Inhoudsopgave van Editie 5 - 2023 - National Geographic

Secrets Of The Elephants THEY’RE ALL IN TROUBLE,’ zegt de Keniaanse ecoloog Paula Kahumbu. ‘Alle olifanten hebben het echt heel, heel zwaar.’ De olifant kent drie ondersoorten: de savanneolifant, het grootste landdier op aarde, die ten zuiden van de Sahara in Afrika leeft; de bosolifant (met rechte slagtanden) uit de tropische wouden van Afrika; en de Aziatische olifant (met kleinere oren), waarvan circa een derde in gevangenschap leeft. Alle drie nemen ze in aantal af. En dat kunnen we onszelf aanrekenen. We bouwen huizen, leggen wegen aan, kappen bossen en telen gewassen, waardoor olifanten steeds minder leefruimte hebben. Ook is er nog altijd veel vraag naar ivoor, dat wordt gewonnen uit de slagtanden van dode olifanten. Het tellen van olifanten is lastig, maar volgens een schatting leefden er begin negentiende…

HET IS NET ALSOF ZE VAN EEN ANDERE PLANEET KOMEN. Sommige ontpoppen zich als korte steeltjes met een zalmroze kraal. Andere vormen schuimdotjes of geelgekleurde webben. Maar ondanks hun buitenaardse uiterlijk horen deze kleurrijke kloddertjes toch echt op aarde thuis. Slijmzwammen zijn een mengelmoes van verschillende soorten en families, die soms nauwelijks aan elkaar verwant zijn. In tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden, zijn het geen echte zwammen; ze behoren tot de Amoebozoa, eencellige organismen. Overal ter wereld gedijen slijmzwammen op vochtige plekken, zoals in de kieren van een rottende boomstam. In moestuinen kunnen ze tevoorschijn komen in de mulchlaag tussen planten. Mycoloog Marie Trest van de University of Wisconsin-Madison denkt terug aan een opvallend natte zomer. Op een aantal plekken in haar tuin doken plots…

DR. FOKKE GERRITSEN ARCHEOLOOG HET IS ZO’N TWEEËNHALF UUR RIJDEN van het centrum van Istanbul naar Barcın Höyük. Voor het ongetrainde oog is deze plek in Noordwest-Turkije weinig opzienbarend. ‘Het is net een natuurlijk heuveltje in het landschap,’ zegt archeoloog Fokke Gerritsen. ‘Maar die bult ontstond doordat mensen er honderden jaren hebben gewoond. Telkens plaatsten ze nieuwe huizen op de bouwresten van hun voorgangers.’ Van 2007 tot 2015 deden Gerritsen en zijn team elke zomer opgravingen in Barcın Höyük. Laag voor laag werd de bult onderzocht, en zo reisden de archeologen steeds een stukje verder terug in de tijd. ‘We begonnen met een grafveld uit de tijd van het Byzantijnse Rijk (395-1453). Daaronder vonden we voorwerpen uit de bronstijd en daaronder weer uit de kopertijd.’ ‘ HET IS EEN SOORT…

Gouda zakt elk jaar een paar millimeter, op sommige plaatsen zelfs een centimeter. ‘Bodemdaling is een sluipmoordenaar,’ zegt journalist Stephanie Bakker. ‘Juist omdat het om millimeters en centimeters per jaar gaat, wordt de ernst ervan vaak niet onderkend.’ Bakker dompelde zich samen met fotograaf Cynthia Boll onder in de Zuid-Hollandse stad (pagina 62). ‘Soms letterlijk: we doken in een gracht of onder een woning, terwijl er in een zee van water een nieuwe riolering werd gelegd.’ Na drie maanden stelden ze vast: dit verhaal gaat om veel meer dan om het ophogen van een paar tuintjes. ‘Bodemdaling is het slechtste wat een laaggelegen land als Nederland kan overkomen,’ aldus Bakker. ‘Het raakt aan allerlei grote maatschappelijke thema’s en de toekomst van een heel land.’  Dit verhaal maakt deel uit van…

ZOLANG HIJ ZICH kan herinneren is Visarute Angkatavanich gefascineerd door vissen. Op zevenjarige leeftijd raakte hij ook in de ban van fotografie. Pas toen hij vader werd en vaker thuis was in Bangkok, besloot hij deze twee passies samen te brengen. Angkatavanich dompelde zich volledig onder in het doen en laten van de Siamese kempvis (Betta splendens). Vervolgens haalde hij er een paar uit de dierenwinkel op de Chatuchakmarkt in Bangkok en begon ze te fotograferen, waarbij hij experimenteerde met verschillende aquaria en belichting. ‘Ik kan de vissen niet vragen om zich als mensen te gedragen’, zegt hij. Dus gebruikte hij tanks die in grootte varieerden om de vissen tot diverse poses te verleiden. Zo stimuleert een hoog aquarium de kempvis om recht naar beneden te duiken. Na de vissen…

BERICHTEN UIT DE WERELD VAN WETENSCHAP, CULTUUR EN INNOVATIE Dankzij zijn doorschijnende huid en spieren gaat de glaskikker uit Midden- en Zuid Amerika helemaal op in het groene gebladerte. Maar achter die camouflage gaat een ingewikkelder proces schuil dan gedacht, blijkt uit onderzoek dat is gepubliceerd in Science. Wanneer de glaskikker Hyalinobatrachium fleischmanni gaat slapen, slaat hij tot 89 procent van zijn rode bloedcellen op in met ‘kristallen’ bedekte levers. Deze kristallen werken als spiegels: ze weerkaatsen het licht dat het lichaam binnendringt, in plaats van dat bloedcellen het absorberen. Uit het onderzoek blijkt dat een kikker na het verstoppen van de bloedcellen twee tot drie keer transparanter is. H. fleischmanni lijkt geen last te hebben van de cellen die urenlang op één plek zitten: ze stollen nog steeds op…

WE PLOETEREN DOOR DE MODDER als Nisar Ahmed M.K. plotseling gebaart dat we moeten bukken. Door een kleine opening in het dichte struikgewas zien we een waterpoel, waar jonge olifanten spetterend over elkaar heen buitelen. De rest van de kudde, zo’n twintig dieren, kijkt van een afstandje toe. We zijn op dat moment op een koffieplantage in Hassan, een district in Zuid-India. De arbeiders van de plantage komen geregeld in aanraking met de duizenden kilo’s wegende dieren. In Hassan, een gebied met 1,8 miljoen inwoners, doodden olifanten in 2021 en 2022 twaalf mensen. In dezelfde periode stierven vier olifanten: een werd afgeschoten, een geëlektrocuteerd en een derde kwam onder een trein. De bulten die Nisar ziet bij de circa 65 olifanten in het gebied zijn vermoedelijk kogelwonden; olifanten en mensen…

VORIGE PAGINA’S Voorafgaand aan het vrijdaggebed komen gelovigen samen bij de Bajram Pasjamoskee in de stad Mitrovica. Het gebouw staat op de plek van een moskee die werd verwoest in de oorlog met Servië en is de grootste van Kosovo. De meeste etnische Albanezen in Kosovo zijn moslim. RECHTS De oom van Besarta Jashari en oprichter van het Bevrijdingsleger van Kosovo (UÇK), Adem Jashari, wordt als held vereerd. In maart 1998 werd de familie Jashari in Prekaz onder vuur genomen door Serviërs. 57 mensen werden vermoord; Besarta, toen tien, was de enige overlevende. IN KOSOVO, EEN JONG LAND vol mensen die gehavend uit de oorlog zijn gekomen, heeft iedereen een verhaal dat haast te pijnlijk is om te delen. Toch doen ze dat graag, want zij kunnen alles tenminste nog…

E EEN WARME NAZOMERDAG,Gouda viert zijn 750 steverjaardag, de terrassen op de Grote Markt zitten vol. Het onweer komt plotseling, gevolgd door een hoosbui van twee uur. Er valt dertig millimeter, maar het voelt alsof een olympisch zwembad wordt leeggegoten. Tussen het vijftiende-eeuwse stadhuis en de Sint-Janskerk, beroemd om de gebrandschilderde glazen, vormt zich een plas waarin toeristen tot hun enkels staan. Wie wil schuilen bij Brasserie Copper, aan de rand van het plein, wacht een nieuwe uitdaging. Hier komt het water niet vanboven, maar vanonder. De kruipruimte is volgelopen; om te voorkomen dat het café zelf blank komt te staan, rent het personeel heen en weer met emmers water in plaats van kopjes koffie. Dus hup, daar gaat weer een emmer over de terrasomheining. Zo op de stoep van…

‘J E VOELT JE ER HEEL NIETIG,’ zegt Stefano Unterthiner over Spitsbergen, een Noorse archipel ver boven de poolcirkel. In 2019 verhuisde de Italiaanse fotograaf met zijn vrouw Stéphanie en hun twee jonge kinderen voor een jaar naar Longyearbyen, de grootste nederzetting op de archipel. Ze voelden zich er gelijk thuis. Hoewel het stadje slechts 2100 inwoners telt – veelal wetenschappers, gidsen en studenten –, is de hele wereld er vertegenwoordigd: er wonen mensen uit vijftig verschillende landen. Nergens op aarde stijgt de temperatuur zo snel als op Spitsbergen. Om erachter te komen wat daarvan de gevolgen zijn voor het kwetsbare ecosysteem, ging Unterthiner te voet en per sneeuwscooter op zoek naar de fauna op de archipel. Hij zag dat fjorden smelten, het aantal lawines toeneemt en regenwater blijft liggen…

LOCATIE Jalta (Krim), Oekraïne WANNEER Mei 1987 OOIT WAS JALTA een symbool van hoop. In februari 1945 kwamen de politiek leiders van de belangrijkste geallieerde landen, Winston Churchill (VK), Franklin D. Roosevelt (VS) en Jozef Stalin (Sovjet-Unie), bijeen in deze populaire badplaats op de Krim om de toekomst van Europa te bespreken. De nederlaag van nazi-Duitsland was ophanden en het continent snakte naar stabiliteit. Ook in 1987, toen fotograaf Steve Raymer in Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek werkte aan een verhaal voor het Magazine, gloorde er hoop: onder aanvoering van Michail Gorbatsjov leek het eind van de Koude Oorlog in zicht. Even ten zuiden van Jalta bracht Raymer het Zwaluwnest (links) in beeld. Het kasteeltje werd in 1912 gebouwd en was oorspronkelijk bedoeld als datsja, een buitenhuis voor de welgestelde Rus. Later…