Inhoudsopgave van Editie 6 - 2019 - Noorderland

Op onze redactie in Groningen klinken regelmatig hongerige vragen: ‘Wat ga jij vanavond eten?’, ‘Wat voor lunch heb jij vandaag meegenomen?’ Of: ‘Heb jij ook zin in iets lekkers bij de koffie?’ Zodra het over eten gaat, spitsen wij onze oren en steken we als nieuwsgierige aagjes onze hoofden boven de computerschermen uit. Echte lekkerbekjes, zo kun je de redactieleden van Noorderland het best noemen. Logisch, want niets is leuker dan smakelijke ingrediënten bij elkaar sprokkelen, de keuken induiken en overheerlijke gerechten maken (uiteraard bereid met liefde!), om vervolgens met dierbaren van alle lekkernijen en het goede gezelschap te genieten. Om een ode te brengen aan onze favoriete hobby – koken en eten! –, duiken we in dit nummer letterlijk én figuurlijk de noordelijke keuken in. Want “ons” Noorderland heeft…

In 1818 richtte de sociaal bewogen generaal Johannes van den Bosch de Maatschappij van Weldadigheid op. Doel: een ideale microsamenleving creëren voor een kansarme groep landgenoten. Hij wilde een einde maken aan de verpaupering in de grote steden en haalde straatarme gezinnen, werklozen, bedelaars, landlopers en wezen naar het noorden om er een nieuwe start te maken. Frederiksoord was de eerste vrije proefkolonie; “paupers” kregen er werk en onderdak. In totaal groeide de Maatschappij – een zelfvoorzienende gemeenschap – uit tot vier vrije koloniën (Frederiksoord, Wilhelminaoord, Willemsoord en Wortel in België, later onvrij) en drie strafkoloniën (Veenhuizen, Ommerschans en Merksplas in België). Tegenwoordig heeft de Maatschappij van Weldadigheid nog steeds gronden en monumentale panden in bezit en leeft het gedachtegoed van Johannes van den Bosch voort. De Koloniën zijn in…

1 KAARSLICHT Het zit ‘m in de details: deze kandelaar is het puntje op de i op je feestelijk gedekte tafel. Je kunt er een simpel waxinelichtje op zetten, of een mooie stompkaars. Het grijsblauwe aardewerk past in bijna ieder interieur en matcht met allerlei kleuren en materialen. • €12,75 // zininshop.nl 2 GOUD GEREI Weer eens wat anders dan zilverkleurig bestek! Deze goudkleurige bestekset geeft net dat beetje extra aan je gedekte tafel. Vooral in combinatie met natuurtinten staat deze vintage kleur erg mooi. Je zult zeker weten complimentjes krijgen! • €34,15 // wehkamp.nl 3 RUSTIEK DINEREN Haal het aardse in huis met deze rustieke dinerborden. Niet helemaal recht en allemaal een beetje anders: dit geeft een speels effect op tafel. De neutrale tint combineert gemakkelijk met je favoriete…

Free Café verzamelt eten dat anders weggegooid zou worden en kookt hier een lekkere maaltijd van. Iedereen is welkom om te koken en om mee te eten. Wil je helpen? Dan kun je iedere woensdag en zondag vanaf 14.00 uur meekoken. Donaties zijn welkom in de vorm van houdbaar voedsel en schoonmaakspullen. WAAR Woensdag: BackBone050. Travertijnstraat 12, Groningen. Zondag: EdanZ. Oldebarneveltlaan 6, Groningen. WANNEER Woensdag: Vanaf 14.00 uur voorbereiden, 18.00 uur eten. Zondag: Vanaf 14.00 uur voorbereiden, 18.00 uur eten. INFO freecafe.nl…

‘Je bent niet bang om vies te worden?’ Voor de zekerheid vraagt Chris de Jong (53) het maar, voordat hij het lammetje aangeeft. Amper een dag oud, maar vol wilskracht en luid blatend. Het is even zoeken naar de juiste houding, zeker voor een stadsmens. ‘Gewoon lekker knuffelen,’ moedigt Chris aan. ‘Het maakt niet uit hoe je hem vasthoudt, het gaat erom dat je ’m aandacht geeft.’ De lammerperiode is bijna ten einde op Bongastate. De naam van de hoeve verwijst naar een adellijke Friese familie. De gelijknamige bekers met schapenmelkyoghurt staan in het schap van zo’n 750 supermarkten, waaronder winkels van Albert Heijn, Jumbo, Spar, Coop en Poiesz. Het recept kreeg Chris van een Australische schapenboer die in Friesland op bezoek was en die zijn eigen yoghurt exporteerde naar…

TEXEL – Maak een rondleiding door de Texelse Bierbrouwerij en sluit af met een proeverij. VLIELAND – Strandpaviljoen Oost serveert kakelverse visgerechten. TERSCHELLING – Cranberries zijn onlosmakelijk met het eiland verbonden en tijdens een bezoekje aan de Bessenschuur leer je alles over de veelzijdige bes. AMELAND – Het likeur Nobeltje heeft een spectaculaire geschiedenis, waar de vierde generatie van de familie je in Café Nobel enthousiast over kan vertellen. SCHIERMONNIKOOG – In de Tuin naast de Branding mag je je eigen groentes en fruit plukken.…

1 APPELTJESGROEN De uitstraling van een ouderwetse fluitketel met de techniek van nu! Deze appeltjesgroene waterkoker verwarmt koud water in een handomdraai, waardoor je kopje thee binnen een mum van tijd gereed is. Daarnaast staat hij erg leuk op je aanrecht, natuurlijk. • €49,95 // teapottery.nl 2 ZURE SAPPEN Fris salades en andere gerechten op met een lekker zuurtje door je eigen citroenen te persen. Een citroenpers is wat dat betreft onmisbaar. Je perst in een handomdraai genoeg sap uit voor dressings of om vis op smaak te brengen. Ook lekker door koud water met een ijsklontje! • €9,95 // kitchenandmore.nl 3 TWEE-IN-ÉÉN Dit handige instrument is een garde en spatel in één. Door het draaisysteem kun je er enerzijds mee roeren, maar anderzijds ook mee keren. De garde is…

1 EEKHOORN TE PAARD Altijd ligt mijn fototoestel klaar in huis, en wat een geluk dat na een regenbuitje deze eekhoorn over onze pergola roetsjt. Dat gaat me helaas veel te snel voor een opname. Na een paar minuten is het beeld ‘Driespan’ van kunstenares Els van der Glas blijkbaar een prima plek om even rustig om zich heen te kunnen kijken. Ik kon mijn geluk niet op, want ik kon op mijn gemak een aantal foto's maken. Is-ie niet prachtig! 2 SEIZOENEN VERBINDEND BOEKET We kregen een feestelijk boeket zonnebloemen van ons bezoek. Ik heb buiten wat afgewaaide takken van de eiken gesprokkeld, zodat we de zomer met de herfst konden verbinden. 3 HERFSTANEMONEN VOOR DE NAZOMER Herfstanemonen zijn er in alle soorten en maten. Welke je ook toepast…

Recepten uit Sline yn it ferline PERSONEN: VOORGERECHT: SURKSOP NODIG: • 175 gr zuring • 60 gr kropsla • 60 gr kervel • 40 gr boter • 30 gr bloem • 1 eidooier • 2 el melk • (Cayenne)peper • zout • 1 liter water MAKEN: Was de zuring, sla en kervel grondig en kook gaar in water met zout. Haal de groenten uit het kooknat en wrijf ze fijn door een zeef. Houd het kookvocht warm. Smelt boter in een pannetje, maak met de bloem en een beetje kookvocht een glad papje en voeg dit toe aan de rest van het kookvocht. Voeg ook de groenten toe. Klop de eidooier los met melk en roer dit mengsel door de soep. Breng op smaak met peper en zout. HOOFDGERECHT: SIPELPOMP…

Redactie Karlijn Noordhof, Tjitske Kingma Eindredactie Jolanda de Kruyf Vormgeving Manon Dijk, Robert Souhuwat, Giovanni Tupanno Redactiesecretariaat & online Karlijn Noordhof, Tjitske Kingma redactie@noorderland.nl Medewerkers Kees Boele, Sara van Geloven, Mat Heffels, Henk Jongebloed, Max de Krijger, Jolanda de Kruyf, Ankie Lok, Marloes de Moor, Gert Tabak, Jurrien Veenstra, Cora Westerink Met dank aan Stella Bos, Bouke Dooper, Rik Dortmond, Sake Elzinga Photography, Free Café, Chris de Jong, Oma's Soep Groningen, Loes Talens, Hettie Timmermans, Gerard Timmermans, Mirjam Veenman, Elly van Zanten Coverfoto iStock…

VRAAG AAN "ONZE" HUISBIOLOOG KEES Ik verzorg mijn planten en bloemen altijd goed, maar op de een of andere manier lukt het bij mijn kruidenplantjes niet echt. Ze worden geel en ze gaan snel dood. Heb jij de gouden tip hoe ik het beste mijn kruiden kan verzorgen? Susan de Weert Antwoord Kees: De gouden tip voor het beste resultaat met het verzorgen van “kruiden” bestaat helaas niet. Elke soort is weer anders. Enkele tijmsoorten en rozemarijn zijn stoere bikkels die het beste groeien op arme grond die geregeld uitdroogt en overdag geblakerd wordt door de zon. Peterselie, bladselderij en kervel worden als alle bladplanten blij van een geregelde slok water met daarin een uitgebalanceerde hoeveelheid stikstof, fosfaat en kali. Maar bedenk wel dat veel van onze keukenkruiden van oorsprong…

Hotel Restaurant Bitter en Zoet is een goede uitvalsbasis voor een verkenningstocht door Veenhuizen en omgeving. Het pand, een van de ruim honderd goed geconserveerde Rijksmonumenten in de voormalige strafkolonie, ademt nog volop de geschiedenis van de Maatschappij van Weldadigheid. MET GIDS Iemand die daar smakelijk over kan vertellen is Peter Smids, de erfgoedgids die opgroeide in Veenhuizen en een grote fascinatie heeft voor het gebied. Hij verzorgt twee keer per maand wandelexcursies (duur: ruim 2 uur) langs landschappelijke en architectonische hoogtepunten in dit intrigerende gevangenisdorp. Vooraf of nadien wordt een lunch geserveerd bij Bitter en Zoet. Kijk voor actuele data op de site. • bitterenzoet.nl/omgeving/agenda PAUPERPAD Het Pauperpad is een driedaagse fietstocht door Drenthe inclusief route-app, die de voormalige dwangkolonie Veenhuizen verbindt met de eerste vrije proefkolonie Frederiksoord. Inbegrepen…

Oma’s Soep gebruikt overgebleven groenten om soep van te maken. Op verschillende plekken in Stad koken studenten samen met ouderen heerlijke soepen die ze daarna opeten, onder het genot van een gezellig praatje. Zo gaat Oma’s Soep eenzaamheid en voedselverspilling tegen. WAAR Fruitcafé De Helpende Hand. Werumeus Buningstraat 20, Groningen. Immanuelkerk. Overwinningsplein 1, Groningen WANNEER Fruitcafé: Wisselende data om 10.30 uur. Kijk op de website voor actuele data. Immanuelkerk: Woensdag om 10.00 uur. Kijk op de website voor actuele data. INFO omassoep.nl fruitcafe.nl immanuelkerk-groningen.nl…

Van juli tot en met oktober wordt er met drie zeilschepen langs de eilanden gehopt. De Willem Jacob vaart als enige naar alle Waddeneilanden; je kunt op het schip overnachten in de slaapzaal. Helena is het oudste nog varende zeilschip van Nederland. Ook zij vaart naar de Friese Waddeneilanden en heeft ook een slaapzaal aan boord. De Avontuur vaart vanaf Amsterdam via het IJsselmeer naar het westelijke wad. Aan boord slapen gasten in eigen hutten. Dienstregeling en boeken via • eilandhopper.nl…

Vinden de “groentjes” met frisse tegenzin aftrek aan tafel bij jouw kroost? Gooi het eens over een andere boeg: neem die hummels mee naar de zelfoogsttuin en kijk samen naar blozende tomaten, proef hoe een blaadje rucola rechtstreeks van de plant smaakt, ruik aan de maggiplant, snoep ‘es een radijsje of trek een worteltje uit de grond met je eigen blote handen. Dát is andere koek. Bewijs: het eigen drietal van Gerard en Hettie Timmermans. Nathan (7), Mirthe (4) en Lukas (2) zijn ware groensnoepers. Nogal wiedes. ‘Onze kinderen zien de spruitjes letterlijk met de dag groeien en kunnen gewoon niet wachten om ze te oogsten. Dat is een leuk klusje om samen te doen en hoe gaaf is het dat diezelfde groene balletjes ’s avonds al op je bord…

Ook adverteren in Noordermarkt? Een advertentie kost €100 voor een tekstblok (max. 300 tekens inclusief spaties) en een foto. Het genoemde bedrag is exclusief BTW. De foto mag digitaal worden aangeleverd, minimaal 300 dpi (een foto van in ieder geval 1 MB of groter). Noorderland behoudt het recht advertenties en/of foto’s te weigeren. OPGAVE Advertenties voor het oktobernummer van Noorderland worden aangeleverd via email: sales@noorderland.nl. Vermeld de gewenste rubriek, de naam en de contactgegevens. Nog niet bestaande rubrieken kunnen in overleg worden toegevoegd. Bel voor meer informatie op telefoonnummer: 050 - 20 53 130. Noorderland is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de advertenties. Zetfouten voorbehouden. KUNST & EXPOSITIES LANDGOED VERHILDERSUM LEENS Proef het verleden... Nieuwsgierig naar het leven in de 19e eeuw? Kom, ontdek en ervaar de verhalen uit…

De menselijke smaakbeleving is maar een vreemde sensatie. Misschien heb je het wel eens ervaren na een zomervakantie: op dat ene favoriete terrasje genoot je samen van mediterrane sferen, zwoele avonden en een fantastische rosé. Maar eenmaal thuis – er ging een flesje mee in de koffer – smaakt datzelfde glas ineens heel gewoontjes. Weg magie. Hoe kan dat nou? ‘De setting is compleet anders. Je eigen stemming, het decor. Al die factoren spelen een rol bij smaak- en geurbeleving.’ Uitdaging voor een smaakkok Bouke Dooper (60) is productieleider centrale keuken in het Antonius Ziekenhuis in Sneek, maar in de wandelgangen vooral “smaakkok”. Zijn ultieme uitdaging? ‘Mensen die door ouderdom, ziekte of medicijngebruik bijna niks meer binnenkrijgen of lusten tóch nog een lekker menu kunnen voorschotelen. Zodat ze weer genieten…

PERSONEN: APERITIEF: RABIET NODIG: • 25 ml ingekookt bietensap • 25 ml rode vermout • ijsklontjes • 50 ml Fritz rabarberlimonade • extra: rabarber-stengel BEREIDEN: Zet een mooi cocktailglas klaar. Meng het bietensap en de vermout met ijs in een shaker. Schenk zonder ijs in het glas en vul aan met de limonade. Garneer met de rabarber. QUICHE VAN PREI UIT VEENHUIZEN NODIG: • Bladerdeeg (uit koeling of vriezer, voor bakblik van 15-25 cm) • 500 gr geraspte kaas (bijv. biologisch belegen van Kaaslust) • 2 hele preien in vrij grove stukken • 10 eieren • 500 ml slagroom • peper en zout naar smaak BEREIDEN: Verwarm de oven voor op 160 graden. Vet de bakvorm in met boter en bekleed deze met bakpapier dat je ook invet. Leg de…

Niet om op te scheppen of zo, maar ik heb het natuurlijk al lang geleden voorspeld. Sterker nog: vroeger, toen ik nog baasje was van dit prachtblad heb ik het al een keer pontificaal op de cover gezet: ‘De wolfjes komen!’. Hoe lang dat precies geleden is, durf ik niet te zeggen omdat ik het desbetreffende nummer niet zo snel kon vinden in mijn archief op zolder. Wat geen verassing is, omdat mijn vrouw daar net heeft opgeruimd. Ik dwaal af. Ik herinner me wel dat ik destijds ook al niet helemaal serieus werd genomen. Waarschijnlijk heeft de boswachter-van-het-huis van toen, Aaldrik, ook nooit zijn handtekening onder het artikel gezet. En toen een oplettende lezer de drie schattige wolvenwelpjes op de voorplaat ontmaskerde als wolfshondenpuppies, was het wel zo’n beetje…

Voorzichtig stap ik over de stalen reling van het schip en klauter via een houten trappetje naar beneden. Vanaf de laatste trede maak ik een sprongetje. In plaats van een plons, klinkt er een plof. Ik ben geland op de stevige bodem van een zandplaat in de Waddenzee tussen Terschelling en Ameland, waar we zijn drooggevallen. Het is een grijze dag op het wad, boven me snellen donkere wolken richting het vasteland, maar dat mag de pret niet drukken: de opvarenden van de klipper Willem Jacob klauteren een voor een van het schip af om op verkenningstocht te gaan. Fotograaf Jurrien loopt richting de rand van de zandplaat om vogels en, met een beetje geluk en gepaste afstand, zeehonden te fotograferen. Ik wandel in de richting van scheepskok Ingrid Onstenk,…

INGREDIËNTEN: • 50 gram zeesla (zelf plukken op de Wadden is het leukst natuurlijk, maar zeesla is ook gewoon te koop bij natuurwinkels) • 1 komkommer • 2 bosuitjes • 1 eetlepel sojasaus • halve eetlepel natuurazijn • theelepel suiker • zout en peper • handjevol sesamzaad BEREIDING: Spoel de zeesla goed af en snijd 'm grof. Schil de komkommer, verwijder de zaadlijsten en snijd in halve plakjes. Snijd de bosuitjes in ringetjes en schep alles door elkaar. Maak een sausje van de sojasaus, natuurazijn, suiker en peper, en giet dit over de salade. Rooster het sesamzaad kort in de pan en strooi dit eroverheen. Eventueel kun je de salade nog op smaak maken met wat zout. Eet smakelijk!…

Heeft koe Goofy het land kaal gegraasd, dan komen de vleeskippen er achteraan; ze pikken in de grasrestanten, eten insecten en verspreiden op natuurlijke wijze de mest. ‘Vervolgens komt de bezemploeg,’ grijnst Gerard. Ofwel: de 130 legkippen, een vrije scharrelkolonie die zo’n 100 eieren per dag levert. Tip: op elke tweede zaterdag van de maand (tussen 13.00 en 16.00 uur) mogen kinderen de eieren zelf rapen. ‘En dan hebben we nog gans Gijsje die de kippen beschermt tegen roofvogels.’ Tel daarbij honden Tiska en Layka op en de beestenboel is compleet.…

Festival ZA 7 EN ZO 8 SEPT | FR Beetsterzwaag: Een verkoelend biertje, volle wijn of een smakelijke cocktail? Yes, please! Tijdens Bourgondisch Beetsterzwaag zeggen wij geen nee tegen een lekker drankje. Een weekend lang staan in het Lycklamapark mobiele keukens opgesteld waarin heerlijke “brouwsels” en gerechten bereid worden. Diverse livebands zorgen voor een fijne, muzikale sfeer. Kosten: gratis toegang. Info: bourgondischbeetsterzwaag.nl Festival VRIJ 13 T/M 15 SEPT | FR Leeuwarden: Prik je een vorkje mee? Halverwege september zijn de tafels in de Friese hoofdstad gedekt tijdens Ljouwert Culinair. Drie dagen lang vind je op de Tweebaksmarkt zo’n 18 Friese minirestaurantjes die diverse hapjes en drankjes serveren. Hiermee presenteren ze alvast de spraakmakende gerechten voor het nieuwe culinaire seizoen. Kosten: gratis toegang. Info: ljouwertculinair.nl Festival ZA 21 EN ZO 22…

Een tijdlang was je elke zaterdagochtend in mijn leven. Ik fietste door ons slaperige Hondsrugdorp naar het jeugdcentrum waar je lesgaf. Daar kleedde ik me om, samen met andere kinderen, in een zweterig aura. Maar niet zoals in een gymzaal. De geurtonen waren vluchtiger, beschaafder zou ik bijna zeggen. In de aangrenzende ruimte was meestal nog een vorige groep bezig. En dan waren wij aan de beurt. IN DE COULISSEN STAK JIJ JE DUIMEN OP Eerste positie, tweede positie. Derde, vierde, vijfde positie. Plié. Je zette muziek voor ons op, pianoklanken uit een radio in de hoek. Elk jaar trainde je ons voor een uitvoering in het café-restaurant aan de overkant van de straat. Je liet ons schminken en we kregen kostuums, al is dat laatste misschien wat veel gezegd…

Smakelijke verhalen én smaakgestuurde recepten vind je in Sline yn it ferline, dat zoveel betekent als (stiekem) snoepen van lekkers van vroeger. Van Friese bodem wel te verstaan. Van bidden vooraf, het wol bekomme en ôfwaskje na de maaltijd en alles ertussen in. Korte anekdotes en verhalen uit het verleden nodigen uit om herinneringen op te halen aan dierbare eetmomenten. Gerechten als snert, prom-en-bôle en koalraap nemen oudere lezers mee terug in de tijd en laten jongeren kennismaken met de keuken van (oer)beppe. Het boek is een coproductie van Afûk, Zorgbelang Fryslân, Zorggroep Hof en Hiem, Smaak van het Huis en Puur Thijs (Thijs Geerdink, kok in het Antonius ziekenhuis, stelde veel recepten samen). Te koop via websjop.afuk.frl…