Inhoudsopgave van Editie 8 - 2021 - National Geographic

SPECIALE LEVERING NANODEELTJES KUNNEN MEDICIJNEN TEGEN KANKER MOGELIJK DIRECT NAAR EEN HERSENTUMOR LEIDEN. HONDERDEN MEDICIJNEN die zijn ontwikkeld ter bestrijding van een glioblastoom, een zeer agressieve hersentumor, weten de klinische testfase niet te doorstaan doordat ze worden tegengehouden door speciale bloedvaten, bekend als de bloed-hersenbarrière. Daarom is Joelle Straehla, onderzoeker van het Koch Institute for Integrative Cancer Research at MIT, bezig met het ontwikkelen van nanodeeltjes die de medicijnen direct naar de tumor transporteren. In tests injecteert Straehla lege nanodeeltjes en een fluorescerende kleurstof in de bloedbaan van muizen, terwijl er scans van hun hersenen worden gemaakt. De kleurstof verlicht de bloedvaten (boven). De nanodeeltjes gloeien in een contrasterende tint en worden gedetecteerd in de hersenen (zwart in de afbeeldingen). In de foto’s zijn vlekjes te zien in gezonde hersencellen…

ROMEINSE VECHTERSBAZEN IN FILMS BESTRIJDEN GLADIATOREN ELKAAR OP LEVEN EN DOOD. MAAR UIT RECENTE VONDSTEN BLIJKT DAT ZE VOORAL VOOR DE SHOW VOCHTEN. TEKST ANDREW CURRY FOTOGRAFIE RÉMI BÉNALI ILLUSTRATIES FERNANDO G. BAPTISTA HOOFDSTUK I ARLES, FRANKRIJK IN DE TUNNEL ONDER HET ROMEINSE amfitheater in het Franse Arles is het donker en koel. Het is een welkome onderbreking van een dag in de mediterrane zon die ongenadig hard op het zand in de arena van het theater brandt. Maar de gladiatorenhelm die ik zojuist heb opgezet is bloedheet. Het is een replica van het hoofddeksel dat Romeinse gladiatoren zo’n tweeduizend jaar geleden droegen: een gedeukte helm van zo’n zes kilo. De helm ruikt sterk naar metaal, alsof ik mijn hoofd in een zak vol zweterige stuivers heb gestoken. Door het…

Uit liefde voor de wetenschap Beroepswetenschappers roepen steeds vaker de hulp in van amateuronderzoekers, die hun data via internet rechtstreeks delen vanuit het veld. ‘De amateurs zijn letterlijk en figuurlijk onbetaalbaar!’ TEKST ROB BUITER EN ASTRID SMIT FOTOGRAFIE JACOB KAPTEIN Tussen negen en vijf is Marten Sikkema onderzoeker bij een ecologisch adviesbureau. In zijn vrije tijd is hij een van de bijna tienduizend actieve vrijwillige vogeltellers van Nederland. Behalve een vast gebiedje waar hij elk voorjaar de broedvogels in kaart brengt, telt Sikkema om de maand ook alle wad- en watervogels in een aantal natuurgebieden in Friesland. ‘Dat tellen is soms ook een beetje schatten,’ vertelt Sikkema, wanneer we een uur voor zonsopkomst op de Zeedijk bij het Friese dorpje Gaast staan. Een paar honderd meter verderop drijft een…

Aanpassen aan extremen De zandbodem in het zuidelijk deel van de Kalahari bevat weinig water en voedingsstoffen. De dieren in dit onherbergzame gebied, waar grote temperatuurverschillen tussen dag en nacht voorkomen, hebben zich op allerlei vindingrijke manieren aangepast. BESCHERMENDE OMGEVING Kameeldoornen bieden welkome verkoeling. In ondergrondse gangen krioelt het van de dieren die overdag beschutting zoeken tegen de hitte en ’s nachts tegen de kou. DE ELEMENTEN WEERSTAAN Sommige dieren zoeken een schuilplek tegen de extreme temperaturen. Andere hebben zich aangepast, bijvoorbeeld door meer vocht vast te kunnen houden. NACHTELIJKE ACTIVITEIT De hittestress en het vochtverlies waar dieren overdag mee kampen, nemen na zonsondergang af. Maar de nachten zijn koud, en wie ’s nachts op zoek gaat naar voedsel, kan worden gegrepen door een roofdier. KURKDROGE VLAKTE Het onherbergzame landschap…

Oorzaken van honger Werkloosheid en armoede vergroten de kans op honger aanzienlijk. Door het verlies van een baan of door een hoge doktersrekening kan een gezin met een laag inkomen onder de armoedegrens terechtkomen, waardoor er onvoldoende geld overblijft voor boodschappen. Aan het begin van de pandemie kwamen vier op de tien cliënten van voedselbanken daar voor het eerst. De voedselonzekerheid neemt in 2021 waarschijnlijk af, maar het herstel zal vermoedelijk traag verlopen. RILEY D. CHAMPINE EN IRENE BERMAN-VAPORIS, NGM. BRONNEN: MONICA HAKE, EMILY ENGELHARD EN ZUANI VILLARREAL, FEEDING AMERICA; ‘HOUSEHOLD FOOD SECURITY IN THE UNITED STATES IN 2019, USDA…

ACTUEEL GEWASSEN VAN DE TOEKOMST TEKST EMMA OUDHUIZEN UNIVERSITEIT UTRECHT/HAROLD VAN DE KAMP OM ZICH TE WAPENEN tegen de opwarming van de aarde is het noodzakelijk dat planten zich aanpassen aan het veranderende klimaat. Onderzoekers van onder meer de Universiteit Utrecht en de University of California zijn er nu in geslaagd om genen op te sporen die gewassen als tomaten en rijst weerbaarder maken tegen langdurige perioden van droogte. ‘De ontdekte genen instrueren de plant om drie essentiële onderdelen aan te maken,’ stelt Kaisa Kajala, plantenfysioloog aan de Universiteit Utrecht en als hoofdauteur betrokken bij het onderzoek. Een daarvan is xyleem. Dit transportweefsel bestaat uit holle, pijpachtige vaten die water en voedingsstoffen vervoeren van de wortels naar de scheuten van een plant. Zonder xyleem vindt er geen fotosynthese plaats, waarmee…

BLOED EN ROEM IN OF BIJ STEDEN IN HET HELE ROMEINSE RIJK WERDEN GLADIATORENSPELEN GEHOUDEN. IN DE WESTELIJKE PROVINCIES WERDEN SPECIAAL AMFITHEATERS GEBOUWD, IN HET OOSTEN WERDEN BESTAANDE GRIEKSE THEATERS AANGEPAST VOOR DE BLOEDERIGE GEVECHTEN EN DIERENSPEKTAKELS WAAR MENSEN ZO GRAAG NAAR KEKEN. DE BOUW VAN EEN AMFITHEATER Elk amfitheater was ovaal van vorm, maar de bouwmethoden en -materialen varieerden. Soms werden er onder de arena hypogea, onderaardse galerijen, aangelegd. Het grootste podium Het Colosseum, oftewel het Flavisch Amfitheater, in Rome was de grootste gladiatorenarena in het Romeinse Rijk. Er verrezen ook veel kleinere amfitheaters in de coloniae, de nederzettingen van oud-legionairs rond de stad. Romeinse snelweg De Romeinen ontwierpen een netwerk van verkeerswegen voor het leger en de handel. Gladiatoren maakten er gebruik van als ze van stad naar…

Voedselcrisis in de VS DOOR DE CORONAPANDEMIE LIJDEN MEER AMERIKANEN DAN OOIT HONGER. VELEN VAN HEN LEUNEN STERK OP LIEFDADIGHEID EN BUURTBEWONERS. TEKST CASSANDRA SPRATLING HOUSTON, TEXAS GRAHAM DICKIE NATALIE KEYSSAR Maaltijden voor ‘vergeten mensen’ Kimberline Rivas (rechts) en Lawrence Walker behoren tot de keukenploeg van Lucille’s 1913, een non-profitorganisatie die gratis maaltijden uitdeelt in Houston. Lucille’s 1913 wordt gecoördineerd door Chris Williams, eigenaar van het goedlopende restaurant Lucille’s. Williams richt zich op ‘vergeten mensen’ in verzorgingstehuizen en andere plekken. De organisatie deelt dagelijks tot wel achthonderd maaltijden uit aan behoeftigen, ook in een wijk waar familie van Williams woont. María Quinteres (84), tweede van links, staat met honderden anderen in de rij bij Latinos Unidos, een groep die elke vrijdag voedselpakketten uitdeelt. In 2020 waren naar schatting 45 miljoen…

Helder als glas Glaskikkers, kleine, transparante amfibieën uit Centraal- en Zuid-Amerika, zitten vol verrassingen. TEKST ANGELA POSADA-SWAFFORD FOTOGRAFIE JAIME CULEBRAS Onder de donkere hemel van de Ecuadoraanse Andes wacht een minuscule glaskikker op de perfecte partner. HIJ HEEFT HET BESTE PLEKJE UITGEKOZEN: vanaf een mooi blad boven een beekje lokt hij de dames met hoge fluitsignalen. Maar een goede locatie alleen is niet voldoende, en dus heeft hij het kunstje afgekeken bij zijn ervaren mannelijke soortgenoten. Wanneer het geelgroene amfibietje een verlaten legsel ontdekt, blijft hij er urenlang naast zitten, als een bewaker. Dan gebeurt er iets bijzonders: de vrouwtjes komen hem een voor een bespieden, nieuwsgierig naar deze trouwe ‘vader’. ‘Dit gedrag hebben we nog niet eerder gezien bij kikkers of padden,’ vertelt Anyelet Valencia­Aguilar, gedragsecologe aan de Universiteit…

DE FOTO DYNAMISCHE SLANG BORNEO IS SYNONIEM MET JUNGLE. De biodiversiteit is er enorm. Hitte en hoge luchtvochtigheid maken het fotograferen er echter tot een uitdaging, net als de vele gifslangen, schorpioenen en insecten. Tijdens een wandeling door het Kubah National Park (Maleisisch-Borneo) ontdekten mijn vriendin Misja en ik een Waglers lanspuntslang. Terwijl Misja het dier fotografeerde, viel mijn oog op een andere, tientallen meters lange slang: een stoet termieten (Hospitalitermes sp.). Na eerst wat close-ups te hebben gemaakt, ontstond het idee om de beweging van de stoet in beeld te vangen. Door het gebruik van een lange sluitertijd wilde ik de dynamiek benadrukken, terwijl de soldaten – die de lopende termieten flankeren en bewaken – stokstijf staan en zorgen voor een scherp referentiepunt. —EDWIN GIESBERS…

ACTUEEL ORKAAN IN DE RUIMTE Een gloeiende draaikolk met een hoogte van vijftigduizend kilometer en een doorsnede van 2700 kilometer: dit is het orkaanseizoen boven de noordpool. TEKST ROBIN GEORGE ANDREWS EN JASON TREAT ILLUSTRATIE MARK GARLICK EVE CONANT EN HEIDI SCHULTZ, NGM BRON: QING-HE ZHANG, SHANDONG UNIVERSITY EEN STILLE STORM Op aarde worden orkanen gevoed door vochtige lucht die opstijgt boven warm oceaanwater. In de ruimte gedijen ze beter bij rustigere omstandigheden, wanneer de noordpool van de zon en aarde in dezelfde richting wijzen en er sprake is van een zwakke zonnewind. OMGEDRAAIDE POLEN Het poollicht krijgt meer ruimte wanneer de zonnewind krachtig is en het magnetisch veld van de aarde naar het noorden wijst, terwijl dat van de zon naar het zuiden is gericht. Is de zonnewind zwak…

IN SAMENWERKING MET ODE AAN HET LANDSCHAP 7 Plekken om bij weg te dromen Verken de vele gezichten van Nederland met zijn lijnrechte polders, historische monumenten, ruige natuur en landschapskunst. HANS JELLEMA (DARK SKY); FRANK VAN EIS (HERT); JESSICA DE KORTE (FORT); ELLEN VAN DEN DOEL (OOSTERSCHELDE) 1 NATIONALE PARKEN Op vakantie in eigen land is door de coronapandemie populairder dan ooit. En terecht: de Nederlandse nationale parken bevatten een grote landschappelijke diversiteit. Ontdek paarse heide op de Sallandse Heuvelrug, zeehonden in de Oosterschelde, Nationaal Park NLDelta, stuifzand in de Loonse en Drunense Duinen, wildernis in de Flevopolder en eindeloze uitzichten over de Wadden. 2 FRIESLAND Echte duisternis wordt steeds zeldzamer, zeker in Nederland. Toch zijn er nog plekken waar je kunt wegdromen bij een betoverend heldere sterrenhemel.…

EEUWENLANG SPEKTAKEL Gladiatorenspelen begonnen als begrafenisritueel en groeiden uit tot extravagante shows: arena’s en amfitheaters vervulden een belangrijke rol in het dagelijks leven en de politiek. Met hun verschillende vechtstijlen en wapens zorgden de gladiatoren voor het spektakel. FORUM ROMANUM, halverwege tot eind 1ste eeuw v.C. Tijdens de Republiek vonden de meeste gevechten plaats binnen een houten omheining op het Forum, het centrum van Rome. De uitrusting van de deelnemers deed vaak denken aan vijanden van het rijk. POMPEÏ, 1ste eeuw n.C. De spelen groeiden in populariteit en in het hele rijk verrezen stenen amfitheaters, zoals hier in Pompeï. Er kwamen meer gespecialiseerde en beter getrainde gladiatoren met een uitgebreidere uitrusting. COLOSSEUM, 2de eeuw n.C. Na de bouw van het Colosseum werden de wedstrijden grootschaliger en duurder. Dit architectonische hoogstandje…

Hoe houden ze het hoofd koel? IN DE KALAHARI, EEN GORTDROGE HALFWOESTIJN IN ZUIDELIJK AFRIKA, DREIGT EEN HEEL ECOSYSTEEM UIT BALANS TE RAKEN DOOR STIJGENDE TEMPERATUREN EN VERSTIKKENDE DROOGTE. TEKST LEONIE JOUBERT FOTOGRAFIE THOMAS P. PESCHAK Onder het schijnsel van een zilverkleurige maan sieren twee silhouetten een landschap dat is gehuld in duisternis. ILLUSTRATIE: JOE MCKENDRY GELUIDEN GALMEN DOOR in de nacht; het geratel van fluitgekko’s klinkt als een castagnettensalvo dat wegebt in het donker. Al uren zitten de silhouetten, twee vrouwen, zwijgend maar verwachtingsvol op een zandduin. De ene komt overeind, strekt haar benen en gaat weer zitten. De andere rekt zich uit en schommelt heen en weer, alsof ze een mantra prevelt. Hun zendapparatuur heeft de twee rond zonsondergang naar deze plek geleid in het zuiden van de…

Ongelijkheid Bevolkingsgroepen van kleur liepen ver voor de coronacrisis al een onevenredig hoog risico op voedselonzekerheid. Door de pandemie groeide die ongelijkheid, die samenhangt met discriminatie en institutioneel racisme. Van de 25 county’s met de hoogste geschatte voedselonzekerheid in 2020, had 68 procent een bevolking die overwegend bestond uit zwarten, latino’s of inheemse Amerikanen. Slechts twaalf procent van de county’s in de VS heeft een overwegend niet-witte bevolking. *SCHATTINGEN VAN DE VOEDSELONZEKERHEID IN 2020 ZIJN GEBASEERD OP EEN WERKLOOSHEIDSCIJFER VAN 9,2 PROCENT EN ARMOEDECIJFER VAN 11,1 PROCENT.…

NATGEO 360° Vanuit de lucht Dat drones aan populariteit winnen, is ook terug te zien aan de inzendingen voor de National Geographic Fotowedstrijd. Maar hoe maak je nu precies een onderscheidend beeld? Fotograaf Cris Toala Olivares liet zijn drone boven een vulkaan in IJsland en kliffen in Duitsland vliegen, maar toch blijft Amsterdam een van zijn favoriete locaties. ‘Boven de grachten krijg je zo’n uniek perspectief van een drukke leefgemeenschap, dat zie je bijna nooit.’ Een andere bestemming waar hij graag komt, is de Waddenzee. Zo legde hij het Friese skûtsjesilen (boven) vast vanuit de lucht en maakte hij een prachtige serie van het Unesco-werelderfgoed. (Toala Olivares’ luchtfoto’s van de Wadden verschijnen volgende maand in National Geographic Magazine). STUUR UW BEELDEN NU IN VIA NATIONALGEOGRAPHICFOTOWEDSTRIJD.NL. Tips van Cris Toala Olivares…