Inhoudsopgave van Editie 4 - 2021 - National Geographic

HOE DE LUCHT IN DE VS WERD GEKLAARD IN 1970 WERD DE CLEAN AIR ACT AANGENOMEN – DE WET WERD EEN VOORBEELD VOOR DE HELE WERELD. —BETH GARDINER UNIVERSITY OF SOUTHERN CALIFORNIA/GETTY IMAGES MARIO TAMA, GETTY IMAGES RYAN MORRIS, NGM *GEWOGEN NAAR INWONERTAL. LANGETERMIJNSCHATTINGEN NIET BESCHIKBAAR VOOR ALASKA EN HAWAÏ. BRONNEN: JUN MENG, DEPARTMENT OF PHYSICS AND ATMOSPHERIC SCIENCE, DALHOUSIE UNIVERSITY; CHI LI; RANDALL V. MARTIN; AARON VAN DONKELAAR; PERRY HYSTAD; MICHAEL BRAUER OUDERE INWONERS VAN Los Angeles herinneren zich nog de tijd dat de bergen rond de stad bijna onzichtbaar waren. Nu dragen ze juist bij aan haar ruige schoonheid. Maar niet alleen het zuiden van Californië is opgeklaard. In heel Amerika is de lucht 77 procent schoner geworden door de Clean Air Act van 1970 – en dat…

LAGE LANDEN IN EEN KWADE REUK DE LUCHTKWALITEIT IN NEDERLAND EN BELGIË BEHOORT TOT DE SLECHTSTE VAN EUROPA. HOE KAN DAT, EN WELKE MAATREGELEN WORDEN ER GENOMEN? WETENSCHAPPERS SCHATTEN dat luchtvervuiling jaarlijks bijdraagt aan ruim twintigduizend sterfgevallen in Nederland en België. Nog eens tienduizenden mensen kampen met langdurige gezondheidsklachten door verontreinigde lucht die ze inademen – in Nederland is écht schone lucht alleen te vinden op de Waddeneilanden Vlieland en Schiermonnikoog. Ondanks de verontrustende cijfers blijft de sluimerende impact van luchtvervuiling op de volksgezondheid onderbelicht. Een belangrijke vervuiler is stikstofdioxide (NO2), een chemische verbinding van stikstof en zuurstof die vooral via uitlaatgassen van dieselauto’s en vrachtwagens in de lucht terechtkomt. Hoewel de concentraties stikstofdioxide de afgelopen dertig jaar flink zijn gedaald – vooral doordat auto’s en vrachtwagens steeds schoner zijn…

BEWEGINGSRUIMTE De populatie floridapanters groeit gestaag, maar het dier moet zijn leefgebied in toenemende mate delen met de mens. Omdat deze poemaondersoort een territorium tot vijfhonderd vierkante kilometer nodig heeft, moet hij op zoek naar nieuwe habitat. Daarbij stuit hij op gevaren als snelwegen en jagers. Om ze meer ruimte te bieden, hebben natuurbeschermers de Florida Wildlife Corridor aangelegd, een netwerk van beschermde leefgebieden. Een groot deel van deze grond is in bezit van boeren, die de bescherming van de poema veelal steunen. SOREN WALLJASPER, NGM BRONNEN: 1000 FRIENDS OF FLORIDA; FLORIDA FISH AND WILDLIFE; FLORIDA NATURAL AREAS INVENTORY; OPENSTREETMAP; USGS…

DE FOTO HEMELS GERECHT NORMAAL RICHT IK MIJN LENS op Noord-Nederland: prachtig landschap, nuchter volk. In 2017 trad ik buiten de gebaande paden: ik volgde een masterclass van fotograaf Yuri Kozyrev in het Georgische Sjenako, een dorp diep in de Kaukasus dat alleen toegankelijk is wanneer er geen sneeuw op de bergpas ligt. Grote kudden schapen grazen ’s zomers over de uitgestrekte vlakten. Voor speciale gelegenheden worden rammen geslacht op een heilige plek op een heuvel achter de kerk, waar alleen mannen mogen komen. Ik zag hoe de schapen worden gezegend en besprenkeld met kaarsvet en sterkedrank, waarna ze met één snelle beweging worden gedood. Een uur later aten we geroosterd schapenvlees met zelfgebrouwen bier. Mijn fotografische uitstap was toen al ruimschoots geslaagd. —KEES VAN DE VEEN…

OERDRIFTEN DE FATALE LIEFDE VAN EEN KEVER VOOR EEN FLES TEKST EVA VAN DEN BERG JIRI LOCHMAN, NATURE PICTURE LIBRARY HET IS LENTE IN DONGARA, een stadje in de Australische deelstaat Western Australia, en de biologen Darryl Gwynne en David Rentz zijn bezig met een veldonderzoek naar insectensoorten. Langs de weg ligt een lege stubbie, een bruin bierflesje met een fijne ribbelige structuur. Op het flesje zit een prachtkever, met maar één doel: zijn voortplantingsorgaan in het flesje stoppen. Sinds Gwynne en Rentz deze waarneming deden in 1981, hebben veel anderen dit gedrag vastgelegd en gedeeld op sociale media. Het kevergedrag is een voorbeeld van een supranormale prikkel, een omstandigheid die een buitengewoon sterke reactie oproept. In dit geval speelt de stubbie de rol van aanjager: het mannetje ziet het…

WAT VERVUILING DOET MET HET LICHAAM Vervuilde lucht is een com- 60 plexe cocktail van gassen en deeltjes. PM2,5-deeltjes, fijnstof met een diameter tot 2,5 micrometer, zijn het dodelijkst. Er wordt geschat dat verontreinigde lucht in 2019 verantwoordelijk was voor zeven miljoen sterfgevallen, bijna twaalf procent van het totale sterftecijfer in de wereld. BELANGRIJKE BOOSDOENERS PM2,5 Deze fijnstofdeeltjes zijn vaak afkomstig uit fabrieken en motorvoertuigen. Ze zijn zo klein dat ze in de bloedsomloop terecht kunnen komen. PM10 Deze deeltjes zitten in rook van bosbranden en uitlaatgassen. Ze kunnen de neus en luchtwegen bereiken, maar het lichaam kan ze door niezen en hoesten uitstoten. Stikstofdioxide NO2 komt vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen in motorvoertuigen en energiecentrales. Het irriteert de luchtwegen en kan astma veroorzaken. Ozon Ozon ontstaat door…

BEESTJES IN DE BOOM Op een zachte januariochtend in Manaus, een Braziliaanse stad midden in het Amazonegebied, duik ik met een ploeg entomologen een supermarkt in om voorraden in te slaan voor een expeditie. TEKST HALEY COHEN GILLILAND FOTOGRAFIE CRAIG CUTLER EN BRIAN BROWN SILHOUETTEN TONEN DE WARE GROOTTE. Twintig minuten later blijkt bij de kassa dat we verschillende ideeën hebben over wat dat precies inhoudt. Zelf heb ik pinda’s, rozijnen en een insectenwerend middel ingeslagen. Maar de entomologen – of specifieker: dipterologen (vliegen-en muggenexperts) – die betrokken zijn bij dit onderzoek hebben bergen beurse groenten en fruit, pakken met kip waarvan de houdbaarheidsdatum bijna is verlopen, en in plasticfolie gewikkelde moten vis gekocht. ‘Ik heb gevraagd om de slechtste tomaten die ze hadden, en de rotste aardappelen en uien.…

WAAR VUUR IS, IS GIFTIGE ROOK MEGABOSBRANDEN ZIJN EEN GROEIEND MILIEUPROBLEEM. DE VRAAG IS NU: WAT ZIT ER PRECIES IN DE ROOK, EN WAT DOET DAT MET ONZE GEZONDHEID? TEKST CYNTHIA GORNEY FOTOGRAFIE STUART PALLEY HET IS JULI IN NOORD-CALIFORNIË. Op een plattelandsweg krijgt een automobilist een lekke band. Het metaal van de velg schuurt langs het asfalt en kleine vonkjes groeien uit tot een nietsontziende natuurbrand die zich een weg baant door het kurkdroge bos. De vlammen verslinden alles wat ze over een oppervlakte van honderden vierkante kilometers aantreffen. Zodra het vuur de Sacramento River oversteekt, op weg naar de stad Redding, loopt Keith Bein naar zijn nieuwe mobiele lab en laadt twee elektrische auto’s, een voorraad instrumenten en een langwerpig wit object dat lijkt op een minivuurtoren op…

Vrouwen in de top 100 Vrouwen met de meeste songs in de Billboard Hot 100 aller tijden. Aretha Franklin gebruikte elementen uit diverse genres en bracht zo vernieuwing in de muziek. In haar zestig jaar durende carrière behaalden 73 van haar songs een notering in de wekelijkse Billboard Hot 100. Ze is een van de zeven succesvolste zangeressen aller tijden. MONICA SERRANO, NGM; ALEXANDER STEGMAIER. BRONNEN: BILLBOARD, SHANA L. REDMOND, UCLA. INDELING GENRES VOLGENS ALGEMEEN GELDENDE OPVATTINGEN. DE BILLBOARD HOT 100 BEPAALT DE NOTERING A.D.H.V. WEEKCIJFERS OVER STREAMING, AIRPLAY EN VERKOOP. PEILDATUM 26 DECEMBER 2020. FOTO’S (VAN LINKSBOVEN MET DE KLOK MEE): JASON MERRITT, VOOR IHEARTMEDIA; ANGELA WEISS, AFP; CHRIS WALTER, WIREIMAGE (TWEE); KEVIN MAZUR; GONZALO MARROQUIN, PATRICK MCMULLAN; MICHAEL OCHS ARCHIVES (GETTY IMAGES: ALLE)…

ACTUEEL NAAR DE HAAIEN TEKST TIM VERNIMMEN JOE BUNNI/GAMMA-RAPHO VIA GETTY IMAGES OOIT WAS DE OPEN OCEAAN vergeven van haaien en roggen. Hun leefgebied was zo weids en ontoegankelijk dat veel vissers en zelfs enkele biologen niet geloofden dat overbevissing ooit een gevaar voor ze kon zijn. ‘Tien jaar geleden werd er nog verhit gediscussieerd over de vraag of we een oceaanhaai als ‘bedreigd’ konden classificeren,’ zegt Nicholas Dulvy, vicevoorzitter van de haaienwerkgroep van de International Union for Conservation of Nature (IUCN). Dulvy en Nathan Pacoureau van de Canadese Simon Fraser University analyseerden de situatie van vroeger en nu en ontdekten dat de populaties van achttien soorten haaien en roggen sinds 1970 met zeventig procent zijn afgenomen. Als dat zo doorgaat, zijn in tien tot twintig jaar tijd veel soorten…

Welke soorten zijn te redden? —CD DEZE DIEREN ZIJN GEFOTOGRAFEERD OP HET DUKE LEMUR CENTER, DURHAM, NORTH CAROLINA (VINGERDIER); TAMARAW GENE POOL FARM, OCCIDENTAL MINDORO, FILIPIJNEN (TAMAROE); HEALESVILLE SANCTUARY, VICTORIA, AUSTRALIË (NUMBAT); EN PHOENIX ZOO, ARIZONA (CALIFORNISCHE CONDOR) We moeten niet alleen ‘geld uitgeven aan de coole soorten’, aldus natuurbeschermingsexpert Bob Smith, maar ook aan de ‘underdogs’. Al zijn ze niet pluizig en hebben ze geen grote smekende ogen, onbekende of minder fotogenieke dieren verdienen ook onze steun, zegt hij. Kever (vorige pagina): Volwassen doodgravers (Nicrophorus americanus) voeren hun jongen: broedzorg is heel zeldzaam onder insecten. Fotograaf en National Geographic Explorer Joel Sartore is de man achter National Geographic Photo Ark, een langlopend project dat mensen met foto’s wil inspireren om bedreigde soorten te redden voor het te laat is.…

DE HOGE PRIJS VAN LUCHTVERVUILING ELK JAAR STERVEN ER WERELDWIJD ZO’N ZEVEN MILJOEN MENSEN AAN DE GEVOLGEN VAN LUCHTVERONTREINIGING. MAAR HET IS EEN PROBLEEM DAT WE KUNNEN OPLOSSEN. TEKST BETH GARDINER FOTOGRAFIE MATTHIEU PALEY TOEN DE WERELD nog maar net kennismaakte met COVID-19, vermoedde Francesca Dominici al dat luchtvervuiling een negatief effect had op het aantal sterfgevallen. Het was een aannemelijke hypothese, gebaseerd op wetenschappelijke kennis over verontreinigde lucht en de eerste conclusies over het nieuwe coronavirus. Mensen die in sterk vervuilde gebieden wonen, kampen vaker met chronische aandoeningen, en juist die groep patiënten is kwetsbaar voor de gevolgen van een COVID-19-besmetting. Bovendien kan luchtvervuiling leiden tot infecties aan de luchtwegen en een verzwakt immuunsysteem, waardoor het lichaam longvirussen minder goed weet te bestrijden. Dominici, hoogleraar biostatistiek aan de Harvard…

ONEERLIJK VERDEELD In de volkrijkste landen, zoals China en India, is de lucht vaak het smerigst. Op deze kaart is te zien hoeveel PM2,5 er in sterk vervuilde gebieden in de lucht zit. De metingen zijn gedaan in verschillende maanden in 2020, en van elke plek is de hoogst gemeten waarde aangegeven. De ruimtelijke spreiding van de vervuiling is duidelijk: de vijftig meest vervuilde steden ter wereld liggen bijna alle in Azië, al scoorde het westen van de VS tijdens de ongewoon hevige bosbranden praktisch even hoog (zie p. 96). RYAN MORRIS, NGM. BRONNEN: BERKELEY EARTH; WERELDGEZONDHEIDSORGANISATIE; IQAIR; STATE OF GLOBAL AIR 2020 †GEBASEERD OP GEMIDDELDE PM2,5-CONCENTRATIES PER JAAR VOLGENS DE WHO (RECENTSTE GEGEVENS). NIET OP DE KAART: BAMENDA, KAMEROEN; KAMPALA, OEGANDA; YANBU, SAUDI-ARABIË. OPMERKING: DE PM2,5-WAARDEN OP DE GROTE…

Een kat in het nauw... DE BEDREIGDE FLORIDAPANTER MAAKT EEN COMEBACK,MAAR DE TOENEMENDE VERSTEDELIJKING BEMOEILIJKT ZIJN OPMARS. TEKST DOUGLAS MAIN FOTOGRAFIE CARLTON WARD JR. ‘Welkom in poemaland,’ zegt Brian Kelly wanneer we elkaar treffen op een druk kruispunt in East Naples (Florida), op een steenworp afstand van een benzinestation en een eerstehulppost. De poemabioloog wijst naar een grote nieuwbouwwijk, waar hij zelf ook woont. Op nog geen halve kilometer daarvandaan heeft een cameraval een floridapanter vastgelegd (een ondersoort van de poema, niet te verwarren met de Afrikaanse en Aziatische panters). Een andere poema stak de zesbaansweg over waar we nu naast staan. Er woont nog een floridapanter in deze omgeving: een acht jaar oud vrouwtje dat FP224 werd gedoopt. Het dier werd al twee keer aangereden door een auto en…

NATGEO | 360° Het leven van een vluchteling In vluchtelingenkamp Moria op het Griekse eiland Lesbos legde fotograaf en multimediajournalist Jelle Krings voor National Geographic vast hoe een groep bewoners zich na de branden in september 2020 ontfermde over gewonde katten in het kamp (01-2021). Nu heeft hij ook een interactieve documentaire gemaakt, Shield of Europe, waarin kijkers ervaren hoe het is om als vluchteling vast te zitten op het eiland. ‘Met deze documentaire kunnen politici zien welke impact hun beleid heeft op de levens van mensen zoals jij en ik,’ zegt Krings. De beelden die hij op Lesbos maakte leverden hem onlangs de tweede prijs voor de Zilveren Camera 2020 op in de categorie Nieuws Internationaal. Naast Krings vielen ook andere National Geographic-fotografen in de prijzen: zo won…