Inhoudsopgave van Editie 3 - 2025 - National Geographic Historia

Een klein stukje geschiedenis. Tien jaar geleden rolde het eerste nummer van National Geographic Historia van de persen. Het was in Nederland en België de vierde titel binnen het merk National Geographic. NG Magazine, NG Traveler en NG Junior bestaan al langer, het Magazine viert later dit jaar zelfs al het 25-jarig bestaan. Hoewel tien jaar misschien niet heel veel voorstelt in het licht van de vaak duizenden jaren die we terugkijken in ons blad, zijn we toch heel blij en trots dat we u al die tijd elke twee maanden weer als lezer mogen begroeten. Dank daarvoor! We hebben van de gelegenheid gebruik gemaakt om de opmaak van Historia opnieuw onder de loep te nemen. U zult (hopen wij) merken dat het een nieuwe, frisse uitstraling heeft gekregen, maar…

SPECIAAL VOOR U ALS ABONNEE ORGANISEREN WIJ OP 3 JULI EEN JUBILEUMBIJEENKOMST! Wij nodigen u uit om op donderdagavond 3 juli te komen luisteren naar een serie boeiende lezingen over de NEDERLANDSE ARCHEOLOGIE in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Want ook daar is het feest, met de tentoonstelling Boven het maaiveld, spraakmakende ontdekkingen van 25 jaar Nederlandse archeologie. HET PROGRAMMA 18.45 uur: inloop 19.15 uur: welkomstwoord 19.30 uur: start eerste lezing 22.00 uur: panelgesprek 22.30 uur: einde DE LEZINGEN: Kom luisteren naar vier boeiende verhalen van vooraanstaande wetenschappers, die graag hun fascinatie voor de Nederlandse archeologie met u delen. Het oudste grafveld van Nederland ontleed In Elsloo ligt het oudste grafveld van Nederland (5250-4950 v.C.), dat in 1967 werd ontdekt. Recentelijk is dit met een frisse blik opnieuw bestudeerd. Daarbij…

Het huis van Siricus is een van de deels uitgegraven villa’s in de Romeinse stad Pompeï. De eigenaar was Publius Vedius Siricus, een vermogend koopman en plaatselijk politicus. Op de drempel is in het vloermozaïek de weinig subtiele inscriptie bewaard gebleven waarmee de bezoekers werden ontvangen: Salve lucrum oftewel ‘Hallo winst!’. In de 1ste eeuw n.C., voordat Pompeï van de kaart werd geveegd door een uitbarsting van de Vesuvius in augustus 79, waren veel Pompeianen schatrijk geworden – en anderen juist bankroet gegaan – als ondernemer en financier. De geschiedenis van de geldzucht bij de Romeinen hangt samen met de enorme macht die de Romeinse republiek had gekregen en met het ideologische verval van haar leiders.…

Gaius Apuleius Diocles is de geschiedenis ingegaan als een van de beroemdste wagenmenners bij de paardenraces in het circus van Rome. Maar Diocles was niet alleen beroemd: hij was ook een rijk man. Dit idool van het volk, geboren in Mérida (nu Spanje, toen in de Romeinse provincie Lusitania), stopte op 42-jarige leeftijd met zijn sport, na een 24 jaar durende carrière. In die tijd had hij meegedaan aan 4257 races, waarvan hij er 1462 had gewonnen. Diocles was gespecialiseerd in vierspannen: tweewielige wagens met vier paarden. Hij kwam uit voor verschillende teams, het witte, het groene en het rode. Bij het circus van Nero op de Vaticaanse heuvel in Rome, is een herdenkings-stèle gevonden met cijfers over zijn vermogen en zijn successen. Toen hij met pensioen ging, in 146…

Offergaven aan het heiligdom van Delphi waren een traditie onder de koningen van Lydië. Volgens Herodotos stuurde Gyges, de betovergrootvader van Croesus en stichter van de Mermnadische dynastie, ‘grote geschenken naar Delphi, want het merendeel van de zilveren offers in Delphi komen van hem; en naast zilver schonk hij een grote hoeveelheid gouden voorwerpen, waarvan zes kraters het vermelden waard zijn. Deze kraters bevinden zich in de schatkamer van de Korinthiërs en wegen dertig talenten [ca. 780 kilo]’. Alyattes, de vader van Croesus, was de tweede Lydische vorst die kraters schonk: een enorm zilveren exemplaar op een voet van gelast ijzer. Deze was het werk van de goudsmid Glaucus van Chios, ‘de enige man ter wereld die op dat moment had ontdekt hoe hij ijzer moest lassen’, aldus Herodotos. Ook…

Op 14 oktober 1066 vond bij Hastings, een stad aan de Engelse zuidkust bij het Kanaal, een van de belangrijkste veldslagen in de Britse geschiedenis plaats. Twee weken ervoor was hertog Willem van Normandië met een leger van vier à zevenduizend man bij Sussex aan land gegaan met als doel de Engelse troon op te eisen. Volgens Willem kwam de troon hem toe als erfgenaam van zijn neef, koning Eduard de Belijder, die begin dat jaar was overleden. Diens zwager Harold had zich echter op 6 januari tot koning uitgeroepen. Harold begaf zich haastig naar Hastings om de binnenvallende Normandiërs te verdrijven, maar zijn troepen werden volledig overmand. In slechts enkele weken veroverde Willem de macht over het land en vestigde een sterke monarchie die voornamelijk uit Normandische adel bestond.…

Een dame van stand, zo kun je Alexandrine Tinne, roepnaam Alexine, wel noemen. Ze zag op 17 oktober 1835 aan de Herengracht in Den Haag het levenslicht. Alexine was een dochter van Philippe Frédéric Tinne, die een hoge ambtenaar was geweest en vervolgens met de verbouw van suiker en koffie in West-Indië een enorm fortuin had vergaard. Nadat zijn eerste vrouw was overleden, trouwde hij op 58-jarige leeftijd met Alexines moeder, jonkvrouw Henriëtte van Capellen, dochter van een viceadmiraal. Ze was twintig jaar jonger dan haar man. In 1844, toen Alexine acht jaar was, overleed haar vader en werd ze samen met haar moeder erfgenaam van een enorm kapitaal waarmee ze tot de rijkste families van Nederland behoorden. De familie Tinne had, zoals welgestelde lieden in die tijd betaamt, heel…

In 1841, tijdens de grote tentoonstelling van Belgische industriële producten in Brussel, wint tot ieders verbazing de nog jonge kristalfabriek van Val Saint-Lambert (opgericht in 1826) de gouden medaille. De jury prijst de fabriek voor de productie van zuiver en geraffineerd gekleurd kristal en voor de toepassing ervan bij de vervaardiging van gebruiks-en sierobjecten. Dankzij deze prijs is vanaf dat moment de naam Val Saint-Lambert onlosmakelijk verbonden met de productie van hoogwaardig kristalglas. Het verrijken van glaspasta met een metaaloxide was al in de Oudheid bekend. Het beroemdste voorbeeld is het glas dat als witte versiering op de Romeinse Portlandvaas is aangebracht – glas waaraan ruim twaalf procent lood was toegevoegd. Ook in Venetië werd vanaf het einde van de 16de eeuw geëxperimenteerd met loodhoudend glas, maar toch heeft het…

In 332 v.C. kwam Alexander de Grote aan in Egypte, dat destijds werd bezet door de Perzen. De Romeinse schrijver Quintus Curtius Rufus vertelt in zijn biografie van de veldheer: ‘De Egyptenaren stonden van oudsher vijandig tegenover de macht van de Perzen – zij vonden dat er inhalig en hooghartig over hen werd geheerst.’ Nadat Alexander de Perzen zonder noemenswaardige tegenstand had verjaagd, werd hij door de Egyptenaren dan ook als bevrijder verwelkomd. Hij pakte voortvarend zijn nieuwe rol op door te offeren aan de Apis-stier en andere Egyptische godheden. Al spoedig na zijn komst vertrok hij naar de Siwa-oase om daar het orakel van Amon-Re te bezoeken. Na een barre tocht door de woestijn kwam hij met zijn reisgezelschap aan in het beschaduwde Siwa. ‘Vele bronnen met zoet water,…

Op een afgelegen plekje op het eiland Philae is deze hiëroglyfische tekst te zien, die is gedateerd op 24 augustus 394, enkele jaren nadat keizer Theodosius I het christendom tot staatsgodsdienst had gemaakt en alle tempels had laten sluiten. (Philae lag net buiten de grens van het Romeinse Rijk). De inscriptie werd door de priester Nesmeterakhem gemaakt ter ere van de god Mandoelis. ‘Voor alle eeuwigheid,’ staat er geschreven. Zou Nesmeterakhem hebben geweten dat zijn tekst de laatste hiëroglyfen zouden zijn die ooit werden geschreven? Zijn tekst werd het sluitstuk van zo’n 3400 jaar oud-Egyptische geschiedenis.…

De geschiedenis van het koninkrijk Lydië kent drie dynastieën. Twee daarvan zijn legendarisch: de Atyaden, gesticht door de twee mythische koningen Atys en Lido (aan wie Lydië zijn naam dankt) en de Tyloniden, die mogelijk van Hettitische oorsprong waren en regeerden van de 13de tot de 8ste eeuw v.C. De historische Mermnadendynastie werd in 680 v.C. gesticht door Gyges. De Lydiërs hadden een eigen taal, het Lydisch, die verwant was aan andere Anatolische talen zoals het Luwisch en het Hettitisch. Dankzij inscripties en munten die archeologen hebben gevonden, is vastgesteld dat het Lydische alfabet verwant is aan dat van de Grieken en Etrusken en dat de Etruskische taal elementen heeft die van het Lydisch lijken te zijn afgeleid. Die verwantschap is van belang omdat Herodotos beweerde dat de Etrusken afstamden…

Het tapijt van Bayeux is een 68,38 meter lang borduurwerk. Het bestaat uit negen stukken stof van tussen de 2,43 en 13,90 meter. Op het middenstuk van 33 centimeter hoog wordt het verhaal van de strijd om de Engelse troon afgebeeld; de stroken daarboven en eronder, beide zeven centimeter hoog, zijn gedecoreerd met diverse motieven. Het borduurwerk is vervaardigd met woldraad in tien verschillende kleuren, op een linnen drager.…

De fotografie liet zich in het begin nog erg leiden door de schilderkunst. Zo toonden ruiterportretten dezelfde gestrengheid als in de schilderkunst, waar vaak mensen van adel of koninklijke huize werden afgebeeld. Ook Alexine Tinne experimenteerde met ruiterportretten. Er zijn er zes bekend, die allemaal gemaakt zijn in de manege aan de Kazernestraat te Den Haag, vlakbij Tinnes woonhuis. De Haagse fotograaf Maurits Verveer maakte samen met haar drie formele portretten, zoals de foto links. Het was onmogelijk om met de lange jurken van die tijd de benen aan beide zijden van een paard te houden. Alexine rijdt hier daarom in amazonezit. Zelf maakte ze drie dynamischere beelden van haar paardrijkunsten. De man met de hoge hoed is stalknecht Erkelens. In een tijd dat er nog geen auto’s waren, hadden…

1. Bronzen kop Dit uitermate realistische portret werd gevonden op Delos in de Granieten Palaestra, een trainingscentrum voor sporters, vooral worstelaars. Vooral de levendige ogen vallen op, die het gelaat een melancholische uitdrukking geven. 1ste eeuw v.C. Nationaal Archeologisch Museum, Athene 2. Huilende godin De tranen die over haar wangen biggelen zijn niet opzettelijk gemaakt, maar zijn veroorzaakt door oxidatie van haar bronzen wimpers. Waarschijnlijk was dit het hoofd van een ‘akrolithisch’ beeld, een beeld waarvan hoofd en ledematen van marmer en de romp van hout waren gemaakt. Mogelijk stelt zij Aphrodite voor. 2de eeuw. Akropolismuseum, Athene 3. Eeuwig leven Dit beschilderde kalkstenen hoofd maakt deel uit van een Egyptische sarcofaagdeksel uit de regeerperiode van de Romeinse keizer Alexander Severus (222-’35). Het deksel is zo gevormd dat het hoofd in…

Op de plek van de oude fabriek van Val Saint-Lambert werkt nog altijd een kleine ploeg gespecialiseerde meester-glasblazers en -slijpers aan de productie van kristallen unicaten. Het maken van deze voorwerpen begint in de 'hete werkplaats', waar de grondstoffen voor kristal, silica, loodoxide en kalium in een smeltkroes worden verhit tot 1400 °C. De glasblazer schept met een blaaspijp glas uit de smeltkroes en vormt een bol door er lucht in te blazen. Met tangen wordt het nog dikvloeibare kristal dan in vorm gebracht. In de 'koude werkplaats' wordt het object geslepen (rechts). Daardoor wordt het kristal dof; de glans wordt later teruggebracht door het te polijsten.…

Deze aan Hathor gewijde tempel dateert uit de laat-ptolemaeïsche periode, en werd tijdens het bewind van Ptolemaeus XII Auletes (de vader van Cleopatra VII) gebouwd op de plek van een tempel uit het Middenrijk. Sommige delen zijn onder Romeinse keizers voltooid, onder wie Tiberius die de grote hypostele zaal liet bouwen. Hier staan 24 zuilen met het hoofd van Hathor als kapiteel, die het schitterend gedecoreerde plafond dragen. Zeven panelen geven weer hoe de verschillende hemelse ritmes door de oude Egyptenaren werden waargenomen. Drie panelen in het oostelijke deel van de tempel vertegenwoordigen de dag, het centrale paneel verbindt hemel en aarde en de drie westelijke de nacht. Links verbeeldt een zonneboot een van de twaalf uren van de nacht.…

Het grafcomplex van de eerste keizer van China is een gigantisch grote en gecompliceerde archeologische vindplaats. Bij verkenningen zijn in een gebied van ongeveer honderd vierkante kilometer al zo’n zeshonderd graven aangetroffen. De grootte van het complex komt in de buurt van die van een stad. En het geheel wordt nog ongelofelijker wanneer je beseft dat de ondergrondse constructies in Xi’an binnen veertig jaar zijn aangelegd en bedoeld waren voor maar één man. Van het terracottaleger zelf tot en met de bronzen strijdwagens, acrobaten en muzikanten, stallen, aquaducten met bronzen watervogels en graven van arbeiders en concubines: de vondsten blijven verbazen. En dan te bedenken dat wat er tot nu toe is gevonden maar een klein deel is van wat er nog onder de grond ligt. Er valt nog zo…

Miljonair worden: het is in welk tijdperk dan ook niet iedereen gegeven. Degenen die daarin slagen, zijn vaak doelgerichte mensen met een heel specifieke combinatie van eigenschappen – en soms zonder al te veel last van scrupules. De superrijken van het oude Rome vormden daar geen uitzondering op. Sterker nog, in onze westerse cultuur dienden de rijken van Rome eeuwenlang als voorbeeld voor diegenen die later het vergaren van rijkdommen nastreefden. In Rome bestonden er verschillende manieren om vermogen op te bouwen. De snelste route was de oorlogvoering. Generaals die een overwinning hadden behaald, kwamen rijk beladen met oorlogsbuit thuis. Ook het gouverneurschap van een veroverde provincie was een bijzonder winstgevend ambt. Een proconsul of propraetor kon op die manier ongehinderd zijn zakken vullen – ten koste van de plaatselijke…

Een van de schitterendste huizen van Pompeï was van twee vrijgelaten slaven, de broers Aulus Vettius Conviva en Aulus Vettius Restitutus, die na te zijn vrijgemaakt rijkdommen vergaarden in de handel. Om hun nieuwe status te onderstrepen, lieten ze hun huis overdadig decoreren, met standbeelden en schitterende fresco’s. Een van de belangrijkste vertrekken was het triclinium (de eetkamer), dat net als de andere voornaamste ruimten uitkwam op het peristilium (de binnentuin). De magnifieke wanddecoraties zijn grotendeels bewaard gebleven, net als de mozaïekvloer. Van het meubilair is niets over, maar we kunnen aannemen dat dit vergelijkbaar was met dat in andere Romeinse huizen van vermogende families. Voor het diner waren er ligbedden (lecti), die bestonden uit een eenvoudig houten frame met daarop een matras, bedekt met kussens en spreien. Vaak hadden…

Met het gezegde ‘zo rijk als Croesus’ bestaat in onze taal nog steeds een verwijzing naar de laatste Lydische koning, uit de 6de eeuw v.C. De legende over hem is van Griekse oorsprong, en zijn verhaal lijkt op dat van de Frygische koning Midas, die de Paktolos-rivier met een aanraking in een gouden stroom veranderde. Croesus en Midas regeerden in verschillende delen van het huidige Turkije, maar beiden golden als voorbeeld dat rijkdom niet gelukkig maakt. Alleen was Croesus, in tegenstelling tot Midas, geen rijke vrek maar juist een vrijgevige heerser. Volgens Herodotos liet Croesus, toen Cyrus van Perzië zijn koninkrijk was binnengevallen, drieduizend stuks van elk soort vee offeren, en vele kostbaarheden als gouden bekers en purperen gewaden op een enorme brandstapel verbranden, hopend op de gunst van de…

GEVANGENE VAN DE PERZEN Tijdens de verwarring die volgde op de val van Sardis zag een Perzische soldaat de Lydische koning en omdat hij deze niet herkende, stormde hij op hem af met de bedoeling hem te doden. Volgens Herodotos was Croesus zo gedeprimeerd door zijn nederlaag dat hij zich niet verzette tegen zijn aanvaller – alsof hij het niet erg vond om te sterven. GERED DOOR ZIJN DOOFSTOMME ZOON En toen was daar opeens de jonge doofstomme zoon van de koning, van wie het orakel van Delphi had voorspeld dat hij zou gaan praten op een voor Croesus dramatische dag. Volgens Herodotos brak hij toen hij zag dat zijn vader werd aangevallen en riep hij uit: ‘Soldaat, dood Croesus niet!’ Na deze woorden heeft hij de rest van zijn…

1 Harold en zijn mannen rijden naar Bosham Koning Eduard van Engeland heeft in zijn paleis in Londen een onderhoud met Harold 1, die wordt vergezeld door een onbekende man. De koning vraagt hem hertog Willem van Normandië op te zoeken om die laatste te bevestigen als de toekomstige troonopvolger van Engeland. Op het volgende tafereel begeeft Harold zich naar Bosham, aan de Engelse kust, waarvandaan hij het Kanaal zal oversteken richting Normandië. Graaf Harold, met een valk in zijn linkerhand 2 en zittend op een zwart paard, wordt voorafgegaan door een meute honden en gevolgd door een stel ruiters 3. 2 Willem ontvangt Harold in zijn paleis Harold, met de valk, volgt hertog Willem 4. Bij een toren wacht een man de reizigers op. In het paleis discussieert Harold…

Alexine was enig kind (al had ze twee oudere halfbroers in Engeland) en groeide op in een geïsoleerde omgeving, wat gebruikelijk was voor kinderen uit de hogere kringen in die tijd. Ze kreeg thuisonderwijs waarin ze voorbereid werd op een rol als echtgenote die een luxe huishouden moest bestieren. Maar naast huishoudelijke vaardigheden leerde ze ook pianospelen, vreemde talen en kreeg ze de kans om zich creatief te uiten door middel van handwerken en tekenen – iets waar ze later veel plezier van zou hebben. Alexine was buitengewoon leergierig en had belangstelling voor wetenschap en literatuur. En voor vreemde landen, wat werd gevoed door de reizen die de familie maakte. Die waren luxueus en gerieflijk. Later ondernam ze avontuurlijke tochten naar het onbekende.…