Inhoudsopgave van Editie 9 - 2019 - National Geographic

BIOLOGISCH OCEAANFILTER TEKST RENETTE KWAKKENBOS FOTO: WOLFGANG POELZER/ALAMY Sponzen, eenvoudige meercellige organismen die zich hun leven lang op een vaste plek op de oceaanbodem bevinden, filteren per dag liters aan water. Dat levert een schat aan gegevens op over wat er leeft in de oceaan. De sponzen slaan namelijk het DNA van langskomende zeedieren op. ‘Door DNA uit de spons te halen, is het mogelijk het DNA van alle andere dieren die de spons zijn gepasseerd te onderscheiden,’ zegt Stefano Mariani, hoogleraar mariene biologie aan de University of Salford in Engeland. Dit brengt talloze voordelen met zich mee. Zo kunnen onderzoekers met relatief weinig inspanning veel informatie over de biodiversiteit in de oceaan inwinnen. Het is niet meer nodig het water te filteren – dit heeft de spons immers al…

LEVENDE MEESTERWERKEN DE BIO-INDUSTRIE RICHT ZICH OP ENKELE PRODUCTIEVE MAAR GENETISCH ZWAKKE RASSEN. EEN PLEIDOOI IN FOTO’S VOOR HET BEHOUD VAN NEDERLANDS OUDE LANDBOUWDIEREN. TEKST RENETTE KWAKKENBOS Drie jonge natuurfotografen wonnen in 2018 een beurs van de Marius van der Sandt Academy. Een van hen, Sabine Grootendorst, legde zeldzame rassen van Hollandse boerderijdieren op schilderachtige wijze vast. FOTOGRAFIE SABINE GROOTENDORST ‘Bij deze serie liet ik me inspireren door de oude Hollandse meesters. Door de dieren op een tijdloze, verstilde manier te fotograferen, hoop ik de magie van vervlogen tijden te tonen,’ vertelt Grootendorst. Ze bezocht daartoe tientallen boeren in alle uithoeken van Nederland. ‘De nagenoeg verdwenen relatie tussen mens en huisdier is iets wat mij altijd heeft gefascineerd.’ Na de Tweede Wereldoorlog steeg de vraag naar landbouwproducten sterk. Daardoor nam…

SLAG OM DE NOORDPOOL NU HET NOORDPOOLGEBIED ONTDOOIT, AZEN AANGRENZENDE LANDEN OP DE GRONDSTOF-VOORRADEN EN DE SCHEEPVAARTROUTES DIE ONDER HET IJS VANDAAN KOMEN. TEKST NEIL SHEA FOTOGRAFIE LOUIE PALU AAN HET EIND VAN EEN GRIJZE NOVEMBER- middag posteert Marvin Atqittuq, de kersverse patrouillecommandant van het Arctische plaatsje Gjoa Haven, zich op het zee-ijs even buiten het dorp en roept zijn mensen bij elkaar. Een ijzige wind voert stuifsneeuw aan vanuit het zuiden bij zo’n -30 °C – aardig koud, al kan het erger in het noordpoolgebied. Een stuk of twintig Inuit, mannen en vrouwen, komen om hem heen staan, met geweren om de schouder en dik ingepakt in handgemaakte jassen van kariboeleer, broeken van ijsberenbont of gewone winkelkleding, die een stuk minder warm is maar, zoals ze hier zeggen, namoektoek:…

ALLEEN ONDER WOLVEN ALS JE OPTREKT MET EEN ROEDEL POOLWOLVEN, VERANDERT JE KIJK OP DEZE ROOFDIEREN VOORGOED. TEKST NEIL SHEA FOTOGRAFIE RONAN DONOVAN IN HET BLAUWE LICHT VAN EEN VROEGE poolochtend glibberen zeven wolven over een bevroren meertje. Ze spelen met een stukje ijs zo groot als een ijshockeypuck, hun gehuil en gekef vullen de lucht. Het meertje schittert in alle kleuren, en de vrolijke wolven hebben iets onwerkelijks. Heen en weer schieten ze over het ijs: vier welpen die achter de puck aan krabbelen, drie volwassen dieren die ze tackelen en ze in het bevroren gras op de oever duwen. In mijn notitieboekje schrijf ik met bibberende hand het woord ‘mafkezen’. De grootste wolf, een mannetje van een jaar, weegt zo’n dertig kilo. De kleinste, het zwakste jong uit…

DE AARDE SCHEURT OPEN DE PERMAFROST ONTDOOIT IN HOGER TEMPO DAN VERWACHT. DOOR DE KOOLSTOF DIE DAARBIJ VRIJKOMT, ZAL DE PLANEET MOGELIJK NOG SNELLER OPWARMEN. TEKST CRAIG WELCH FOTOGRAFIE KATIE ORLINSKY SERGEI ZIMOV GOOIT EEN BOT VAN EEN wolharige mammoet op de hoop. De ecoloog zit op zijn hurken in de modder aan de oever van de brede, ijskoude Kolyma, aan de voet van Duvanni Jar, een hoge wand van afbrokkelende aarde. Het is zomer in het oosten van Siberië, ver boven de noordpoolcirkel. Van sneeuw of ijs is geen spoor te bekennen. Bij de klif heeft de Kolyma de grond weggeknaagd, zodat de bevroren bodemlaag eronder, de permafrost, zichtbaar is geworden. Hij is honderden meters diep en warmt in hoog tempo op. Takjes, ander plantaardig materiaal en dierlijke resten…

POLAIRE SCHATKAMER Het noordpoolgebied gold lang als ondoordringbaar, maar nu het ijzige pantser door de klimaatverandering wegsmelt, liggen straks voor biljoenen euro’s aan grondstoffen binnen handbereik. De acht landen rond de Noordpool doen alles om hun aanspraken kracht bij te zetten in een gebied waar dat lastiger is dan waar ook ter wereld. WEDLOOP IN HET IJS IJsbrekers zijn onmisbaar voor wie een speler van betekenis wil zijn in het noordpoolgebied. Ze banen zich een weg door het zee-ijs waarbij andere schepen volgen in hun kielzog. Rusland bezit de meeste ijsbrekers, maar ook China investeert er fors in. De VS hebben maar één zware ijsbreker, die meestal rond de Zuidpool wordt ingezet.…

DE LAATSTE REUZEN VAN HET KRIJT IN 2013 ONTDEKTE EEN EXPEDITIE VAN NATURALIS BIODIVERSITY CENTER DE SKELETTEN VAN MEERDERE TRICERATOPSEN IN DE AMERIKAANSE STAAT WYOMING. DE RECONSTRUCTIE VAN EEN VAN DE DIEREN KOMT NU NAAR HET LEIDSE MUSEUM. TEKST EN FOTOGRAFIE SERVAAS NEIJENS ILLUSTRATIE: LISA SÁNCHEZ AGUILAR Dat ligt maar op een paar honderd meter afstand, maar halverwege lijkt het al nacht te zijn geworden. In de verte zie ik donkere wolken nog dieper zakken, tot ze bijna de aarde raken. Nog verder weg is een smalle strook licht, alsof er een brand woedt. Wanneer ik stop om een foto te maken, lopen mijn metgezellen door. Net als ik afdruk slaat de bliksem naast ons kamp in de grond en enkele tellen later bereikt een donderklap mijn oor. Zou het…

MASSA-EXTINCTIE Aan het eind van het Krijt stierven alle grote dinosauriërs en zeer veel andere levensvormen uit door de inslag van een enorme meteoriet in Yucatán, Mexico. Deze werd verpulverd en het stof ervan verspreidde zich in korte tijd over de aarde. Planten kregen geen licht meer en veel soorten stierven uit, waarna planteneters en daarna vleeseters volgden. De door Naturalis gevonden dieren kwamen overigens al duizenden jaren vóór deze gebeurtenis om het leven. DOEMSCENARIO Wat is er gebeurd met de groep dieren die hier aan haar einde kwam? Een mogelijk scenario is dat het een kleine kudde betreft, die verzeild raakte in een moeras – zoals hier verbeeld. Maar het kunnen ook losse kadavers zijn geweest, die door een rivier zijn afgezet. Onderzoekers Pim Kaskes en Jimmy de Rooij…

COLUMN HET KOEKOEKSJONG VAN NEPTUNUS IN DEEL NEGEN VAN ZIJN ZWERFTOCHT DOOR ONS ZONNESTELSEL REIST LUCAS ELLERBROEK NAAR DE NEPTUNUSMAAN TRITON. Voor een wereld die vernoemd is naar een Griekse zeegod is er op het eerste gezicht niet veel vloeibaars te vinden op Triton, Neptunus’ grootste maan. Alles hier is bevroren. Stikstofijs, waterijs, koolstofdioxide-ijs, methaanijs. Van een afstand lijkt het oppervlak op de huid van een meloen. Wie inzoomt ziet ijzige rotspartijen, kloven, spleten, gaten en vlakten. Opvallend is dat er geen kraters zijn. Dat betekent dat de buitenkant van Triton regelmatig wordt ververst. Diep onder de korst van deze bevroren maan moet toch iets vloeibaars, of op zijn minst stroperigs, bestaan. Een ander teken van een actief binnenste zijn de geisers. Donkere straal-stromen van roetachtig materiaal klimmen tot acht…

2036:LAATSTE ZOMERIJS Halverwege deze eeuw zal de zomer op de Noordpool zó warm zijn dat het meeste zee-ijs dat ontstaat in de winter, smelt. Zo ziet dat eruit, volgens een computersimulatie die de eerste ijsvrije zomer voorspelt voor 2036: de Noordelijke IJszee wordt bevaarbaar, op een restant ijs langs de Noord-Canadese eilanden en Groenland na. Veel van het land is begroeid. In een van ‘s werelds minst ontwikkelde regio’s worden nieuwe visgronden en grote voorraden gas, olie en mineralen toegankelijk. VANAF HEDEN GEOPEND In september 2018 slonk de hoeveelheid pakijs op de Noordpool tot het jaarlijkse minimum, en dat lag opnieuw ver onder het langjarig gemiddelde. Honderden schepen bevoeren het gebied, dat onder de strikte veiligheids- en milieuregels valt van de ‘Internationale code voor schepen die in polaire wateren varen’.…

VOORDAT HET IJS SMELT OP KAMPEERTOCHTEN LEREN DE INUIT HUN KINDEREN VAN DE NATUUR TE LEVEN VOLGENS HUN TRADITIE. TEKST EN FOTOGRAFIE ACACIA JOHNSON IN DE LENTE, WANNEER DE DIEREN NAAR HET NOORDEN trekken en de zon niet ondergaat, maken kinderen met hun familie wekenlange kampeertrips op de Canadese Arctische Eilanden. Daar worden de jonge Inuit jachttechnieken en culturele waarden bijgebracht die tot vijfduizend jaar teruggaan. De afgelopen dertig jaar is de hoeveelheid meerjarig zee-ijs, het dikste type dat essentieel is voor het polaire mariene ecosysteem, met 95 procent afgenomen. Op het steeds dunnere ijs is het voor ouderen lastiger veilige routes te vinden. Ook de migratiepatronen van dieren veranderen. IN DE AFGELOPEN DRIE DECENNIA IS HET DIKSTE TYPE IJS DAT ESSENTIEEL IS VOOR HET POLAIRE MARIENE ECOSYSTEEM MET 95…

EXPERIMENT IN DE POOLKOU IN EEN SFEER VAN SAAMHORIGHEID ONDERZOEKEN WETENSCHAPPERS UIT DE HELE WERELD IN GROENLAND DE OPWARMING VAN HET NOORDPOOLGEBIED. TEKST JENNIFER KINGSLEY FOTOGRAFIE ESTHER HORVATH De een speelt wat gitaar, een ander leest een boek. Er hangt een ontspannen vakantiesfeer, al lijkt de locatie daartoe niet direct aanleiding te geven: Station Nord, een Deense militaire buitenpost in het noordoosten van Groenland, ligt op slechts 925 kilometer van de noordpool. In de verte bromt de generator en af en toe blaffen de twee Groenlandse honden. Langzaam trekt de zon langs de noordpoolhemel. De zomeravond is zo warm dat de soldaten met ontbloot bovenlijf buiten kunnen zitten. Op deze basis wordt vooral wetenschap bedreven. Het noordpoolgebied warmt sneller op dan welke andere regio ter wereld ook, en de basis…

REVOLUTIE IN HET LANDSCHAP Als het ijs in de bevroren bodem smelt, beweegt het smeltwater zich door de permafrost, waardoor die verder ontdooit. De grond erboven zakt in. Daardoor vormen zich plassen, waaruit het water wegsijpelt. Dat leidt weer tot het inzakken van nog meer bevroren grond. Door dit proces, abrupte dooi genoemd, verandert het landschap in het noordpoolgebied zichtbaar en komt de koolstof die in de bodem vastzit, sneller vrij. DOOI IN BEELD BRANDENDE TOENDRA Nu de Noordpool groener wordt door het opwarmende klimaat, komen toendra-branden vaker voor. Bij zo'n brand ontdooit de bovenste laag van de grond, waardoor de permafrost snel slinkt. AARDVERSCHUIVINGEN Als de permafrost dicht bij een heuvel of rivier ontdooit, kan dat leiden tot een aardverschuiving. Door deze thaw slumps kan snel meer permafrost bloot…

DE FOTO ROUTINE IK MAAKTE DEZE FOTO op een vrijdagmiddag, op een plek waar de Westelijke Jordaanoever eindigt bij een muur dwars door een olijfboomgaard. Al jarenlang zijn hier op vaste tijdstippen rellen waarbij soms doden en gewonden vallen. Ik ging erheen met Palestijnse stenengooiers, maar ook ‘embedded’ met het zwaarbewapende Israëlische leger. Ik was stomverbaasd over het routineuze handelen van de militairen. Ik zag hoe ze alvast een sigaretje rolden voor na afloop, en hoe ze hun positie op een trapje innamen. Zodra hun helmen boven de muur uitstaken, vlogen de soldaten tientallen stenen om de oren. Doodkalm schoten ze terug met traangasgranaten en rubberkogels. Na een uurtje was het afgelopen en haalde een soldaat een bezem uit de jeep om het asfalt schoon te vegen. WIE Geert van…