Inhoudsopgave van Editie 10 - 2020 - National Geographic

EINDE VAN EEN EXOOT TEKST MARTINE JANSEN IN DE JAREN TWINTIG van de negentiende eeuw kwam hij over uit Japan en werd hier als fraaie tuinplant onthaald. Twee eeuwen later is de liefde voor de Japanse duizendknoop bekoeld. Bij gebrek aan natuurlijke vijanden verdringt Fallopia japonica in heel Noord-Europa inheemse flora en tast zo de biodiversiteit aan. In steden ontwricht hij bouwwerken, en met zijn drie tot vier meter lange stengels is hij in de berm van snelwegen een gevaar voor het verkeer. ‘De ondergrondse stengels en wortelstokken groeien horizontaal tot ongeveer tachtig centimeter onder het maaiveld,’ vertelt Chris van Dijk, milieukundige en planten-expert van de Wageningen University & Research (WUR). ‘Een rigoureuze aanpak is dus noodzakelijk.’ Van Dijk e.a. onderzochten daartoe de effectiviteit van een door private bedrijven ontwikkelde…

SCHOKKEND Sidderalen zijn bijzondere vissen die hun elektrische veld niet alleen gebruiken om te communiceren en te navigeren, maar ook om te jagen en zich te verdedigen. Ze geven de sterkste stroomstoten uit de dierenwereld af, soms drie seconden lang, waarmee ze hun prooi verlammen. TEKST DIANA MARQUES BRONNEN: DAVID SANTANA, SMITHSONIAN INSTITUTION; DOUGLAS BASTOS, INPA; PHILIP STODDARD, FLORIDA INTERNATIONAL UNIVERSITY ELEKTRISCHE CELLEN De elektrische organen van een sidderaal bestaan uit speciale cellen, elektrocyten. Als deze worden geprikkeld, gaan er natriumkanalen in het membraan van de cel open. Door de binnendringende ionen wordt de huid van de aal geladen en ontstaat er een elektrostatisch veld om het dier heen. De optelsom van de ladingen van de elektrocyten bepaalt het voltage (spanning) dat de sidderaal levert. ZWARE JONGENS Electrophorus voltai werd…

EEN NIEUWE KIJK OP DINOSAURIERS Aan de hand van de nieuwste technieken en recentelijk ontdekte fossielen herschrijven paleontologen de geschiedenis van deze oeroude dieren — van de kleur van hun huid en hun veren tot de manier waarop ze groeiden, hoe ze leefden en hoe ze zich verder ontwikkelden. TEKST MICHAEL GRESHKO FOTOGRAFIE PAOLO VERZONE ILLUSTRATIES DAVIDE BONADONNA, TEKENINGEN GABRIEL UGUETO 01 HOE ZE ZICH BEWOGEN 02 HOE ZE BROEDDEN 03 HOE ZE GROEIDEN 04 HOE ZE ERUITZAGEN 05 HOE ZE SAMENLEEFDEN OP een kille middag in januari trotseert Susannah Maidment aan de rand van een Londense vijver een kudde dinosauriërs. Maidment is conservator bij het Britse Natural History Museum en wandelt met me door Crystal Palace Park, waar in 1854 de eerste openbare dinosauriërtentoonstelling plaatsvond. De beelden waren meteen…

03 HOE ZE GROEIDEN WAT WETEN WE NU? We leren steeds meer over de levenscyclus van bepaalde dinosauriërs. Dankzij nieuwe vondsten krijgen we inzicht in hun ontwikkeling, hun leven en hoe ze zo enorm groot konden worden. STEEDS GROTER WARM LIJF, KOEL HOOFD NIEUWE INZICHTEN Er is lang gedacht dat dinosauriërs net als reptielen koudbloedig waren. Maar nieuwe gegevens wijzen erop dat ze snel groeiden en dus een snellere stofwisseling hadden – meer zoals warmbloedige zoogdieren en vogels. Sommige dinosauriërs konden zelfs oververhit raken. KLEINER EN KOELER Kleine dinosauriërs hadden in verhouding tot hun volume een groot oppervlak, zodat ze hun warmte goed kwijt konden. De meeste soorten werden in de loop van de tijd groter, maar de Paraves – de voorlopers van vogels – werden kleiner, wat handig was…

REUS VAN HET REGENWOUD In de Amazone slaan onderzoekers, duurzame ondernemers én notenzoekers de handen ineen om een van ’s werelds grootste arenden te redden. TEKST RACHEL NUWER moeizaam over half uit het water stekende boomstronken en wurmen we ons door het spinrag. Veldassistent Edson Oliveira viel met een dure camera languit in een diepe plas, en op de onderarm van fotograaf Karine Aigner is na een wespensteek een flinke, vuurrode bult ontstaan. In de groep zijn vast mensen die liever zouden omkeren, maar niemand durft dit te opperen; daarvoor is onze missie te belangrijk. Op zoek naar het verscholen nest van een harpij dringen we zo’n anderhalve kilometer door in het Amazoneregenwoud in Mato Grosso, een deelstaat ongeveer drie keer zo groot als Italië. De harpij, een van de…

TV EN ONLINE Dansende lichtjes Tijdens het maken van zijn reportage over lichtvervuiling (zie pagina 118), werd fotograaf David Peskens in een klein bos nabij Heerlen in Zuid-Limburg getrakteerd op een lichtshow – verzorgd door de natuur zelf. ‘Toen de avond inviel en mijn ogen zich aanpasten aan de duisternis, sprong uit het niets een lichtje aan dat zich langzaam door de vegetatie bewoog en voorzichtig weer doofde,’ vertelt Peskens. ‘Een paar seconden later zag ik nog meer lichtjes opdoemen. Plots stond ik midden in een sprookje en dansten er tientallen vuurvliegjes, of kleine glimwormen, om me heen.’ Hoe leg je zo’n spektakel vast? ‘Omdat de vuurvliegjes verspreid door het hele bos vliegen, heb ik een aantal opnamen met een lange sluitertijd samengevoegd die de vlucht van een achttal vuurvliegjes…

MAKE-OVER VOOR DE DODO TEKST FERNANDO G. BAPTISTA EN PATRICIA HEALY EVE CONANT, NGM. BRONNEN: DELPHINE ANGST, UNIVERSITY OF BRISTOL; LEON CLAESSENS, UNIVERSITEIT VAN MAASTRICHT; M. EUGENIA L. GOLD, SUFFOLK UNIVERSITY; DURBAN NATURAL SCIENCE MUSEUM AND AVES 3D; JULIAN HUME, NATURAL HISTORY MUSEUM, LONDEN; ANDREW IWANIUK, UNIVERSITY OF LETHBRIDGE; STIG WALSH, NATIONAL MUSEUMS SCOTLAND; RAFFAEL WINKLER, NATURAL HISTORY MUSEUM BASEL; AGNÈS ANGST (MODERNE DODO) LANGZAMERHAND KRIJGEN WE een beter beeld van de dodo, de uitgestorven loopvogel die zo veel schrijvers en kunstenaars heeft geïnspireerd. Aan de hand van moderne technieken, recent ontdekte botten, historische waarnemingen en oude gegevens krijgt de wetenschap nieuwe inzichten in de anatomie en de leefwijze van deze mysterieuze vogel die ooit op Mauritius voorkwam. SCHERPE ZINTUIGEN Waarschijnlijk waren dodo’s net zo slim als duiven. Net als…

BESMETTE DIEREN Het aantal diersoorten dat tot nu is getroffen door COVID-19 is op één hand te tellen: katten, honden, tijgers, leeuwen, nertsen. Welk effect heeft het virus op deze dieren? ‘WE MISSEN NOG STEEDS VEEL CONTEXT. DIT IS ALLEMAAL NOG ZO ONTZETTEND NIEUW.’—Microbioloog Shelley Rankin, Faculteit diergeneeskunde, University of Pennsylvania TERWIJL HET AANTAL coronabesmettingen onder mensen weer toeneemt, blijven COVID-19-gevallen bij dieren uitzonderlijk. De huisdieren waarbij het virus werd aangetroffen, waren besmet door hun eigenaren; de grote katachtigen hoogstwaarschijnlijk door een verzorger zonder klachten; de nertsen vermoedelijk door hun fokker of andere besmette dieren. COVID-19 is een zoönose – een infectieziekte die afkomstig is van dieren –, maar veroorzaakt een geheel menselijke ziekte, aldus viroloog Diego Diel van de Cornell University. Als het virus echt een grote bedreiging zou…

OEROUDE KWAAL Canadese paleontologen en medisch specialisten hebben voor de eerste keer botkanker in een dinosauriër gevonden. TEKST ESMEE VAN DIJK ‘DINOSAURIËRS KONDEN DEZELFDE ZIEKTEN KRIJGEN DIE WIJ NU KENNEN.’—David Evans, paleontoloog Royal Ontario Museum Toen paleontoloog David Evans van het Royal Ontario Museum en patholoog Mark Crowther van McMaster University hun gemeenschappelijke liefde voor dinosauriërs ontdekten, besloten ze hun kennis van fossielen en de medische wereld te combineren en een onderzoek te starten naar ziekten die deze machtige wezens hebben gekweld. Het Tyrrell Museum in Drumheller was daarvoor de aangewezen plek, met zijn enorme collectie dinosauriërbotten met medische afwijkingen. Na honderden botten te hebben geanalyseerd, stuitte het onderzoeksteam op een bijzonder exemplaar: een zwaar misvormd kuitbeen van Centrosaurus apertus, een gehoornde planteneter, met een tumor ter grootte van een…

01 HOE ZE ZICH VOORTBEWOGEN WAT WETEN WE NU? Uiteenuniekevondstblijktdat Spinosaurus voornamelijk in het water leefde. Met zijn staart kon hij zich voortbewegen; zijn zwaartepunt lag naar voren, wat gunstig is bij het zwemmen. Met zijn kromme klauwen kon hij beter prooien vangen in het water dan lopen over land. HOE ZE ZICH VOORTBEWOGEN ZWEMMERS EN VLIEGERS NIEUWE INZICHTEN Tot 2014 waren er slechts delen van de staart van Spinosaurus bekend. Paleontologen gingen ervan uit dat die net als bij andere theropoden onbuigzaam was. Naarmate er meer fossielen werden gevonden, zag men in dat deze dinosauriër geen landrot of pootjebader was, maar een goede zwemmer. VERLENGING Dichter naar de punt werden de staartwervels smaller, zodat de staart langer en hoger werd. Dat zorgde voor extra flexibiliteit en stuwkracht. VLIEGVLUG Zijn…

04 HOE ZE ERUITZAGEN WAT WETEN WE NU? Ons idee van hoe dinosauriërs eruitzagen verandert keer op keer. Onlangs leidden wetenschappers uit gefossiliseerd pigment af dat dino’s veren in allerlei kleuren hadden, of gekleurde patronen op de huid die waren bedoeld om te intimideren of juist ter camouflage. HOE ZE ERUITZAGEN TOT LEVEN GEWEKT NIEUWE INZICHTEN In de meeste oudere reconstructies leken dinosauriërs op reptielen. Maar verrassend genoeg blijken de genen voor tanden, schubben, haar en veren nauw verwant en kon er dus in de loop van de tijd gemakkelijk variatie optreden. Er ontwikkelde zich een grote diversiteit in veren en schubpatronen. DE ONTWIKKELING VAN HET VERENPAK Fossielen wijzen erop dat de eerste gesloten veren zich ontwikkelden in de groep van de Maniraptora, net als de eerste kleurenpatronen in afzonderlijke…

GESTOLEN LEVENS JAARLIJKS WORDEN MILJOENEN KINDEREN OVERAL TER WERELD TOT SEKSWERK GEDWONGEN. DIT IS HET VERHAAL VAN TWEE MEISJES DIE OOIT DROMEN HADDEN. TOTDAT ZE IN DE PROSTITUTIE BELANDDEN. TEKST YUDHIJIT BHATTACHARJEE FOTOGRAFIE SMITA SHARMA Om de privacy van de verhandelde meisjes te beschermen en omdat het in India verboden is om de naam van slachtoffers van seksuele misdrijven te vermelden, geven we hun identiteit en die van hun familieleden niet prijs. We hebben hen zo afgebeeld dat hun gezicht niet herkenbaar is en dat opvallende uiterlijke kenmerken minder zichtbaar zijn. De namen van de twee hoofdpersonen uit dit verhaal zijn gefingeerd. Na een ruzie met haar moeder liep R. weg van huis. Op een station lokten mannen haar mee naar een van de rosse buurten van Kolkata. Veel meisjes…

SEKS MET STEKELS: HOE DOEN ZE DAT TOCH? ULDIS ROZE DOET al ruim dertig jaar onderzoek naar oerzons, of Noord-Amerikaanse boomstekelvarkens (Erethizon dorsatum). En hij heeft geen idee hoe vaak hij het grapje al heeft gehoord: Hoe doen stekelvarkens het? Heel voorzichtig. Dat antwoord is ‘correct, maar niet erg verhelderend’, zegt Roze, emeritus hoogleraar biologie aan Queens College in New York. De paring van de oerzon is complex en verloopt traag en nogal nat. Het paarseizoen begint in het najaar. Tegen een boom van haar keuze scheidt het wijfje een vloeistof met een sterke geur af, waarmee ze aangeeft dat ze bijna klaar is om te paren. De mannetjes die erop a›omen gaan in de boom en op de grond in gevecht. De winnaar mag met haar paren – maar…

02 HOE ZE BROEDDEN WAT WETEN WE NU? Deinonychus legde waarschijnlijk net als sommige vogels van nu blauwe eieren. Dat wijst erop dat ze niet-overdekte nesten bouwden; door de kleur en het patroon zijn de eieren gecamoufleerd. Dieren met dat type nest broeden hun eieren ook uit. HOE ZE BROEDDEN GEKLEURD EI NIEUWE INZICHTEN Eerdere theorieën over de voortplanting van dino's waren gebaseerd op reptieleieren. Later is vastgesteld dat vogels evolutionair verwant zijn aan dinosauriërs; die relatie levert betere aanwijzingen op over eieren en broedzorg bij dinosauriërs. EEN KIJKJE BINNENIN Met behulp van CT-scans kan de binnenkant van een dino-ei worden bekeken. De tanden van embryo’s bevatten afzettingen die je net als jaarringen kunt tellen; zo wordt de broedtijd berekend. Bij dino’s bleek incubatie langzamer dan bij vogels en gelijkender…

05 HOE ZE SAMENLEEFDEN WAT WETEN WE NU? De vooruitgang in 3D-technologie maakte het mogelijk om lichaamsdelen van dinosauriërs te reconstrueren, ook het binnenoor, de hersenen en andere weke delen. Daardoor ontstaat een nieuw beeld van hun mentale en sensorische vermogens en hun sociale gedrag. HOE ZE SAMENLEEFDEN HET DINOBREIN NIEUWE INZICHTEN Onderzoekers hebben zich lang afgevraagd waartoe de bizarre kam van Lambeosaurus diende. Eerst dachten ze dat de dieren er beter door roken, maar nu is de gedachte dat hij diende om geluid mee te maken, net als de lange luchtpijp van onze trompetzwaan. KLINKENDE KAMMEN Uit onderzoek van het binnenoor bleek dat Lambeosaurus de frequenties kon horen van het geluid dat de holten in de kam voortbrachten. Dat ondersteunt de hypothese dat de kam werd gebruikt om geluid…

Maghet lichtuit? OP STEEDS MEER PLEKKEN SCHIJNT ’S NACHTS KUNSTLICHT. FIJN VOOR WIE BANG IS IN HET DONKER, MAAR EEN GROEIEND PROBLEEM VOOR MENS ÉN DIER. TEKST ROB BUITER EN ASTRID SMIT FOTOGRAFIE DAVID PESKENS Jaap Kloosterhuis, boswachter van Staatsbosbeheer in het Lauwersmeergebied, loopt voor ons in het aardedonker. Voorzichtig wandelen we achter hem aan, elke stap lijkt er een in het ongewisse. En inderdaad, naarmate we langer in deze duisternis zijn, wordt steeds meer zichtbaar. De stenen van het verharde pad, het gras aan weerszijden, de struiken en bomen. Ook de wolkeloze hemel geeft elke minuut meer prijs. Honderden, nee duizenden sterren verschijnen. Kloosterhuis, een voormalig aardrijkskunde-docent, prikt in de sterrenhemel met zijn virtuele aanwijsstok, een groene laserstraal. ‘Die drie sterren op een rij zijn de gordel van Orion.…

DE FOTO UITGEPUT TIJDENS EEN BEZOEK AAN LAGOS in 2015 werd ik uitgenodigd een les fotografie te verzorgen aan het Yaba College of Technology. Veel van de studenten die ik sprak studeerden fashion, fotografie en beeldende kunsten; ik was onder de indruk van hun motivatie en werk. Op de dagen dat ik door het hoofdgebouw liep om te werken aan een kleine serie over de studenten, docenten en medewerkers, trof ik veel hardwerkende studenten die het hele semester in het gebouw woonden, werkten en leefden. Vlak voor de examens fotografeerde ik deze slapende studente in het tekenlokaal. Een studiegenoot vertelde dat zij, zoals veel anderen, de nacht aan haar eindopdrachten had doorgewerkt om haar deadlines te halen. Of ze die heeft gehaald, ben ik nooit te weten gekomen. — BEN…