Inhoudsopgave van Editie 10 - 2019 - National Geographic

De les van een neushoorn SUDAN, HET LAATSTE MANNETJE VAN DE NOORDELIJKE WITTE NEUSHOORN, BRACHT FOTOGRAAF AMI VITALE TOT HET INZICHT DAT WE ONZE BAND MET DE NATUUR EN ELKAAR NOOIT MOGEN VERWAARLOZEN. TEKST EN FOTOGRAFIE AMI VITALE IK BEGON MIJN CARRIÈRE met het verslaan van conflicten in gebieden als Kosovo, Angola, Gaza, Afghanistan en Kasjmir. Ik wilde wreedheid vastleggen, althans dat hield ik mijzelf voor, met het idee dat de sterkste verhalen handelen over geweld en verwoesting. Hoewel we conflicten altijd moeten blijven belichten, veranderde deze eenzijdige focus mijn wereld in een horrorshow. Naarmate ik de ene oorlog na de andere versloeg, ging ik beseffen dat journalisten ook de plicht hebben aandacht te besteden aan wat ons verbindt. Als we louter zoeken naar wat ons verdeelt, dan zullen we…

DOSSIER: UITSTERVING BIJNA WEG WAT WE DREIGEN TE VERLIEZEN TEKST: ELIZABETH KOLBERT FOTOGRAFIE: JOEL SARTORE LEVEN IN GEVAAR De meeste dieren op deze pagina’s behoren tot de 28.000 dier- en plantensoorten die volgens de International Union for the Conservation of Nature (IUCN) met uitsterven worden bedreigd. Maar die schatting is te laag. In 1964 begon de IUCN met haar rode lijst van bedreigde soorten en met het wereldwijd verzamelen van gegevens. Sindsdien is de lijst uitgegroeid tot de gezaghebbendste databank van bedreigd leven ter wereld en een essentieel hulpmiddel voor de bescherming ervan. Echter, de IUCN heeft maar 106.000 soorten kunnen beoordelen van de ruim 1,5 miljoen diersoorten en driehonderdduizend plantensoorten die wetenschappelijk zijn beschreven en een naam hebben gekregen. Dat is naar schatting nog geen kwart van wat er…

BEDREIGD DOOR: HABITATVERLIES Vlinders kunnen lange afstanden afleggen en vinden op veel bloemen voedsel, maar hun rupsen eten alleen van planten waarop de eitjes uitkomen of die daar vlakbij staan. Verdwijnen ze, dan verdwijnen vlinders. Op IUCN-lijsten staan de soorten rechts niet; slechts 8100 insectensoorten zijn geëvalueerd. Andere instanties zien ze als bedreigd. 1 . Speyeria adiaste atossa (NE) Deze vlinder uit Californië verloor leefgebied door begrazing en droogte en geldt als uitgestorven. Het laatste levende exemplaar in het wild werd in 1960 waargenomen. 2 . Eumaeus atala (NE) Deze vlinder, die leeft in en rond Florida, gold medio 20ste eeuw als uitgestorven. Zijn waardplant, Zamia integrifolia, is een geliefde tuinplant; de vlinder maakt een comeback. 3 . Monarchvlinder, Danaus plexippus (NE) Sommige trekkende monarchvlinders doen Mexico, de VS en…

ANATOMISCH HOOGSTANDJE De vier tot zes meter hoge giraffen torenen uit boven het hele dierenrijk. Hun anatomie heeft na zeven miljoen jaar evolutie unieke kenmerken die de bloedsomloop reguleren, het effect van de zwaartekracht op spieren en skelet temperen en het lichaam goed isoleren. WAAROM DIE LANGE NEK?  Waardoor giraffen een 180 centimeter lange nek hebben ontwikkeld, is onduidelijk. Mogelijk om hoge takken beter te kunnen bereiken dan andere soorten, of om roofdieren eerder te spotten. Een andere mogelijkheid: een lange nek levert mannetjes voordeel op in de strijd met rivalen. VERKOELING Een grote neusholte helpt om het bloed en de hersenen te koelen. SLAGADEREN EN ZWAARTEKRACHT De slagaderen boven het hart zijn sterk en elastisch om bloed omhoog naar de hersenen te pompen. Die onder het hart zijn nauwer…

ZEEBONKEN Zeeschildpadden trekken al honderd miljoen jaar door de wereldzeeën en leefden dus ooit samen op aarde met de dinosauriërs. Nu worden alle zeven soorten bedreigd: ze raken in netten verstrikt, hun eieren worden geroofd en een groot deel van hun habitat is vervuild met plastic. HARD SCHILD Zes van de zeven soorten hebben een hard schild dat is vergroeid met de ribben en bedekt met keratineplaten Hun flippers hebben nagels. PLATRUGZEESCHILDPAD Natator depressus De platrugzeeschildpad legt de kortste trekroutes af, hij blijft rond Australië. Zijn rugschild is vlak, met opstaande randen. ONECHTE KARETSCHILDPAD Caretta caretta De onechte karetschildpad heeft een brede kop met krachtige kaken. Met zijn snavelbek kan hij schelpen kraken. KEMPS ZEESCHILDPAD Lepidochelys kempii De kleinste soort is het sterkst bedreigd, door verstrikking in netten en de…

BEDREIGDE BEEKPRIK WAAR IN HET ZUIDEN EN NOORDEN VAN NEDERLAND VROEGER NOG ALOM BEEKJES KABBELDEN, WAAIT NU HET STOF HOOG OP. BEEK-VISSEN ZIJN HIERVAN HET EERSTE SLACHTOFFER. DOOR LANGE PERIODEN van warmte en geringe regenval komen steeds meer beken geleidelijk droog te staan. Diverse soorten beekvissen, die alleen in deze bovenloopriviertjes leven, zien hun leefgebied daardoor slinken. Vooral de zilverkleurige beekprik heeft het zwaar te verduren. Die is langzaam uit stroompjes verdwenen, vooral in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland. Tot nu toe zijn er alleen tijdelijke oplossingen bedacht om de terugloop van de populatie te keren. Zo kan in samenspraak met de waterschappen grondwater worden opgepompt, kunnen waterbekkens worden aangelegd en kunnen extra planten voorkomen dat het water te snel doorstroomt. ‘We vangen nu de vissen weg uit een uitdrogende beek…

BEDREIGD DOOR: ZIEKTE Sinds de jaren tachtig heeft chytridiomycose, een schimmelinfectie die zich via direct contact en besmet water verspreidt, amfibiepopulaties wereldwijd gedecimeerd. Van de ruim vijfhonderd besmette soorten zijn er mogelijk al negentig uitgestorven. De schimmel verstoort het transport van elektrolyten door de huid van een amfibie, wat leidt tot hartstilstand. 1 . Klompvoetkikker, Atelopus palmatus (CR) De in Ecuador inheemse soort heeft te kampen met een schimmel en habitatverlies door landbouw en verstedelijking. Het aantal is de laatste tien jaar met tachtig procent gedaald. 2 . Buidelkikker, Gastrotheca testudinea (LC) Een zeldzame boomkikker uit de Andes van Ecuador, Peru en Bolivia. Hij is minder gevoelig voor de schimmel, want anders dan de meeste soortgenoten legt hij zijn eieren niet bij water. De vrouwtjes broeden ze uit in de…

BEDREIGD DOOR: ONTBOSSING Maki's (of lemuren), inheemse boombewoners op Madagaskar, kunnen niet zonder bos. Tachtig procent van de bossen op het eiland is echter verdwenen door economische ontwikkeling, houtskoolproductie en ontbossing ten behoeve van landbouwgrond. De maki’s zitten nu samengepakt in beschermde gebieden; 38 soorten zijn ernstig bedreigd. Zuinige fornuizen moeten mensen stimuleren minder hout te gebruiken. 1 . Diadeemsifaka, Propithecus diadema (CR) Vrouwtjes zijn misschien maar één dag per jaar vruchtbaar, zodat de verspreide populaties van deze lemuur moeilijk weer op peil kunnen komen. 2 . Vingerdier, Daubentonia madagascariensis (EN) Deze zeldzame maki is met zo’n 2,5 kilo het grootste nachtactieve zoogdier. Volgens de overlevering brengen vingerdieren ongeluk; ze worden op Madagaskar vaak meteen gedood zodra ze worden gezien. 3 . Bruine maki, Eulemur fulvus (NT) Sinds 1995 is…

DOSSIER: UITSTERVING ZIJN ZE UIT GEVLOGEN? IN MINDER DAN DERTIG JAAR TIJD IS DRIEKWART VAN DE VLIEGENDE INSECTEN UIT ONZE NATUURGEBIEDEN VERDWENEN. WAT ZIJN DE GEVOLGEN? EN WAT KUNNEN WE ERTEGEN DOEN? TEKST: GEMMA VENHUIZEN FOTOGRAFIE: EDWIN GIESBERS DIT BEELD IS OPGEBOUWD UITMEERDERE OPNAMEN. VRIJWEL DIRECT NA DE FLITS volgt de donder. En nóg een flits, zo helder dat de omgeving oplicht: het open grasland van de Kaaistoep, omzoomd met populieren. Dan wordt het weer donker en begint het te stortregenen in het Noord-Brabantse natuurgebied. Grote druppels, zelfs een paar hagelstenen. Het lijkt Paul van Wielink niet te deren. Uiterst kalm staat hij voor het grote witte laken dat fel wordt beschenen door twee lampen. ‘Even de kokerjuffers van het doek halen.’ In de open werkschuur zitten de overige leden…

DOSSIER: UITSTERVING EEN DINO IN JE HUIS FOSSIELEN VAN PREHISTORISCHE DIEREN ZIJN NIET ALLEEN IN MUSEA TE ZIEN. TEGENWOORDIG SIEREN ZE OOK HUIZEN EN KANTOREN VAN RIJKE VERZAMELAARS. TEKST: RICHARD CONNIFF FOTOGRAFIE: GABRIELE GALIMBERTI EN JURI DE LUCA HET AANTAL VERZAMELAARS MET EEN PASSIE VOOR PALEONTOLOGIE NEEMT TOE; DINO’S EN ANDERE GROTE FOSSIELEN DUIKEN OVERAL OP. GEZETEN AAN HET ZWEMBAD van een motel in hartje Tucson (Arizona) houdt een kno-arts een enthousiast verhaal over fossiele schedels. Op zijn vlucht hierheen heeft hij er zelfs eentje meegenomen in zijn handbagage. Opgetogen over de perfecte staat van dit exemplaar wijst hij de holten aan voor de hersenzenuwen. ‘Hier loopt de oogzenuw die hem zijn gezichtsvermogen gaf,’ zegt hij. ‘Hier loopt de nervus abducens, die zorgde ervoor dat de oogbol opzij kon draaien.…

DE FOTO THEATER ONDER WATER WIE Cor Kuyvenhoven (1962) is gespecialiseerd in onderwaterfotografie en maakt reportages voor diverse tijdschriften. Hij duikt het liefst naar onbekende wrakken in de Noordzee. WAAR Stratoni, Griekenland TECHNISCHE INFO • Nikon D810 in Hugyfotonderwaterhuis • Brandpuntsafstand: 15mm-fisheye • Sluitertijd: 1/320 s • Diafragma: f/4.5 • ISO: 160 ALS ONDERWATERFOTOGRAAF ben ik goed bekend met het troebele water in de Noordzee. Ditmaal dook ik voor de verandering in het heldere water voor de Griekse kust, waar de Nederlandse stichting Ghost Fishing achtergebleven visnetten naar boven haalt. Na afloop worden deze gerecycled voor bijvoorbeeld tapijten, sokken en zelfs bikini’s. Dat mocht ik vastleggen met mijn onderwatercamera. Kijkend door mijn zoeker zag ik de gordijnen van een zeetheater voor me opengaan. In werkelijkheid zijn dit de visnetten die…

OP WEG NAAR HERSTEL Dankzij intensieve natuurbeschermingsmaatregelen maken deze vijf diersoorten nu een comeback. TEKST MONICA SERRANO EN RYAN WILLIAMS RUIM EEN KWART van alle door de International Union for Conservation of Nature (IUCN) onderzochte soorten wordt gezien als bedreigd. Veel soorten hebben zich door de diverse categorieën van de rode lijst van de IUCN bewogen, van veilig tot kwetsbaar, bedreigd en uiteindelijk uitgestorven. Maar eens in de zoveel tijd beweegt een soort juist de andere kant op: weg van de afgrond. Daarbij heeft hij soms een zetje nodig. Door jaren van natuurbeschermingsinspanningen kon de IUCN in 2018 de status van dertien soorten in positieve zin aanpassen (vijf ervan worden hier getoond). Sommige wetenschappers vrezen echter dat hierdoor de motivatie afneemt die nodig is om een soort veilig te houden.…

COLUMN TOETEREN VOOR EEN DWERG IN DEEL TIEN VAN ZIJN ZWERFTOCHT DOOR ONS ZONNESTELSEL REIST LUCAS ELLERBROEK NAAR DE DWERGPLANEET PLUTO. ‘Is er leven op Pluto?’ vraagt Henk Westbroek zich af via mijn koptelefoon. De synthesizers van het nummer ‘België’ blèren op de achtergrond. Ik tuur naar beneden en zie het landschap van Pluto aan mij voorbijtrekken. Waarschijnlijk niet, denk ik, maar Pluto zélf leeft wel degelijk – op twee manieren. Ten eerste is Pluto springlevend in de verbeelding van de mensheid. Hij is de underdog van het zonnestelsel. Clyde Tombaugh ontdekte de planeet in 1930, een stipje op telescoopfoto’s. Het was de eerste en enige planeet ontdekt door een Amerikaan en werd vooral in de VS meteen de oogappel van het publiek. De trouwe hond van Mickey Mouse kreeg…

BEDREIGD DOOR: INVASIEVE SOORTEN Kagoe, Rhynochetos jubatus (EN) Zoals zo veel eilandbewoners leed de kagoe, een vogel in Nieuw-Caledonië (een Franse archipel in de Grote Oceaan), eind 18de eeuw ernstig onder de komst van Europese kolonisten met hun huisdieren. Kagoes zijn zo groot als kippen en vormen een makkelijke prooi voor varkens, katten en honden, die oorspronkelijk niet op het eiland voorkwamen. Volgens recente schattingen zijn er nog minder dan duizend in leven. Maar er is hoop: na tientallen jaren succesvol fokken in gevangenschap zijn kagoes weer in het wild geïntroduceerd, en doordat de roofdierstand onder controle wordt gehouden, is een aantal populaties er weer bovenop gekomen.…

DOSSIER: UITSTERVING GIRAFFEN DE RAADSELACHTIGE REUZEN LOPEN STEEDS MEER GEVAAR. VOOR SOMMIGE ZOU OVERPLAATSING BETER ZIJN. MAAR DAT BRENGT NIEUWE RISICO’S MET ZICH MEE. TEKST: JOSHUA FOER FOTO: DAVID CHANCELLOR FOTOGRAFIE: AMI VITALE VAN ALLE GROTE AFRIKAANSE ZOOGDIEREN – leeuwen, bosolifanten, witte neushoorns – die dierenarts Pete Morkel (59) heeft moeten vangen, bezorgen giraffen hem de meeste kopzorgen. ‘Alle andere dieren geef je net voldoende verdoving om ze alleen te verlammen, maar giraffen laten we met een flinke dosis volledig knock-out gaan.’ We lopen op zo’n honderd kilometer ten oosten van de hoofdstad Niamey door de wildernis van Niger en proberen een tweejarige giraffe, een wijfje, in het vizier te houden. FOTO: PARAS CHANDARIA Morkels verdovingsgeweer is geladen met een dosis etorfine, een opiaat dat ongeveer zesduizend keer zo krachtig…

NACHTVLINDERS Alle op deze pagina afgebeelde motten zijn gevangen in natuurgebied de Kaaistoep, ten zuidwesten van Tilburg, in het kader van een langlopend onderzoek naar de insectenstand. 1. Zuringspanner, Lythria cruentaria Deze kleine nachtvlinder vliegt ook overdag. Hij komt in België en Nederland nog algemeen voor en leeft vooral op zandgronden. 2. Huismoeder, Noctua pronuba Een vrij grote nachtvlinder die ook in tuinen voorkomt. Komt in Nederland algemeen voor; in België vooral in het noorden van het land. 3. Gevlekte groenuil, Moma alpium Komt in Nederland vooral voor in zand- en duingebieden en op de Waddeneilanden; in België in de buurt van de Nederlandse grens. 4. Populierenpijlstaart, Laothoe populi Is met zijn spanwijdte van zeven tot negen centimeter een opvallende verschijning. Komt algemeen voor in Nederland en België. 5. Plakker,…

TEGEN DE STROOM IN DANKZIJ HUN AANPASSINGSVERMOGEN BEVOLKEN ZEESCHILDPADDEN AL RUIM HONDERD MILJOEN JAAR DE WERELDZEEËN. TEKST: CRAIG WELCH FOTOGRAFIE: THOMAS P. PESCHAK DOSSIER: UITSTERVING OM EEN IDEE TE KRIJGEN VAN alles wat hoopvol én afgrijselijk is aan onze omgang met zeeschildpadden, is er geen betere plek dan hotel Burj al Arab Jumeirah. De glanzende toren van wit en blauw glas doet denken aan de kluiver van een zeilboot die op land aanstuurt. Het gebouw verrees twintig jaar geleden op een kunstmatig eilandje te midden van een stalen woud van bouwkranen genaamd Dubai, in de Verenigde Arabische Emiraten. Een koninklijke suite meet 780 vierkante meter en bevat een privébioscoop en de keuze uit zeventien soorten kussens. De kosten voor een weekendverblijf kunnen oplopen tot boven de vijftigduizend dollar. Maar ik…