Inhoudsopgave van Editie 10 - 2024 - National Geographic

EEN BEETJE NEDERIG begin ik aan mijn eerste voorwoord in National Geographic. Sinds kort mag ik mijzelf hoofdredacteur noemen van deze prachtige titel, waarvan de geschiedenis 136 jaar teruggaat. Nog altijd bieden we u, en daarmee ook onszelf, een venster op de wereld. Nederig stemt ook het thema van dit nummer, de Amazone. Kijk alleen al naar de onvoorstelbare omvang van de machtige rivier en het regen-woud, dat onderdak biedt aan tien procent van ’s werelds dier-en plantensoorten, van alpaca’s en zoetwaterdolfijnen tot kapokbomen. Hoe wij ons verhouden tot de kracht van de natuur maakt één blik op pagina 16 duidelijk. Het Amazone-regenwoud en het wijdvertakte rivierstelsel vormen een eco-systeem dat zo veel meer is dan het cliché ‘longen van de aarde’. Ik hoop dat dit nummer u, net als mij,…

IN MIJN SLAAPKAMER IN HET VELDSTATION IN DE PERUAANSE ANDES ONTWAAK IK MEESTAL AL VOOR DAG EN DAUW. Dan beginnen de vleermuizen op het dak te scharrelen, en zodra het licht wordt, zie ik in de verte de wolken over de beboste berghellingen heen drijven. Die wolken zijn niets minder dan atmosferische rivieren, of luchtrivieren. Het water uit deze ríos voladores, ‘vliegende rivieren’ in het Spaans, wordt opgenomen in de bodem en komt via stroompjes en rivieren duizenden kilometers verderop in zee terecht. Ik kom zelf uit deze omgeving, maar ik ben de ríos voladores pas echt gaan begrijpen toen ik nog niet zo lang geleden eens diep in een bos zat, hoog in de bergen, en verging van de dorst. Laat ik bij het begin beginnen. Ik woon in…

DE COMPLEXITEIT VAN HET REGENWOUD VAN DE AMAZONE KOMT SAMEN IN EEN ENORME, PREHISTORISCH OGENDE VIS. Tot dit inzicht kwam ik tijdens mijn werk in het overstromende laagland van Brazilië, halfweg tussen de Andes en de oceaan. De vis in kwestie is de arapaima, ook wel pirarucu genoemd – naar de inheemse woorden voor ‘vis’ en ‘rood’. Achter de grijsgroene kop van de arapaima schuilt een rug bezaaid met rode schubben. Deze lichten op wanneer de vis klaar is om te paren, alsof het dier van binnenuit wordt verlicht. En er valt nog veel meer te vertellen over de arapaima: bijvoor-beeld dat de dieren continu het water uit moeten springen om lucht in te ademen, dat de enorme schubben zo hard zijn als een pantser, en dat van de huid…

HET IS DE VIJFDE DAG VAN EEN EXPEDITIE NAAR DE BAILIQUE-ARCHIPEL. JE KUNT JE NIET VOORBEREIDEN OP WAT JE HIER ZIET. We bevinden ons in het uiterste oosten van de Rio Amazonas. Daar waar de grootste rivier ter wereld in de oceaan stroomt. Ik ben een Braziliaanse marien ecoloog en hoogleraar. Ik weet dat deze rivier, wanneer ze eindelijk de oceaan bereikt, meer water afvoert dan de zes grootste rivieren ter wereld samen. De Ganges, Yangtze, Congo en Mississippi: zelfs als je hun volume bij elkaar optelt en er nog een paar rivieren aan toevoegt, kom je niet in de buurt van de uitstroming van de Amazone. In februari 2024 maak ik mijn tweede expeditie naar Bailique, een eilandengroep in de riviermonding, waar zoet water en zout water samenkomen. Ik…

VERBORGEN IN HET NATIONAAL PARK EN INHEEMS GEBIED ISIBORO SÉCURE, waar de uitlopers van de Andes en het regenwoud van Bolivia elkaar ontmoeten, bevindt zich een plek waar zelden iemand een voet heeft gezet. De inheemse volken Tsimané, Mojeño-Trinitario en Yuracaré jagen en vissen er al duizenden jaren, maar volgens hen is nog geen mens stroomopwaarts gegaan naar de oorsprong van de Sécure, een zijrivier van de Amazone. ‘Niemand, níémand kent die plek,’ zegt Roycer Herbi, een Yuracaré. ‘Je kunt er niet met een kano komen. Het is erg riskant, met een snelle stroming.’ ‘Het oerwoud verdedigt zich met donder, zware regenbuien, wind en bliksem,’ vult Félix Herbi Moza zijn neef aan. Hij is burgemeester van La Asunta, een Tsimané-nederzetting dicht bij het brongebied. ‘En dan zijn er nog de…

LANGS DE OEVERS VAN DE AMAZONE VERTELLEN INHEEMSE TIKUNA BOEIENDE DOLFIJNENVERHALEN. Over hoe deze ‘ondeugende hoeders van de zoetwaterwereld’ veranderen in mensen, hun spuitgat bedekken met een hoge hoed, en vrouwen meelokken naar hun onderwatersteden. En over hoe ze in de ondiepe, door tannine gekleurde wateren vlak bij de oevers de netten van vissers plunderen. Van de zes soorten zoetwaterdolfijnen leven er slechts twee buiten Azië: de orinocodolfijn (Inia geoffrensis, in het Spaans boto of bufeo; zie de kaart voor het verspreidingsgebied) en diens kleine grijze neefje, de tucuxi (Sotalia fluviatilis). Beide soorten komen voor in de stroomgebieden van de Amazone en de Orinoco in Zuid-Amerika, waar de afgelopen jaren de populaties drastisch zijn gekrompen als gevolg van visserij, de bouw van dammen en droogte. Inmiddels hebben beide soorten de…

WIE GOED HEEFT OPGELET bij de Jurassic Park-films weet het. Loopt een dinosauriër op twee poten, berg je dan maar: het is een op vlees belust monster. Loopt hij op vier poten, dan is het een vriendelijke planteneter die genoeg heeft aan een paar twijgen of hooguit een lekker sappig boompje. En een zieke triceratops laat zich geduldig behandelen door filmheldin Dr. Ellie Sattler. Maar wat als er vijf triceratopsen op je afkomen, elk zo groot als een flinke camper en met het gewicht van een volwassen olifant? Het verhaal van de vijf kolossen in Naturalis Biodiversity Center in Leiden kent een lange aanloop. Begin 2013 stuit rancher Donley Darnell in de Amerikaanse staat Wyoming op zijn land op een groot aantal botfragmenten. Hij weet dat dit een belangrijke ontdekking kan…

 Waar SARAJEVO, BOSNIË-HERZEGOVINA Wanneer SEPTEMBER 1930 NA DE SOVJET-UNIE viel ook voor Joegoslavië het doek in de jaren negentig. Het uiteenvallen van de federatie ging gepaard met veel geweld en veroorzaakte een collectief trauma. (Voor wie meer wil weten, is de televisieserie De tranen van Tito een aanrader.) Met deze tragische geschiedenis zo vers in het geheugen zou je er bijna aan voorbijgaan dat het land ooit met enthousiasme werd gesticht. Dat gebeurde in 1918, als het Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen. In de kinderjaren van de staat besloot National Geographic-auteur en-fotograaf Melville Chater op verkenning uit te gaan. Zijn reis bracht hem onder meer naar Sarajevo, de huidige hoofdstad van Bosnië-Herzegovina. Vanaf een heuvel aan de oostkant van de stad keek hij uit op de boog-brug die vijftien…

SINDS DE JAREN DERTIG kruipt er op de bodem van onze wateren een nieuwe krabbensoort rond. Het is een nogal opvallende verschijning: de scharen van de krab zijn bedekt met een bos haren, alsof hij een stel (vuile) handschoentjes aan heeft. De Chinese wolhandkrab (Eriocheir sinesis), een grijsgroen of donkerbruine krab met een rugschild van zo’n acht centimeter breed, is waarschijnlijk in 1912 als larve meegelift in ballasttanks in schepen die van Azië naar Duitsland voeren. Eenmaal daar aangekomen, werd het ballastwater – met de krabbenlarven – in de rivieren Elbe en Weser geloosd. Door uitbreiding van de Duitse populatie kwam de krab uiteindelijk ook in Nederland en België terecht. De krab eet alles wat hij op zijn weg tegenkomt en kan drager zijn van de kreeftenpest. Bovendien kan de…

VAN DE BERGEN TOT DE OCEAAN Van de bovenloop in de bergen tot aan de monding neemt het water slib en chemische stoffen op uit de ondergrond, waardoor het steeds van kleur en karakter verandert. Elke seconde stroomt er ruim 220.000 kubieke meter water (genoeg om 88 olympische zwembaden mee te vullen) via de monding van de Amazone de Atlantische Oceaan in. LEVENSCYCLUS VAN HET WATER Een groot deel van het water uit het Amazonebekken keert als regen terug naar het bos. De rest vormt een vochtige luchtstroom, verzadigd met waterdamp van de oceaan en uit de bossen, die door de oostenwind naar de Andes wordt meegevoerd en dan afbuigt naar het zuiden.…

MADRE DE DIOS kent een grote biodiversiteit. Maar de zucht naar goud heeft deze regio in Peru ingrijpend veranderd. Mijnwerkers kappen delen van het regenwoud, plunderen de bodem op zoek naar het edelmetaal en beïnvloeden de stroming van riviertjes. Uiteindelijk trekken de gouddelvers verder. Wat rest is wegkwijnend terrein vol zandhopen en vervuilde vijvertjes. Drie National Geographic Explorers zetten zich in om de schade te beperken. Josh West, Hinsby Cadillo-Quiroz en Jennifer Angel-Amaya doen al ruim twee jaar onder-zoek naar de ecologische gevolgen van goudwinning in Madre de Dios. Ze ontwik-kelen manieren om milieuverontreiniging terug te dringen en oude mijngebieden op termijn nieuw leven in te blazen. Regenwoud zal er waarschijnlijk nooit meer groeien, maar misschien kunnen er bijvoorbeeld wetlands worden aangelegd. West is milieuwetenschapper aan de University of Southern…

HET LOOPT IN DE MIDDAG wanneer National Geographic Explorer Mariana Paschoalini Frias een nieuw akoestisch onderwaterapparaat test in het Lago de Acajatuba, een meer aan de benedenloop van de Rio Negro. De pinger zendt signalen uit op een frequentie van veertig kilohertz, ‘de gemiddelde frequentie waarop dolfijnen communiceren en zich via echolocatie oriënteren’, legt Frias uit. De onderzoeker van WWF Brazilië hoopt dat het geluid nieuwsgierige rivierdolfijnen zal weghouden van de netten en vangst van lokale vissers. Het is een routineklusje voor Frias. Met dierenarts María Jimena Valderrama en marien bioloog Fernando Trujillo, National Geographic Explorers uit Colombia, bestudeert ze de bewegingen en migratiepatro-nen van rivierdolfijnen in Zuid-Amerika. Het team volgt de dolfijnenpopulaties in Ecuador, Peru, Colombia en Brazilië. Sinds juni 2022 namen ze ruim 1360 dolfijnen waar, vingen en…