hij het pad met vlaggetjes. ‘Vrijwilligers doen het snoeiwerk’, vertelt Jansen. Ze verwijderen de struiken en dode takken. Daarna wordt de vegetatielaag weggeschraapt met een minikraan. Er worden geen bomen gekapt.…

Ja en nee. Je kunt niet iemand in een scanner leggen en dan vertellen wát hij of zij droomt. Je kunt wel zien óf iemand droomt. Dromen doe je in de remslaap en in een scanner kun je zien wanneer je in die slaapfase zit. In Japan zijn experimentele studies gedaan met dromen. Mensen moesten vlak voor ze gingen slapen heel uitgebreid naar bepaalde dingen kijken. Bij mensen die dezelfde inhoud hadden gezien, zagen wetenschappers vergelijkbare hersenactiviteit tijdens het dromen. Je kon zien welke groep over auto’s en welke over bloemen droomde. Een droom achterhalen lukte dus niet, een droom voorkoken wel. Voor het slapen voortaan alleen maar naar leuke dingen kijken, dat levert de beste dromen op.…

Kun je aan iemand zien of-ie homo is? Zo’n gaydar blijkt inderdaad te bestaan. Proefpersonen keken in 2010 voor een studie van de Northwestern University (VS) naar filmpjes van tien seconden van pratende mannen en vrouwen. In vier van de vijf gevallen stelden ze correct vast of de spreker homo of hetero was. Hoe ze dat lukte? Er zijn heel wat aanwijzingen, bleek toen sommige proefpersonen alleen een foto te zien kregen, terwijl anderen het met enkel bewegend beeld (zonder geluid) of een audiofragment moesten doen. Die losse onderdelen waren vaak al voldoende om iemands geaardheid te kunnen raden. De combinatie van uiterlijk, bewegingen en stemgeluid maakt hetero’s en homo’s nog duidelijker herkenbaar.…

Je zou denken dat honger vooral een ding van je buik is. En inderdaad geeft je maag hongerprikkels in de vorm van het hormoon ghreline af als die leeg is. Toch beslist vooral het brein over je eetlust. In een aangeleerde reactie wakkeren je hersenen eetlust aan als je voedsel ziet, zodat je gestimuleerd wordt je tanden in dat pizzabroodje te zetten zodra je langs de bakker loopt. Ook reageert je brein op de signalen van de biologische klok. Als die is ingesteld op een kommetje yoghurt met muesli in de ochtend, een lunchbox vol boterhammen met kaas rond het middaguur en een diner om zes uur, zal je buik zich op die tijdstippen knorrend roeren. Maar als die maaltijden eens onverhoopt uitblijven en er ook niets eetbaars in zicht…

Jazeker, weet Jelte Bos. Hij werkt bij TNO, is bewegingswetenschapper en doet onderzoek naar wagenziekte. Het heeft te maken met het evenwichtsorgaan in je binnenoor. ‘Mensen die geen werkend evenwichtsorgaan hebben, zijn nooit wagenziek, luchtziek of zeeziek’, vertelt Bos. Dat kan bij volledig dove mensen het geval zijn. Maar bij blinden werkt het orgaan meestal prima. En dus kunnen ze best ziek worden van een autoritje. ‘Je wordt misselijk als hetgeen dat je verwacht van een beweging niet overeenstemt met wat je evenwichtsorgaan voelt’, legt Bos uit. Een bestuurder wordt daarom zelden zelf wagenziek. Want die ziet een bocht niet alleen aankomen, hij néémt hem ook. Een bijrijder heeft die controle niet. Die onzekerheid is genoeg om je beroerd te voelen. Een bocht zien aankomen is beter tegen misselijkheid dan…

Dat lijkt logisch: als het koud is, gebruikt je lichaam meer energie, en heb je ’s winters dus meer zin in vette dingen. Maar dat is te kort door de bocht, vindt André van Beek, endocrinoloog bij het Universitair Medisch Centrum Groningen, gespecialiseerd in hormonen en stofwisseling. ‘Ik kan geen studies vinden die aantonen dat je ’s winters vaker naar de snackbar wilt dan in de zomer. In het menselijk lichaam is ook geen reden te vinden waarom dit zo zou zijn.’ Wageningen University & Research deed een dubbelcheck. Maar ook zij kwamen niets tegen in de wetenschappelijke literatuur. Meer zin in vet eten? Daar kan het weer niks aan doen.…

Een luide schreeuw heeft een maximaal volume van ongeveer tachtig decibel. Om schade toe te brengen aan je gehoor zou je op dit volume zo’n acht uur lang naar jezelf moeten schreeuwen. Voordat je als gevolg van de schade echt doof bent, heeft je stem het waarschijnlijk al begeven. Wel bestaan er uitzonderingen als het gaat om stemvolume. Het wereldrecord van de hardste gil staat op 129 decibel, en werd gevestigd door de Britse Jill Drake. Met zulk lawaai loop je na dertig seconden al gehoorschade op.…

Onder een warmtelamp kruipen ze uit een ei. Daarna wonen ze met honderden in een hok, 21 stuks per vierkante meter. Twintig uur per dag brandt het tl-licht. Deze vleeskuikens (zo heten ze omdat ze nooit volwassen zullen worden) zijn speciaal gefokt om zo snel mogelijk te groeien. De hele dag door zijn ze aan het eten. Want hoe meer ze eten, hoe sneller ze groot genoeg zijn om door ons gegeten te worden. Na zo’n 42 dagen zijn ze aanbeland op hun slachtgewicht. Dit klinkt als het begin van een inktzwart verhaal over de akelige omstandigheden in de vleesindustrie. Toch brandt er licht aan het einde van de megastal. Van alle kippen die in een jaar tijd in Nederland worden geslacht, leidt nog steeds de meerderheid het hierboven geschetste…

Stel, je weegt 70 kilogram. Dan is de zwaartekracht die je ervaart (F = m*g, oftewel: zwaartekracht is massa keer valversnelling) gelijk aan 70*9,81 = 687 Newton. Nu moeten we weten wat de kracht is als je recht naar beneden windt, je Fart Force. Daartoe berekenen we stootkracht: T = v*dm/dt. Daarbij is ‘v’ de snelheid van je wind, geschat op 2 m/s. ‘Dm/dt’ is de massa die wordt afgestoten per tijdseenheid. Stel: een scheet duurt een kwart seconde en het gewicht ervan is zo’n 0,035 gram. Dan is de Fart Force 2*(0,035 : 0,25) = 0,28 Newton. Een enkele scheet stoot je dus met 0,28 Newton omhoog, terwijl je 687 Newton nodig hebt om van de grond te komen. Je zou dus 687 : 0,28 = 2453 scheten tegelijk…

Op de minuut nauwkeurig wordt aangegeven hoe laat een trein komt, of hij is vertraagd en of hij op het laatste moment nog wisselt van spoor, zowel op de stationsborden als in de NS-app. Hoe werkt dat? Zit er iedere minuut iemand op allerlei knopjes te drukken? Dat hoeft gelukkig niet, vertelt Tim van Leeuwen, manager innovatie, verbeteren en beheer bij NS. ‘Het verwerken van treintijden gaat volautomatisch’, zegt hij. Langs het spoor staan om de twee kilometer zendertjes die meten wanneer welke trein voorbijkomt. ‘Die houden heel precies bij: is de trein daar waar hij op dat moment moet zijn?’ De zendertjes zijn direct gekoppeld aan het reisinformatiesysteem, een landelijk computernetwerk waarin alle informatie wordt verwerkt van de ruim 5000 treinen die iedere dag door Nederland reizen. Die informatie…

Op een of andere manier lijkt de wetenschap niet veel interesse te hebben in de vraag of schaamtegevoel afhankelijk is van leeftijd. Precies twee onderzoekers bogen zich over de kwestie. Psycholoog Ulrich Orth van de Universität Basel (Zwitserland) vroeg in 2010 ruim 2600 respondenten ernaar, variërend in leeftijd van dertien tot en met 89 jaar. Daarvoor legde hij ze denkbeeldige situaties voor waarvan zij moesten aangeven in hoeverre ze zich daarvoor zouden generen. Uit de resultaten bleek dat schaamte vanaf de puberteit tot middelbare leeftijd afneemt, om op oudere leeftijd weer toe te nemen. Een verrassende uitkomst, want doordat ouderen hun emoties beter kunnen reguleren, zou je denken dat negatieve gevoelens (en dus ook schaamte) met de jaren afnemen. De bevindingen van Julie Henry van de University of Queensland (Australië)…

Baruch Spinoza (1632-1677) maakte met zijn religieuze denkbeelden in zijn eigen tijd niet veel vrienden. De vaderlandse filosoof van joodse afkomst geloofde niet in een Bijbelse God die in het dagelijkse leven ingreep, maar in een meer abstracte God die het universum en de natuurwetten had geschapen. In de zeventiende eeuw waren zulke uitspraken genoeg om als een ketter te worden verbannen. Een moderne Nederlander met Spinoza’s denkbeelden zou zichzelf nu waarschijnlijk zien als een gelovig mens. Uit een CBS-enquête, die regelmatig wordt herhaald, bleek eind 2018 dat voor het eerst minder dan de helft van de Nederlanders bij een religieuze groepering zegt te horen. Zo’n 24 procent is katholiek, 21 procent hoort bij een van de grotere protestantse groepen, vijf procent is islamitisch. En die ketterse Spinoza? In het…

Vooral het naar buiten werken van aanzienlijke drollen geeft je dat goddelijke gevoel. Het kan je zelfs kippenvel bezorgen en een licht gevoel in je hoofd. Dat schrijft de Amerikaanse maagdarmdokter Anish Sheth in het boek What’s Your Poo Telling You? Volgens Sheth kan poepen zelfs als een religieuze ervaring of als een orgasme voelen. Maar waarom? Door de grootte van de drol rekt je rectum zo ver uit dat het je nervus vagus prikkelt. Activiteit van deze zenuw zorgt onder andere dat je hartslag en bloeddruk dalen. Hierdoor gaat er minder bloed naar je brein. Dat zorgt voor een licht gevoel in je hoofd en geeft je een ultiem ontspannen gevoel. Lekker toch? Daarnaast is het gewoon een opluchting om van hevige aandrang verlost te zijn.…

Boris Konrad is geheugenonderzoeker bij het Donders Instituut in Nijmegen. Daarnaast was hij deelnemer aan diverse geheugenkampioenschappen. Lange tijd bezat hij een wereldrecord: 201 namen en gezichten van mensen onthouden in vijftien minuten tijd. ‘Ons geheugen is ongelooflijk groot. Je kunt het niet met de harddisk uit een computer vergelijken. Die raakt op een gegeven moment vol. De menselijke hersenen maken voortdurend verbindingen. In theorie is de capaciteit van onze hersenen oneindig groot. Het aantal liedjes dat je kunt onthouden dus ook’, legt Konrad uit. ‘Er zijn wel flinke verschillen tussen mensen. De een onthoudt een liedje meteen, de ander moet er tien keer naar luisteren.’ Bij geheugenkampioenschappen wordt pas goed duidelijk waartoe ons geheugen in staat is. Het officieuze wereldrecord cijfers achter de komma van het getal pi onthouden…

Nederland wil in 2050 vrij zijn van aardgas, meldt de Energieagenda uit 2016. Koken wordt elektrisch en de cv-ketel wordt vervangen door bijvoorbeeld een warmtepomp. Wat er gaat gebeuren met onze brandstofslurpende auto’s? Als alles volgens planning zal verlopen, worden vanaf 2035 geen auto’s meer verkocht die rijden op fossiele brandstof als benzine, diesel en gas. Wel blijft het toegestaan om ermee te rijden, en tweedehands zullen ze ook nog verkrijgbaar zijn. De overheid hoopt dat in 2050 vrijwel alle personenauto’s uitstootvrij zijn.…

405 vragen (oftewel 49 procent) zijn via het Instagram-account van Quest (@QuestNL) ingezonden. Dat is een record ten opzichte van voorgaande jaren. 167 vragen kwam van de familie Masselink. Daarvan waren er 107 van Mus en zestig van Puk. Nu even serieus! Het is niet louter lol en luchtigheid, er zijn ook zeer serieuze inzenders. Zij zien het misschien allemaal wat minder rooskleurig. ■ Het gevaarlijkste dier op aarde is de mens! Is de mensheid nog te redden? ■ Waarom onthoud je vaak meer nare dingen dan leuke dingen? Te moeilijk Het gaat de redactie soms boven de pet: ■ Bestaat er naast C4 ook andere? Zoals C1, C2 of C3? ■ Wat is de dosis-respons relatie van de parasiet Toxoplasma gondii? Persoonlijk tintje Zijn sommige vragenstellers soms ervaringsdeskundige? Daar…

Hoe schoon is Nederland? Best schoon, als de duizend respondenten de enquête van onderzoeksbureau Multiscope (in opdracht van Quest) eerlijk hebben ingevuld tenminste. ■ 84 procent van de Nederlanders is wekelijks met de stofzuiger in de weer. ■ 86 procent poetst een of meer keren per week de wc. ■ Helaas vergeet 29 procent de deurklink, 24 procent laat de doorspoelknop voor wat het is. ■ Twee procent maakt de wc minder dan eens per maand schoon, een procent doet het meerdere keren per dag. ■ 47 procent van de Nederlanders maakt zijn of haar telefoon een of meer keer per week schoon. ■ Een op de tien doet dat elke dag, 26 procent reinigt de telefoon minder dan een keer per maand. ■ Een kwart is dagelijks op de…

Mooie uitvinding: microvezeldoekjes. Peter Molenaar van het RIVM is fan. ‘Vet hecht goed aan die vezels. Dat laat vervolgens niet vanzelf meer los.’ Daarin schuilt wel een valkuil. ‘Mensen gaan die doekjes uitspoelen onder de kraan, maar dat heeft geen zin.’ De viezigheid blijft aan het doekje zitten. Probleem twee: het doekje raakt vol. ‘Als het verzadigd is met vuil, neemt het geen vuil meer op.’ Veeg ermee over het aanrecht en je smeert de boel alleen uit. Even uitspoelen in het sopje van de afwas? Nee. In een schoon sopje kan het helpen, maar in gebruikt sop trekt de doek de viezigheid naar zich toe tot hij voldaan is. Gelukkig zijn de doekjes in de wasmachine te resetten. ‘Maar dan moet je geen wasverzachter gebruiken. Dat vermindert de werking…

Iedereen die, per ongeluk dan wel expres, weleens zee-, rivier-, of regenwater heeft binnen gekregen, weet dat dit heel anders smaakt dan drinkwater. Dat komt doordat ze verschillen in zout- en zuurgehalte. Maar zelfs als je het over zuiver water hebt, zeg maar het scheikundige soort water, zijn twee druppels niet gelijk. Ze bestaan allebei uit moleculen en elk molecuul is op zijn beurt opgebouwd uit een zuurstofatoom en twee waterstofatomen. Alleen blijkt de ene waterstofatoom de andere niet. Zo kan die behalve een proton namelijk ook een neutron bevatten. Deze zogenaamde deuterium-variant maakt een druppel zo’n tien procent zwaarder dan ‘gewoon’ water. En de versie waarin de waterstofatomen bestaan uit twee neutronen en een proton, tritium genoemd, zijn nog zwaarder. Ook qua vorm komen waterdruppels in soorten en maten.…

‘Ja hoor’, bevestigt Oene van der Wal. Hij is woordvoerder bij het Voedingscentrum. Maar het werkt alleen zonder eierschaal. ‘Als je een compleet rauw ei invriest, barst de schaal doordat het ei uitzet.’ Het beste kun je het klutsen en in een afgesloten bakje in de vriezer doen. Als je klutst, meng je namelijk het eiwit en eigeel en blijft de structuur beter. Alleen eigeel wordt korrelig. Van der Wal: ‘Het is wel zo dat die structuur ook kan veranderen door de vorming van ijskristallen. Vooral bij eigeel.’ Wil je alleen de dooier invriezen? Voeg dan suiker of zout toe, dat zorgt ervoor dat die ijskristallen kleiner blijven. Een rauw ei blijft ingevroren zo’n drie maanden houdbaar. Net als een gebakken ei of omelet trouwens. Een gekookt eitje kun je…

Dat het gebeurt, weten we. Net als tandenknarsen en slaapwandelen. Overigens hebben fervente slaapwandelaars een bewezen grotere aanleg om ook te praten tijdens hun slaap. Zij zijn dus dubbel belast. De oorzaak van een nachtelijke babbel is waarschijnlijk een minder solide slaap. Niet alle delen van je hersenen slapen evenveel of even diep en ook niet precies op hetzelfde moment. Ben je een onrustige slaper, dan neemt de kans op praten en slaapwandelen toe. Een nut of noodzaak voor praten in de slaap hebben wetenschappers niet kunnen vinden. Het is vooral lastig voor jezelf, omdat je minder fit wakker wordt als je gefragmenteerd slaapt. En het kan ook lastig zijn voor je omgeving, als die midden in de nacht even geen zin heeft in een praatje.…

Ze blijven niet mooi wit, zegt Lars Soerink, ecoloog bij de Vogelbescherming. ‘Als je goed kijkt, zie je dat een lange zwanennek die boven het water uitsteekt groezelig is’, legt hij uit. Dat komt omdat zwanen veel onder water grazen, zoals een koe dat doet in de wei. ‘Grazen ze in vies water, dan worden ze zelf ook vies. Simpel.’ Maar een zwaan kan zichzelf wél schoonpoetsen. Uit een klier bij zijn staart komt olieachtig verenvet. ‘Dat verspreidt hij met zijn snavel over zijn veren. Elk veertje strijkt hij er weer mee glad.’ Zo worden die veren niet alleen weer schoon, maar ook waterdicht en een klein beetje vuilafstotend.…

Dat staat in het Burgerlijk Wetboek. Vanaf je achttiende ben je volgens de wet handelingsbekwaam. Er wordt van je verwacht dat je zelfstandig kunt handelen en de consequenties van je gedrag inziet. Voor 1988 gold dat pas voor 21-jarigen, en voor 1901 vanaf je 23ste. Wie officieel niet meerderjarig is, kan zonder toestemming van de ouders geen bankrekening openen of een huis kopen. Dat je op je achttiende meerderjarig heet te zijn, is dus vooral een afspraak in de wet. Dat wil helemaal niet zeggen dat iedereen vanaf achttien jaar ook werkelijk de gevolgen van zijn of haar gedrag snapt. Je brein ontwikkelt ook na je achttiende nog flink. Een gemiddeld brein is pas volwassen als de eigenaar een jaar of 25 is.…

Als homo is het lastig voortplanten. En toch zit homoseksualiteit in de genen. Op een of andere manier moeten die genen bijdragen aan nageslacht. Wellicht verhogen homogenen de kinderkansen van familieleden. Hoe kan dat? ■ Homo’s compenseren hun eigen kinderloosheid misschien door extra zorg aan neven en nichten te geven. Studies tonen dat homo’s iets zorgzamer zijn voor de familie. Maar als homo moet je wel heel veel luiers verschonen bij broers en zussen om ze te laten besluiten een extra kind te nemen. ■ Mannen met een vrouwelijk kantje hebben minder testosteron dan gemiddeld, een soort ‘light-homo’s’. Maar ze scoren wel prima bij vrouwen. Een enkeling van hen blijkt later toch homo. Maar netto lijkt een vrouwelijke touch bij mannen toch goed voor het nodige nageslacht. ■ Dat extra…

Opa die met rollator per se naar de kruidenier vijf blokken verderop schuifelt en niet naar de super op de hoek. Oma die altijd zelf kookt, ook al loeit bij elke maaltijd de rookmelder. Zo’n 77 procent van de volwassen kinderen klaagt over eigenwijze ouders, bleek uit een studie aan onder meer de Rowan University (VS) in 2014. 66 procent van de ouders gaf ook toe koppig te zijn. Over het waarom ervan zeiden de bejaarden zelf dat het in hun karakter zat. Niet waar, zeiden de kinderen. Zij zagen een verband tussen de fysieke beperkingen van hun pa of ma en diens eigengereidheid: hoe beperkter, hoe eigenwijzer. Ook de kwaliteit van de relatie speelde volgens de kinderen een rol. Hoe slechter de band, hoe eigenwijzer de ouder. Ook ontdekten…

Stel dat de Jurassic Park-films werkelijkheid worden en dat mensen met dino’s wandelden. Zou dat kunnen? Lastig, denkt paleontoloog Victoria Arbour van het Royal Ontario Museum, Toronto (Canada). ‘Voor grote plantenters als Ankylosaurussen zou het moeilijk zijn met mensen te leven. Onze behuizing en voedselproductie eisen veel ruimte en we houden niet van grote dieren die zich in die ruimte opdringen.’ Omgekeerd zouden wij niet blij zijn met vleesetende soorten als T. rex, die ons vast zou lusten. Los daarvan leefden de dino’s in ecosystemen die er nu niet meer zijn. ‘In hun tijd was het warmer, zat er meer kooldioxide in de lucht en waren planten anders’, zegt Steve Brusatte, paleontoloog van de University van Edinburgh (Schotland). En zouden wij in hun tijd overleven? Waarschijnlijk niet: wat wij nu…

Dat moeten Albert Heijn en Jumbo toch paraat hebben, zou je denken. Maar de hoofdkantoren van beide hadden andere zaken aan hun hoofd. Gelukkig krijgen we hulp van Nico Derks, die in het Texelse Den Burg een Spar runt. ‘Mijn buurtsuper heeft een oppervlakte van 150 m2 ’, vertelt hij. ‘De verkoopwaarde van alles wat daarin staat, bedraagt zo’n 60.000 euro.’ Die 400 euro verkoopwaarde per vierkante meter gaat volgens Derks voor ongeveer elke supermarkt op. Als je weet dat de gemiddelde Nederlandse supermarkt 941 m2 is (berekend door onderzoeksbureau Locatus) en je gooit alles wat daar in de schappen staat in een winkelwagentje, dan zou je bij de kassa aangekomen 941 maal 400 is 376.400 euro moeten aftikken. En ja, doe daar maar zegeltjes bij.…

Een roestvrijstalen mes of een Minions-jurk voor 6 euro. Een gepolariseerde zonnebril voor een tientje en een waterdicht telefoon-hoesje voor 1,50 euro. Van elektronica en kleding tot speelgoed, gereedschap en make-up: op de Chinese variant van Bol.com kost bijna alles een schijntje. Dat komt omdat AliExpress niet meer is dan een platform waarop fabrikanten hun spul rechtstreeks aanbieden aan consumenten, dus zonder tussenkomst van winkels of importeurs. Hierdoor kan het graantje dat die normaal meepikken van de verkoopprijs afgetrokken worden. Bovendien liggen de lonen in China stukken lager en beschikt het land over veel eigen grondstoffen. Dat maakt dat de productiekosten van de Chinese aanbieders laag blijven. Daarbij komt dat hun onbekende merken geen torenhoge marketinguitgaven hebben en ze het wat minder nauw nemen met kwaliteit en copyright. Tenslotte hanteert…

Honden stammen af van de wolf. Wolven gaan op jacht om hun prooi te pakken én op te peuzelen. Onze huishond is dit jachtinstinct na veel generaties verloren. Anders zou hij als huisdier wel heel gevaarlijk zijn. Maar bepaalde instincten zitten nog altijd in de genen. Zoals de neiging om voedsel te begraven. Als wolven te veel prooi vangen, bewaren ze een deel voor later. Uit het zicht (en de reuk) van concurrerende roofdieren. Onder de grond dus, waar het niet snel vergaat. Honden hanteren deze truc nog altijd met botten uit de dierenwinkel.…

Dat heeft volgens Rob Sluijter van het KNMI te maken met je huis. De muren daarvan zijn net een soort spons. Dat wil zeggen dat als in de winter de lucht buiten kouder is dan twintig graden, de muren die kou opzuigen. Isolatie helpt natuurlijk wel, maar kan niet helemaal voorkomen dat koele buitenlucht via de muren, ramen en gang je huiskamer binnen straalt. De temperatuurreceptoren op je huid nemen die zogeheten ‘stralingskou’ waar en geven je een koud gevoel. Dan grijp jij naar die winterse trui, ook al staat de thermostaat op een lekkere twintig graden. In de zomer werkt het precies andersom. Dan laten de muren de buitenlucht van twintig graden of meer namelijk even goed door. Bovendien geeft de zon zijn warmte af door de ramen. Opnieuw…

Voor de duidelijkheid: het is niet zo dat de wijntjes of pilsjes die je nuttigt een soort kerkhof van dode hersencellen achterlaten in je hoofd. Wel snoeit alcohol de verbindingen tussen de neuronen weg. Die kunnen daardoor niet goed meer met elkaar communiceren, met allerlei negatieve gevolgen voor je concentratie, geheugen en intelligentie. Toch heeft een mens wel degelijk dode hersencellen. Door de ziekte van Alzheimer bijvoorbeeld, door parkinson, een ongeluk of een beroerte, maar ook ten gevolge van een natuurlijk afsterfproces. Om ervoor te zorgen dat die dode cellen het functioneren van het brein niet in de weg zitten, heeft Moeder Natuur een vuilophaaldienst in het leven geroepen. Die komt in de vorm van zogeheten fagocyten, naar het Griekse woord phagein (eten). Dit is een type witte bloedcel dat…

Het menselijk lichaam bestaat voor zo’n zestig procent uit water. Iemand van zeventig kilo zeult dus zo’n 42 kilo aan lichaamsvocht met zich mee. Water zet uit als het warmer of juist kouder wordt dan vier graden Celsius, want bij die temperaturen heeft water de grootste dichtheid: een kilo per liter. Bij min tien graden Celsius is de dichtheid 0,9982 kilo per liter. Bij min tien graden zou je dan verwachten dat je ongeveer 76 kubieke centimeter dikker bent geworden ten opzichte van vier graden (want 42 : 0,9982 – 42 : 1 = 0,076 liter). Zeg maar 76 dobbelstenen. Maar je lichaamstemperatuur daalt uiteraard niet even sterk als de omgevingstemperatuur. Zou dat wel gebeuren? Dan zouden je vetcellen afsterven, en o ja: de rest van je lichaam ook. Je…

Daar zijn twee oorzaken voor, zegt Jaap van Buul. Hij is hoogleraar moleculaire celbiologie aan de Universiteit van Amsterdam en hoofd van het laboratorium van bloedbank Sanquin. Ten eerste is wit licht niet echt wit, maar bestaat het uit alle kleuren van de regenboog. ‘De weefsels die tussen het bloed in je aderen en het oppervlak van je huid zitten, absorberen sommige kleuren eerder dan andere kleuren.’ Dat de kleur blauw wel weerkaatst, komt door de golflengtes van het licht, legt Buul uit. ‘Rood licht heeft grotere golflengtes dan blauw. Daardoor dringt het rode licht ook verder door in dichtere stoffen zoals weefsels dan het blauwe licht.’ Het blauwe licht weerkaatst op de vaten en het bloed in die vaten, en is daardoor dus beter zichtbaar aan de oppervlakte. ‘Ten…

Dat is een beetje afhankelijk van welk gevaar je vreest. Als je je zorgen maakt over een terroristische aanslag, moet je vooral bang zijn voor bijvoorbeeld types als Ayman al-Zawahiri en Abu Bakr al-Baghdadi. De kopstukken van respectievelijk Al Qaeda en Islamitische Staat hadden een hand in talloze bloedige aanvallen. Niet voor niets looft Amerika 25 miljoen dollar uit voor de gouden tip over waar ze zich ophouden. Maar maffiabazen zijn ook geen lieverdjes. Neem de Russische Semjon Mogilevitsj, die vanwege wapen- en drugshandel, afpersing en prostitutie wel de ‘meest gevreesde man van de georganiseerde misdaad’ wordt genoemd. Of zijn Italiaanse equivalent Matteo Messina Denaro. Het hoofd van de Siciliaanse Cosa Nostra is vanwege moord en andere misdrijven een van Europa’s meest gezochte criminelen. En Interpol, de internationale politieorganisatie, heeft…

Smeerkaas is eigenlijk gewoon gesmolten kaas met extra water, zodat die iets dunner en smeerbaar wordt. Om smeerkaas te maken wordt kaas gemalen. In de smeerkaasfabriek mengen ze de gemalen kaas met water en smeltzouten. Vervolgens wordt het mengsel verhit. Die smelt-zouten zijn belangrijk. Ze zorgen ervoor dat de eiwitten en vetten met elkaar mengen in plaats van dat de boel klontert. Er kunnen ook andere ingrediënten bij de smeerkaas worden gevoegd voor een smaakje, zoals komijn of sambal.…

‘Ondanks dat er goed over de verpakking is nagedacht, verliest voor-geraspte kaas veel geur en smaak’, weet Marike van der Werff. De eigenaresse van kaasspeciaalzaak Abraham Kef is expert op het gebied van Nederlandse en Franse kazen. ‘Een oorzaak daarvan is de koeling waarin zo’n zakje wordt bewaard. Die doet het melkvet stollen en maakt de eiwitten onnatuurlijk stijf. Als de kaas daarna weer op temperatuur komt, gaat ze snel zweten waardoor veel aroma vervliegt.’ Eigenlijk begint de smaakverandering al bij het raspen, zegt Van der Werff: ‘Met het aansnijden gaan de moleculen kapot en begint het verouderingsproces. Als gevolg van blootstelling aan zuurstof droogt de kaas uit, waardoor geur en smaak verloren gaan.’ Daar komt bij dat fabrikanten van het kant-en-klaarspul conserveermiddelen, zout, en kleur- en smaakstoffen toevoegen om…

Dat mannen (maar ook vrouwen) op latere leeftijd wat krommer gaan lopen, komt meestal door slijtage van de tussenwervelschijven in de ruggengraat. ‘Het krommer lopen heeft dan vooral te maken met het ontwijken van pijn’, zegt Piet van Loon, orthopeed bij Care to Move, een centrum voor bewegingsdiagnostiek en behandeling in Deventer. ‘Die kan bijvoorbeeld ontstaan doordat zenuwen vanwege de wervelslijtage minder ruimte krijgen.’ Dat mensen vervolgens vaak hun handen op hun rug gaan leggen, is volgens Van Loon simpelweg om beter in balans te blijven. ‘Als tegenwicht van het hoofd en de schouders die door het krom lopen wat naar voren hangen.’ Volgens lichaamstaaldeskundige Frank van Marwijk hebben de handen op de rug ook nog een andere functie. ‘Het is eveneens een uiting van zelfverzekerdheid. Je laat op die…

Met 108 punten scoren Singapore en Hong Kong wereldwijd het hoogst op nationaal IQ. Equatoriaal-Guinea en Sao Tomé en Principe zijn hekkensluiters met respectievelijk 56 en 58 punten, terwijl Brazilië, Myanmar en Marokko met een score van rond de tachtig de middenmoot vormen. Er bestaan dus behoorlijk grote verschillen tussen landen. Hoe zit dat? Wetenschappers hebben er diverse verklaringen voor. Zo zouden variaties in opleiding een rol spelen, of een koud klimaat, of de positie van een land ten opzichte van waar de mens ooit is ontstaan, in het Afrika ten zuiden van de Sahara. Maar onderzoekers van de University of New Mexico deden in 2010 een bijzondere ontdekking: de beste voorspellers van een nationaal IQ zijn infectieziekten. Die zijn beter dan opleiding, temperatuur, rijkdom of ligging van een land.…