Inhoudsopgave van Editie 6 - 2020 - National Geographic

IN BEELD UIT DE GROND GESCHOTEN FOTOGRAFIE JAN VERMEER Fotograaf Jan Vermeer legde de grote paddenstoelenrijkdom vast rond zijn woonplaats op de Veluwe. Zwammen zijn uitstekende barometers voor de bodemgesteldheid van een bos.…

HERBIVOREN KRIJGEN WEER PLANTAARDIG VOER IN DE KOELCEL VAN HET OCEANIUM in Diergaarde Blijdorp tovert aquarist Sander van Lopik (27) een stuk kunstkoraal tevoorschijn. Het is besmeurd met een donkergroen goedje: een mix van macro- en microalgen, gebonden met agaragar. Dit nieuwe visvoer biedt een alternatief voor het voedsel met vismeel dat wereldwijd in aquaria wordt gebruikt en beleeft nu zijn primeur in de Rotterdamse dierentuin. De plantenetende vissen in Blijdorp gaan over op een natuurlijk, veganistisch dieet. De plantaardige ingrediënten in het voer dat veel vissen in aquaria nu krijgen – graan, soja, bonen – worden verbouwd op het land en zijn normaal gesproken niet voorhanden in de onder-waterwereld. ‘Bovendien bestaat vismeel voor een groot deel uit visafval,’ zegt Van Lopik. Er zijn vaak onder meer garnalen, octopus en…

EEN BEEK MOET ALTIJD STROMEN In Nederland en België werden veel beken vorige eeuw gekanaliseerd voor een snelle waterafvoer. Ze worden nu weer uit hun strakke keurslijf bevrijd en mogen opnieuw meanderen. TEKST ASTRID SMIT FOTOGRAFIE JACOB KAPTEIN H‘Hoe vind je het?’ vraagt Jeroen Duiven terwijl hij zijn shag rolt. De hele dag heeft hij met een graafmachine stukken boom in de wand geduwd van een vrijwel droogstaand deel van de Ruiten Aa, een beek in Oost-Groningen. Het is een vreemd gezicht: de wortels zitten niet in de grond, maar steken naar buiten. ‘Ik vind het mooi,’ zegt Peter Paul Schollema. ‘Heb je genoeg stobben voor de hele oeverrand?’ Duiven wijst naar een berg boomstronken verderop: ‘Meer dan zat.’ Schollema, aquatisch ecoloog van Waterschap Hunze en Aa’s, draait zich naar…

REIZEN | LOS ANGELES SPRINGPLANK Hoe een Zuid-Californische buurtactiviteit uitgroeide tot een wereldberoemd fenomeen. TEKST ROBERT DRAPER FOTOGRAFIE DINA LITOVSKY EEN ZONNIGE MIDDAG in Venice Beach, Los Angeles. Een jongeman in T-shirt en baggy-broek springt over de railing van het skatepark, laat zijn skateboard op het beton vallen, stapt met zijn linkervoet op het deck en begint steeds sneller rond de omheining van het park te zoeven. Hij stort zich in een van de twee diepe bowls van de skatebaan, zwiept naar boven en schiet er over de rand weer uit. Voordat hij een verhoging bereikt, maken hij en zijn skateboard een 360 flip – waarbij hij de plank met zijn achterste voet 360 graden laat draaien –, een truc die hij opnieuw uitvoert als hij van de verhoging vliegt…

DE FOTO BLOEM UIT DE HEMEL VRIJWEL NERGENS IN ZUID-AZIË is de moedersterfte zo groot als in Pakistan. Ik werkte al ruim een jaar aan dit onderwerp toen in 2010 ruim tien miljoen mensen ontheemd raakten door hevige moessonregens. Hoe voelt het om hoogzwanger, wachtend op nieuw leven, je hebben en houden te verliezen en in allerijl je dorp waar je al je hele leven woont te moeten verlaten? En om dan te overleven in een tentenkamp, mijlenver van huis? Ik fotografeerde tientallen vrouwen, maar pas toen ik Hamida en haar gezin ontmoette, kon ik deze abstracte vragen een menselijk gezicht geven. Hamida liet me toe in alle aspecten van haar leven, tot en met de geboorte van haar zoontje. Als ‘special auntie’ mocht ik de naam kiezen uit een…

IN BEELD HET VERHAAL ZWAMMEN ZIJN GOEDE INDICATOREN VOOR DE STAAT VAN EEN BOS: ‘HOE MEER ZWAMMEN, HOE MEER VREUGD.’ PADDENSTOELEN GEDIJEN onder vochtige omstandigheden. Dat was in het najaar van 2019, toen er uitzonderlijk veel neerslag viel, goed te zien. Zelfs in mijn eigen tuin op de Veluwe stonden vliegenzwammen. Behalve vocht is ook dood hout essentieel voor paddenstoelen: zonder afgestorven bomen en takken verdwijnen er snel veel soorten. Rottend hout bevat voedingsstoffen die de bodem verrijken, wat weer goed is voor micro-organismen, zwammen en insecten. De hele voedselketen profiteert ervan. Lange tijd richtte de bosbouw in Nederland zich op het oogsten van zo veel mogelijk hout. Dat beleid werd al decennia geleden losgelaten, waarna veel dood hout achterbleef in het bos. Natuurlijk stond de houtproductie niet stil, maar…

HOE WORDEN ZIEKTEN OVERGEDRAGEN VAN DIER OP MENS? VAN KATTEN TOT VLEERMUIZEN: DIEREN KUNNEN ZOÖNOSEN VERSPREIDEN DIE ELK JAAR AAN MILJOENEN MENSEN HET LEVEN KOSTEN. TEKST LORI CUTHBERT FOTO: WILLIAM DANIELS, NAT GEO IMAGE COLLECTION EEN HERTENTEEK KLIMT op een grassprietje in het bos. Het beestje strekt zijn voorpoten uit en wacht vervolgens op een voorbijganger. Zodra er een wandelaar passeert, bespringt de teek zijn nietsvermoedende slachtoffer. Hij zoekt een goed plekje op de huid, boort er een gaatje in en steekt zijn zuigsnuit naar binnen. Als de teek drager is van de bacterie die de ziekte van Lyme veroorzaakt, kan het zijn dat de wandelaar een zoönotische ziekte heeft opgelopen. De zogenoemde zoönosen zijn ziekten die worden overgedragen van dier op mens. Ze zijn verantwoordelijk voor bijna zestien procent…

JACHT DOOR INKTVISSEN KRIJGT NIEUWE DIMENSIE ONDERZOEKERS BESTUDEREN 3D-ZICHT BIJ ZEEKATTEN (ALS ZE HUN BRIL TENMINSTE OPHOUDEN) SCHERP ZIEN ALS EEN... ZEEKAT? Net als mensen nemen ook zeekatten diepte waar met twee ogen. Toen proefdieren, voorzien van een coole 3D-bril, computerbeelden werden getoond van twee garnalen – een rode en een blauwe – die iets uit elkaar op een scherm werden geprojecteerd, beslopen de zeekatten keer op keer hun digitale prooi in een poging hun tentakels eromheen te slaan. Oftewel: de inktvissen berekenen diepte in luttele seconden, waarbij hun hersenen de rode en blauwe garnalenbeelden samenvoegen tot een enkel 3D-beeld. Het bepalen van de locatie van een ander dier in het water is cruciaal om snelle prooien te kunnen vangen, aldus ecoloog Trevor Wardill van de University of Minnesota. ‘Er…

DE ROUTE VAN PLASTICAFVAL IN KAART HET KWETSBARE ECOSYSTEEM van de Galápagos, dat rijk is aan unieke soorten zoals de groene zeeschildpad (boven), wordt bedreigd door plasticafval dat er aanspoelt op de stranden. De Universiteit Utrecht (UU) en de Galapagos Conservation Trust (GCT) ontwikkelen nu een computertool die voorspelt waar plastic aan land komt, zodat het gericht kan worden opgeruimd. Erik van Sebille, oceanograaf en klimaatwetenschapper aan de UU, leidt het project. Eerder veronderstelde hij dat door zeestromen het meeste plastic zich verzamelt in subtropische wateren en dat de oceaan bij de evenaar vrij van plastic zou moeten zijn. ‘Dat bleek onjuist,’ zegt Van Sebille. De Galápagos worden geregeld geteisterd door plastic afkomstig uit Zuid-Amerika. Om meer inzicht te krijgen in de weg die het plastic aflegt naar de Galápagos,…

LICHAAM IN BEWEGING Landdieren hebben allerlei oplossingen gevonden voor hetzelfde probleem: hoe kom ik van de ene plek naar de andere? Hoe ze zich voortbewegen hangt af van hun grootte en hun leefomgeving, maar het doel is altijd voedsel of veiligheid. TEKST JASON TREAT, BRAD SCRIBER EN PATRICIA HEALY ILLUSTRATIES BRYAN CHRISTIE DESIGN DE BASIS VAN BEWEGING De poot van een landdier duwt het lichaam naar voren, landt op de grond en zet vervolgens af voor de volgende stap. Dieren kunnen van gang veranderen door hun poten in een andere volgorde en meer of minder langdurig neer te zetten. VINNEN EN VOETEN Sommige vissen kunnen zich op het land voortbewegen door hun lichaam met hun vinnen omhoog te duwen en vooruit te hobbelen. Uit de vinnen van hun voorouders zijn…

IN SAMENWERKING MET TIROL Hemelse hutten Met elke stap omhoog glijden de zorgen van je schouders. Eenmaal boven wordt de inspanning beloond met een droomuitzicht en de lekkerste bergkost. Negen nieuwe wandelroutes brengen je naar Tiroolse alm- en berghutten met topkeukens. Is het de eetlust die een klim opwekt, zijn het de pure producten, de zuivere berglucht of de intense rust waardoor we met al onze zintuigen kunnen eten? Hoe het ook zij, ervaren bergwandelaars weten: boven smaakt alles beter. Waar in steden wordt gediscussieerd over soul-food en kortere voedselketens, was dat op de alm altijd al vanzelfsprekend. Zoals Martha Fahringer, die sinds 1982 haar zomers doorbrengt op de Burgeralm in Kaiserwinkl, het zegt: ‘Kaas, vlees, boter, jam, fruit, gebak, brood: alles wat op tafel komt, is van onze eigen…

ORANG-OETAN-REPORTAGE VALT IN DE PRIJZEN Vorig jaar publiceerde National Geographic exclusief een fotoserie van de Belgische fotograaf Alain Schroeder over hulpacties voor orang-oetans op Sumatra (08-2019), die door houtkap met uitsterven worden bedreigd. In april won hij er maar liefst twee World Press Photo Awards mee. TEKST ESMEE VAN DIJK OP EEN PALMOLIEPLANTAGE in het noordwesten van het Indonesische eiland Sumatra treft fotojournalist Alain Schroeder begin 2019 een halfblind orang-oetanwijfje en haar baby aan tijdens een reddingsactie die hij van nabij volgt. De moeder moet met spoed worden geopereerd en wordt haastig overgebracht naar een speciaal behandelcentrum voor orang-oetans. Maar onderweg verschuift de aandacht abrupt naar het jonge aapje: de baby blijkt ondervoed en overlijdt, ondanks meerdere reanimatiepogingen. Alain fotografeert dan al enige tijd hulpverleners van een lokale ngo die…

SNEL EEN GROOT GEWEI DANKZIJ KANKERGENEN OP WONDERLIJKE WIJZE ONDERVINDEN HERTEN VEEL PROFIJT VAN DE SNEL DELENDE CELLEN. HET GEWEI VAN EDELHERTEN kan ruim tien centimeter per week groeien en wordt uiteindelijk zo’n vijf tot tien kilo zwaar. De cellen die dit uitzinnige groeitempo mogelijk maken, zijn een van de snelst groeiende in het dierenrijk. En volgens recent onderzoek hebben ze een genetische variatie die ook voorkomt in een ander type snel delende cellen, namelijk kankercellen. Het is zelfs zo dat de genen die het gewei gebruikt, meer lijken op osteosarcoomcellen (een type botkanker) dan op genen van gezond botweefsel. Toch komt kanker veel minder vaak voor bij herten dan bij andere zoogdieren – misschien doordat de cellen in het gewei ook een aantal genen bevatten die kanker juist weer…

MARCHEREN OP DUN IJS DOOR DE OPWARMING VAN DE AARDE SMELT HET ZEE-IJS DAT VOOR KEIZERSPINGUÏNS CRUCIAAL IS OM TE KUNNEN OVERLEVEN. TEKST HELEN SCALES FOTOGRAFIE STEFAN CHRISTMANN ‘En ineens hoor je het eerste geroep,’ vertelt fotograaf Stefan Christmann. Dan dringt het tot hem door: ‘Wauw. De vogels komen terug.’ Het is eind maart in de Atkabaai, een ijshaven in Koningin Maudland op Antarctica, 4325 kilometer ten zuidwesten van de zuidelijkste punt van Afrika. Christmann wacht al ruim twee maanden tot de keizerspinguïns – de grootste pinguïnsoort, ongeveer een meter hoog en twintig tot veertig kilo zwaar – terugkeren van zee, waar ze in de zomer hebben gefoerageerd. Zijn plan is om voor de tweede keer de winter door te brengen met een kolonie van ongeveer tienduizend pinguïns in de…

Wilde plannen Een ondernemend Amerikaans echtpaar had een droom. Ze kochten enorme percelen in Chili en Argentinië op en schonken ze aan die landen in de vorm van nieuwe natuurreservaten. TEKST DAVID QUAMMEN FOTOGRAFIE TOMÁS MUNITA ‘Het was een heel lastige tijd. Doug is er nooit overheen gekomen.’ KRIS MCDIVITT TOMPKINS ZIT AAN EEN TAFEL waarop landkaarten van Chili en Argentinië liggen uitgespreid. Ze vertelt over de controverse die zich begin jaren negentig voordeed in Pumalín, een natuurgebied in Zuid-Chili. De kwestie hakte er flink in bij haar en haar inmiddels overleden man, zakenman en avonturier Doug Tompkins. Ineens werd duidelijk hoe lastig het was om met dollars en goede bedoelingen in Zuid-Amerika natuurreservaten in het leven te roepen. Als ik naar buiten kijk door de grote ramen van het…

HEFT IN EIGEN HAND WERELDWIJD NEEMT DE POLITIEKE MACHT VAN VROUWEN TOE. MAAR DIE ONTWIKKELING ROEPT NOG STEEDS WEERSTAND OP, SOMS ZELFS GEWELD . TEKST RANIA ABOUZEID FOTOGRAFIE ANDREA BRUCE Het was 6 november 2019 en het gemeentehuis was in brand gestoken na de betwiste presidentsverkiezingen en daaropvolgende demonstraties, waarbij de socialistische president Evo Morales was verdreven. Burgemeester María Patricia Arce Guzmán (48) was lid van Morales’ partij, de Movimiento al Socialismo (MAS), de Beweging naar Socialisme. Ze wist aan de rook te ontkomen en probeerde de vijandige menigte buiten te ontlopen. Met haar slechte knie strompelde ze zo snel ze kon door Vinto, het stadje in centraal-Bolivia waarvan ze sinds juni 2015 burgemeester was. ‘Toen kregen ze me te pakken en begonnen ze te schreeuwen dat ik een moordenaar…

TV EN ONLINE Tips van Jasper Doest Fotograferen tijdens een – intelligente – lockdown biedt nieuwe mogelijkheden, ondervond ook natuurfotograaf Jasper Doest (boven, op zijn balkon). Met deze tips helpt hij u op weg. • Speel in op je gevoel. Ben je alleen, beginnen de dagen op elkaar te lijken? Probeer dat dan te visualiseren. Leg bijvoorbeeld elke dag op hetzelfde tijdstip vast wat je ziet. • Let goed op details, geniet van de kleine dingen. Ook in krappe ruimten kun je goede foto’s maken. • Wie naar buiten wil, zet het best zijn wekker vroeg. Wanneer de mensen nog slapen, staat de rest van de wereld al op. Ook is het licht dan heel mooi. Keer regelmatig terug naar dezelfde plek – zo zie je misschien hoe een ooievaarsnest…