Inhoudsopgave van Editie 4 - 2025 - National Geographic Historia

Vlak voor de indrukwekkende stadspoort van Perge staat het grafmonument voor Plancia Magna, van wie wordt beweerd dat zij de eerste vrouwelijke burgemeester van een Romeinse stad was. Plancia Magna’s naam komt veel voor in inscripties in de stad, met teksten als: ‘De hoogste functionaris van de stad’ (demiourgos), ‘Zij gaf haar eigen geld uit’ en ‘Zij gaf het uit zonder toestemming van haar man’. Dat geld ging naar de stichting en verfraaiing van openbare gebouwen in de stad, een taak die hoorde bij haar positie. Zij was bovendien hogepriesteres van Artemis en van de keizerscultus. Uit dankbaarheid voor alles wat zij voor de stad had gedaan, plaatsten de burgers meerdere standbeelden van haar. Magna was een telg uit de Planciusfamilie die in de keizertijd zeer aanzienlijk was geworden. Haar…

Ca. 590 v.C. Tijdens de Eerste Heilige Oorlog vergiftigt het leger van de Amphictionie (religieus verbond) van Delphi het drinkwater van de stad Kirra. 5de eeuw v.C. De Scythen gebruiken slangengif en gif van planten als gevlekte scheerling en bilzekruid om pijlpunten te vergiftigen. 424 v.C. Tijdens de Peloponnesische Oorlog gebruiken de Boeotiërs, bondgenoten van Sparta, een primitieve vlammenwerper om de stad Delium aan te vallen. Ca. 360 v.C. In zijn Poliorcetica beschrijft Aeneas Tacticus de verdediging van een belegerde stad met behulp van vuur, gevoed door chemicaliën (pek, zwavel). 189 v.C. De verdedigers van de Griekse polis Ambracia gebruiken een giftige rookmachine om de Romeinen te verjagen die gangen onder hun stadsmuren graven.…

De oorsprong van Excalibur ligt waarschijnlijk in Keltische mythes, later gaven middeleeuwse auteurs het zwaard Bijbelse of bovennatuurlijke betekenissen. Excalibur werd zo niet alleen een legendarisch zwaard, maar ook een krachtig symbool van middeleeuwse identiteit, vorstelijke macht en rechtvaardigheid – met blijvende invloed tot ver na de Middeleeuwen. De stilte wordt enkel verbroken door het gekreun en gejammer van gewonden en het gereutel van degenen die op sterven na dood zijn. De lucht is doordrongen van de geur van bloed en zweet. Lichamen, die even daarvoor nog vol levenskracht rondrenden, liggen er nu verwond of levenloos bij. Het is er hard aan toegegaan en de schade is onherstelbaar. Voortaan zal alles anders zijn. De met bloed besmeurde en met steekwapens bezaaide vlakte van Salisbury zal voor altijd een plek in…

Morgana koesterde een diepgewortelde haat jegens haar halfbroer Arthur, omdat hij een van haar minnaars had vermoord. Toen Arthur haar zijn zwaard Excalibur en de magische schede toevertrouwde, smeedde Morgana een plan om wraak te nemen. Eerst liet ze hem geloven dat hij, om twintig ridders uit de gevangenis te bevrijden, het moest opnemen tegen een andere ridder die in het bos zou zijn. Die tegenstander was Sir Accalon, de nieuwe geliefde van Morgana. Zij gaf hem Excalibur zonder erbij te zeggen dat hij moest duelleren tegen Arthur. Het duel Op de dag van het duel gaf Morgana Arthur een replica van zijn zwaard terug. De koning en Accalon stortten zich in een felle strijd. Maar het zwaard van Arthur stak niet zoals dat van Accalon, die hem vaker wel…

De zoektocht naar de stoffelijke resten van Richard III in het eerste decennium van deze eeuw, zette alles wat historici over hem dachten te weten op zijn kop. Onderzoekers ontkrachtten bijvoorbeeld het idee dat zijn skelet in een rivier terecht was gekomen: lange tijd werd geloofd dat bij de ontbinding van de kloosters (in de jaren dertig en veertig van de 16de eeuw), de stoffelijke resten van Richard III werden opgegraven. Een joelende menigte zou hem door de straten van Leicester hebben gedragen en opnieuw hebben begraven langs de Soar-rivier. Historici beweerden dat hij later opnieuw werd opgegraven en in de rivier werd gegooid. Zonder dat er bewijs voor was, werd dit verhaal voor waar aangenomen. Met het Looking For Richard-project werd een nieuw tijdperk ingeluid in het onderzoek naar…

Na het overlijden van Edward IV, wordt verwacht dat zijn twaalfjarige zoon hem opvolgt. Een machtsstrijd gooide roet in het eten. In zijn testament wees Edward IV zijn broer Richard, hertog van Gloucester, aan als beschermheer van het rijk zolang de jonge prins minderjarig was. Koningin-gemalin Elizabeth Woodville en haar familie wilden de jonge Edward echter snel kronen om Richard buiten spel te zetten. Richard wist deze dreiging van de Woodvilles te neutraliseren door de broer van de koningin, Anthony (die de prins begeleidde op zijn reis naar Londen), te arresteren. Hij plande een nieuwe datum voor de uitgestelde kroning. Een harde klap kwam op 22 juni 1483, toen de beide prinsen tot bastaard werden verklaard, omdat hun vader al eerder getrouwd was, voorafgaand aan zijn verbintenis met hun moeder.…

Aan het einde van de 19de eeuw woonde 71 procent van de 13,6 miljoen inwoners van Mexico op het platteland, waar één procent van de grondbezitters 97 procent van het land bezat. Toen de liberale staatsman Francisco I. Madero in 1909 de verkiezingsfraude van president Porfirio Díaz veroordeelde, brak er sociale onrust uit. Madero moest vluchten naar de Verenigde Staten, maar riep op tot een opstand, die in 1910 begon. Hij vond steun bij de machteloze middenklassen, en Madero’s beweging veranderde in een revolutie toen hij landbouwhervorming beloofde en bijval kreeg van Emiliano Zapata en Pancho Villa. Díaz trad af in 1911 en werd vervangen door Madero, maar de beloofde hervormingen bleven uit. In 1913 werd Madero vermoord door Victoriano Huerta, die tegenover Zapata, Villa en Venustiano Carranza kwam te…

Lang werd gedacht dat farao Hatsjepsoet (r. 1479–‘58 v.C., 18de Dynastie) het slachtoffer was van een vervloekingscampagne van haar neefje en opvolger Thoetmosis III. Hij zou na haar overlijden bevel hebben gegeven tot een damnatio memoriae: het systematisch vernielen van standbeelden en inscripties om iemands nagedachtenis uit te vlakken. Egyptoloog Jun Yi Wong van de University of Toronto meent echter dat er wat anders aan de hand is. Hij oppert dat de schade aan haar standbeelden waarschijnlijk uit een ritueel voortkwam. In juni van dit jaar publiceerde hij een onderzoek waarin hij betoogt dat het kapotmaken waarschijnlijk diende als het ritueel ‘deactiveren’ van de spirituele kracht van de beelden. Het was een religieus gebruik, geen willekeurige vernieling. Wong onderzocht duizenden brokstukken die tussen 1922 en 1928 werden gevonden bij Hatsjepsoets…

Loret deed zijn ontdekking in de Vallei der Koningen, op de westoever van het huidige Luxor. In deze vallei in de woestijn, afgezonderd van menselijke bewoning, werden tussen circa 1500 en 1100 v.C. verschillende Egyptische koningen begraven. Niet in piramides, maar in ondergrondse tombes die bestaan uit meerdere trappen, gangen en kamers. Veel van de muren zijn beschilderd en de kamers lagen ooit vol met rijke grafgiften, maar al in de Oudheid zelf waren deze monumenten grotendeels geplunderd en leeggehaald. Dat leeghalen was echter niet overal even grondig gebeurd, want toen Loret in 1898 het graf van Amenhotep II ontdekte, vond hij er talloze gehavende restanten van de grafuitzet. En nog bijzonderder: ook de koning zélf was er nog. Amenhotep lag als enige farao in de hele Vallei (naast de…

ca. 2000 v.C. De Lukka worden voor het eerst vermeld in een inscriptie in Byblos. Daarna duikt hun naam op in Hettitische en Egyptische teksten. ca. 1650-1200 v.C. Na de stichting van hun rijk door koning Hattusili I, regeren de Hettieten ruim vier eeuwen over Anatolië. De Lukka zijn in naam hun bondgenoten. ca. 1200-800 v.C. In deze overgangstijd van bronstijd naar ijzertijd verdwijnen in Anatolië de Luwische hiërogliefen. Ook maatschappelijke structuren gaan verloren. na 800 v.C. De eerste getuigenissen van de Lyciërs duiken op in de archeologie (in de stad Xanthos), en ook in de Ilias van Homerus. Hij noemt hen moedige strijders. 580 v.C. - 4de eeuw Lycië wordt veroverd door Perzen, Grieken, Macedoniërs en Romeinen, maar behoudt steeds een relatief autonome status en haar culturele identiteit. 1838…

Hoe oud is biologische en chemische oorlogvoering? Het antwoord is verrassend: de menselijke vindingrijkheid om natuurkrachten om te zetten in wapens heeft diepere wortels dan je zou denken. Veel historici gaan ervan uit dat biologische en chemische wapens een moderne uitvinding zijn; dat oorlog voeren in de Oudheid gebaseerd was op eer, dapperheid en vaardigheid, en dat giftige wapens en gewetenloze tactieken, verboden waren volgens de destijds geldende ‘oorlogswetten’. Maar al veel langer en op veel grotere schaal dan voorheen werd gedacht, werden er allerlei manieren bedacht om de natuur toe te passen voor militair gebruik. Bovendien bestonden er helemaal geen officiële oorlogswetten die het gebruik ervan veroordeelden. Bij meer dan vijftig auteurs uit de Oudheid is bewijs gevonden voor het gebruik van verschillende biologische en chemische wapens in het…

1136 In de kroniek Historia regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth wordt het zwaard voor het eerst genoemd, onder zijn oude naam Caliburn. 1191 Richard I van Engeland zou Excalibur aan koning Tancred van Sicilië hebben gegeven om zich van zijn vriendschap te verzekeren. 1225-’30 In La Mort le Roi Artu ‘De dood van koning Arthur’ beveelt de gewonde Arthur ridder Bedivere het zwaard in het meer te werpen. 1230 In L'Estoire de Merlin komt voor het eerst het verhaal voor waarin Arthur het zwaard uit een steen trekt en koning wordt. 1240 In de Suite du Merlin geeft de Vrouwe van het Meer Excalibur aan Arthur, die het voor zijn dood weer in het meer moet werpen. 1470 Sir Thomas Malory schrijft Le Morte d'Arthur, gepubliceerd in 1485. Dit…

Volgens L’Estoire de Merlin (1230), het verhaal dat Thomas Malory hervertelt in Le Morte d’Arthur (1485), ging Arthur als tiener, samen met de ridder bij wie hij in de leer was, naar Londen om deel te nemen aan een toernooi. Kort daarvoor was er in de binnentuin van een kerk een aambeeld ontdekt waarin een zwaard stak. Een inscriptie zei dat degene die het zwaard eruit wist te trekken de nieuwe koning van Engeland zou worden. Vele ridders waagden een poging, maar slaagden er niet in. Tijdens het toernooi was Arthur op zoek naar een zwaard en toen hij geen andere kon vinden, trok hij met het grootste gemak het zwaard uit het aambeeld. Onmiddellijk werd bekendgemaakt dat hij de zoon van de overleden Uther Pendragon was en werd hij…

November 1470 Edward, zoon van koning Edward IV, wordt geboren tijdens de Rozenoorlogen. Zijn broer Richard ziet drie jaar later het levenslicht. April 1483 Edward IV komt onverwachts te overlijden. Zijn broer Richard van Gloucester (later Richard III) wordt Lord Protector voor de twaalfjarige prins Edward. Mei 1483 Prins Edward reist af naar de Tower of London, waar de koningen van Engeland volgens de traditie voorafgaand aan hun kroning verbleven. Juni 1483 Prins Richard voegt zich bij zijn broer in de Tower. De jongens worden tot bastaard verklaard. Hun oom wordt voorgedragen als koning. Zomer 1483 De twee prinsen verblijven nog steeds in de toren. Ze worden steeds minder vaak gezien, tot ze volledig verdwijnen.…

Richard III werd in 1485 begraven in het Greyfriars-klooster in Leicester, maar niemand wist meer waar zijn tombe lag. Onder leiding van Philippa Langley richtte het Looking for Richard-project zich op een parkeerplaats in Leicester, waar in 2012 zijn vermoedelijke skelet werd gevonden. Om de identiteit te bevestigen, zocht historicus John Ashdown-Hill naar matrilineaire afstammelingen van een van de zussen van Richard III. Hun DNA kwam overeen met dat van de botten. In maart 2015 werd Richard III opnieuw begraven in Leicester Cathedral.…

‘Ik sterf liever staand, dan dat ik geknield moet leven,’ zei Emiliano Zapata, die als caudillo (leider) van de boeren een prominente rol speelde in de Mexicaanse Revolutie. Zapata werd geboren in een samenleving vol ongelijkheid. Tijdens zijn leven zag hij die situatie verergeren, doordat de regerende partij haar macht over het land vergrootte. Zapata werd in zijn thuisstaat Morelos een hoofdrolspeler in het omverwerpen van de dictatuur en de (economische) macht van de elite. Hij groeide uit tot een nationaal symbool van Mexico. Emiliano Zapata Salazar werd in 1879 geboren in het dorp Anenecuilco tijdens de begintijd van het Porfiriaat, het dictatoriale regime van president Porfirio Díaz, waaraan Mexico lange tijd werd onderworpen. Anenecuilco was een boerengemeenschap met vierhonderd inwoners, die dateerde van vóór de Spaanse kolonisatie. In het…

In elke oud-Griekse stad was een theater aanwezig naast andere elementen, zoals een stoa en een agora. Deze traditie werd voortgezet in de Hellenistische tijd. Griekse en Hellenistische theaters (zoals links) werden doorgaans tegen een helling gebouwd op een prominente plek. Ze speelden dan ook een hoofdrol in het religieuze, politieke en culturele leven. In opgevoerde tragedies werden morele en politieke problemen aangesneden om het burgerschap in de polis te bevorderen. Romeinse theaters werden vrijstaand gebouwd op vlak terrein. Achter het toneel was een hoge muur (scaenae frons) met beelden, zuilen en andere ornamenten, die het theater afsloot van de buitenwereld. De opvoeringen waren vooral gericht op komedie en spektakel. In Lycië werden veel van oorsprong Griekse theaters door de Romeinen vergroot en versierd met ornamenten en beeldhouwwerken.…

Herakles, de grootste held uit de Griekse mythologie, vond het eerste biologische wapen uit dat in de westerse literatuur wordt genoemd. De Hydra was een monsterlijke, veelkoppige slang die in de moerassen van Lerna leefde. Tegen deze slang waren brute kracht en gewone wapens nutteloos. Toen Herakles tegen haar vocht, groeiden er op de plek van elke kop die hij afhakte, twee nieuwe aan. Om te voorkomen dat de koppen opnieuw zouden aangroeien, schroeide hij de open halzen dicht met brandende pek (dennenhars). En toen Herakles de Hydra had verslagen, sneed hij haar lichaam open en doopte zijn pijlen in het gif van het monster. De tragische situaties die later onbedoeld door deze pijlen ontstaan, tonen aan dat controle over biologische wapens, wanneer ze eenmaal zijn gemaakt, een utopie is.…

Toen Herakles zijn pijlen in de gifstoffen van de Hydra doopte, creëerde hij het eerste biologische wapen. Vanaf dat moment zat er een oneindige voorraad gifpijlen in zijn koker. Interessant is dat in oude Griekse mythen hierover al wordt stilgestaan bij de onvoorziene en vaak dramatische gevolgen van het gebruik van biologische wapens. Met pijlen die Herakles afschoot, doodde hij per ongeluk zijn vrienden, de kentaurs Folos en Cheiron. Ook Herakles zelf zou ten onder gaan aan het Hydra-gif. Toen de kentaur Nesos zijn vrouw Deianira ontvoerde, doodde Herakles hem met een gifpijl. Voordat hij stierf, vertelde Nesos aan Deianira dat het bloed dat uit zijn lichaam stroomde, een liefdesdrank was. Deianira smeerde er een mooie tuniek mee in en gaf die aan haar man. Toen Herakles het kledingstuk aantrok,…

Om belegerde steden te verdedigen werd brand gesticht met chemische brandstoffen. Rond 360 v.C. schreef Aeneas Tacticus (de eerste Griekse auteur die over oorlogsvoering schreef) zijn Poliorcetica, waarin hij een hoofdstuk wijdde aan dit type wapens. Daarin adviseert hij om pek (van dennenhars: plakkerig en zeer brandbaar) over de vijandelijke soldaten of de belegeringsmachines te gieten en er vervolgens bundels vlas/hennep of brokken zwavel (dat bij verbranding zwaveldioxide genereert en zwavelzuur vrijgeeft) op te gooien die aan de pek bleven plakken. De pek en zwavel werden vervolgens aangestoken met behulp van bundeltjes brandend aanmaakhout. Aeneas beschrijft ook houten bommen met scherpe punten, gevuld met brandbaar materiaal, die naar belegeringsmachines konden worden gegooid. Dankzij de ijzeren punten bleven deze houten voorwerpen aan de machines hangen, die uiteindelijk tot de grond toe…

ca. 600 v.C. Griekse kolonisten uit Phocea stichten een kolonie op de plaats van het huidige Marseille, dat geldt als een van de oudste continu bewoonde steden van Europa. 5de-4de eeuw v.C. Kelten vestigen zich vanuit Centraal-Europa in het gebied dat we nu Gallia noemen. De Kelten die in deze streek leven worden doorgaans Galliërs genoemd. 218 v.C. Volgens Titus Livius begint in dit jaar de eerste Romeinse inmenging in de Provence. De Romeinen zouden hebben geprobeerd er bondgenoten tegen de Carthagers te vinden. 125 v.C. Veldheren als Quintus Fabius Maximus, Gaius Sextius Calvinus en Domitius Ahenobarbus verslaan de Galliërs en vestigen de Romeinse macht in Gallia Transalpina. 52 v.C. Caesar verslaat de Gallische leider Vercingetorix. Vanaf dit moment is Rome oppermachtig in heel Gallia en krijgt de romanisering een…

In Historia regum Britanniae van Geoffrey van Monmouth worden naast het zwaard Excalibur nog meer wapens van Arthur genoemd. Zo zou de koning een gouden helm hebben gehad waarin een draak was gegraveerd en een schild genaamd Pridwen, wat ‘prachtig gezicht’ betekent; het bezat namelijk een afbeelding van Maria, ‘Moeder Gods, om haar nagedachtenis altijd voor ogen te houden’. Latere kronieken voegden eraan toe dat hij het schild had meegenomen uit Jeruzalem en de afbeelding van de Heilige Maagd kuste voor de strijd. Ook een lans met de naam Ron passeert de revue, die in andere bronnen weleens de langere naam Rhongomyniad (‘dodende’ of ‘snijdende lans’) krijgt. In Trioedd Ynys Prydein ‘Triaden van het eiland Brittannië’ worden de lans, het zwaard en de dolk Carnwennan (‘klein wit handvat’) beschreven als…

De Tower of London dankt zijn naam aan de in de 11de eeuw gebouwde White Tower, en werd gebouwd als Normandisch fort om Londen te beschermen. Later werd het complex uitgebouwd tot paleis door Henry III, en zijn zoon Edward I. In mei 1483 reisde naamgenoot Prince Edward af naar de Tower, voorafgaand aan zijn geplande kroning. Volgens de traditie verbleef een nieuwe vorst daar tot de ceremonie. Edwards jongere broer sloot zich in juni bij hem aan. Maar nadat beide jongens tot bastaards werden verklaard, werd hun oom Richard koning en bleven zij in de Tower. Volgens de Great Chronicle of London woonden beide jongens destijds ‘in de verblijven van de koning’ in het zuiden van het complex. Ze werden regelmatig samen spelend gezien. De reputatie als gevangenis heeft…

Toen in 1674 twee kleine skeletten werden gevonden in de Tower of London, verklaarde Charles II dat het de verdwenen prinsen waren. De vondst sloot aan op een verhaal uit de 16de eeuw dat de lichamen van de twee prinsen waren verstopt onder een trap in de Tower. In 1678 werd een tombe opgericht in Westminster Abbey (rechts), met de namen van de prinsen erop. In 1933 onderzocht een antropoloog van Cambridge University de overblijfselen opnieuw en concludeerde dat het twee mannen betrof, tien en twaalf jaar oud. Daarmee leek het mysterie opgelost, totdat in 2012 Richard III’s lichaam werd ontdekt. Dat leidde tot interesse om het DNA van de botten te testen, maar tot op heden heeft het koningshuis geen toestemming gegeven ze op te graven.…

1879 Emiliano Zapata wordt geboren in een familie van landarbeiders in Anenecuilco. In 1909 wordt hij verkozen tot voorzitter van de dorpsraad. 1911 Zapata verbreekt de samenwerking met de opstandeling Francisco I. Madero wegens onenigheid over landbouwhervormingen. 1913 Zapata weigert zich aan te sluiten bij Victoriano Huerta, die verantwoordelijk is voor de moord op Madero. Zapata blijft streven naar radicale hervorming. 1914 In Aguascalientes breekt Venustiano Carranza met Zapata en diens medestander Pancho Villa, die in november Mexico-Stad binnentrekken. 1915 Villa, leider van de revolutie in het noorden, wordt verslagen door Álvaro Obregón, legercommandant van Carranza. Zapata vecht door. 1917 De VS erkennen Carranza als de president van Mexico. Zijn troepen bestormen Morelos, waar Zapata verregaande hervorming realiseert. 1919 Op 10 april wordt Zapata gedood in een hinderlaag van Jesús…

In maart 1919 werd kolonel Jesús Guajardo, hoofd van het vijftiende regiment, gearresteerd door generaal Pablo González, gezaghebber van de regeringstroepen in Morelos. Guajardo had het bevel gekregen de zapatistas aan te vallen, maar ging in plaats daarvan naar de cantina (bar). Zapata kreeg hier wind van en stuurde hem op 21 maart een brief met de uitnodiging zich bij hem aan te sluiten. Zapata geloofde met Guajardo’s hulp erin te kunnen slagen de belangrijkste steden in Morelos terug te veroveren. González onderschepte deze brief echter en besloot Guajardo in te zetten om Zapata in de val te lokken. González kreeg toestemming van president Carranza voor zijn plan en liet Guajardo vrij. Hij liet hem de brief van Zapata zien, beschuldigde hem van verraad en vernederde hem. De sluwe González…

1. Invloedrijke kopermagnaat Als telg uit een Augsburger handelsfamilie wist Jacob een bijna absoluut monopolie te verwerven in de Europese koperhandel. Hij had een uitgebreid netwerk van informanten en bewoog zich in de hoogste kringen van Europa. Met zijn vermogen had hij een groot aandeel in de verkiezing van Karel V tot keizer, maar bouwde ook sociale woningen. JACOB FUGGER DE RIJKE Genie van de vroegmoderne tijd (1459–1525) » Bernardt van den Bogaert, Marc Hermant Lannoo, 176 blz., € 25,00 2. Twee talen, één land Dit is een dik boek, maar dat is ook wel nodig om alle twistappels te schillen die de tweetaligheid – of misschien zelfs ‘tweelandigheid’ – van België in 195 jaar met zich heeft meegebracht. Toch slaagt Falter erin veel van deze zaken te ontrafelen en van…

ODYSSEUS Van Anansi, de spin uit West-Afrikaanse volksverhalen, tot Loki, die in de Noorse mythologie bekendstaat om zijn gedaantewisselingen; wereldwijd komen in de oudste verhalen sluwe bedriegers voor. Ze zijn meestal niet de sterkste, de snelste of de mooiste, maar ze weten hun tegenstanders te verslaan met hun listen en bedrog. Een van de oudste en bekendste oplichters is Odysseus, die weet te ontsnappen aan de ene na de andere benarde situatie. In de Odyssee, het epos van de Griekse dichter Homerus uit de 8ste eeuw v.C., worden de beproevingen belicht die Odysseus moet doorstaan op zijn tienjarige thuisreis van het slagveld in Troje naar zijn eiland Ithaca. Hoewel de avonturen absoluut ongeloofwaardig zijn, geeft de Odyssee veel inzichten in de cultuur van zijn tijd. Maar bovenal is het een…