Inhoudsopgave van Editie 4 - 2025 - National Geographic

SINDS KORT IS HET OCHTEND RITUEEL van Melati Wijsen ingrijpend veranderd. Een halfjaar geleden nog stond ze op met uitzicht over de hindoetempel van Banjar Sogsogan, een dorpje in het zuidwesten van Bali. Vanaf de veranda van haar ouderlijk huis, voorbij de oude wurgvijg en de rijstvelden, kon ze het hoogste punt van het eiland zien: de vulkaan Agung. Haar nieuwe woonplaats heeft een beduidend minder imposant reliëf: tegenwoordig begint Wijsen haar dag met een koude duik in de Amsterdamse Amstel. En koud is het zeker, beaamt ze wanneer we elkaar spreken op een grauwe februarimiddag op de Nederlandse redactie van National Geographic. Wijsen is de dochter van een Indonesische vader en een Nederlandse moeder, dus helemaal vreemd is de Amsterdamse winter haar niet. En bovendien, zegt ze, terwijl ze een…

TIEN JAAR GELEDEN ontsnapte Michelle Yeoh in de Nepalese hoofdstad Kathmandu bij een zware aardbeving ternauwernood aan de dood. De dagen erna zag ze de verwoesting. Bijna negenduizend mensen kwamen om, miljoenen raakten ontheemd. Yeoh keerde enkele malen terug, onder meer voor het VN-Ontwikkelingsprogramma, dat er noodhulp verleende. Yeoh (62) groeide op in Maleisië en begon haar loopbaan in de jaren tachtig in Hongkong. Ze schitterde op het witte doek onder meer als Bond-girl in Tomorrow Never Dies en in Everything Everywhere All At Once, waarvoor ze een Oscar kreeg. Nu wordt ze vooral gedreven door de wil om vrouwen in rampgebieden te steunen: zij werpen zich het vaakst op als redder in nood, terwijl ze zelf onevenredig vaak te maken hebben met geweld en misbruik, vertelt ze. Yeohs ervaringen…

ALS KIND WILDE Tayshan Hayden-Smith, die opgroeide in een sociale huurwoning in Londen, een beroemd voetballer worden. In het tuintje van zijn ouders was hij altijd met zijn bal in de weer. Nadat in die buurt in 2017 de verwoestende Grenfell Tower-brand plaatsvond, keerde hij er terug om verwaarloosde kavels te vergroenen. Hij zette Grow to Know op; door zijn kennis met anderen te delen, ontstond er een nieuwe, diverse generatie mensen met groene vingers. ‘Bij het tuinieren vallen verschillen en barrières weg,’ zegt Hayden-Smith, die versteende buurten weer tot bloei brengt.…

HÉCTOR BELLERÍN nam zo’n tien jaar geleden een beslissing die zijn leven zou veranderen: hij stapte over op een veganistisch dieet. Hij was toen verdediger bij Arsenal in de Premier League en zocht naar manieren om beter te herstellen na het sporten. ‘Er ging een wereld voor me open,’ vertelt Bellerín (30) over de periode waarin hij milieubewuster werd. Hij verbond zich aan een non-profit die bomen plant in het Amazonegebied – drieduizend voor elke wedstrijd die Arsenal won. Bellerín speelt nu voor Real Betis in Sevilla, in zijn moederland Spanje. Hij helpt de club de CO2 voetafdruk van het team sterk te verlagen. Dat leidt soms tot verrassende initiatieven; zo liet de club stoelen in het stadion plaatsen gemaakt van op de zeebodem gevonden spooknetten. ‘Wij hebben een voortrekkersrol,’…

DE QUEER-GEMEENSCHAP voelt zich in de vrije natuur niet altijd even gewenst. Dat ervoer Wyn Wiley als kind, tijdens een zomerkamp van de padvinderij. ‘Ik werd op een militaristische, masculiene manier gedrild. Rode draad daarbij was dat je sterk moet zijn om je in de natuur te kunnen redden.’ De jonge Wiley leidt nu een beweging met heel andere uitgangspunten – en dat doet hij op hakken. In 2018 ging hij viraal door te gaan hiken op laarzen met hakken van vijftien centimeter – het debuut van ’s werelds eerste backpacking queen: Pattie Gonia. Deze activist in drag wil ervoor zorgen dat de LHBTIQA+-gemeenschap zich thuis voelt in de natuur. ‘Mensen verwachten dat queers naar de stad trekken,’ zegt Pattie. ‘Ik deed juist het tegenovergestelde: ik holde het bos in.’ Pattie…

COLE BRAUER HAD GEEN jeugd die zich afspeelde in jachthavens. Ze woonde als student in Honolulu toen ze een ingeving kreeg. ‘Ik googelde ‘zeilen Hawaï,’ vertelt Brauer (30), die haast bij toeval kennismaakte met de sport die haar leven zou veranderen. Vorig jaar, tien jaar na die eerste stap, zeilde ze als eerste vrouw solo, non-stop en zonder assistentie de wereld rond. Aan het begin van haar reis had Brauer zo’n tienduizend volgers op Instagram, van wie 85 procent man – niet vreemd voor een door mannen gedomineerde sport. Na 130 dagen op zee had ze ruwweg een half miljoen volgers en nu bestond de helft uit vrouwen. Brauer wil een inspiratiebron zijn voor anderen, ze wil laten zien waartoe vrouwen – en mensen die pas later in hun leven hun…

HET IDEE WAS SIMPEL en innovatief tegelijk. Zouden we in één klap het plastic zwerfafval dat ons land vervuilt én de woningnood kunnen aanpakken? Deze vraag bracht architect Oscar Andrés Méndez en zijn zakenpartner, elektrotechnisch ingenieur Isabel Cristina Gámez, tot een uitvinding die samenviel met hun kernwaarden. Hun in Colombia gevestigde bedrijf, Conceptos Plásticos, maakt van plastic (van onder meer tassen, snackverpakkingen en shampooflessen) een modulaire bouwset van blokken en zuilen. De op lego lijkende blokken bestaan voor 95 procent uit plastic; bouwers hoeven alleen nog een dak en ramen te plaatsen. Sinds de lancering van hun bedrijf in Bogotá in 2010 hebben ze het concept steeds verder verfijnd. Voor de bouw van een woning met twee slaapkamers, een badkamer, een woonkamer en een keuken is nu zo’n vijf ton…

WE KUNNEN VEEL LEREN van de natuur, weet chemisch en biomoleculair ingenieur Shu Yang. Zij gebruikt biomimicri – de studie naar organische structuren in de natuur – om nieuwe, duurzame toepassingen te ontdekken voor menselijk gebruik. Recente projecten waar ze aan werkte: 3D-geprint beton met eigenschappen ontleend aan vlindervleugels en een kleefstof geïnspireerd op slakkenslijm. ‘En ik heb nog honderden andere ideeën,’ zegt Yang.…

WAT IS JOUW DEFINITIE van optimisme? Deze vraag stelt Yara Shahidi vaak aan het begin van haar nieuwste podcast The Optimist Project, waarin ze op zoek gaat naar de zin van het leven. Shahidi is vooral bekend van haar rol als jonge gen Z’er in de populaire tv-show Black-ish en de spin-off Grown-ish. Terwijl het zelfmoordcijfer in de VS stijgt en de wereld elke dag weer wordt gebombardeerd met slecht nieuws, is die vraag urgenter dan ooit. Hoewel Shahidi (25) normaal haar woordje altijd wel klaar heeft (zo uitte ze openlijk kritiek op gevallen van onderdrukking van kiezers en geweldpleging door agenten), valt ze even stil als haar wordt gevraagd wat haar definitie van optimisme is. ‘Ik zou optimisme omschrijven als zelfvertrouwen,’ zegt ze. ‘Een diepgewortelde overtuiging dat ik alles…

VOLGENS EMILY LIMAN, expert op het gebied van menselijke zintuigen, zijn er mogelijk meer dan vijf basissmaken. Liman heeft een groep eiwitten ontdekt die zowel zuren detecteren als ammoniumchloride, waaraan salmiak zijn opmerkelijke scherpe smaak ontleent. Haar werk levert nieuwe inzichten op over otopetrines, stofjes die in verband worden gebracht met darmkanker. ‘Telkens wanneer we een molecuul ontdekken met een nog onbekende functie, leidt dat tot nieuwe inzichten over het functioneren van het menselijk lichaam,’ zegt Liman…

EN WEER WAS het prijs voor Jasper Doest. Bij Zilveren Camera 2024 won hij de categorie Natuur en Wetenschap met de serie ‘Rewilding – De belofte van het land’, die wij publiceerden in 11-2024: een verhaal over gemeenschappen die hun toekomst opnieuw vormgeven ‘door een economie in te richten die het land respecteert en niet exploiteert’, aldus Doest. Hij volgde voor zijn reportage onder anderen boer Constantin Dăncilă. ‘Mensen als hij bewijzen dat vooruitgang en natuur hand in hand kunnen gaan.’ In dezelfde categorie won Loek Buter de tweede prijs voor ‘De monnik, de slufter en de halvemaan’, een verhaal over de ‘wandelende’ duinen langs de Nederlandse kust, dat eveneens verscheen in 11-2024. Fotograaf Jelle Krings ten slotte won een tweede prijs in de categorie Documentair Internationaal met zijn (doorlopende)…

EDWARD NORTON leerde al vroeg dat natuurbescherming hard werken is. Zijn vader, Edward M. Norton, spande als advocaat milieuzaken aan, richtte de Grand Canyon Trust op en was medeoprichter van de Rails to Trails Conservancy. Nortons grootvader aan moederszijde, projectontwikkelaar en stadsplanoloog James Rouse, pleitte al vroeg voor woonruimte voor mensen met een smalle beurs. ‘Bij ons thuis ging het altijd over sociaal ondernemerschap, fondsenwerving en beleid met een missie,’ legt Norton (55) uit. ‘Ik was omringd door onzelfzuchtige mensen die donateurs wierven. Mijn vader zocht continu naar geld voor milieuorganisaties, dat herinner ik me heel goed.’ Norton zelf maakte carrière op een heel ander gebied. Hij speelde in films als American History X, Fight Club en 25th Hour en groeide uit tot een van de meest gewaardeerde acteurs van…

JARENLANG WAARSCHUWDE Jennifer Uchendu haar Nigeriaanse landgenoten voor de gevaren van klimaatverandering. Ze hield daarbij echter geen rekening met een indirect gevolg van de crisis, namelijk dat steeds meer Nigerianen kampen met angsten en somberheid. Inwoners van het zuidelijk halfrond worden onevenredig hard getroffen door de gevolgen van klimaatverandering – overstroomde steden, verdorde akkers, hittegolven –, terwijl ze zelf in veel gevallen amper bijdragen aan het probleem. Uchendu adviseerde lokale gemeenschappen over duurzaamheid en onderhield de blog Susty Vibes om jonge mensen te helpen hun ecologische voetafdruk te verkleinen, maar ze wilde meer doen om snel het verschil te maken. Internationale leiders namen de problemen van haar landgenoten totaal niet serieus. ‘Ik was boos, zat vol frustratie,’ zegt ze. ‘Ik kon twee dingen doen: mijn emoties onder ogen zien of…

DE MISSIE VAN SANA JAVERI Kadri om de wereldwijde handel in specerijen eens flink op te schudden begon klein en had te maken met kurkuma latte. Bijna tien jaar geleden, in 2016, werkte Javeri Kadri op de marketingafdeling van een grote supermarkt in San Francisco, toen haar in koffietentjes een trend opviel. Ze wist dat gemalen kurkuma, het hoofdingrediënt van het populaire drankje, veelal afkomstig was uit haar geboorteland India. Maar anders dan bij producten als koffie, chocolade of fruit was de toeleveringsketen verre van transparant. Toen Javeri Kadri er later in Mumbai eens goed indook, vielen haar twee dingen op. De werkwijze bij de teelt en verwerking van bepaalde regeneratieve boeren in India resulteerde in producten die kwalitatief veel beter waren dan wat ze ooit in Mumbai en Californië…

DE SELENA GOMEZ van nu – een actrice met een Golden Globe-nominatie, miljardair-filantroop, ondernemer – zou er niet zijn geweest zonder de Selena Gomez van een paar jaar geleden, toen de zangeres worstelde met haar geestelijke gezondheid. In 2018 kreeg Gomez een psychose; ze hoorde en zag dingen die er niet waren en bleek bovendien te lijden aan een bipolaire stoornis. De actrice besloot rust te nemen en onderbrak haar carrière. Een van de behandelvormen die ze uitprobeerde, was dialectische gedragstherapie, gesprekstherapie voor patiënten die emoties heel intens beleven en daardoor lijden aan stress. Ze vond uiteindelijk een behandelplan dat voor haar werkte. ‘Het was een heftige tijd,’ zegt Gomez (32). ‘Makkelijk was het zeker niet, maar geestelijk ben ik er nu gelukkig veel beter aan toe. En ik probeer…

TOEN FILMMAKER Adam McKay een paar jaar geleden zijn film Don’t Look Up uitbracht, een apocalyptische satire over klimaatverandering, zocht hij een nieuwe invalshoek om het probleem aan te kaarten. ‘Het leek mij beter het met humor tegemoet te treden,’ zegt hij. De regisseur van Anchorman en The Big Short is inmiddels Yellow Dot Studios begonnen, dat virale hits voortbrengt als de Fake Chevron-reclame, waarin een voice-over bij idyllische natuurbeelden de gevolgen van het gebruik van fossiele brandstoffen benoemt. Met deze aanpak, zegt McKay, ‘ventileer ik mijn woede en frustratie over de rauwe waarheid’. Emoties die moeilijk te negeren zijn.…

BJÖRK IS IEMAND die permanent lijkt te verkeren in een parallel universum – een dromerige, creatieve ruimte, niet gehinderd door de beperkingen waarmee gewone stervelingen kampen. Des te opmerkelijker als ze haar werk een dosis harde realiteit meegeeft. In januari bracht ze een concertfilm uit van haar recente tour Cornucopia. In de film zien we Björk zoals we haar kennen, maar ook reusachtige, psychedelische projecties van paddenstoelen, doorsneden met korte beelden van een milieumanifest dat onomwonden oproept tot actie rondom de urgentste kwestie van onze tijd. ‘Het klimaatakkoord van Parijs is een moderne utopie. Maar we moeten de problemen aanpakken, anders loopt het niet goed af.’ Hoewel Björk artistiek gezien altijd verheven doelen nastreeft, staat ze op het gebied van het milieu met beide benen op de grond. Als popster…

Op 24-jarige leeftijd voelde de Franse ondernemer Lucie Basch ongemak bij al het eten dat we weggooien – zo’n dertig procent van de wereldwijde productie. Het rottingsproces is de oorzaak van liefst tien procent van alle uitstoot van broeikasgassen wereldwijd. Bakkerijen, restaurants en supermarkten gooiden gewoonlijk alle bederfelijke waren aan het einde van de dag weg. Daarvoor moet toch een groep zuinige consumenten te vinden zijn, dacht ze. Ze legde contact met toeleveranciers en stelde een tech-team samen. ‘Too Good to Go’ groeide uit tot het grootste verkoopplatform voor overtollig voedsel ter wereld. De app heeft inmiddels ruim honderd miljoen gebruikers in negentien landen. ‘Ik denk dat ons succes hierin schuilt: we hebben niet afgewacht, maar zijn er vol voor gegaan.’…

DE LONDENSE MUZIKANT en dichter Arlo Parks maakt indiepop met de vriendelijke zachtheid van folk. Sinds haar debuutalbum van 2021, Collapsed in Sunbeams, staat ze bekend om songs die toegankelijk en vertrouwd zijn: kijkdoosjes met situaties erin die iedereen herkent. ‘Voor elke plaat pen ik notitieboekjes vol en verzamel ik fragmenten, zinnen uit mijn leven,’ vertelt ze. ‘Allemaal kruimels die ik verwerk in mijn muziek.’ Omdat haar binnenwereld zo doorklinkt in haar muziek, vertelt haar werk vanzelf ook iets over de mentale gesteldheid van de samenleving als geheel. Haar single ‘Black Dog’ uit 2020 bijvoorbeeld, is geschreven voor een goede vriendin die leek af te glijden in een depressie. ‘Je komt ertoe iets te schrijven omdat je je afvraagt: wie zit hier nog meer mee?’ vertelt ze. ‘Zijn er andere…

VROEGER SNAPTEN de meeste leeftijdsgenoten van Alexis Nikole Nelson niets van haar passie voor de natuur. Die associeerden ze eerder met ‘onverzorgde, witte machomannen’, vertelt Nelson, die als de Black Forager nu miljoenen volgers heeft op TikTok. Ze studeerde milieu-én theaterwetenschappen, en dat maakt haar perfect geschikt als gids in de wereld van eetbare planten, honingdauw (een zoete vloeistof die sommige insecten afgeven), zeewier of de racistische oorsprong van wetten over het wederrechtelijk betreden van land.…

‘SOE-GI-TA-GEU-BU-TI-TO-BA-MEU…’Al zo’n tien minuten luister ik geconcentreerd naar een robotachtige stem. Zonder enige hoorbare emotie of intonatie dreunt hij de ene na de andere lettergreep op. Het heeft iets hypnotisch, als een mantra dat keer op keer herhaald wordt, maar telkens toch weer net iets anders klinkt. Ik zit aan een bureau in een raamloos kamertje in het Institute for Language Sciences van de Universiteit Utrecht. Voordat het onderzoek begon, heeft taalwetenschapper Iris van der Wulp me uitgerust met een eeg-kap. Tientallen elektroden registreren mijn hersengolven. ‘Luister aandachtig,’ was de enige instructie die de onderzoeker me van tevoren meegaf. Dat blijkt nog niet zo makkelijk. De lettergrepen galmen in een onafgebroken stroom door de ruimte, maar ik herken er niks in dat me op het spoor brengt van wat dit…

ALS KIND KON IK ER GEEN GENOEG VAN KRIJGEN: het liedje ‘Dikkertje Dap’ van Annie M.G. Schmidt, vrolijk gezongen door De Leidse Sleuteltjes. ‘Dikkertje Dap klom op de trap. ’s Morgens vroeg om kwart over zeven. Om de giraf een klontje te geven.’ Ik vond het volkomen logisch dat je een trap op moest om het dier te voeren. Pas later leerde ik hoe bijzonder de biologie is van die wel twee meter lange nek. Vanuit evolutionair oogpunt lijkt het logisch dat het dier hiermee een voordeel kon halen, doordat het ook aan hoge bomen kon knabbelen. Maar in 2022 kwamen Chinese en Europese wetenschappers tot een ander inzicht. In Noord-China leefde ongeveer zeventien miljoen jaar geleden een girafachtige, later Discokeryx xiezhi gedoopt. De bouw van deze langnekkige soort maakte…

TIEN JAAR GELEDEN, de ebola-epidemie in Sierra Leone liep net op haar eind, werd Yvonne Aki-Sawyerr zich pijnlijk bewust van de gevolgen van een andere ramp. De tropische regenwouden die de hoofdstad Freetown omringden waren gekapt voor timmerhout en brandstof. ‘Ineens zag ik hoe erg de ontbossing om zich heen had gegrepen,’ zegt ze. ‘Ik zette mijn auto aan de kant en huilde.’ Nu is het in het land vaak warmer dan 38 ºC en doen zich in de regentijd dodelijke overstromingen en aardverschuivingen voor. In 2017 maakte een modderstroom ruim duizend slachtoffers. Sierra Leone, een van de klimaatgevoeligste landen ter wereld, is ook een van de armste. Het heeft amper een antwoord op een crisis die vooral het gevolg is van het verbranden van fossiele brandstoffen in rijke landen. Berusting…

DE ZEE BIJ DE PORTUGESE vissersplaats Nazaré is het grootste deel van het jaar kalm. In de winter echter jaagt de wind het zeewater door een canyon in de zeebodem. Door de enorme golven die daarbij ontstaan spreekt men wel van ‘de Mount Everest van de zee’. Nazaré is in trek bij big-wavesurfers sinds er in 2011 een filmpje rondging waarop Garrett McNamara surft op een 24 meter hoge golf – officieel een van de hoogste ooit gemeten. De Braziliaanse Maya Gabeira is al zo’n tien jaar een van de weinige vrouwelijke big-wavesurfers. Ze koesterde een droom die volgens velen onhaalbaar was: ze wilde surfen op de hoogste golven ter wereld. Gabeira, een vrouw met een aanstekelijke lach, groeide op in Rio de Janeiro. Ze was verslaafd aan adrenalineshots en kampte…

STERLIN HARJO MAAKT al ruim tien jaar films waarin de focus veelal ligt op de problemen van inheemse Amerikanen, en toch speelde hij met de gedachte te stoppen, zegt hij. ‘Mijn films vonden hun weg naar festivals en naar bioscopen in het hele land, maar trokken weinig publiek. Ik baalde ervan dat ik altijd zo hard werkte en amper kon rondkomen.’ Harjo (Muscogee, Seminole) besloot door te gaan en ging een samenwerking aan met Taika Waititi (Maori). De tv-serie die zij samen maakten bracht niet alleen hemzelf verder, maar ook anderen. De serie Reservation Dogs (2021) ging over tieners op een reservaat in Oklahoma. Harjo en Waititi grepen de gelegenheid aan om, voor én achter de camera, inheemse talenten een kans te geven. ‘Een spannende poging om de filmindustrie te veranderen.…