Inhoudsopgave van Editie 5 - 2024 - National Geographic

AFGEZIEN VAN HET INTERBELLUM waren de Baltische gebieden bijna drie eeuwen lang speelbal van grootmachten: het Russische Rijk, nazi-Duitsland en ten slotte de Sovjet-Unie. In 1990-’91 herwonnen Estland, Letland en Litouwen hun onafhankelijkheid, en in 2004 leken ze met de toetreding tot de NAVO en de EU veilig ingebed in de westerse economische en militaire structuren. Desondanks is voor de ruim zes miljoen inwoners, onder wie een grote Russischtalige minderheid, de dreiging van de grote oosterbuur nog altijd tastbaar – zeker sinds in 2022 de oorlog in Oekraïne ontbrandde. Het intact houden van het complexe maatschappelijke vlechtwerk in de drie landen vergt de nodige lenigheid en vastberadenheid van de bevolking. Hierbij speelt de generatie die ná de val van de Sovjet-Unie werd geboren een sleutelrol: jonge mensen maken het verschil,…

‘JE ZULT STRAKS ZIEN HOE IK eenhoornvliesontsteking opliep,’ zegt primatoloog en National Geographic Explorer Cortni Borgerson terwijl ze de enorme takken van een dertig meter hoge boom afspeurt. Ze zoekt naar de zeldzame rode vari, een primaat ter grootte van een kat die alleen in dit deel van Noordoost-Madagaskar leeft. Samen met Pascal Elison, die als gids werkt in Nationaal Park Masoala, snelde ze een paar minuten geleden naar deze plek, toen de krijs van het dier ze erheen lokte. Tijdens hun sprint ontweken ze grote bladeren, glibberige boomwortels en giftige of stekelige lianen, en dat alles met hun blik omhoog gericht om een glimp van de roodbruine vacht op te vangen in het bladerdak. Dan klinkt het plots alsof een bui neerdaalt op de bladeren, gevolgd door een luide knal…

NOOIT EERDER HAD ik iemand ontmoet zoals Athena. Ze was volwassen, maar amper een meter lang. Ze woog slechts achttien kilo. En ze had allerlei eigenaardige eigenschappen. Zo kon ze van kleur en vorm veranderen, smaken proeven met haar huid, gif kwijlen en inkt spuwen. Ze bewoog zich voort door water uit een sifon aan de zijkant van haar hoofd te spuiten. Haar skeletloze lijf wist ze door de kleinste gaatjes te wurmen en, anders dan bij mij, was haar hoofd niet haar bovenste lichaamsdeel. Die plek was gereserveerd voor iets wat de mantel wordt genoemd, waarin zich de ademhalings-, spijsverterings- en voortplantingsorganen bevinden. Haar hoofd zat lager, waar je een romp zou verwachten. En haar mond in haar oksel. Athena was een reuzenkraak, de tot nu toe grootste bekende…

Stap in een Engelse krijtbeek van nog geen meter diep, in de schaduw van wilgen en elzen, en je voelt de druk en de kou van het water rond je knieën en dijen. HET GRIND ONDER JE VOETEN glinstert in het zonlicht, dat tot de bodem van de rivier reikt. Het water kabbelt rustig voort, de stroming is constant. Omdat de krijtbeek wordt gevoed door bronnen en er maar weinig slib in terechtkomt, is het water kraakhelder. Zo lijkt de forel die langszwemt wel in de lucht te hangen. Krijtbeken en -rivieren, in het Engels chalk streams genoemd, ontlenen hun kenmerken aan het gesteente waar ze overheen stromen: ze zijn alkalisch, rijk aan mineralen en vol opgelost krijt, maar bevatten weinig sediment en stromen vele kilometers over een schone grindbedding…

‘WE HADDEN het vliegtuig kunnen nemen van Montreal naar Vancouver, maar dat leek ons een beetje achterhaald.’ Met die woorden beginnen auteur Israel Shenker en fotograaf Paul Chesley aan een reis die bij menig avonturier hoog op de wensenlijst zal staan: dwars door Canada, van oost naar west. Of het tweetal nu last had van een vroege vorm van vliegschaamte of kampte met een bekend reizigerssyndroom (‘de reis is belangrijker dan de bestemming’): ze besluiten de trein te nemen. Overnachten doen ze aan boord. Niet in een eenvoudig slaapcompartiment, maar in een luxe hotelkamer op rails die behalve van bedden is voorzien van twee stoelen en zelfs een eigen toilet. Een van de laatste stops is Mount Assiniboine Provincial Park, waar Chesley de indrukwekkende Sunburst Peaks in beeld brengt. Het…

VERBORGEN SUPERKRACHTEN Van kustwateren tot extreme diepten: de driehonderd octopussoorten die we kennen, gedijen in oceanen over de hele wereld. Hun eerste voorouders verschenen zo’n 530 miljoen jaar geleden ten tonele. Ze ontwikkelden zich tot zeer intelligente, unieke wezens met complexe vaardigheden. SLIM, SLIMMER, SLIMST Intelligentie meten is moeilijk, maar het aantal neuronen is een indicatie voor de neurologische complexiteit. LEVENSCYCLUS Sperma wordt ingebracht via openingen in de mantel en gaat zo naar de eileider. In de loop van dagen tot weken kan het vrouwtje duizenden eieren leggen. Deze rijgt ze in haar hol aaneen en verzorgt ze. Ze verlaat haar eieren nooit, zelfs niet om te eten. Leeg en uitgeput sterven de meeste octopussen zodra hun broedsel is uitgekomen.…

Omdat octopussen geen wervelkolom hebben, genieten ze geen beschermde status onder de Amerikaanse Animal Welfare Act. National Geographic Explorer Alex Schnell wil met een beter inzicht in de geest van dieren meer bescherming voor alle organismen afdwingen. In dit interview vertelt ze hoe wij deze boeiende oceaanbewoners waarnemen. (Het interview is bewerkt en ingekort om het helder en beknopt te houden.) Octopussen zijn slim. Is dat de reden waarom we empathie voor ze voelen? Mensen hebben het meest met dieren waaraan we verwant zijn: orang-oetans, gorilla’s, beren. Hoe minder nauw we met een soort verbonden zijn, hoe minder gevoelens we ervoor hebben. Maar meer inzicht in dieren kan onze beleving veranderen. Waar bepaalde kenmerken van intelligentie ooit uitsluitend aan de mens werden toegeschreven, blijkt dat ook ver verwante soorten hierover…

Op een ochtend in december 2023 komt Aaria Boomla al vroeg uit haar harde bed in een pension in het Indiase kuststadje Udvada. Ze kleedt zich aan en poetst zachtjes om haar twee uitgevallen voortanden heen, terwijl ze in stilte de tekst uit het heilige boek repeteert waar ze de afgelopen maanden op heeft zitten blokken. Vandaag is een belangrijke dag voor de zevenjarige Aaria, het oudste kind in het gezin: ze wordt ingewijd in het geloof van haar familie, een van de oudste godsdiensten ter wereld. Bij zonsopkomst loopt Aaria met familie en vrienden over een zandweg naar de Iranshah Atash Bahram, een groot, ommuurd tempelcomplex van wit steen en hout. Bij de ingang, waar twee grote beelden van gevleugelde stieren met mensenhoofden de wacht houden, ziet een medewerker…

OM DEZE UITHEEMSE IENIEMIENIEBEESTJES te vinden, moet je wel héél goed kijken: ze zijn kleiner dan een vingernagel en spelen graag verstoppertje. En als je ze dan eenmaal vindt, is het in veel gevallen al te laat. Termieten komen oorspronkelijk niet voor in West- en Noord-Europa, maar de afgelopen jaren duiken ze hier steeds vaker op. Amerikaanse grondtermieten reizen vanuit het oosten van de VS en Mexico mee met bijvoorbeeld geïmporteerde (tropische) planten of andere producten; soms kiezen ze een vakantieganger als gastheer. Vermoedelijk deden deze kleine veelvraten al in de achttiende eeuw vanuit Louisiana hun intrede in Frankrijk, waar ze zijn uitgegroeid tot een plaag en schade veroorzaken aan huizen. Als sommige klimaatscenario’s werkelijkheid worden, kan de Amerikaanse grondtermiet ook voet aan de grond krijgen in het noorden van…

MEESTERS IN VERMOMMING Het brein stuurt neurale signalen naar speciale pigmentcellen en spierbundels in de huid. Octopussen kunnen op die manier snel van kleur, patroon en textuur veranderen om op te gaan in hun omgeving van planten, rotsen en koraal. MET HUN BOLVORMIGE MANTEL, kronkelende armen en inktwolken staan octopussen al eeuwen model voor fantasiefiguren, van mythische kraken tot Ursula in De kleine zeemeermin. Maar deze koppotigen zijn meer dan dat: ze zijn nieuwsgierig, slim en hebben een eigen persoonlijkheid. Fotograaf David Liitschwager maakte veel van de beelden in dit artikel in de laboratoria van onderzoekers Roger Hanlon in Massachusetts (VS) en Anna Di Cosmo aan de Universiteit van Napels Federico II in Italië. Wekenlang fotografeerde hij octopussen die van kleur en textuur veranderen, maaltijden uitkiezen en hun aquarium verkennen.…

Ik ontmoette de Letse Anna in Riga, in de zomer van 2016. Een jaar later kwam ze bij me in Nederland wonen, maar we reisden geregeld samen naar Letland. Uiteindelijk deelde ik zes jaar lang mijn leven met haar, een periode waarin ik het land, haar geboortestad Cēsis en haar familiegeschiedenis leerde kennen. Anna vertelde me over de Sovjettijd, die ze zelf niet meemaakte, maar waarop haar ouders, trotse Letten, met gemengde gevoelens terugkijken. In Letland is een kwart van de 1,8 miljoen inwoners van Russische afkomst. Steeds viel me op hoe negatief Anna sprak over haar Russischtalige landgenoten. Ik begreep nooit goed waar dat gevoel vandaan kwam. Toen Rusland Oekraïne binnenviel, in februari 2022, laaide het anti-Russische sentiment op – in Letland, maar ook in Estland en Litouwen. De…