Inhoudsopgave van Editie 1 - 2019 - National Geographic

KILOGRAM 2.0 MEETEENHEDEN WORDEN KLAARGESTOOMD VOOR DE TOEKOMST Wie of wat bepaalt hoe zwaar één kilogram is? Wereldwijd is de kilo, de eenheid van massa, de laatst eenheid die wordt bepaald aan de hand van een fysiek object. Hierin komt nu verandering. ‘Ten tijde van de Franse Revolutie werd een begin gemaakt met een uniform meetsysteem’, zegt Joost Groen van het Van Swinden Laboratorium (VSL) in Delft. Het VSL onderhoudt in opdracht van de Nederlandse overheid de nationale meetstandaarden en voert kalibraties uit. Ook van de weegschaal in de supermarkt. ‘Men wilde niet langer meeteenheden die per stad verschilden. Uiteindelijk resulteerde dit streven naar uniformiteit in 1960 in het SI’, het Internationale Stelsel van Eenheden. De fysieke kilogram, die sinds 1889 wordt bewaard in Parijs, heeft geen constant gewicht, doordat…

EEN PADDENSTOEL ALS LAMPION BIJZONDERE ZWAM BLIJFT ZICHTBAAR ALS HET DONKER WORDT Op het eerste gezicht is Omphalotus nidiformis, oftewel de Australische lantaarnzwam, in de Hortus botanicus Leiden niet heel indrukwekkend. Maar in het donker trekt de paddenstoel wél veel aandacht: hij licht groen op. Dit spookachtige fenomeen werd vastgelegd door Rogier van Vugt, de kaschef van de hortus. ‘We weten niet zeker waarom de paddenstoelen licht geven’, zegt Van Vugt terwijl hij hurkt bij de beuken-stam waarop de paddenstoel groeit. ‘Hij lijkt er geen direct biologisch voordeel van te hebben, maar het is intrigerend om te zien. Misschien profiteert de paddenstoel van de insecten die op het licht af komen en onbewust sporen verspreiden.’ Maar de insecten komen ook af op niet-lichtgevende soorten, merkt Van Vugt op. Bovendien veroorzaken…

EXPEDITIES VOOR HET REDDEN VAN DE OCEAAN PAUL ROSE VERLIET SCHOOL met een diploma in metaalbewerking en droomde van avonturen. Hij werkte als duik- en kliminstructeur toen hij zijn roeping vond. ‘Ik realiseerde me dat wetenschappelijke expedities ook ondersteuning van niet-wetenschappers nodig hebben,’ vertelt hij. ‘Toen ontmoette ik per toeval iemand die voor de British Antarctic Survey werkte en me een baan aanbood.’ Dertig jaar later is Rose een van ’s werelds vooraanstaandste pool- en diepzeeonderzoekers en expeditieleider voor het National Geographic Pristine Seas project. ‘Het begon allemaal met Enric Sala in 2008,’ zegt hij. ‘Enric lanceerde Pristine Seas om de laatste ongerepte plekken ter wereld te ontdekken en te beschermen. Dat gaat best goed.’ Inmiddels zijn 26 expedities voltooid, wat resulteert in negentien beschermde zeereservaten die samen ruim vijf…

PERFECT GETIMEDE BEVRUCHTING Na een ivf-behandeling bij het Institute for Human Reproduction in Chicago houdt Carolyn Bilson de echoprint vast waarop medisch directeur Ilan Tur-Kaspa (in het blauw) ‘G.L.’ (‘good luck’) heeft gekrabbeld. Bilson en haar partner Tim O’Brien kregen Westley (rechts) na een perfect getimede terugplaatsing van de eicel. Tur-Kaspa had daartoe bij een punctie 238 genen uit Bilsons baarmoeder verwijderd. Tussentijdse evaluatie wijst uit dat het slagingspercentage van ivf-behandelingen met 24 procent stijgt dankzij de methode. De echo van Bilsons baarmoeder (linksboven) gaf aan dat de baarmoederwand 8,9 mm dik was – doorgaans voldoende voor terugplaatsing. Maar het genetisch onderzoek wees uit dat het beste moment twee dagen later viel, en dat aanvullende hormoonbehandeling nodig was. Op een andere echo (rechtsboven) zuigt Bilsons zoontje op zijn duim, dertien…

Traditionele therapie Kruidenmiddelen, vaak naar eeuwenoud recept, spelen een grote rol in de traditionele Chinese geneeskunde. Ze bevatten een of meer ingrediënten en worden afgestemd op conditie, leeftijd, geslacht en lichaamstype van de patiënt. Hier is de bereiding van yinqiao afgebeeld, een middel met tien kruiden tegen verkoudheid. IN 4 STAPPEN NAAR EEN KRUIDEN-GENEESMIDDEL 1 DIAGNOSE STELLEN Een behandelaar stelt een diagnose na uitgebreid onderzoek van de patiënt, waarbij vaak de polsslag en de tong worden gecontroleerd. 2 INGREDIËNTEN VERZAMELEN Iedere patiënt is uniek: mensen met dezelfde symptomen worden soms heel verschillende recepten voorgeschreven. 3 BEREIDING VAN GENEESMIDDEL Afhankelijk van het recept kan een ingrediënt op verschillende manieren worden bereid voor de juiste geneeskrachtige werking. 4 BEHANDELING VAN DE PATIËNT Een traditioneel recept richt zich op specifieke organen en op…

FOTOMOMENT ALLEEN MET DE MUZIEK WALTER FERGUSON is de bekendste muzikant die Costa Rica heeft voortgebracht. De inmiddels 99-jarige Ferguson werd geboren in Panama, maar al op jonge leeftijd verhuisde hij naar het buurland. Hij groeide er uit tot de koning van de calypso, een Caribische muzieksoort die tragische teksten combineert met blije ritmes. Dat past wel bij deze foto, want oud worden is natuurlijk fantastisch, maar het kan ook tragisch uitpakken als je iedereen overleeft. Op 7 mei volgend jaar wordt Walter Ferguson honderd. Er is alleen geen familie meer om dat mee te vieren. Hij wordt verzorgd door een nichtje dat de kost verdient. In zijn vaste fauteuil wordt hij nu, halfblind en bijna doof, omringd door portretten van familieleden die er niet meer zijn. PATTY BRARD…

LICHTGEVENDE TEST VOOR ANTILICHAMEN ONDERZOEK LEIDT NAAR NIEUWE TEST VOOR INFECTIEZIEKTEN Een papieren strip die blauw licht geeft door contact met bloed van een ziek persoon. Dat klinkt futuristisch, maar dankzij onderzoekers van de Technische Universiteit Eindhoven (TUE) en de Japanse Keio Universiteit is het straks een snelle en goedkope manier om infectieziekten op te sporen. Wanneer een bacterie of een virus een infectieziekte veroorzaakt, maakt het lichaam antilichamen aan om de ziektemaker aan te vallen. Met de nieuwe test kunnen antilichamen worden aangetoond voor drie infectieziekten: griep, hiv en knokkelkoorts. Maarten Merkx, hoogleraar biomedische technologie aan de TUE, legt uit hoe dit werkt. ‘Wanneer een druppel bloed op het testpapier wordt gelegd, vindt er een reactie plaats waardoor een sensoreiwit in de test licht produceert. Dat heet bioluminescentie. Als…

WANDELENDE WADDENEILANDEN HOELANG BLIJVEN ‘ONZE’ EILANDEN NOG BIJ ONS? TEKST SOPHIE SMITS KAART: CHRISTIAAN SGROOTEN/BOSATLAS VAN DE WADDEN; FOTO: KAREL TOMEÏ EEN OUDE KAART UIT 1573 van cartograaf Christiaan Sgrooten toont onder meer Friesland en de westelijke Waddeneilanden in levendige kleuren. Volgens Peter Vroege van Noordhoff Uitgevers is het een van de fascinerendste kaarten van het Waddengebied. ‘Je ziet dat de Waddenzee en de Zuiderzee één groot aaneengesloten getijdengebied vormden en dat de zandplaten bij wijze van spreken doorliepen tot de poorten van Amsterdam. Het was een woest en moeilijk bevaarbaar gebied.’ De kaart is opgenomen in de onlangs verschenen Bosatlas van de Wadden: een atlas van het enige natuurgebied in Nederland dat op de Unesco-werelderfgoedlijst staat. Sinds de kaart van Sgrooten is er evenwel veel veranderd in het dynamische…

ACTUEEL DE DOEM VAN MARS IN DEEL EEN VAN ZIJN SPACE ODYSSEY DOOR ONS ZONNESTELSEL REIST LUCAS ELLERBROEK NAAR DE MAAN PHOBOS BIJ MARS. Het schijnsel van Mars kleurt het zand onder mijn voeten rood. Ik voel me lichtvoetig hier op Phobos – de zwaartekracht is zo zwak dat ik maar een paar ons weeg. Lopen op Phobos is meer zweven. Terwijl ik rondsluip, kan ik mijn blik niet van de horizon afhouden; een kwart van de hemel wordt gevuld door de gigantische gestalte van Mars, zesduizend kilometer verderop. Phobos draait sneller om Mars heen dan de planeet om zijn eigen as. Daarom zie ik binnen enkele uren het landschap van Mars aan me voorbijtrekken: kratermeren, droge rivierbeddingen en Olympus Mons, de hoogste berg van het zonnestelsel. Ergens, op een…

POSTNATALE ZORG MUZIKALE MIJLPAAL EEN BAANBREKEND MUZIEKPROJECT KAN VROEGGEBOREN BABY’S HELPEN BETER TE GEDIJEN. In veel landen is de afgelopen twintig jaar het aantal vroeggeboorten – bij 37 of minder weken zwangerschap – toegenomen. Vaak moeten deze baby’s een tijd op een neonatale intensive care unit (NICU) verblijven. In de Hôpitaux Universitaires de Genève is muziek opgenomen in het zorgplan voor prematuren. Met drie speciaal gecomponeerde melodietjes wordt onderzocht wat het effect is van muziek op de hersenen van de baby’s. Daarbij wordt gemeten in welke mate baby’s melodie, tempo en toonhoogte kunnen herkennen – vaardigheden die waarschijnlijk verband houden met de taalverwerking. Het project is een geesteskind van neonatoloog Petra Hüppi, onderzoeker Manuela Filippa en componist Andreas Vollenweider. Terwijl de baby’s naar de muziek luisteren, worden MRI-scans van hun…

HET VERHAAL VAN FLOOR In 2017 werd borstkanker geconstateerd bij maatschappelijk werker Floor van der Eerden (44) uit Amsterdam. Ze besloot het hele proces, van de chemotherapie tot en met de uiteindelijke operatie, vast te laten leggen door fotograaf Ton Toemen. TEKST JOHAN FABER FOTOGRAFIE TON TOEMEN Ik dacht meteen: dit voelt anders. Nu had ik het jaar daarvoor ook al een keer een knobbeltje gehad, en dat bleek gewoon een opgezette klier te zijn. Begin april ben ik toch maar naar de huisarts gegaan. Die verwees me voor alle zekerheid door naar het OLVG-ziekenhuis in Amsterdam. Ik ben daar alleen naartoe gegaan, redelijk onbevangen, maar toen ze de foto zagen, wilden ze meteen weefsel afnemen. Ik heb een paar verschrikkelijke dagen in onzekerheid doorgebracht. Op 18 april, de dinsdag…

EEN ONSTERFELIJK LICHAAM SUSAN POTTER DONEERDE HAAR STOFFELIJK OVERSCHOT AAN DE WETENSCHAP. HET WERD INGEVROREN, IN 27.000 PLAKJES GESNEDEN EN GEFOTOGRAFEERD. DIT VIRTUELE LICHAAM IS VAN GROOT NUT VOOR ARTSEN IN OPLEIDING. Tekst Cathy Newman Fotografie Lynn Johnson Susan Potter wilde per se de vriescel bezoeken voordat ze haar lichaam doneerde. Ze zag die ruimte, en ook het apparaat dat haar weefsel in flinterdunne laagjes af zou slijpen. De laatste vijftien jaar van haar leven droeg ze een kaartje bij zich met de tekst: ‘Ik doneer mijn lichaam voor toepassingen als in het Visible Human Project. Ik geef toestemming om fotografische afbeeldingen ervan via internet beschikbaar te stellen aan artsen in opleiding (…) Piep na mijn overlijden dokter Victor M. Spitzer op (…) Mijn stoffelijk overschot moet binnen vier uur…

EEN PARADIJS VOOR NATUURFILMERS Bertie Gregory wil met zijn natuurfilms mensen tot net zo’n grote dierenvrienden maken als hijzelf is. De 25-jarige National Geographic Young Explorer filmde onlangs de uitbundige fauna op het sub-Antarctische eiland South Georgia, een gebied waar natuurbescherming zeer succesvol is. ‘Na de komst van de eerste ontdekkingsreizigers in de achttiende eeuw werden de pelsdieren op het eiland bijna uitgeroeid,’ zegt Gregory, die drie weken filmde op het eiland voor zijn wildlifeserie voor National Geographic. ‘Ze jaagden ook op walvissen en brachten ratten mee, die de vogels uitmoordden.’ Na beheermaatregelen komen de walvissen terug, bloeien de pelsdieren op en is het eiland rattenvrij verklaard. ‘South Georgia bewijst dat als we echt willen en genoeg tijd investeren, de natuur zich kan herstellen,’ aldus Gregory. ‘We werden omringd door…

ACTUEEL HET PERFECTE PLAATJE Patty Brard ging in Costa Rica de fotografische strijd aan met Jim Bakkum. Ze kwam terug met deze winnende beelden. ACHT BEKENDE EN IETS MINDER bekende Nederlanders krijgen in Het Perfecte Plaatje een spoedcursus fotografie. Portretten, actiefoto’s, naaktopnamen: in korte tijd komen veel aspecten van de fotografie aan bod. Wie faalt bij een opdracht, valt af. Na zeven uitzendingen blijven er twee kandidaten over die voor een laatste, beslissende opdracht afreizen naar een ver land, in dit geval Costa Rica. De twee finalekandidaten (tv-presentator Patty Brard en musicalster Jim Bakkum) strijden om de roem, maar er wacht de winnaar ook een beloning: publicatie van een fotoserie in National Geographic. De jury, bestaande uit National Geographic-fotograaf Cynthia Boll, glamourfotograaf William Rutten en National Geographic-hoofdredacteur Arno Kantelberg, geeft…

De zorg van de toekomst is connected en hightech STELT U ZICH EENS VOOR DAT UW GEZONDHEID DOORLOPEND WORDT GEMONITORD EN DAT ALLE GEGEVENS WORDEN OPGESLAGEN EN GEANALYSEERD OM ZIEKTEPREVENTIE MOGELIJK TE MAKEN. TEKST DANIEL KRAFT IK HEB HET TE DANKEN AAN onze gemeenschappelijke vriendin Linda dat ik Harriett heb leren kennen. Ik ben arts in Noord-Californië en Harriett werkt in de communicatie in New York. Linda is medeoprichter van een online personal genomics-onderneming, die Harriett en ik allebei genetisch materiaal hadden toegestuurd voor om het te laten analyseren. Toen Linda ontdekte dat Harriett en ik een bijzondere eigenschap delen, stelde ze ons aan elkaar voor. We hebben allebei een zeldzaam type mitochondriaal DNA, wat erop duidt dat we verre verwanten zijn. Later bleek nog dat we ook een prehistorische…

ELEKTROCEUTICA Elektrotherapie voor de hersenen Geïmplanteerde elektroden, zoals te zien op deze röntgenfoto, worden ingezet om elektrische signalen in het brein af te leveren. Dit staat bekend als deep brain stimulation (DBS). Zulke ‘hersenpacemakers’ worden met succes gebruikt bij verschillende aandoeningen, zoals dwangstoornissen en de ziekte van Parkinson. Op dit moment wordt getest of ook alzheimerpatiënten er baat bij hebben. In de Cleveland Clinic is onderzocht of DBS helpt bij het herstel na een herseninfarct, en de resultaten lijken hoopgevend. Een sinds 2015 halfzijdig verlamde patiënte kreeg maandenlang fysiotherapie, ergotherapie en DBS. Inmiddels speelt ze weer balspelletjes met haar kleinkinderen en deed ze zelfs de openingsworp bij een major league honkbal-wedstrijd. —PATRICIA EDMONDS FOTO’S: OHIO STATE UNIVERSITY WEXNER MEDICAL CENTER…

GENETISCH GEREEDSCHAP Betere analyse bij prostaatkanker Twee recente vindingen van de Cleveland Clinic kunnen van belang zijn bij de behandeling van prostaatkanker. Eén onderzoeksteam ontdekte dat patiënten met een testosteron-gerelateerde genetische afwijking anders reageren op specifieke medicatie. Dat betekent dat een meer op de persoon afgestemde behandeling mogelijk is. Een ander team heeft een nauwkeurigere bloedtest ontwikkeld. Hiermee kan het aantal benodigde biopsieën worden verminderd, en kan overbodige behandeling worden vermeden. —PE DRIEKLEURIG CONFOCAAL BEELD: JAMES HAYDEN, WISTAR INSTITUTE…

SUPERSTERK IMMUUNSYSTEEM Sommige onderzoekers werken niet aan nieuwe medicijnen, maar zoeken naar alternatieve behandelmethoden voor kankerpatiënten. Het National Cancer Institute test momenteel een vorm van immuuntherapie: mutaties detecteren in de tumoren van de patiënt en vervolgens het immuunsysteem inschakelen om ze aan te vallen. Deze techniek had succes bij Judy Perkins, zij is nu kankervrij.…