Inhoudsopgave van Editie 11 - 2019 - National Geographic

REDACTIONEEL Drie golven, een ambitie EXACT EEN EEUW GELEDEN werd in Nederland het actief kiesrecht voor vrouwen ingevoerd, de climax van de eerste feministische golf. In internationale zin wordt de publicatie van Betty Friedans The Feminine Mystique in 1963 aangemerkt als startschot voor de tweede feministische golf; in Nederland had de publicatie van Het onbehagen van de vrouw in 1967 hetzelfde effect. Joke Smit schreef het, en in het verlengde daarvan richtte ze samen met Hedy d’Ancona de feministische actiegroep Man Vrouw Maatschappij op. Die honderd jaar vrouwenkiesrecht was voor National Geographic mede aanleiding om de thermometer in de samenleving te steken: hoe ziet de rol van de vrouw er op dit moment uit? Welke rol spelen vrouwen in de wetenschap, het openbaar bestuur en het leger? Daartoe reisden we…

BONTE EEKHOORNS DEZE EEKHOORNS IN TROPISCH INDIA STEKEN FEL AF BIJ ANDERE, IN GROOTTE EN KLEUR. EEN BOS IN ZUID-INDIA trof een amateurfotoeen veelkleurig knaagdier. De foto’s die aakte van deze Indiase reuzeneekhoorn n in april het internet op z’n kop. De dieren namelijk flink groter dan de Europese en d-Amerikaanse eekhoorns: ze wegen zo’n kilo en kunnen bijna een meter lang worden. arige monsters foerageren onder een tropisch erdak, waar zij door hun flexibele poten en ls afstanden tot zes meter van tak tot tak en overbruggen. De opvallende vacht dient elijk als camouflage ‘in het mozaïek van licht haduw waar deze bosreuzen leven’, zegt John owski, auteur van Squirrels of the World. Een re mogelijkheid, aldus evolutiebioloog Dana mpels, is dat eekhoorns balanceren op een evolutionair koord’: hun…

EMPOWERMENT De sociale participatie van vrouwen wereldwijd is gemeten door drie thema’s (gelijke deelname, veiligheid en gelijke rechten) op te splitsen in elf subcategorieën. PARTICIPATIE Deelname van vrouwen op economisch, sociaal en politiek gebied Vertegenwoordiging in de overheid Percentage vrouwelijke parlementariërs Mobiele-telefoongebruik Vrouwen van 15 en ouder met een mobiel Werkgelegenheid Vrouwen van 25 en ouder met betaald werk Geldzaken Vrouwen van 15 en ouder met een bank-app of ander bankproduct Onderwijs Aantal jaren scholing onder vrouwen van 25 en ouder VEILIGHEID Gevoel van veiligheid en blootstelling aan geweld Huiselijk geweld In het afgelopen jaar mishandeld of aangerand door de partner Veilige leefomgeving Vrouwen van 15 en ouder die aangeven ’s avonds alleen over straat te durven Georganiseerd geweld Doden door grootschalige gewapende strijd, per 100.000 inwoners GELIJKE RECHTEN Ervaren…

STREVEN NAAR GELIJKE KANSEN OP DE BRES VOOR GELIJKE RECHTEN Discriminatoire wetgeving en vooroordelen belemmeren vrouwen bijvoorbeeld bij het vergaren van bezit, het openen van een bankrekening, het vinden van een baan of het starten van een bedrijf. Zelfs in landen met wetgeving die vrouwen beschermt, ervaren zij dit in de praktijk niet altijd. Ongelijkheid voor de wet 90 procent van alle landen heeft een of meer wetten die vrouwen achterstellen. 118 landen hebben de afgelopen 2 jaar echter actie ondernomen om deze vorm van ongelijkheid terug te dringen. Discriminerende normen Bijna 75 procent van de Pakistaanse mannen keurt het af als vrouwen betaald werk doen. In Bangladesh, Jemen, Irak, Libië en Afghanistan is dit ruim 50 procent. Liever een zoon Door onder meer selectieve abortus zijn er in bepaalde…

INTERVIEW IK STA HIER, JULLIE KUNNEN DIT OOK In haar oratie (april 2019) sprak prof. dr. Nicole de Voogd over het verschil in benadering van vrouwen in de wetenschap. ‘Ik hield zelf ook jarenlang vast aan het beeld dat professoren grote grijze, bebaarde mannen zijn. Het wordt echt tijd dat dat beeld verandert.’ TEKST BARBERA BOSMA WAT WAREN DE REACTIES OP UW BENOEMING TOT HOOGLERAAR? Toen het nieuws bekend werd gemaakt, kwamen vrouwelijke collega’s van alle lagen in dit pand – schoonmakers, secretaresses, onderzoekers – me feliciteren. De mannen lieten het afweten. Ik merkte dat ik me afvroeg of mannen nu eenmaal niet zo complimenteus zijn of dat het misschien een kwestie van afgunst was – dat is lastig te achterhalen. Ik realiseerde me toen wel voor het eerst: ik…

INTERVIEW ‘Het is nog niet klaar, zou je kunnen zeggen’ HEDY D’ANCONA (82), BOEGBEELD VAN HET FEMINISME, BLIKT TERUG OP EEN HALVE EEUW EMANCIPATIE IN NEDERLAND. TEKST ARNO KANTELBERG In 1968 richtte u samen met Joke Smit de feministische actiegroep Man Vrouw Maatschappij op. Hoe was de man-vrouwverhouding in Nederland op dat moment? Het was zo’n vijftig jaar na de invoering van het vrouwenkiesrecht, maar er was een enorme achterstand van vrouwen in het onderwijs. In het basisonderwijs zaten natuurlijk evenveel jongens als meisjes, maar bij elke stap verder zag je de meisjes eruit vallen, zeker in het hoger onderwijs. Tweede punt was de arbeidsparticipatie van gehuwde vrouwen, vooral gehuwde vrouwen met kinderen. Heel weinig vrouwen waren economisch zelfstandig of droegen iets bij aan het gezinsinkomen. En waarom? Omdat er…

VERENIGDE STATEN STEEDS HOGEROP Sinds begin jaren ’90 mogen vrouwen gevechtsfuncties bekleden bij de luchtmacht en marine. Die ontwikkeling valt samen met het einde van de Koude Oorlog, waarna veel personeel werd ontslagen. Pas in 2016 werden alle gevechtsfuncties op de grond opengesteld voor vrouwen. In augustus 2019 hadden 2906 vrouwen zo’n functie.…

PARTICIPATIE BEVORDEREN MEER KANSEN VOOR VROUWEN Deelname van vrouwen op economisch, sociaal en politiek vlak is een belangrijke graadmeter voor de mensenrechten in een land. In landen als Rwanda, Moldavië, Turkmenistan, Armenië en Benin boeken vrouwen vooruitgang op het gebied van onderwijs, financiële zelfstandigheid en aantal parlementszetels. Geldzaken Wereldwijd hebben 2 op de 3 vrouwen een bankrekening. In conflictlanden geldt dit voor slechts 1 op de 10 vrouwen. Werkgelegenheid De genderkloof op werkgebied bedraagt wereldwijd 30 procentpunt. In Rwanda heeft 93 procent van de vrouwen betaald werk. Parlementszetels Wereldwijd bezetten vrouwen gemiddeld 21,5 procent van de zetels. In dit tempo laat gendergelijkheid nog 52 jaar op zich wachten. Onderwijs In veel landen doorlopen de meeste meisjes de basisschool. Het vervolgonderwijs is echter vaak ondermaats. Veel jonge vrouwen behalen uiteindelijk geen…

WAAR ZIJN DE VROUWEN IN DE WETENSCHAP? VERREWEG DE MEESTE beroemde wetenschappers zijn man. Van alle Nobelprijswinnaars sinds 1901 is maar liefst 96,7 procent van het mannelijk geslacht. Zelfs vandaag de dag is wereldwijd minder dan dertig procent van de wetenschappers vrouw, zo blijkt uit een VN-rapport. Een citaat uit de conclusie: ‘Bij elke stap omhoog op de wetenschappelijke ladder valt een deel van de vrouwen af, met als gevolg dat zij in de hoogste lagen van bestuur en onderzoek nauwelijks zijn te vinden.’ TEKST ANGELA SAINI ILLUSTRATIES LAUREN BREVNER ‘IK MOEST GEREGELD MIJN STEKELS OPZETTEN,’ zegt JoAnn Morgan over haar loopbaan van 45 jaar bij NASA. Ten tijde van de lancering van de Apollo 11 in juli 1969 zat Morgan als enige vrouw in het commandocentrum van het Kennedy…

ACADEMISCHE AANTALLEN Nederland kent zo’n vierduizend hoogleraren. Ongeveer een vijfde van hen is vrouw. De vertegenwoordiging van vrouwen is het hoogst bij sociale wetenschappen, en het laagst bij de zogenaamde STEM-wetenschappen (science, technology, engineering, mathematics). Daar wordt zo’n vijftien procent van de academische posities door een vrouw bekleed. In het vakgebied van Nicole de Voogd, mariene biologie, zijn vrouwen overigens oververtegenwoordigd. De Voogd: ‘Dat is natuurlijk ook niet goed, je wilt gender balance.’…

DE WETENSCHAP VAN MORGEN HOE LAAT JE EEN RUPS SCHRIKKEN? TALENTVOLLE ONDERZOEKERS VERKENNEN ONZE WERELD DR. ALEXANDER HAVERKAMP ‘De rupsen van het groot koolwitje hebben een ontzettend gevaarlijk leven. Slechts één procent van de eitjes groeit namelijk uit tot een vlinder. Als neurobioloog richt ik mij op het verband tussen de neurologische en ecologische informatie die er over deze rupsen beschikbaar is. Met mijn huidige onderzoek wil ik begrijpen welk deel van het rupsenbrein verantwoordelijk is voor het vermijden van gevaar. In het laboratorium werken we met rupsen en hun natuurlijke vijand, een parasitaire sluipwesp. Van die wespen maken we de angel bot, zodat de rupsen na een aanval niet gewond zijn. Wat wél gebeurt, is dat de rups schrikt. Deze stressrespons meten we door te kijken naar de hormonen…

Over Hedy d’Ancona Hedy d’Ancona (Den Haag, 1937) studeerde cum laude af in de sociale geografie en de sociologie. Ze is medeoprichter van de feministische actiegroep Man Vrouw Maatschappij (1968) en het maandblad Opzij, waarvan ze hoofdredacteur was van 1972 tot 1981. Voor de PvdA zat ze in de Eerste Kamer en het Europees Parlement. Ze was staatssecretaris voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid in het tweede kabinet Van Agt (1981-’82) en minister voor Welzijn, Volksgezondheid & Cultuur in het derde kabinet-Lubbers (1989-’94). Hedy d’Ancona heeft een zoon en een dochter en woont in Amsterdam.…

Op zoek naar verloren steden In de History Month op National Geographic kunt u elke zondagavond om 22.00 uur een nieuwe aflevering zien van de zesdelige tv-serie Lost Cities. Met behulp van hightech archeologie, 3D-scans én een sterk onderzoeksinstinct gaat presentator Albert Lin op zoek naar verloren steden. In de eerste aflevering: Akko, Israël. In de 12de en 13de eeuw was dit een belangrijke christelijke plaats waar rijke bedevaartgangers de tempeliers betaalden voor bescherming tijdens hun pelgrimstocht. Kan Albert het hoofdkwartier, het goud, de kerk en de ondergrondse tunnels van deze legendarische ridderorde terugvinden?…

KANSEN EN KNELPUNTEN DE STATISTIEKEN IN GEEN ENKEL LAND op aarde heerst volkomen gendergelijkheid, maar op sommige plekken zijn vrouwen wel beter af dan op andere. De ‘Women, Peace and Security Index’ brengt de verschillen in kaart. In hoeverre nemen vrouwen deel aan de maatschappij? Voelen ze zich veilig, is er sprake van discriminatie? Het zijn allemaal belangrijke indicatoren voor het welzijn van vrouwen. Recent onderzoek laat zien dat er vooruitgang is geboekt in landen waar vrouwen het slechtst af waren, terwijl enkele landen die het goed deden nu achterblijven op belangrijke punten. TEKST IRENE BERMAN-VAPORIS, LAWSON PARKER EN ROSEMARY WARDLEY National Geographic zette met het Georgetown Institute for Women, Peace and Security de belangrijkste punten uit de index van 2019 op een rij. ALGEMEEN BEELD Deze 11 factoren…

WERKEN AAN VEILIGHEID GEWELDPLEGING TEGENGAAN In oorlogsgebieden is geweld jegens vrouwen – zowel binnenshuis als buitenshuis – wijdverbreid. Er heerst een bijzonder masculiene cultuur, waarvan vrouwen op allerlei manieren hinder ondervinden. Huiselijk geweld Zo’n 379 miljoen vrouwen hadden in 2018 te maken met een gewelddadige partner. De cijfers liggen een derde hoger in conflictlanden. Georganiseerd geweld Het aantal dodelijke slachtoffers door oorlog of andere gewapende conflicten blijft sinds 2014 dalen. Veilige leefomgeving Minder dan een kwart van de vrouwen voelt zich ’s avonds veilig in Afghanistan, Syrië, Venezuela en Botswana. Een beperkt veiligheidsgevoel leidt vaker tot minder activiteit buitenshuis.…

MACHT IN CIJFERS Vrouwen maken ongeveer de helft van de wereldbevolking uit, maar bezetten minder dan een kwart van de politieke posten. Rwanda is een uitschieter, met verhoudingsgewijs meer vrouwen aan de macht dan welk ander land dan ook (gevolgd door Cuba en Bolivia, twee andere autoritair geleide landen). In veel landen is gelijke vertegenwoordiging nog ver weg. Vrouwelijke vertegenwoordiging Volgens de Rwandese grondwet moet minstens dertig procent van de zetels in wetgevende organen vrouwen toevallen. Vorig jaar wonnen vrouwen twee keer zo veel zetels; ze bezetten nu 61 percent van het totale aantal. Vooruitgang kost tijd Zweden voerde in de jaren ‘70 quota in op basis van vrijwilligheid. Het parlement telt nu bijna evenveel vrouwen als mannen; het aantal vrouwen met een zetel steeg van 14 naar 47 procent.…

SEKSISME ONDER DE LOEP Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de bètawetenschappen en de meer technische onderzoeksvelden, en hebben tijdens hun opleiding en latere carrière vaak te maken met seksisme. LASTIGGEVALLEN OP DE UNIVERSITEIT In onderzoek op de University of Texas maakten vrouwen bij 13 van de universitaire instituten melding van seksueel grensoverschrijdend gedrag* door wetenschappelijk personeel van hun eigen faculteit. LASTIGGEVALLEN OP HET WERK Vrouwen met een baan in de wetenschap die veel mannen in hun werkomgeving hebben, maken vaker een melding van discriminatie en seksuele intimidatie. AMERIKAANSE BEROEPEN Vrouwen zijn sterker vertegenwoordig in de gezondheidszorg (vaak beroepen waarvoor minstens 4 jaar onderwijs nodig is) dan in de informatica en bouwkunde.…