Inhoudsopgave van Editie 11 - 2024 - National Geographic

DAGENLANG NIETS DAN rotshellingen. Wat grassen hier en daar, een enkele struik. Dat was het beeld toen ik met mijn puberzoon onlangs door de Schotse Hooglanden liep. Tot we, tot onze verbazing, hekken tegenkwamen met daarachter een zee van jonge bomen. Nu zijn de Schotse Hooglanden kaal ontzettend mooi, maar ze zijn niet altijd zo geweest. Op bordjes zag ik het logo van Rewilding Europe, een non-profit die door heel Europa wildernis wil terugbrengen. Door de aanplant van nieuw bos, is de gedachte, keren grote wilde dieren terug. Een wildere natuur leidt bovendien niet alleen tot een grotere biodiversiteit, maar ook de locale economie is erbij gebaat. Vanaf pagina 56 leest u hoe in Roemenië en elders fantastisch werk wordt verricht om nieuwe wildernis te creëren. In dit nummer duiken we…

Onlangs bleek uit onderzoek dat ChatGPT, een van de populairste AI-chatbots, vaak verkeerde programmeeradviezen geeft. Het vestigde wederom de aandacht op een groot probleem waar AI last van heeft. Dit soort evoluerende algoritmes heeft namelijk de neiging om te ‘hallucineren’: dingen te beweren die plausibel lijken maar klinkklare nonsens zijn. Dat komt doordat de grote taalmodellen waarop AI-chatbots zijn gebouwd, in feite niets anders doen dan woorden voorspellen. Als je de chatbot iets vraagt, genereert hij een reeks woorden die hij op basis van zijn kennisbank aanziet voor het gewenste antwoord. Daarna voorspelt hij een nieuwe reeks woorden, waarvan de bot heeft geleerd dat die doorgaans op de eerste reeks volgt, enzovoorts. Maar dat proces gaat eerder uit van waarschijnlijkheden dan van feiten, zegt Rayid Ghani, hoogleraar machinelearning aan de…

Fred Ritchin denkt al een halve eeuw na over de toekomst van de fotografie. Al in 1982, toen hij beeldredacteur was bij New York Times Magazine, viel het hem op dat het medium begon te veranderen, en in 1984 schreef hij naar aanleiding daarvan het stuk ‘Photography’s New Bag of Tricks’, over het effect van digitale beeldbewerkingstechnieken op de fotojournalistiek. In de decennia daarna zag hij hoe de technologie steeds verder voortschreed en uitmondde in de komst van generatieve AI, waarmee het zelfs voor amateurs een koud kunstje is om realistisch ogende beelden te maken. Nu AI-beelden steeds gewoner worden, merkt Ritchin dat mensen graag zeker willen weten dat wat ze zien écht is. Wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon, want ook vóór de komst van…

ONDER CALIFORNIË ligt een labyrint van breuklijnen: plekken waar grote stukken gesteente tegen elkaar aan, naar elkaar toe of over elkaar heen schuiven. Ze bewegen met de snelheid waarmee een nagel groeit, net zo lang tot er een krachtige aardschok volgt. De staat is voortdurend in afwachting van de volgende verwoestende aardbeving. Dat natuurgeweld valt met geen mogelijkheid te voorkomen. Maar als je kunt voorspellen waar en hoe zwaar de volgende beving zal zijn, kun je je er tenminste nog op voorbereiden. De beste manier om de schade van toekomstige bevingen te beperken, is dus door alle breuklijnen in de aardkorst in kaart te brengen, en die vervolgens nauwlettend in de gaten te houden. Om zulke kaarten te kunnen maken wordt gewerkt met seismografen, apparaatjes die alle trillingen van de…

Projecten voor rewilding Natuurlijke begrazing Herbivoren onderhouden graslanden en bossen. De kans op natuurbranden neemt af, de opslag van CO2 neemt toe. Waterbeheer Herstel van venen, rivieren en wetlands, ruimte geven aan water en het weghalen van dammen pakken gunstig uit. Herintroductie Terugkeer van sleutelsoorten en hun ecologische functies zorgen dat leefgebieden zichzelf in stand kunnen houden. Samenleven bevorderen Roofdieren zorgen voor evenwicht en houden biodiversiteit op peil. Mensen voelen meer verbinding met de natuur. Verbinding Als dieren zich via een netwerk van veilige corridors naar diverse leefgebieden kunnen begeven, verkleint dat de kans op het uitsterven van flora en fauna. Mogelijke wildlifecorridor Ecologisch intact Menselijke activiteit, vooral verstedelijking en intensieve landbouw, leidt tot aantasting van de natuur en habitatversnippering. Vooral in afgelegen en bergachtige gebieden is nog ongerepte natuur…

AI-systemen die als een spons alle data opzuigen die mensen spuien, zullen ook de vooroordelen, de ongelijkheid en het racisme weerspiegelen die nog steeds een stempel drukken op de wereld, zegt Nyalleng Moorosi, onderzoeker aan het Distributed AI Research Institute in Oakland, Californië. En dat, legt ze uit, ligt aan het gebrek aan diversiteit bij de mensen die worden ingehuurd voor het bouwen van AI-systemen en-tools. Daardoor ligt de focus te veel op datasets die vooral zijn gebaseerd op westerse ideeën over welke informatie al dan niet relevant is. De meeste wereldburgers weten door de erfenis van de kolonisatie maar al te goed wat het is om een buitenlands systeem opgelegd te krijgen. En volgens Moorosi dreigt dat laatste nu weer te gebeuren, doordat AI vooral gemodelleerd is naar de…

De grote klimmers van de wereld konden altijd in betrekkelijke anonimiteit spectaculaire kliffen opklauteren, tot twee van de besten onder hen daarin verandering brachten: Tommy Caldwell (46) en Alex Honnold (39) kwamen de afgelopen tien jaar vol in de schijnwerpers te staan dankzij een aantal baanbrekende prestaties en hun hoofdrollen in succesvolle documentaires, wat het rotsklimmen naar het grotere publiek heeft gebracht. Caldwell breekt door in 2015, wanneer hij met een partner ‘de moeilijkste klim ter wereld’ voltooit: de Dawn Wall in Yosemite National Park (Californië). Ze doen er negentien dagen over. Twee jaar later wordt de klimterm free solo (soleren: klimmen zonder het gebruik touw, haken of andere middelen) bekend dankzij de gelijknamige film, waarin Honbold de steile wand El Capitan in Yosemite beklimt zonder enige veiligheidsmiddelen. Hoewel klimmen…

Waar SOUTH GEORGIA, SCOTIAZEEy Wanneer APRIL 1922 OP 5 JANUARI 1922 betrad Ernest Shackleton het eeuwige leven, zoals zijn grafsteen op South Georgia gedenkt. De ontdekkingsreiziger overleed voor de kust van het eiland aan een hartaanval. Dat gebeurde aan boord van de Quest, het schip waarmee hij Antarctica had willen rondvaren. Shackleton en zijn bemanning hadden voor een onderhoudsbeurt aangelegd bij Grytviken, de belangrijkste nederzetting op het eiland. Het plaatsje was een grote speler in de walvisvaart: er werden in totaal ruim 175.000 walvissen verwerkt. De menselijke activiteit verstoorde ook de koningspinguïns, hier marcherend vastgelegd door ornitholoog Robert Cushman Murphy. Gelukkig kwam men op tijd tot inkeer. Het gebied rond Grytviken werd een zeereservaat en het walvisverwerkingsstation raakte in onbruik. Het vertrek van de mens markeerde het begin van de…

DE ROODBUIKBUULBUUL IS EEN MULTITALENT. Hij heeft een fraaie rode buik en parmantige zwarte kuif en kan zingen als de beste. Vanwege die talenten werd de ongeveer twintig centimeter lange vogel – die zijn wortels heeft in een gebied dat zich uitstrekt van het Indisch subcontinent tot het Tibetaans Hoogland – in diverse landen geïntroduceerd als huisdier, vooral in de voormalige Britse koloniën. In Europa heeft Pycnonotus cafer zich inmiddels in delen van Spanje gevestigd. In stedelijke gebieden met veel groen en voldoende voedselbronnen weet de vogel zich goed te handhaven. In sommige gebieden vormt de roodbuikbuulbuul een bedreiging voor inheemse vogelsoorten, waarmee hij concurreert om voedsel en nestplaatsen. Een andere potentiële bedreiging voor de biodiversiteit is dat hij zaden van invasieve planten verspreidt, wat onder meer schade toebrengt aan…

AI veroorzaakt een enorm water-en energieprobleem. Bij het laten draaien van de AI-programma’s die we steeds vaker thuis en op het werk gebruiken, komt heel wat warmte vrij. Dat gebeurt in de datacenters waar de AI-systemen hun complexe berekeningen uitvoeren. En het koelen van die datacenters, zegt Saolei Ren, universitair hoofddocent elektrotechniek en computertechniek aan de University of California, verbruikt gigantische hoeveelheden water, vergelijkbaar met dat van tienduizenden huishoudens. ‘Maar als je thuis bijvoorbeeld water gebruikt om te douchen, kan het nog worden hergebruikt,’ aldus Ren, die onderzoekt hoe AI mens en milieuvriendelijker kan worden gemaakt. ‘Laat je het verdampen voor de koeling van een datacenter, dan is het weg.’ Inmiddels maakt de politiek vaart met regelgeving voor het energie-en waterverbruik van AI-systemen, maar Ren vindt het belangrijk dat ook…

FLORIN HORIA BAROS STAAT op ons te wachten voor zijn met houten dakspanen bedekte boerderij in het dorpje Sătic in de Karpaten. Zijn gezicht staat op onweer. De boer werd rond middernacht opgeschrikt door rumoer in zijn varkensschuren. ‘De beer kwam door de straat aangelopen, klom over het hek, sloopte de deur van de schuur en viel de varkens aan. Met mijn honden joeg ik hem weg,’ vertelt hij. Een paar uur later kwam de beer terug. Hij drong een andere schuur binnen, en nu liggen er twee dode varkens op het erf. Een derde varken heeft de aanval overleefd, maar het dier wankelt verdwaasd en met een ontvelde rug door het hok. Een vierde varken is spoorloos verdwenen. Baros, die ook veearts is, wilde het gewonde varken meteen uit…

Een paar keer per week fietst broeder Geerard Labeur naar de duinen. Het liefst bij noordwestenwind, wanneer de luchten diepblauw zijn en de zee helder is. Aan het einde van de middag zwemt hij in zee, bij het lage strijklicht waar hij zo van houdt. Hij volgt dit ritueel tot diep in de herfst. Dan zwemt hij tussen de hoosbuien door, het water nog warm van de voorbije zomermaanden. LABEUR GROEIDE OP AAN DE KUST van Curaçao en in Zeeland. Na veel omzwervingen kwam hij terecht in de Sint-Adelbertabdij van Egmond-Binnen, in de Kop van Noord-Holland, waar hij eerder dit jaar als monnik toetrad tot de orde. Hier, op droge, warme dagen, wanneer het zand opwaait en de glooiende duinen in beweging zijn, keert Labeur in gedachten terug naar de…